Miras avukatı; mirasçılık belgesi, tereke tespiti, mirasın reddi, tenkis ve muris muvazaası dosyalarını takip eden avukattır. Miras hukukunda süreler kısadır ve çoğu hak düşürücü niteliktedir. Bu yazıda hangi davayı hangi mahkemede açacağınızı, hangi sürenin işlediğini ve hangi belgeyi hazırlamanız gerektiğini bulacaksınız.
Miras Hukuku Hangi İlişkileri Düzenler
Miras hukuku, bir kişinin ölümünden sonra mal varlığının kime geçeceğini düzenler. Alanına hak ve borçların tümü girer. Ölüm yalnız gerçek kişiler için söz konusudur. Bu yüzden miras hukuku şirketlerin sona ermesiyle ilgilenmez. Kurallar hem yasal mirasçıları hem de vasiyetname ile atanan kişileri kapsar.
Türk Medeni Kanunu’nun 599. maddesi külli halefiyet ilkesini kurar. Mirasçılar, miras bırakanın ölümüyle mirası bir bütün olarak devralır. Yani alacaklar kadar borçlar da mirasçılara geçer. Bu yüzden mirasın kabulü kadar reddi de önemli bir karardır.
Miras dosyalarında sık geçen kavramlar şunlardır.
Miras, ölen kişinin geride bıraktığı hak ve borçların tamamıdır.
Mirasçı, kanun veya vasiyetname gereği terekeden pay alan kişidir.
Vasiyetname, kişinin ölümünden sonra hüküm doğuracak isteklerini yazdığı ölüme bağlı tasarruftur.
Tereke, miras bırakanın ölüm anındaki mal varlığıdır.
Saklı pay, kanunun mirasçıya güvence altına aldığı asgari paydır.
Tenkis, saklı payı aşan tasarrufların yasal sınıra çekilmesidir.
Muris muvazaası, miras bırakanın mirasçıdan mal kaçırmak için yaptığı görünüşteki işlemdir.
Mirasın reddi, mirasçının terekeyi kabul etmeme yönündeki beyanıdır.
Denkleştirme, miras bırakanın sağlığında yaptığı karşılıksız kazandırmaların paylaşmada hesaba katılmasıdır.
İntikal, tereke unsurlarının mirasçı adına kayda geçmesidir.
Bu kavramlar dosyanın çerçevesini kurar. Hangi davayı açacağınızı da bu çerçeve belirler. Mirasçılık belgesini nasıl alacağınızı veraset ilamı nasıl alınır yazısında ayrıntılı olarak anlattık.
Miras Hukukunda Zümre Sistemi Nasıl İşler
Kanun, yasal mirasçıları zümrelere ayırır. Birinci zümre miras bırakanın altsoyudur ve Türk Medeni Kanununun 495. maddesinde yer alır. Altsoyda mirasçı varsa miras ikinci zümreye geçmez. Bu kural zümre sisteminin temelidir.
İkinci zümre, 496. maddeye göre ana ve baba ile onların altsoyudur. Üçüncü zümre ise 497. maddedeki büyük ana ve büyük babadır. Sağ kalan eşin payı, hangi zümreyle birlikte mirasçı olduğuna göre değişir. Bu oranları 499. madde belirler.
Sağ kalan eş, altsoyla birlikte mirasın dörtte birini alır. Ana baba zümresiyle birlikte payı yarıya çıkar. Büyük ana ve büyük baba zümresiyle birlikte ise dörtte üç pay alır. Bu zümrelerden hiçbiri yoksa mirasın tamamı eşe kalır.
Miras Avukatı Hangi İşleri Yürütür
Miras avukatı, mirasçının hak ve borç durumunu önce belge üzerinden çıkarır. Nüfus kaydı, tapu kaydı, banka ve icra kayıtları bu incelemenin temelini oluşturur. Ardından hangi davayı hangi sürede açacağınızı planlar.
Bu alanda resmî bir uzmanlık unvanı yoktur. Baro levhasında miras avukatı diye ayrı bir sicil bulunmaz. Uygulamada bu ifade, miras dosyalarını yoğun biçimde takip eden avukatı anlatır.
Miras dosyalarının teknik yanı ağırdır. Aynı olayda tenkis, muris muvazaası ve denkleştirme birlikte gündeme girer. Her talebin süresi ve ispat yükü farklıdır. Yanlış talep seçimi hak kaybına yol açar.
Mahkeme, miras bırakanın iradesi ile mirasçıların saklı payı arasında denge kurar. Bu dengeyi kurarken tapu kayıtlarına, banka hareketlerine ve bilirkişi raporlarına bakar. Dosyanın kaderini çoğu zaman kayıtları zamanında toplamanız belirler.
Miras uyuşmazlıkları yalnız kazanç değil, borç riski de taşır. Terekenin borca batık olduğunu geç fark eden mirasçı, kendi malvarlığıyla sorumlu duruma düşer. Bu nedenle ilk adım, terekenin aktif ve pasif dökümünü çıkarmaktır. Miras avukatı bu dökümü icra ve tapu kayıtları üzerinden hazırlar.
Aile içi dosyalarda çekişme uzun sürer. Paylaşma sözleşmesi veya arabuluculuk, bazı dosyalarda daha hızlı sonuç verir. Anlaşma çıkmazsa yargı yolu açık kalır. Miras avukatı bu aşamada iki seçeneğin maliyetini karşılaştırır.
Tereke değerleri yüksek olduğunda usul hatasının maliyeti de büyür. Süresinde açmadığınız davayı mahkeme esasa girmeden reddeder. Bu yüzden süre takibi dosyanın en kritik parçasıdır.
Miras Dosyasında Hangi İşlemler Yapılır
Bir miras dosyasında miras avukatı şu işleri yürütür.
Mirasçılık belgesi. Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden mirasçılık belgesi istersiniz.
Tereke tespiti. Türk Medeni Kanununun 589. maddesi uyarınca sulh hâkiminden koruma önlemi ve tespit talep edersiniz.
Vasiyetnamenin açılışı. 596. maddeye göre sulh hâkimi vasiyetnameyi bir ay içinde açar ve ilgililere okur.
Mirasın reddi. Üç aylık süre içinde sulh hukuk mahkemesine ret beyanı sunarsınız.
Tenkis ve iptal davaları. Saklı payı zedelenen mirasçı asliye hukuk mahkemesinde dava açar.
İzale-i şüyu. Paylaşmada anlaşma çıkmazsa sulh hukuk mahkemesi malın satışına karar verir.
Vergi ve intikal işlemleri. Veraset ve intikal vergisi beyannamesini verir, tapu ve banka intikallerini tamamlarsınız.
Bu işlemlerin sırası dosyaya göre değişir. Çoğu dosyada ilk adım mirasçılık belgesidir. Belge olmadan tapu ve banka işlemleri ilerlemez.
Miras Avukatının Takip Ettiği Dava Türleri
Miras hukukunda açılan davalar birbirinden farklı sonuç doğurur. Miras avukatı en sık aşağıdaki dosyaları takip eder.
Mirasçılık belgesi ve iptal talebi. Talebi sulh hukuk mahkemesi karara bağlar. Yabancılık unsuru varsa noter belge veremez.
İzale-i şüyu davası. Paylı veya elbirliği mülkiyetindeki malın aynen ya da satış yoluyla paylaşımını sağlar. Ayrıntısını izale-i şüyu davası yazısında bulabilirsiniz.
Tenkis davası. Saklı payı aşan kazandırmaları yasal sınıra indirir. Dayanağı Türk Medeni Kanununun 560 ve devamı maddeleridir.
Terekenin tespiti davası. Mal varlığının ölüm anındaki durumunu belirler. Karar, sonraki davalar için delil oluşturur.
Muris muvazaası davası. Mirastan mal kaçırma iddiasıyla tapu iptali ve tescil talep edersiniz. Konunun ayrıntısını mirastan mal kaçırma ve muris muvazaası yazısında bulursunuz.
Ölüme bağlı tasarrufun iptali davası. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı veya şekle aykırılık iddiasına dayalıdır.
Denkleştirme davası. Sağlığında yapılan karşılıksız kazandırmaların paylaşmada hesaba katılmasını sağlar.
Miras sebebiyle istihkak davası. Terekeyi haksız elinde tutan kişiye karşı açarsınız; dayanağı 637. maddedir.
Vasiyet alacağının ifası davası. Vasiyet alacaklısı, kendisine bırakılanı talep eder.
Mirasçılıktan çıkarmanın iptali davası. Çıkarma sebebinin gerçek olmadığını iddia eden mirasçı bu yola başvurur.
Mirasçılık Belgesini Nereden Alırsınız
Mirasçılık belgesini noterden veya sulh hukuk mahkemesinden alırsınız. Noter yalnız Türk vatandaşları için ve kayıtlar açıksa belge düzenler. Mirasçılar arasında yabancı uyruklu kişi varsa talebi mahkeme karara bağlar.
Belge, mirasçı sıfatını ve pay oranlarını gösterir. Yanlış pay gösteren belgeye karşı iptal davası açarsınız. Miras avukatı bu belgeyi tapu ve banka işlemlerinden önce kontrol eder.
Bu davaların bir kısmına sulh hukuk, bir kısmına asliye hukuk mahkemesi bakar. Görev kuralı kamu düzenindendir. Mahkeme görevsizliğini kendiliğinden inceler. Miras avukatı bu yüzden dilekçeyi mahkeme ayrımına göre kurar.
Yabancı ülkede yaşayan mirasçıların durumu ayrı bir başlık oluşturur. Bu konuyu yabancıların miras hakkı yazısında ele aldık.
Miras Davasında Harç ve Yargılama Giderleri
Miras davalarının harcı her yıl değişir. Konusu para ile ölçülebilen davalarda nispi harç, ölçülemeyen davalarda maktu harç ödersiniz. Dava dilekçesiyle birlikte gider avansı da yatırırsınız. Bu avans; tebligat, bilirkişi ve keşif masraflarını karşılar.
Yargılama giderlerini önce davayı açan taraf öder. Hukuk Muhakemeleri Kanununun 326. maddesi, gideri sonuçta haksız çıkan tarafa yükler. Mahkeme, gider dökümünü hükmün altında gösterir.
Vekâlet ücretini avukatlık sözleşmesi belirler. Karşı taraf vekâlet ücretini ise mahkeme tarifeye göre hükmeder ve bu tutar müvekkile ait olur. Miras avukatı ile sözleşme yaparken iki kalemi ayrı ayrı konuşun.
Tereke Nedir ve Nasıl Tespit Edilir
Tereke, miras bırakanın ölüm anındaki mal varlığıdır. Aktif ve pasif olmak üzere iki bölümden oluşur. Bu ayrım, mirası kabul veya ret kararınızı doğrudan etkiler. Dökümü çıkarmadan verilen karar çoğu zaman geri dönülmez sonuç doğurur.
Aktif tereke, taşınmazlar, banka hesapları, alacaklar ve şirket paylarından oluşur.
Pasif tereke, kredi borçları, icra takipleri, vergi borçları ve cenaze giderlerinden oluşur.
Tereke tespiti için sulh hukuk mahkemesine başvurursunuz. Hâkim, Türk Medeni Kanununun 589 ve devamı maddelerine göre koruma önlemi alır. Mahkeme tapu, banka ve trafik kayıtlarını kurumlardan getirtir.
Borç durumundan emin değilseniz resmî defter tutulmasını isteyebilirsiniz. Bu talebi 619. madde düzenler ve süresi bir aydır. Defter sonunda mirası deftere göre kabul etme imkânı doğar.
Tespit kararı tek başına mülkiyet doğurmaz. Ancak sonraki tenkis, denkleştirme ve paylaşma davalarında güçlü bir delil oluşturur. Bu yüzden tereke tespiti çoğu dosyada ilk adımdır. Miras avukatı, tespit dosyasındaki kayıtları esas davanın deliline dönüştürür.
Mirasın Reddi ve Üç Aylık Süre
Mirasçı, terekeyi reddetme hakkına sahiptir. Ret süresi Türk Medeni Kanununun 606. maddesine göre üç aydır. Yasal mirasçılarda süre, ölümü öğrendikleri tarihte işlemeye başlar. Atanmış mirasçılarda ise tasarrufun resmen bildirimi esas alınır.
Mirasın Gerçek Reddi Nasıl Yapılır
Ret beyanını sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı olarak iletirsiniz. Bu usulü 609. madde düzenler. Mahkeme beyanı tutanağa geçirir ve özel kütüğe yazar.
Beyanın kayıtsız ve şartsız olması gerekir. Şarta bağlı ret geçersizdir. Bir kısım malı kabul edip kalanını reddedemezsiniz.
Reddeden mirasçıyı kanun, miras bırakandan önce ölmüş gibi kabul eder. Payı kendi altsoyuna geçer. Bu yüzden çocuklarınız adına da ret kararını değerlendirin.
Küçük veya kısıtlı adına ret için vesayet makamının izni gerekir. İzinsiz beyan sonuç doğurmaz. Süre bu hâlde de işlemeye devam eder.
Ret hakkını süresinde kullanmazsanız miras kesin olarak size geçer. Terekeye karışan mirasçı da ret hakkını yitirir. Örneğin banka hesabından para çekmek zımni kabul anlamına gelir.
Ret kararından sonra alacaklılar mirasçıya başvuramaz. Ancak son beş yıl içinde aldığınız denkleştirmeye tabi kazandırmalar bakımından sorumluluk doğar. Bu ayrıntıyı 618. madde düzenler.
Hükmen Ret Ne Zaman Gündeme Gelir
Miras bırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belliyse kanun mirası hükmen reddedilmiş sayar. Bu kural 605. maddenin ikinci fıkrasında yer alır. Bu hâlde üç aylık süre şartı aranmaz.
Alacaklı takip başlattığında mirasçı, terekenin borca batık olduğunun tespitini ister. Bu davayı miras bırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açarsınız. Karar, icra takibine karşı savunma sağlar.
Ret Süresini Kaçırırsanız Ne Olur
Süre geçtikten sonra mirası saf biçimde kazanmış duruma gelirsiniz. Terekenin borçlarından kendi malvarlığınızla sorumlu olursunuz. Bu sonuç, miras hukukunun en ağır sonuçlarından biridir.
Süreyi kaçıran mirasçının önünde iki ihtimal kalır.
Birinci ihtimal, terekenin borca batık olduğunu ileri sürerek hükmen ret hükümlerine dayanmaktır.
İkinci ihtimal, resmî tasfiye talebiyle terekenin tasfiyesini istemektir.
Her iki yol da somut belgeye dayanır. İcra kayıtları, banka ekstreleri ve vergi borcu dökümü bu belgelerin başında gelir.
Ret ve tasfiye kararları mirasçılar arasında farklı sonuç doğurabilir. Bir mirasçının reddi diğerinin payını artırır.
Bu nedenle ret kararını aile içinde birlikte değerlendirmek gerekir.
Ret beyanını geri alamazsınız. Yanılma veya aldatma iddiasını mahkeme yalnız dar koşullarda dinler.
Süre hesabında tebligat tarihleri belirleyicidir. Bu yüzden tebligat evrakını saklayın.
Mirasçılık belgesi almak, mirası kabul anlamına gelmez. Belge yalnız sıfatı gösterir.
Buna karşılık tereke malını kullanmak, kiraya vermek veya satmak kabul anlamına gelir.
Bu davranışlardan üç aylık süre dolmadan kaçının.
Şüpheye düştüğünüz her adımda önce kayıt inceleyin, sonra karar verin. Miras avukatı bu incelemeyi üç aylık süre dolmadan tamamlar.
Süre dolmadan yapılan doğru bir tercih, sonraki yılların yükünü ortadan kaldırır.
Vasiyetnamenin İptali Davasında Süreler
Vasiyetnamenin iptali sebeplerini Türk Medeni Kanununun 557. maddesi sayar. Ehliyetsizlik, irade sakatlığı, hukuka veya ahlaka aykırılık ve şekil eksikliği bu sebepler arasındadır. İptal davasında süreyi ise 559. madde gösterir.
Davacı, iptal sebebini ve hak sahipliğini öğrendiği tarihten başlayarak bir yıl içinde dava açar. Her hâlde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı on yıl geçmekle dava hakkı düşer. İyiniyetli olmayan davalılara karşı bu süre yirmi yıldır.
Tenkis Davasında Saklı Pay Nasıl Hesaplanır
Saklı pay, mirasçının yasal payının kanunla korunan bölümüdür. Altsoy için yasal miras payının yarısı saklı pay sayılır. Ana ve baba için oran dörtte birdir. Bu oranları 506. madde belirler.
Sağ kalan eşin saklı payı, birlikte mirasçı olduğu zümreye göre değişir. Altsoy veya ana baba zümresiyle mirasçı olduğunda yasal miras payının tamamı korunur. Diğer hâllerde ise yasal payın dörtte üçü saklı paydır.
Tenkis hesabını mahkeme, ölüm anındaki net tereke üzerinden yapar. Sağlığında yapılan bağışları da hesaba ekler. Bilirkişi, taşınmazların ölüm tarihindeki değerini esas alır.
Tenkis davasında süre 571. maddede düzenlenir. Saklı payın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihten itibaren bir yıl içinde dava açarsınız. Her hâlde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren on yıl geçmekle dava hakkı düşer.
Muris Muvazaası İddiası Nasıl İleri Sürülür
Muris muvazaası, miras bırakanın mirasçısından mal kaçırmak amacıyla yaptığı görünüşteki işlemi anlatır. Uygulamanın dayanağı 1/4/1974 tarihli ve 1/2 sayılı Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararıdır. Davada tapu iptali ve tescil talep edersiniz. Saklı pay sahibi olmayan mirasçı da bu davayı açabilir.
Miras Avukatı Ücreti Nasıl Belirlenir
Vekâlet ücretinin çerçevesini Avukatlık Kanununun 164. maddesi çizer. Ücreti avukat ile iş sahibi serbestçe kararlaştırır. Bu serbestliğin alt sınırını Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi belirler.
Tarife, her iş için asgari tutarı gösterir. Miras avukatı bu tutarın altında ücret kararlaştıramaz. Dosyanın kapsamı, süresi ve emek yoğunluğu ücreti etkiler.
Miras dosyalarında birden çok dava aynı anda yürür. Tenkis, muris muvazaası ve izale-i şüyu ayrı dosyalardır. Ücreti de her dosya için ayrı hesaplarsınız.
Baroların tavsiye niteliğindeki tarifeleri de yol gösterir. Bu tarifeler bağlayıcı değildir. Yine de piyasa uygulamasını görmenizi sağlar.
Sözleşmeyi imzalamadan önce kapsamı yazılı olarak belirleyin. Hangi işin ücrete dâhil olduğunu, harç ve masrafların kime ait olduğunu sözleşmede gösterin. Böylece süreç içinde tartışma çıkmaz.
Ücret pazarlığı tek başına doğru tercih ölçüsü değil. Dosyanın zamanında ve doğru talebe göre açılması sonucu daha çok etkiler.
Miras Davasında Avukat Zorunlu mu
Kanun, miras davalarında avukatla temsili zorunlu tutmaz. Davanızı kendiniz de açabilirsiniz. Buna karşılık bazı dosyalarda miras avukatı desteği pratikte belirleyici olur.
Mirasçı sayısı fazlaysa ve taraflar farklı şehirlerde yaşıyorsa dosya karmaşıklaşır; tebligat trafiği tek başına aylar alır.
Tereke içinde şirket payı, yurt dışı varlığı veya intifa hakkı varsa hesap zorlaşır; bilirkişi incelemesi kaçınılmaz duruma gelir.
Muris muvazaası iddiası varsa tapu ve banka kayıtlarını toplamanız gerekir; bu kayıtlar çoğu zaman mahkeme müzekkeresiyle gelir.
Terekenin borca batık olma ihtimali varsa süre yönetimi kritik duruma gelir; üç aylık ret süresi hızla işler.
Vasiyetname varsa iptal ve tenkis taleplerinin sırası önem taşır; yanlış sıra, süre kaybına yol açar.
Miras Davalarında Hangi Süreler İşler
Miras hukukunda süre kaçırmak, hakkın kendisini bitirir. Miras avukatı dosyayı açar açmaz takvimi çıkarır. Aşağıdaki süreler uygulamada en çok karşınıza çıkar.
Mirasın reddi için üç ay (Türk Medeni Kanunu m. 606).
Resmî defter tutulmasını isteme için bir ay (m. 619).
Vasiyetnamenin sulh hâkimince açılması için bir ay (m. 596).
Tenkis davası için bir yıl ve her hâlde on yıl (m. 571).
Ölüme bağlı tasarrufun iptali için bir yıl, on yıl ve kötüniyetli davalıya karşı yirmi yıl (m. 559).
Miras sebebiyle istihkak davası için bir yıl ve on yıl (m. 639).
Veraset ve intikal vergisi beyannamesi için dört ay (7338 sayılı Kanun m. 9).
Muris muvazaası iddiası bu tablonun dışında kalır; bu dava süreye bağlı değil. Buna karşılık geç açılan dosyada delil toplamak zorlaşır. Tanıklar dağılır, banka kayıtları eskir. Miras avukatı bu yüzden delil tespitini beklemeden yapar.
Miras Davalarında Görevli ve Yetkili Mahkeme
Mirasçılık belgesi, tereke tespiti ve izale-i şüyu işlerine sulh hukuk mahkemesi bakar. Bu görev kuralı Hukuk Muhakemeleri Kanununun 4. maddesinde yer alır. Tenkis, muris muvazaası ve ölüme bağlı tasarrufun iptali davalarına ise asliye hukuk mahkemesi bakar. Yetki bakımından 11. madde kesin kural koyar; mirastan doğan davalarda ölenin son yerleşim yeri mahkemesi yetkilidir.
Veraset ve İntikal Vergisi Beyannamesi Ne Zaman Verilir
Miras yoluyla mal edinen kişi veraset ve intikal vergisi mükellefi olur. Beyanname süresini 7338 sayılı Kanunun 9. maddesi gösterir. Ölüm Türkiye’de gerçekleşmişse ve mükellefler de Türkiye’deyse süre dört aydır.
Süre, ölüm tarihini izleyen aybaşından değil, ölüm tarihinden itibaren hesaplanır. Mükellef yurt dışındaysa süre uzar. Beyannameyi ölenin son ikametgâhının bağlı olduğu vergi dairesine verirsiniz.
Vergi dairesinden alınacak ilişik kesme yazısı olmadan tapu devri tamamlanmaz. Bu yüzden vergi adımını dava sürecinden bağımsız düşünmeyin. Miras avukatı, dava takvimini vergi ve tapu takvimiyle birlikte kurar.
Miras Davaları Konusunda Avukat Desteği
Miras avukatı desteği; somut olayın özelliklerine, elinizdeki belgelere ve terekenin yapısına göre şekillenir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Dosyanıza özgü bir değerlendirme için Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya hukuki soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz.
