Fikri ve Sınai Mülkiyet Hukuku Nedir?
Fikri ve sınai mülkiyet hukuku; insan zihninin ürünü olan eserleri, buluşları, markaları, tasarımları ve benzeri gayri maddi varlıkları koruma altına alan hukuk dalıdır. Bu hukuk dalı temelde iki başlıkta incelenir:
Fikri Haklar (Telif Hakları): İlim-edebiyat, müzik, güzel sanat ve sinema eserleri gibi eser niteliğindeki ürünler üzerindeki hakları kapsar. Türk hukukunda temel dayanağı 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK)'tir.
Sınai Haklar: Marka, patent, faydalı model, tasarım ve coğrafi işaret gibi ticari ve sınai değeri olan hakları kapsar. Temel dayanağı 6769 Sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK)'dur.
Bu alan; eserin veya buluşun sahibine tanınan manevi ve mali hakların korunmasını, izinsiz kullanımların önlenmesini ve hak ihlallerinde tazminat elde edilmesini amaçlar. Fikri ve sınai mülkiyet hukuku, yüksek ekonomik değer taşıyan varlıklarla ilgili olduğundan uzmanlık gerektiren bir alandır.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı Avukatı Kimdir?
Fikri ve sınai mülkiyet hakkı avukatı, fikri ve sınai mülkiyet hukuku alanında uzmanlaşmış avukatları tanımlamak için kullanılan ifadedir. Hukuk sistemimizde avukatlar belirli bir alanda resmi sertifikasyon almak zorunda değildir; ancak bir avukatın bu alanda deneyim biriktirmesi ve etkili hizmet vermesi yaygındır.
Bu avukat; marka, patent ve tasarım tescili, telif hakkı ihlalleri, lisans sözleşmeleri ve haksız rekabet gibi konularda müvekkillerini bilgilendirir, hak sahiplerinin haklarını korur ve ihlal hâlinde hukuki ve cezai süreçleri yürütür. Alanın hem özel hukuk hem de ceza hukuku boyutları bulunduğundan, uzman bir avukatın rehberliği büyük önem taşır.
Fikri Haklar ile Sınai Haklar Arasındaki Fark
Fikri haklar (telif hakları), bir eserin meydana getirilmesiyle kendiliğinden doğar; korumanın başlaması için tescil zorunlu değildir. Eser sahibi, eseri yarattığı andan itibaren mali ve manevi haklara sahip olur.
Sınai haklar ise kural olarak tescil ile korunur. Marka, patent, faydalı model ve tasarım gibi haklar, Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde tescil ettirildiğinde koruma altına alınır. Tescil, hak sahibine münhasır (tekel) kullanım yetkisi tanır.
Telif Hakkı (Eser Sahibinin Hakları)
Telif hakkı; ilim ve edebiyat, musiki, güzel sanat ve sinema eserleri ile bunlara bağlı hakları kapsar. Eser sahibinin hakları ikiye ayrılır:
Manevi Haklar: Eseri kamuya sunma, adının belirtilmesi, eserde değişiklik yapılmasını önleme gibi haklar. Bu haklar devredilemez.
Mali Haklar: İşleme, çoğaltma, yayma, temsil ve umuma iletim gibi ekonomik haklar. Bu haklar devredilebilir ve lisansa konu olabilir.
Telif hakkı ihlali durumunda hak sahibi; tecavüzün durdurulması, önlenmesi ve maddi-manevi tazminat talepli davalar açabilir; ayrıca ihlalin niteliğine göre cezai yollara da başvurabilir.
Marka ve Marka Hakkı
Marka; bir işletmenin mal veya hizmetlerini başka işletmelerinkinden ayırt etmeye yarayan işarettir. Kelime, şekil, harf, sayı, renk ve ses gibi unsurlar marka olabilir. Marka hakkı, TÜRKPATENT nezdinde tescil ile korunur ve sahibine markayı münhasıran kullanma yetkisi verir.
Marka hakkına yönelik ihlaller arasında; taklit (iltibas), izinsiz kullanım ve benzer marka tescili yer alır. Marka sahibi; tecavüzün tespiti, durdurulması, önlenmesi ve tazminat talepli davalar açabilir. Ayrıca marka hakkına tecavüz, cezai yaptırıma da tabidir.
Patent ve Faydalı Model
Patent; yeni, buluş basamağı içeren ve sanayiye uygulanabilir buluşlara verilen koruma belgesidir. Faydalı model ise buluş basamağı şartı aranmayan, daha basit teknik çözümler için tanınan korumadır. Her ikisi de TÜRKPATENT nezdinde tescil edilir.
Patent sahibi, buluşunu belirli süre boyunca münhasıran kullanma hakkına sahiptir. İzinsiz üretim, satış veya kullanım patent hakkına tecavüz oluşturur ve hak sahibi tazminat dahil çeşitli hukuki taleplerde bulunabilir.
Endüstriyel Tasarım
Tasarım; bir ürünün tamamının veya bir parçasının görünümüdür. Tasarımın korunabilmesi için yeni ve ayırt edici nitelikte olması gerekir. Tescilli tasarımlar TÜRKPATENT nezdinde korunurken, tescilsiz tasarımlar da belirli şartlarla ve daha kısa süreyle korunabilir. Tasarım hakkının ihlali halinde hak sahibi tecavüzün önlenmesi ve tazminat talebinde bulunabilir.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı Avukatının Verdiği Hizmetler
Fikri ve sınai mülkiyet hakkı avukatı tarafından sunulan başlıca hizmetler şunlardır:
Marka, patent, faydalı model ve tasarım tescil başvurularının hazırlanması ve takibi,
TÜRKPATENT kararlarına karşı itiraz ve YİDK (Yeniden İnceleme ve Değerlendirme Kurulu) süreçlerinin yürütülmesi,
Lisans, devir ve franchise sözleşmelerinin hazırlanması ve incelenmesi,
Telif hakkı, marka, patent ve tasarım tecavüzü davalarının açılması ve takibi,
Haksız rekabet ve buna bağlı tazminat davalarının yürütülmesi,
İhlallere karşı ihtiyati tedbir ve gümrükte el koyma başvurularının yapılması,
Fikri-sınai haklara yönelik cezai şikâyet ve dava süreçlerinin takibi.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı Avukatının Baktığı Davalar
Marka hakkına tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi davaları
Marka hükümsüzlüğü ve iptali davaları
Patent ve faydalı model hakkına tecavüz davaları
Endüstriyel tasarım tecavüzü ve hükümsüzlük davaları
Telif hakkı (FSEK) ihlalinden doğan maddi ve manevi tazminat davaları
Haksız rekabetin tespiti ve men’i davaları
Lisans ve devir sözleşmelerinden doğan uyuşmazlıklar
TÜRKPATENT kararlarının iptaline ilişkin davalar
Fikri ve sınai haklara tecavüz nedeniyle açılan ceza davaları
Bu davalar Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri ile Fikri ve Sınai Haklar Ceza Mahkemelerinde görülür. Bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde ilgili asliye mahkemeleri bu sıfatla görevlidir.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Davası Masraf ve Harçları
Fikri ve sınai mülkiyet davalarının harçları her sene değişkenlik göstermektedir. Güncel harçlara göre mahkemeye ödenmesi gereken dava harcı, avans ve masrafları belirli bir tutar civarında olmaktadır. Davanın devamında mahkemece istenecek başka giderler (özellikle bilirkişi ücretleri) olabileceği gibi üst mahkemeye itiraz ve karşı vekalet ücretlerinin de olacağı bilinmelidir. Ayrıca talep edilen tazminat miktarına göre bu rakam değişebilmektedir.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı Avukatı Ücreti
Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi vekalet ücretini düzenler. Bu maddeye göre vekalet ücreti, avukatlık sözleşmesi ile belirlenir; ancak bu belirleme süreci Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ile bağlıdır ve avukatlar tarifenin altında ücret kararlaştıramaz.
Fikri ve sınai mülkiyet hakkı avukatı ücreti; işlemin türüne (tescil, itiraz, tecavüz davası vb.), dosyanın kapsamına ve talep edilen tazminata göre avukat ve iş sahibi tarafından belirlenir. Her dosya farklı olduğundan, müvekkillerin avukatlarıyla özel olarak görüşerek durumlarını değerlendirmeleri gerekir.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı Avukatına Nasıl Ulaşılabilir?
Baroya bağlı olan tüm avukatların iletişim bilgileri baro levhasında yer almakta olup baronun web sitesi ya da baro aranarak ulaşılabilmektedir. Bu alanda uzman bir avukat arayışındaysanız, baro levhası üzerinden avukat iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Fikri ve Sınai Mülkiyet Hakkı Avukatı Akademik Hukuk & Danışmanlık’ta
Konusunda uzman bir fikri ve sınai mülkiyet hakkı avukatından destek almak, doğru ve hukuki açıdan sağlam bir konumda olmanıza yardımcı olabilir. Konusunda uzman avukat ile istediğiniz yerden görüntülü ve farklı şekilde iletişim kurmak ve bilgi almak için Online Danışmanlık Sistemimizden randevu alabilirsiniz.
