İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASI VE KALDIRILMASI

İdari işlemin geri alınması ve kaldırılması, idarenin daha önce tesis ettiği bir işlemi ortadan kaldırmasını ifade eder, ancak bu iki kavram farklı hukuki sonuçlar doğurur. Geri alma, hukuka aykırı bir idari işlemin idare tarafından geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasıdır. Bu durumda, işlem başlangıçtan itibaren hiç yapılmamış gibi sayılır ve doğurduğu tüm hukuki sonuçlar da geçersiz hale gelir. Örneğin, bir memurun hukuka aykırı şekilde atandığı tespit edilirse, atama işlemi geri alınabilir ve bu kişi hiç atanmamış kabul edilir. Buna karşılık, idari işlemin kaldırması, hukuka uygun bir idari işlemin, idare tarafından sadece geleceğe yönelik olarak ortadan kaldırılmasıdır. Burada işlemin geçmişteki hukuka uygun etkileri korunur, ancak artık ileriye dönük olarak yürürlükte kalması gerekmediği için işlem sona erdirilir.

İDARİ İŞLEMİN GERİ ALINMASI NEDİR?

İdari işlemin geri alınması, idarenin kendi yaptığı bir işlemi hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle ortadan kaldırmasını ifade eder. Bu durum, hukuka aykırı işlemlerin iptali için mahkeme kararı beklemeden, idarenin kendiliğinden harekete geçmesini sağlar. İdari işlemin geri alınması, işlemin yapıldığı günden itibaren etkili olacak şekilde geriye yönelik bir iptal anlamına gelir. Yani, geri alınan işlem, sanki hiç var olmamış gibi kabul edilir ve bu işlemin doğurduğu tüm hukuki etkiler de ortadan kalkar. Hukuka aykırı bir işlemin geri alınması, hem bireylerin hukuk güvenliğini sağlamak hem de idarenin kendi yanlışını düzeltmesini mümkün kılmak amacıyla önemlidir.

“İdari işlemin, o işlemi yapan organ ya da makamın iradesi ile sona ermesi yollarından biri olan geri alma; işlemin yapıldığı tarihten itibaren (ex tunc) ortadan kaldırılması, hukuk aleminden çıkarılması veya bir idari işlemin başka bir idari işlemle hükümsüz hale getirilmesi, yapıldığı tarihten itibaren hukuk alanından silinmesi demektir. Başka bir ifade ile, işlemin yapıldığı tarihten itibaren geçersiz kılınması, yapıldığı tarih ile geri alındığı tarih arasında meydana getirdiği hukuki durumların da geçersiz hale getirilmesinin sağlanmasıdır” [1].

İdari işlemin geri alınması, çoğu zaman hukuka aykırı bir işlemin hukuki geçerliliğinin sorgulanması sonucu ortaya çıkar. Bir işlemin hukuka aykırılığı ya mahkeme kararıyla ya da idarenin kendi incelemesi sonucunda tespit edilebilir. Hukuka aykırı bir işlemin devam etmesi, hukuki düzeni zedeleyeceği için idarenin bu işlemi geri alarak düzeltmesi beklenir. Ancak bu mekanizmanın uygulanabilmesi için bazı kriterlerin sağlanması gerekir. İdari işlemin geri alınması, işlemin hukuka aykırı olması şartına bağlıdır. Hukuka uygun bir işlem için geri alma söz konusu olmaz; bu durumda ancak ilga (kaldırma) mümkün olabilir.

İdari işlemin geri alınması için en önemli kriterlerden biri, işlemin kazanılmış haklara zarar vermemesi gerekliliğidir. Eğer işlem sonucunda bireyler bir kazanılmış hak elde ettiyse, bu hakkın geri alınması hukuka aykırılık oluşturabilir. Bu durumda idarenin geri alma yetkisi sınırlıdır. Ancak kazanılmış hak durumu söz konusu değilse, idarenin geri alma yetkisi daha geniştir. Örneğin, usule aykırı şekilde verilen bir ruhsat, kazanılmış hak oluşturmuyorsa, idari işlemin geri alınması yoluyla iptal edilebilir.