Adli yardım, maddi durumu yetersiz olan bireylerin, haklarını savunabilmeleri ve yargı süreçlerinde etkin bir şekilde temsil edilmeleri amacıyla devlet tarafından sunulan hukuki bir destektir.
Adli yardım, avukatlık ücretini ve yargılama giderlerini karşılayamayan kişilere ücretsiz hukuki destek sağlar. Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği bu desteğin usulünü gösterir. Yönetmelik 15 Ekim 2024 tarihinde önemli ölçüde değişti. Aşağıda değişikliğin getirdiği yeni kuralları ve başvurunun işleyişini bulacaksınız.
Kısa cevap: Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliği, 15 Ekim 2024 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yenilendi. Başvuruda artık Ek-1 form, imzalı taahhütname, aydınlatma metni ve açık rıza beyanı alınır. Taahhütnameye geri ödeme beyanları da girdi. Ret kararına bildirimden itibaren on gün içinde baro başkanına itiraz edilir. Görevlendirme, eğitim almış avukatlara eşitlik ilkesiyle yapılır.
Adli Yardım Yönetmeliğinde Yapılan Değişiklik Neleri Kapsıyor
Yeni metin 1136 sayılı Avukatlık Kanunu hükümlerine gönderme yapar. Kanunun 176 ilâ 181 inci maddeleri adli yardım hizmetinin çerçevesini çizer. Yönetmeliğin dayanağı ise aynı Kanunun 180 ve 181 inci maddeleridir. Değişiklik önce bu gönderme ibarelerini düzeltti.
“Adlî yardım, avukatlık ücretlerini ve diğer yargılama giderlerini karşılama olanağı bulunmayanlara bu Kanunda yazılı avukatlık hizmetlerinin sağlanmasıdır.”
Değişiklik, yönetmeliğin kapsamını 2 nci maddede yeniden çizdi. Kapsam ilk olarak büronun kuruluşunu, görev ve yetkilerini içerir. Adli yardım isteminin yapılışı ile avukat seçimi ve ücret tespiti de aynı kapsamdadır. Büronun gelir ve giderleri, işleyişi ve denetimi de aynı kapsamdadır. Barolar arasındaki para dağıtımı da metne girer.
Adli Yardım Başvurusu Nereye ve Nasıl Yapılır
Adli yardım istemini, hizmetin görüleceği yerdeki büroya ya da temsilciliğine verirsiniz. Başvuruda üç belge şart oldu. Bunlar Ek-1'deki başvuru formu, Ek-2'deki imzalı taahhütname ve aydınlatma metni ile açık rıza beyanıdır. Aydınlatma metnini Türkiye Barolar Birliği kendi internet sitesinde yayımlar.
Sık Sorulan Sorular
Adli yardım başvurusu hangi belgelerle yapılır?
Başvuruda Ek-1'deki başvuru formu, Ek-2'deki imzalı taahhütname ve aydınlatma metni ile açık rıza beyanı alınır. Büro ayrıca Ek-3'te sayılan belgeleri ister. Gerekirse istemin haklılığı konusunda araştırma da yapar.
Adli yardım talebi reddedilirse ne yapılır?
Bildirimden itibaren on gün içinde baro başkanına yazılı veya sözlü itiraz edilir. Başkanın kararı kesindir ve yedi gün içinde verilir. Karar çıkmazsa talep reddedilmiş sayılır.
Taahhütname imzalamak geri ödeme yükümlülüğü doğurur mu?
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Büro her başvuruyu esas defterine kaydeder. Yeni metin bu defterin elektronik ortamda tutulmasına da izin verir. Böylece kayıt ve takip dijital ortama geçti.
Büro, Ek-3'te sayılan belgeleri istemcisinden ister. Gerektiğinde istemin haklılığı için ayrıca araştırma yapar. Kamu ve özel kurumlar bu araştırmada büroya yardım eder. Baro yönetim kurulu da araştırmanın esaslarını belirler.
Hizmetin görüleceği yer bazen başka bir baronun bölgesine düşer. Böyle bir halde başvuruyu alan büro dosyayı yetkili büroya gönderir. Aynı anda birden çok baronun yetki alanına giren işlerde de aynı yol geçerlidir. Başvuruyu alan büro kendi bölümüne bakar, kalan bölümü ilgili büroya iletir.
Büro bildirimleri artık başvuru formundaki iletişim kanallarından gönderir. İstem sahibi telefon, e-posta ya da adres bilgisinden en az birini yazar. Bilgilerde değişiklik olursa bunu 10 gün içinde büroya bildirmelisiniz.
Adli Yardım İsteminin Reddine Karşı İtiraz Süresi Nedir
Ret kararına karşı, bildirimden itibaren on gün içinde baro başkanına yazılı veya sözlü başvurulur. Büro istemi reddederse kararı istem sahibine bildirir. Bildirimden itibaren 10 gün içinde baro başkanına başvurabilirsiniz. İtirazınızı yazılı ya da sözlü olarak iletebilirsiniz. Baro başkanı 7 gün içinde karar verir. Bu karara karşı başka bir itiraz yolu yoktur. Süresinde karar çıkmazsa yönetmelik talebi ret olarak kabul eder.
“İstem sahibi kendisine yapılan bildirimden itibaren on gün içinde yazılı veya sözlü olarak baro başkanına başvurabilir. Baro başkanı yedi gün içinde karar verir ve bu karar kesindir. Süresinde karar verilmediği takdirde talep ret edilmiş sayılır.”
Baro başkanı itirazı reddederse yol kapanmaz. Aynı iş için yeni belgelerle tekrar başvurabilirsiniz. Ayrıca mahkemeden 6100 sayılı Kanun uyarınca adli yardım talep etme hakkınız ayrıca durur. İki yol birbirinin alternatifi değil, birbirini tamamlar.
Adli Yardım Görevini Hangi Avukatlar Üstlenir
Baro, adli yardım görevini eğitim almış avukatlara eşitlik ilkesine göre dağıtır. Avukatın serbest çalışması ya da bir yazıhanede ücretli çalışması sonucu değiştirmez. Eğitim şartı bu değişikliğin en dikkat çekici yeniliklerinden biridir.
Birden fazla baronun bulunduğu illerde ayrı bir düzen geçerli olur. Yargı mercilerinin talebi üzerine görevlendirmeyi Türkiye Barolar Birliği elektronik bilişim sistemi yapar. Sistem o ildeki avukatlar arasında eşitliği gözetir.
Bu illerde baroların listeleri tek listede birleşir. Liste, Türkiye Barolar Birliği sicil numarası esas alınarak oluşur. Yargı merciinin talebi sisteme ulaşınca görevlendirme bu listeden çıkar. Görevlendirmenin ayrıntılarını ise yönerge gösterir.
Görevlendirmede avukatın mesleki faaliyet alanı beyanı da rol oynar. Büro, avukatın aldığı meslek içi eğitimlere de bakar. Böylece dosya, konuya hâkim bir avukata gider.
Taahhütnamede Hangi Beyanlar Yer Alır
Değişiklik yönetmeliğe 5/A maddesini ekledi. Bu madde taahhütnamenin içeriğini dört bent halinde sayar. Taahhütnameyi imzalamadan önce her bendi dikkatle okuyun.
(a) İstem sahibi, kabul kararının bildiriminden itibaren 10 gün içinde avukata ulaşacağını beyan eder. Vekaletnameyi, bilgi ve belgeleri ve zorunlu yargılama harç ve giderlerini teslim edeceğini de taahhüt eder. Bilgilerinde değişiklik olursa 10 gün içinde bildirim yapacağını kabul eder.
(b) İşin sonunda maddi bir yarar elde ederse avukata ödenen ücreti baroya geri öder. Ayrıca elde ettiği maddi yararın yüzde 5'ini baroya verir. Nafaka alacakları bu yükümlülüğün dışında kalır.
“İşin sonunda, nafaka alacakları hariç olmak üzere maddi bir yarar elde etmesi halinde avukata ödenen ücret ile elde edilecek maddi yararın %5’ini baroya ödeyeceği beyanı.”
(c) Büro, istemin haksız olduğunu sonradan tespit eder. Verdiği bilgi ve belgelerin gerçeğe uymadığı da ortaya çıkar. Böyle bir halde istem sahibi, avukata ödenen ücretin iki katını ve yapılan masrafları yasal faiziyle geri öder.
(d) İstem sahibi görevli avukatı azleder ya da başka bir avukata vekalet verir. Talepten kendi isteğiyle vazgeçmesi, davadan feragat etmesi ya da aleyhindeki davayı kabul etmesi de aynı sonucu doğurur. Bu hallerde avukata ödenen ücreti ve masrafları yasal faiziyle geri öder.
Taahhütname bu yönüyle bir borç kaynağıdır. Adli yardım ücretsiz bir hizmet gibi görünse de koşullu bir destek sağlar. Bu yüzden dava sonunda elde edeceğiniz yararı ve olası geri ödeme yükünü baştan hesaplayın.
Görevlendirilen Avukatın Yükümlülüğü Ne Zaman Sona Erer
Görevlendirilen avukatın yükümlülüğü, ivedi görevlendirmeler hariç, istem sahibi on gün içinde gerekli belge ve bilgileri vermezse sona erer. Aynı sonuç, ücret dışındaki zorunlu yargılama giderlerini vermemesi veya vekaletname vermekten kaçınması hâlinde de doğar. Büro, istemi kabul ederse bir veya birkaç avukatı göreve çağırır. Görevlendirmeyi istem sahibine bildirir. İstem sahibi de gerekli bilgi, belge ve vekaletname ile avukata başvurur.
İstem sahibi 10 gün içinde belgeleri vermezse avukatın yükümlülüğü sona erer. Vekaletname vermezse de aynı sonuç doğar. Avukat bu durumu gecikmeden büroya bildirir. İvedi görevlendirmeler bu kuralın dışında kalır.
Bazı başvurularda beklemek hak kaybına yol açar. Sürenin geçmesi telafisi güç zararlara yol açar. Büro bu başvuruları ivedi görevlendirme olarak kabul eder. İvedi işlerde büro, yönetmelikteki sürelere bağlı kalmadan hareket eder.
Avukat haklı bir neden olmadan görevden ayrılmak da ister. Bu halde görevin bildiriminden itibaren 15 gün içinde işin tarifedeki ücretini baroya öder. Ödemenin ardından görevi bırakır.
Görevlendirilen avukat işi sonuna kadar takip eder. Bağlantılı görünen başka dava ve icra takipleri görev kapsamına girmez. Bu ayrım avukatın sorumluluk sınırını çizer.
Vekaletname masrafını bu fasıldan karşılayabilirsiniz. Yönetmelik bu kalemi açıkça gösterir. Yeni metin ayrıca çeviri masraflarını da büro giderleri arasına ekledi.
Büro, avukatın hizmeti yerine getirme aşamalarını izler. Avukat, işin hangi aşamasında olursa olsun istenen bilgi ve belgeyi verir. Görevlendirme tarihinden itibaren her yıl için davanın sürecine ilişkin bilgi sunar.
Yargılama Giderlerini Kim Karşılar
Yargılama giderleri için ayrı bir yol vardır. İlgili kişi 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 334 ilâ 340 uyarınca mahkemeden adli yardım talep eder. Bu talep reddedilirse avukatlık ücreti dışındaki giderleri kendisi karşılar. Aksi halde bu hizmet sona erer.
Bir istisna daha vardır. Bazen giderlerin karşılanamayacağı baştan bellidir. İstem sahibinin haklılığı konusunda kuvvetli bir kanı da doğar. Büronun ya da temsilcinin önerisi üzerine baro yönetim kurulu bu gideri adli yardım fonundan karşılar.
Ödeme İçin Hangi Belgeler İstenir
Değişiklik ödeme belgelerini tek tek saydı. Bunlar vekaletname örneği, dava dilekçesi, tevzi formu, ön inceleme tutanağı ve tensip tutanağıdır. Duruşma tutanağı, takip talebi ve ödeme emri de listeye girer.
Sunulan dilekçe ya da talep örneği, karar ve harç makbuzu da aynı listede yer alır. Bu belgelerden hangilerinin isteneceğini görevlendirmenin yapıldığı aşama belirler. Böylece uygulamadaki belirsizlik büyük ölçüde azaldı.
Değişiklik büronun gelir kalemlerini de güncelledi. Taahhütname gereği ilgiliden gelen paralar artık açık bir gelir kalemidir. Bu düzenleme 5/A maddesine yapılan gönderme ile netleşti.
Gider kalemlerinde de iki değişiklik oldu. Vekaletname giderinin yanına çeviri masrafları girdi. Büroda görev alan avukat ve personelin ücretleri de gider kalemine geçti.
Avukatlık ücretinin tutarını her yıl açıklanan tarife gösterir. Güncel rakamlar için avukatlık asgari ücret tarifesi sayfamıza bakabilirsiniz. Ceza dosyalarındaki zorunlu müdafi ücretlerini ise CMK ücret tarifesi gösterir.
Adli yardım kapsamında avukatı siz seçmezsiniz. Görevlendirmeyi baro yapar ve sıra esasına uyar. Buna karşılık avukatın davranışından şikâyetçi olursanız büroya yazılı başvuruda bulunursunuz. Baro gerekirse yeni bir avukat görevlendirir. Meslek kurallarına aykırılık iddiası ise ayrı bir disiplin sürecine konu olur.
Büronun Denetimi ve Geçiş Hükmü
Denetimin sıklığı değişti. Eski metin her 2 ayda bir denetim öngörüyordu. Yeni metin denetimi Ocak ve Temmuz aylarında olmak üzere 6 ayda bire indirdi.
Değişiklik yönetmeliğe bir de geçiş hükmü getirdi. Geçici Madde 1, iki kuralın uygulanmasını erteledi. Bunlar 5 inci maddedeki adli yardım eğitimi şartı ile 6 ncı maddenin (b) bendidir. Bu iki hüküm 1/1/2025 tarihine kadar uygulanmadı.
Değişiklik ayrıca üç ek belge getirdi. Ek-1 başvuru formunu, Ek-2 ise taahhütnameyi gösterir. Ek-3 büronun isteyeceği belgelerin listesini taşır. Bu ekler başvurunun biçimini tüm barolar için standart hale getirdi.
Yönetmelik hükümlerini Türkiye Barolar Birliği Yönetim Kurulu yürütür. Uygulamadaki ayrıntılar ise yönergelerle netleşir. Baroların kendi iç düzenlemeleri de bu çerçeveye uyar.
Değişikliğin özü üç başlık altında durur. Birincisi başvurunun standart forma ve taahhütnameye bağlanmasıdır. İkincisi görevlendirmenin elektronik sisteme ve eğitim şartına taşınmasıdır. Üçüncüsü ise geri ödeme koşullarının açıkça yazılmasıdır.
Öte yandan değişiklik baroların iş yükünü de artırdı. Büro artık her dosyada standart form ve taahhütname toplar. Ayrıca elektronik defter ve elektronik görevlendirme sistemi ek bir altyapı ister. Bu nedenle küçük barolarda uyum süreci daha uzun sürdü.
Bu üç başlık hem başvurucuyu hem avukatı yakından ilgilendirir. Başvurucu artık hangi durumda geri ödeme yapacağını baştan görür. Avukat da hangi belgeyi hangi aşamada sunacağını bilir.
Adli Yardım Ne Anlama Gelir
Adli yardım, adil yargılanma hakkının maddi güvencesidir. Anayasa'nın 36 ncı maddesi herkese hak arama hürriyetini tanır. Parası olmayan kişi bu hakkı fiilen kullanamaz. Sistem bu boşluğu kapatır ve üç amaca hizmet eder.
Eşit adalet. Maddi durumu ne olursa olsun herkes yargı önünde aynı imkânı bulur.
Hak arama gücü. Dar gelirli kişiler haklarını bir avukatla birlikte ileri sürer.
Toplumsal barış. Uyuşmazlıklar mahkeme önünde ve hukuka uygun biçimde çözüme kavuşur.
Adli Yardım Kapsamında Hangi Hizmetler Verilir
Adli yardım tek bir hizmetten ibaret değil. Kapsamı hem avukatlık hizmetini hem de yargılama giderlerini içerir. Başlıca kalemler şunlardır:
Avukat desteği. Baro, dosyanızı takip edecek bir avukat görevlendirir ve ücretini kendisi öder.
Harç ve gider muafiyeti. Mahkemeden adli yardım kararı çıkarsa harç ve giderleri peşin ödemezsiniz.
Kanun yolları. Destek yalnız ilk derecede değil, istinaf ve temyiz aşamasında da sürer.
Adli Yardım Başvurusu Nasıl Sonuçlanır
Başvuru üç aşamadan geçer. Her aşamada ayrı belge ve ayrı süre karşınıza çıkar.
Maddi durum beyanı. Gelir, mal varlığı ve sosyal güvenlik kaydınızı belgelerle gösterirsiniz.
Form ve taahhütname. Ek-1 formunu ve Ek-2 taahhütnamesini imzalarsınız.
Baro incelemesi. Büro belgeleri inceler, gerekirse araştırma yapar ve kararını verir.
Adli Yardımdan Kimler Yararlanır
Adli yardım herkese açık bir hizmet değil. Yönetmelik iki temel ölçüt arar.
Maddi yetersizlik. Kendisine ve ailesine zaruri olarak yetecek ölçüde geliri bulunmayan kişi bu ölçütü karşılar.
Haklılık. Talebin ya da savunmanın açıkça dayanaksız görünmemesi gerekir.
Adli Yardımın Hukuki Dayanağı Nedir
Dayanak iki koldan gelir. Birinci kol 1136 sayılı Avukatlık Kanunu m. 176 ilâ 181 ile Türkiye Barolar Birliği Adli Yardım Yönetmeliğidir. İkinci kol 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 334 ilâ 340 hükümleridir. Anayasa m. 36 ise bu düzenlemelerin anayasal çerçevesini kurar.
Anayasa Mahkemesi de bireysel başvurularda mahkemeye erişim hakkını sık sık ele alıyor. Örneğin yüksek harç ya da gider yükü, hak arama hürriyetine ölçüsüz bir sınır getirebilir niteliktedir. Bu nedenle harçtan muafiyet talebinizi dilekçenizde ayrıca ve gerekçeli biçimde yazın.
Baro Adli Yardımı ile Mahkeme Adli Yardımı Nasıl Ayrılır
İki kurumu birbirine karıştırmayın. Baro adli yardımı size ücretsiz bir avukat sağlar. Mahkeme adli yardımı ise harç ve yargılama giderlerinden geçici muafiyet getirir. Birinde muhatap barodur, diğerinde davayı gören mahkemedir. Çoğu dosyada ikisine birlikte başvurmanız gerekir.
Ceza soruşturmasında durum yine farklı işler. Şüpheli ya da sanık için 5271 sayılı Kanun zorunlu müdafi düzenlemesi getirir. Bu görevlendirmenin ücretini Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanan CMK tarifesi belirler. Baro adli yardımı ise ağırlıklı olarak hukuk, icra ve idari yargı dosyalarına bakar.
Adli Yardımın Uluslararası Dayanağı
Adil yargılanma hakkını Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi'nin 6 ncı maddesi güvence altına alır. Aynı madde ceza yargılamasında ödeme gücü bulunmayan sanığa ücretsiz müdafi hakkı tanır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi hukuk davalarında da etkili erişim ölçütünü arar. Konunun genel çerçevesi için insan hakları hukuku sayfamıza bakabilirsiniz.
Adli Yardım Hangi İmkânları Sağlar
Sistemin sağladığı imkânlar somuttur. Üç başlık öne çıkar:
Eşit temsil. Karşı taraf avukatla temsil edilirken siz de bir avukatla dosyanızı savunursunuz.
Sistem kusursuz işlemiyor. Uygulamada üç sorun öne çıkıyor:
Kaynak yetersizliği. Baroların bütçesi artan talebe yetişmiyor.
Belge yükü. Başvuru evrakını toplamak zaman alıyor. Bu durum acil işlerde gecikme doğuruyor.
Kapsam sınırı. Taahhütnamedeki geri ödeme koşulları bazı başvurucuları caydırıyor.
Adli yardım yine de hak arama hürriyetinin en somut aracı olmayı sürdürüyor. Yönetmelikteki son değişiklik başvuru ve ödeme sürecini standart hale getirdi. Uygulamanın nasıl işleyeceğini önümüzdeki dönemdeki baro yönergeleri gösterecek.
Adli yardım talebini hazırlarken belgelerinizi eksiksiz toplayın. Gelir belgesi, tapu ve araç kaydı sorgusu ile sosyal güvenlik dökümü çoğu baroda ilk sırada gelir. Dosyanızdaki dava açma süresini de kaçırmayın. Süre dolarsa olumlu karar çıksa bile hakkınız düşer.
Ek-1, Ek-2 ve Ek-3 formlarına ise yönetmelik ekleri dosyasından ulaşabilirsiniz.
Adli Yardım Konusunda Avukat Desteği
Adli yardım bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Adli yardım hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya ücretsiz soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Taahhütnamede istem sahibi geri ödeme beyanları verir. İşin sonunda maddi yarar elde edilirse avukata ödenen ücret ve yararın yüzde beşi baroya ödenir; nafaka alacakları hariçtir. İstem haksız çıkarsa ücretin iki katı ödenir. Avukat azledilir veya dava bırakılırsa ücret ve masraflar yasal faiziyle geri verilir.
Adli yardımla görevlendirilen avukatı kim seçer?
Avukatı baro görevlendirir; istem sahibi seçmez. Görevlendirme eğitim almış avukatlara eşitlik ilkesine göre yapılır. Avukatların mesleki faaliyet alanı beyanları ve meslek içi eğitimleri de dikkate alınır.
Adli yardım ile mahkemeden adli yardım aynı şey midir?
Hayır. Baro adli yardımı ücretsiz avukat görevlendirmesi sağlar. Yargılama giderleri için ise mahkemeden 6100 sayılı Kanun'un 334 ila 340. maddeleri uyarınca ayrıca adli yardım istenir. İstisnaen baro yönetim kurulu, giderleri adli yardım fonundan karşılayabilir.
Görevlendirilen avukat işi bırakabilir mi?
Haklı neden olmadan çekinmek isteyen avukat, görevin bildirildiği tarihten itibaren on beş gün içinde işin tarifedeki ücretini baroya öder. Ödemeden sonra görevden çekilebilir. Aksi halde işi sonuna kadar takip etmekle yükümlüdür.
Bilgi Haberleri
ASGARİ ÜCRET ZAMMI
2025 Asgari ücret 22.104,00 lira oldu. Asgari ücret 2025 yılında %30 artışla net 22.104,00 TL olarak verilecek. Asgari ücret, 1 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak üzere net 22.104,00 lira olarak belirlendi. 2025 Yılı Asgari ücreti 22.104,00 lira oldu. 2025 yılında asgari ücret, %30 artışla net 22.104,00 TL olarak uygulanacak. Asgari ücret, 1 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak…
