Etik ihlal davalarında yetkili mahkeme, işlemi yapan kurumun bulunduğu ildeki idare mahkemesidir. ÜAK kararlarında yetkili mahkemeler Ankara idare mahkemeleridir; süre altmış gündür.
Etik ihlal davalarında yetkili mahkeme, işlemi yapan kurumun bulunduğu şehirdeki mahkemedir. Etik ihlal davalarında görevli mahkeme ise idare mahkemesidir. Zira bu dava idari yargıda açılan bir iptal davasıdır. Üniversitelerarası Kurul kararlarında bu yer Ankara'dır. Üniversite karar mercii ise üniversitenin bulunduğu şehirdeki idare mahkemesidir.
Etik İhlal Kararını Hangi Kurumlar Verir
Akademisyen hakkındaki etik kararlar birden fazla kurumdan çıkabilir. Doçentlik başvurularındaki iddiaları Üniversitelerarası Kurul bünyesindeki Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonları inceler. Üniversiteler kendi öğretim elemanları için etik kurullar işletir. TÜBİTAK destekli çalışmalarda ise TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu devreye girer.
Bu incelemelerin ortak çerçevesi Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesidir. Yönergenin güncel metnine ÜAK'ın etik sayfasından ulaşılabilir. Doçentlik başvurusundaki etik inceleme yetkisi ise 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 24. maddesine dayanır. İntihal, haksız yazarlık, dilimleme ve öteki ihlal türleri etik ihlal nedir yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.
Hangi kurumun karar verdiği yalnızca usul yönünden önemli değildir. Aşağıda görüleceği gibi davanın açılacağı yeri de bu kurum belirler. Davalı tarafın kim olacağı da yine buna göre saptanır.
Etik İhlal Davası Neden İdari Yargıda Açılır
Etik ihlal kararı bir idari işlemdir. Kurum bu kararı kamu gücüne dayanarak ve tek yanlı olarak alır. Karar, akademisyenin unvan başvurusunu, itibarını ve mesleki geleceğini doğrudan etkiler.
İdari işlemlere karşı açılacak dava türünü 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu düzenler. Kanunun 2. maddesine göre menfaati ihlal edilen kişi iptal davası açabilir. Mahkeme işlemi yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden denetler. Bu yüzden etik ihlal davası adli yargıda değil, idari yargıda görülür.
Sık Sorulan Sorular
Etik ihlal davası hangi mahkemede açılır?
Dava, idare mahkemesinde açılır. Yetkili mahkeme kural olarak kararı veren kurumun bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Dayanak 2577 sayılı Kanunun 32. maddesidir.
ÜAK etik komisyonu kararına karşı dava nerede açılır?
Üniversitelerarası Kurulun merkezi Ankara'da olduğu için dava Ankara idare mahkemelerinde açılır. Akademisyenin başka bir ilde görev yapması bu sonucu değiştirmez.
Etik ihlal kararına karşı dava açma süresi kaç gündür?
Vakıf üniversitelerinin kararları için de sonuç değişmez. Vakıf üniversitesi bir kamu hizmeti yürütür. Öğretim elemanları hakkındaki bu tür kararların denetimi de idari yargıda yapılır.
Davayı kural olarak kararın muhatabı olan akademisyen açar. Menfaati doğrudan ihlal edilen kişi odur. Etik ihlal davası açma ehliyeti unvana bağlı değildir. Araştırma görevlisi de profesör de aynı yolu kullanır. Hakkındaki iddia reddedilen kişinin dava açmasına ise çoğu durumda gerek kalmaz.
Görevli Mahkeme İdare Mahkemesidir
Görev, uyuşmazlığa hangi yargı kolunun ve hangi mahkeme türünün bakacağını anlatır. Etik ihlal davası bakımından görevli mahkeme ilk derecede idare mahkemesidir.
Danıştay'ın ilk derece mahkemesi olarak baktığı davalar 2575 sayılı Kanunda sayılmıştır. Bu liste dardır ve daha çok ülke genelinde uygulanan düzenleyici işlemleri kapsar. Örneğin etik yönergesinin kendisine karşı açılacak iptal davası Danıştay'da görülebilir. Buna karşılık bir akademisyen hakkındaki bireysel etik ihlal kararı idare mahkemesinde dava edilir.
Görev kamu düzenindendir. Dava yanlış yargı kolunda açılırsa mahkeme bunu kendiliğinden gözetir ve görevsizlik kararı verir. Bu da zaman kaybı doğurur.
Etik İhlal Davalarında Yetkili Mahkeme Nasıl Belirlenir
Yetki, davanın hangi yerdeki idare mahkemesinde açılacağını anlatır. Genel kural 2577 sayılı Kanunun 32. maddesindedir. Özel bir yetki kuralı yoksa etik ihlal davalarında yetkili mahkeme, dava konusu işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir.
Etik kararlar için özel bir yetki kuralı öngörülmemiştir. Bu yüzden dava, kararı veren kurumun bulunduğu yerde açılır. Uygulamadaki karşılığı şu tablodadır.
Kararı veren kurum
Yetkili idare mahkemesi
ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu
Ankara idare mahkemeleri
YÖK
Ankara idare mahkemeleri
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu
Ankara idare mahkemeleri
Üniversite etik kurulu
Üniversitenin bulunduğu ildeki idare mahkemesi
ÜAK Kararlarında Yetki Ankara İdare Mahkemelerindedir
Üniversitelerarası Kurulun merkezi Ankara'dadır. Etik komisyon kararı da burada tesis edilir. Bu yüzden ÜAK kararına karşı açılacak etik ihlal davası Ankara idare mahkemelerinde görülür. Davacının başka bir ilde çalışıyor olması bu sonucu değiştirmez.
Doçentlik sürecindeki etik incelemeler bunun en sık örneğidir. Başvuru dosyasındaki yayınlar hakkında ihlal kararı verilirse başvuru olumsuz etkilenir. Bu sürecin işleyişi ve itiraz yolu doçentlik etik ihlal itirazı yazısında anlatılmıştır.
Üniversite Etik Kurulu Kararlarında Yetki
Üniversite etik kurulunun kararına karşı dava, üniversitenin bulunduğu ilde açılır. İzmir'deki bir üniversitenin kararı için İzmir idare mahkemeleri yetkilidir. Birden çok yerleşkesi olan üniversitelerde rektörlüğün bulunduğu yer esas alınır.
Bazı üniversitelerin yönergeleri kurum içi itiraz yolu öngörür. Bu yol kullanıldığında başvuru, 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi kapsamında değerlendirilir. Dava süresi buna göre hesaplanır.
Yetki İtirazı Mahkemece Kendiliğinden Gözetilir
Yetki, 2577 sayılı Kanunun 32. maddesinin ikinci fıkrası gereği kamu düzenindendir. Mahkeme yetkisizliğini kendiliğinden inceler. Davalının itirazı beklenmez.
Dava yanlış yerde açılırsa sonuç ağır değildir. Kanunun 15. maddesine göre mahkeme, yetki yönünden ret kararı verir ve dosyayı yetkili mahkemeye gönderir. Dava, ilk açıldığı tarihte açılmış sayılır. Yine de bu yol dosyayı aylarca bekletebilir. Doğru mahkemeyi baştan seçmek en sağlıklı yoldur.
Davalı İdare Dilekçede Nasıl Gösterilir
Etik ihlal davası, kararı veren idareye karşı açılır. ÜAK komisyonunun kararında davalı, Üniversitelerarası Kurul Başkanlığıdır. Üniversite etik kurulunun kararında davalı, ilgili üniversitenin rektörlüğüdür. TÜBİTAK kurulunun kararında ise davalı TÜBİTAK Başkanlığıdır.
Hasmın yanlış gösterilmesi davayı düşürmez. 2577 sayılı Kanunun 15. maddesine göre mahkeme, dilekçeyi belirleyeceği gerçek hasma tebliğ eder. Yine de doğru hasmı baştan göstermek zaman kazandırır. Davalı kısmındaki bir tereddüt, tebligat aşamasını uzatabilir.
Etik incelemeyi öneren birim ile kararı veren kurum ayrı olabilir. Örneğin dosyayı üniversite yürütür fakat son kararı ÜAK komisyonu verir. Böyle bir durumda dava, son kararı veren kuruma yöneltilir.
Etik İhlal Davası Açma Süresi Altmış Gündür
Dava süresi 2577 sayılı Kanunun 7. maddesinde düzenlenmiştir. İdare mahkemelerinde dava açma süresi altmış gündür. Süre, kararın yazılı bildirimini izleyen günden başlar.
Bu süre hak düşürücü niteliktedir. Altmış gün geçtikten sonra açılan etik ihlal davası, esası incelenmeden süre aşımından reddedilir. Bu yüzden tebliğ tarihini gösteren belgeler saklanmalıdır. Kararın e-Devlet veya kayıtlı e-posta üzerinden bildirildiği hallerde bildirim tarihi ayrıca kontrol edilmelidir.
Süre hesabının kuralları 2577 sayılı Kanunun 8. maddesindedir. Süre, tebliğ tarihini izleyen günden başlar. Tatil günleri süreye dahildir. Sürenin son günü tatile denk gelirse süre, izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.
İdari yargıda bir de çalışmaya ara verme dönemi vardır. İdare mahkemeleri her yıl yirmi temmuzdan otuz bir ağustosa kadar çalışmaya ara verir. Dava süresi bu döneme rastlarsa süre, ara vermenin bittiği günü izleyen tarihten itibaren yedi gün uzamış sayılır. Yaz aylarında tebliğ alan akademisyen için bu kural belirleyici olabilir. Yine de hesabı son güne bırakmamak en güvenli yoldur.
Etik İhlal Kararına İtiraz Dava Şartı mıdır
İtiraz zorunlu değildir. Karar tebliğ edilen akademisyen, itiraz etmeden doğrudan dava açabilir. Dava hakkı itiraz yoluna bağlanmamıştır.
İtiraz yine de önemli bir imkândır. 2577 sayılı Kanunun 11. maddesine göre ilgili, dava süresi içinde kararın kaldırılmasını veya değiştirilmesini isteyebilir. Başvuru üst makama, üst makam yoksa kararı veren makama yapılır. Bu başvuru, işlemeye başlamış dava süresini durdurur.
İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Ret üzerine kalan dava süresi yeniden işlemeye başlar. Örnek üzerinden anlatılabilir. Tebliğden yirmi gün sonra itiraz eden akademisyenin süresi durur. Ret üzerine kalan kırk gün yeniden işler.
Süre hesabındaki bir hata dava hakkını tümüyle düşürebilir. Bu yüzden itiraz yolunu kullanan akademisyenin takvimi dikkatle tutması gerekir.
Davada Yürütmenin Durdurulması İstenebilir mi
Dava açmak, etik ihlal kararının uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. Bunun için mahkemeden ayrıca yürütmenin durdurulması istenmelidir.
Şartlar 2577 sayılı Kanunun 27. maddesinde sayılmıştır. İki şart birlikte aranır. İşlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğurmalı ve işlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır. Mahkeme bu kararı kural olarak idarenin savunmasını aldıktan sonra ve gerekçe göstererek verir.
Etik kararlarda bu talebin pratik değeri yüksektir. Karar, doçentlik başvurusunun olumsuz sonuçlanmasına veya yeni başvurunun engellenmesine yol açabilir. Kurumun mekanizması ve şartların ayrıntısı yürütmenin durdurulması nedir yazısında açıklanmıştır.
Talebin reddi son söz değildir. Kanunun 27. maddesinin yedinci fıkrasına göre bu karara karşı itiraz edilebilir. İtiraz, kararın tebliğini izleyen günden itibaren yedi gün içinde ve bir defaya mahsus yapılır. İdare mahkemesinin kararına itiraz bölge idare mahkemesine yöneltilir. İtiraz mercii yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir.
Dava Dilekçesi ve Deliller Nasıl Hazırlanır
Dilekçenin zorunlu unsurları 2577 sayılı Kanunun 3. maddesinde sayılmıştır. Dilekçede taraflar, dava konusu karar, tebliğ tarihi ve hukuka aykırılık sebepleri gösterilir. Dilekçe, etik ihlal davalarında yetkili mahkemeye hitaben yazılır ve iki örnek verilir.
Dava harca tabidir. Başvuru harcı, karar harcı ve posta giderleri dava açılırken yatırılır. Tutarlar her yıl yeniden belirlenir. Ödeme gücü bulunmayan davacı adli yardım talep edebilir. Dilekçe, mahkeme kalemine verilebileceği gibi UYAP üzerinden de gönderilebilir.
Dosyaya öncelikle şu belgeler eklenir. Etik ihlal kararının örneği ve tebliğ belgesi ilk sıradadır. İnceleme sırasında verilen savunma ve ekleri de önemlidir. İddiaya konu yayınlar, benzerlik raporları ve varsa bilirkişi görüşleri dosyayı güçlendirir.
Savunma aşaması davanın altyapısını oluşturur. Orada ileri sürülen açıklamalar mahkeme önünde de kullanılır. Savunmanın nasıl kurgulanacağı etik kurul savunma örneği yazısında gösterilmiştir. Karar dosyasına ulaşılamıyorsa bilgi edinme başvurusuyla belge istenebilir.
Dava Sürecinde Yargılama Nasıl İşler
İdari yargıda yargılama kural olarak yazılı yapılır. Mahkeme, incelemeyi dilekçeler ve dosyadaki belgeler üzerinden yürütür. Tanık dinlenmez. Bu yüzden yazılı delillerin eksiksiz sunulması davanın kaderini belirler.
Dilekçeler karşılıklı olarak tebliğ edilir. Dava dilekçesi idareye gönderilir ve idare savunma verir. Davacı savunmaya cevap yazabilir, idare de ikinci savunmasını sunar. 2577 sayılı Kanunun 16. maddesine göre taraflar tebliğden itibaren otuz gün içinde cevap verir.
Duruşma kendiliğinden yapılmaz. Kanunun 17. maddesine göre iptal davalarında taraflardan birinin istemesi hâlinde duruşma yapılır. İstem çoğunlukla dava veya savunma dilekçesinde ileri sürülür. Duruşmada taraflar sözlü açıklama yapar fakat karar yine dosya üzerinden verilir.
Etik İhlal Kararının İptali Ne Sağlar
İptal kararı, etik ihlal tespitini geriye dönük olarak ortadan kaldırır. Karar hiç alınmamış sayılır. İdare, 2577 sayılı Kanunun 28. maddesi gereği kararın icaplarını gecikmeksizin ve en geç otuz gün içinde yerine getirmek zorundadır.
Bunun somut sonuçları vardır. Etik ihlal tespitine dayanılarak olumsuz sonuçlandırılan doçentlik başvurusu yeniden değerlendirilir. Karara bağlı öteki işlemlerin dayanağı ortadan kalkar. Aynı fiil için verilmiş bir disiplin cezası varsa o ceza kendi davasında ayrıca tartışılır.
Doçentlik sürecindeki karşılığı özellikle önemlidir. Etik incelemesi süren veya ihlalle sonuçlanan başvuru dönemi kaybedilebilir. Kazanılan etik ihlal davası, adayın unvan sürecini yeniden açar. Dava dilekçesinde bu etkiye ilişkin taleplerin açıkça yazılması yararlıdır.
Mahkeme davayı reddederse etik ihlal tespiti geçerliliğini korur. Bu durumda kanun yolu aşaması gündeme gelir.
İptalle Birlikte Tazminat İstenebilir mi
Etik ihlal kararı bir zarara yol açmışsa yalnızca iptal ile yetinilmeyebilir. 2577 sayılı Kanunun 12. maddesi bu imkânı düzenler. İlgili, iptal davası ile tam yargı davasını birlikte açabilir. Önce iptal davasını açıp sonucuna göre ayrıca tazminat davası açmak da mümkündür.
Zarar kaleminin somut ve belgeli olması gerekir. Kararın yol açtığı gecikme, kaçırılan başvuru dönemi veya parasal kayıplar bu kapsamda değerlendirilebilir. Hangi yolun seçileceği dosyanın durumuna göre belirlenir. Tazminat talebi, iptal istemini geciktirmemelidir.
Mahkeme Kararına Karşı İstinaf ve Temyiz Yolları
İdare mahkemesinin kararına karşı istinaf yolu açıktır. Başvuru, kararın tebliğinden itibaren otuz gün içinde bölge idare mahkemesine yapılır. Dayanak 2577 sayılı Kanunun 45. maddesidir.
İstinaf incelemesi yeni bir değerlendirmedir. Bölge idare mahkemesi dosyayı hem usul hem esas yönünden inceler. Başvuruyu haklı bulursa ilk derece kararını kaldırır ve işin esası hakkında yeniden karar verir. Bu aşamada dosyaya yeni belge sunulması da mümkündür.
Temyiz ise yalnızca 46. maddede sayılan dava türlerinde mümkündür. Etik ihlal kararına karşı açılan bireysel iptal davaları bu listede sayılmamıştır. Bu yüzden çoğu etik davasında bölge idare mahkemesinin kararı kesindir. Kamu görevinden çıkarma gibi listede yer alan bir işlem söz konusuysa temyiz yolu ayrıca değerlendirilir.
Kanun yolu süreleri de hak düşürücüdür. Otuz günlük istinaf süresi kaçırılırsa ilk derece kararı kesinleşir.
Etik İhlal Davası Konusunda Avukat Desteği
Etik ihlal davalarında yetkili mahkeme, etik ihlal davası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Etik ihlal davası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Süre, kararın yazılı bildirimini izleyen günden itibaren altmış gündür. Dayanak 2577 sayılı Kanunun 7. maddesidir. Süre geçirilirse dava, esası incelenmeden reddedilir.
Dava açmadan önce itiraz etmek zorunlu mudur?
Zorunlu değildir; doğrudan dava açılabilir. 2577 sayılı Kanunun 11. maddesine göre dava süresi içinde yapılan itiraz, işlemeye başlamış dava süresini durdurur. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır.
Etik ihlal kararı için yürütmenin durdurulması istenebilir mi?
İstenebilir. Mahkeme, telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılık şartlarının birlikte gerçekleşmesi hâlinde yürütmeyi durdurabilir. Dayanak 2577 sayılı Kanunun 27. maddesidir.
Üniversite etik kurulu kararına karşı dava nerede açılır?
Dava, üniversitenin bulunduğu ildeki idare mahkemesinde açılır. Birden çok yerleşkesi olan üniversitelerde rektörlüğün bulunduğu yer esas alınır.
Etik ihlal davasında verilen karara karşı temyize gidilebilir mi?
Kural olarak gidilemez. Bu davalar 2577 sayılı Kanunun 46. maddesindeki temyiz listesinde sayılmadığından bölge idare mahkemesinin istinaf kararı çoğunlukla kesindir. Kamu görevinden çıkarma gibi listedeki bir işlem varsa temyiz ayrıca değerlendirilir.
Doçentlik
Doçentlik Davası Devam Ederken Başvuru Yapılması
Doçentlik davası devam ederken yeniden başvuru yapmak mümkündür. Yeni başvuruyu davanın kesinleşmesine bağlayan yönetmelik hükmü Danıştay tarafından iptal edildi. Bekleme dönemleri, hukuki yarar ve yürütmenin durdurulması bu yazıda ele alınıyor.
