FRANCHISE SÖZLEŞMESİ NEDİR?

“Taraflar, bir sözleşmenin içeriğini kanunda öngörülen sınırlar içinde özgürce belirleyebilirler.”

Taraflar tacir olduğu için 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu de devreye girer. Marka ve know-how devri bakımından 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu önem taşır. Kanunun 24. maddesi marka lisansını düzenler. Bölge ve fiyat kısıtları bakımından ise 4054 sayılı Kanun ile Rekabet Kurumu düzenlemeleri geçerli olur.

Franchise sisteminin çekirdeğinde know-how vardır. Franchise veren yıllar içinde denediği iş süreçlerini aktarır. Operasyon el kitapları, eğitim programları ve kalite standartları bu aktarımın araçlarıdır. Franchise alan böylece sıfırdan iş kurma riskini azaltır. Bu bilgi gizli kalır ve ticari sır niteliği taşır. Franchise sözleşmesi bu nedenle ayrıntılı bir gizlilik kaydı içerir.

Sözleşmenin süresi tarafların yatırım planına göre değişir. Yatırımın geri dönüş süresi kısa ise süre de kısalır. Sürenin sonunda taraflar yenileme seçeneğine bakar. Yenilemede yeni bedel ve yeni standartlar gündeme gelir. Süre biterse franchise alanın marka kullanma hakkı düşer. Tabela, ambalaj ve iç mekân unsurlarını da kaldırır.

Franchise sözleşmesi bittikten sonra rekabet yasağı sorunu doğar. Franchise veren, sistemi öğrenen kişinin aynı sektöre girmesini istemez. Bu yüzden sözleşmeye bir yasak kaydı ekler. Yasağın süresi, yeri ve konusu makul sınırda kalmalıdır. Aşırı yasak kaydı TBK m. 27 karşısında tartışma yaratır. Rekabet mevzuatı da bölge ve süre sınırlarını ayrıca denetler.

Franchise Sözleşmesi Hangi Sözleşmelerden Ayrılır

Franchise sözleşmesi tek satıcılık sözleşmesine benzer ama ondan ayrılan yönleri vardır. Tek satıcı yalnız ürünü satar. Franchise alan ise bütün bir işletme konseptini uygular. Acentelik ilişkisinde acente başkası adına ve hesabına iş görür. Franchise alan ise kendi adına ve kendi hesabına çalışır. Bu ayrım vergi, sorumluluk ve tazminat sonuçlarını doğrudan etkiler.

Lisans sözleşmesi yalnız marka ya da patent kullanımını verir. Franchise sözleşmesi bunun ötesine geçer ve sürekli destek borcu doğurur. Kira, satış ve hizmet sözleşmelerinin unsurları da bu ilişkide bir arada durur. Bu yüzden doktrin franchise sözleşmesini karma nitelikte kabul eder. Uyuşmazlıkta hâkim, ilgili unsura hangi hükmün uyacağına bakar.

Franchise sistemi girişimciye güçlü bir marka ile başlama imkânı sunar. Müşteri güveni, reklam desteği ve hazır tedarik zinciri ilk günden hazır durur. Buna karşılık girişimci yüksek bir başlangıç maliyetine katlanır. Karar serbestisi dar kalır ve denetim sıkı işler. Franchise sözleşmesi imzalanmadan önce bu dengeyi ölçmelisiniz.

Sözleşme Öncesinde Hangi Bilgiler Verilmelidir

Franchise ilişkisi imzadan önce başlar. Franchise veren, sistemin gerçek verilerini adaya açık biçimde anlatmalıdır. Şube sayısı, kapanan işletmeler, ortalama ciro ve gerçek maliyet bu verilerin başında gelir. TBK m. 2 uyarınca taraflar görüşme aşamasında da dürüstlük kuralına uyar. Gerçeğe aykırı ciro tahmini veren taraf, sözleşme öncesi kusurdan sorumlu olur.

Aday girişimci de kendi araştırmasını yapmalıdır. Mevcut şubeleri ziyaret edin ve işletmecilerle konuşun. Marka tescilinin geçerli olup olmadığını Türk Patent kayıtlarından kontrol edin. Sistemin Türkiye'deki geçmişini ve varsa davalarını sorun. Franchise sözleşmesi imzalandıktan sonra bu bilgileri elde etmek çok daha zor olur.

Ön görüşmede paylaşılan belgeler ileride delil değeri taşır. Sunum dosyalarını, tahmini bütçe tablolarını ve yazışmaları saklayın. Elektronik yazışmalar da HMK m. 199 anlamında belge sayılabilir niteliktedir. Bu kayıtlar aldatma iddiasında ve tazminat talebinde işinize yarar.

Sözleşme taslağını imzadan önce satır satır incelemelisiniz. Bedel kalemlerini, denetim yetkisini ve fesih sebeplerini ayrı ayrı not alın. Bölge münhasırlığı varsa sınırını haritayla belirleyin. Uyuşmazlıkta hangi mahkemenin yetkili olacağını da yazın. Franchise sözleşmesi bu haliyle uzun yıllara yayılan bir iş ilişkisinin temelini kurar.

Franchise Sözleşmesinin Özellikleri Nelerdir

Franchise sözleşmesi birkaç ayırt edici hukuki özellik taşır. Bu özellikler sözleşmeyi diğer ticari sözleşmelerden ayırır. Aşağıdaki başlıklar bu özellikleri tek tek açıklar.

İki Tarafa Tam Borç Yükleyen Sözleşme

Franchise sözleşmesi iki tarafa da borç yükler. Franchise veren markasını, sistemini ve desteğini sunar. Franchise alan ise bedel öder ve kurallara uyar. Bu borçlar birbirinin karşılığıdır. Bir taraf borcunu yerine getirmezse diğer taraf ödemezlik def'ini ileri sürer. TBK m. 97 bu def'i açıkça tanır.

İvazlı Sözleşme Olması

Franchise sözleşmesi bedel karşılığı doğar. Franchise alan önce bir giriş bedeli öder. Sonra ciro üzerinden dönemsel pay verir. Bazı sistemlerde reklam katkı payı da ayrıca çıkar. Franchise veren bunun karşılığında marka, sistem, eğitim ve destek sunar. Karşılıklı edimler arasında böylece bir değişim ilişkisi doğar.

Rızai Sözleşme Olması

Franchise sözleşmesi tarafların uygun irade beyanıyla doğar. Kanun bu sözleşme için özel bir şekil şartı aramaz. Yine de uygulama neredeyse her zaman yazılı metni tercih eder. Yazılı metin ispat kolaylığı sağlar. Marka lisansı gibi tescile bağlı unsurlar da yazılı belge ister.

Sürekli Borç Doğuran Sözleşme

Franchise sözleşmesi tek seferlik bir edim ilişkisi kurmaz. Franchise veren sözleşme boyunca destek verir ve markayı korur. Franchise alan da sürekli olarak kalite standardını uygular. Bu yapı sürekli borç ilişkisi doğurur. Sürekli borç ilişkilerinde fesih geriye değil ileriye etki eder. Bu ayrım tasfiye hesabında sonuç doğurur.

Çerçeve Sözleşme Niteliği

Franchise sözleşmesi bir çerçeve kurar ve ayrıntıyı sonraya bırakır. Ürün tedariki, yeni şube açılışı ve eğitim takvimi ek protokollerle netleşir. Ana metin bu ek belgelerin nasıl yapılacağını gösterir. Ek protokoller ana metne aykırı hüküm taşımamalıdır. Aksi halde hangi metnin üstün olduğu tartışma konusu olur.

Çerçeve yapı esneklik sağlar ama belirsizlik riski de taşır. Ek protokolün imza yetkisini ve şeklini ana metne yazın. Sözleşmede değişikliğin yazılı şekilde yapılacağı kaydı sık kullanılır. Böyle bir kayıt varsa sözlü mutabakat sonuç doğurmaz. Uygulamada bu kayıt birçok uyuşmazlığı baştan çözer.

Bu beş özellik franchise sözleşmesi hakkında bütünlüklü bir tablo verir. Karşılıklı bağımlılık, uzun süre ve sıkı denetim aynı metinde birleşir. Bu yüzden metnin dili açık ve somut olmalıdır. Belirsiz kalan her kayıt ileride uyuşmazlık üretir.

Franchise Sözleşmesinin Tarafları Kimlerdir

Franchise sözleşmesi iki tarafı karşı karşıya getirir. Bunlar franchise veren ile franchise alandan oluşur. İki tarafın da hukuki konumu birbirinden farklıdır. Aşağıdaki paragraflar bu farkı somutlaştırır.

Franchise veren, markanın ve sistemin sahibidir. Sistemi kendisi geliştirir ya da devralır. Marka standardını korur, ağı yönetir ve yeni şubeleri seçer. Franchise alanın faaliyetini de düzenli olarak denetler. Bu denetim yetkisi sözleşmede açık biçimde yer almalıdır. Aksi halde franchise veren denetim sonuçlarına dayanamaz.

Franchise alan, sistemi kendi işletmesinde uygular. Kendi personelini işe alır ve ücretlerini kendisi öder. İşçilik ve vergi sorumluluğu bu yüzden franchise alana aittir. Bağımsızlığı ise sınırsız değil. Kalite politikası, marka kullanımı ve fiyat çerçevesi merkezden gelir.

Taraf sıfatını gerçek kişi de tüzel kişi de taşır. Uygulamada franchise alan çoğu zaman limited şirket kurar. Franchise veren ise büyük ölçekli bir anonim şirket ya da yabancı bir grup olur. Yabancı unsurlu ilişkide taraflar uygulanacak hukuku ve yetkili mahkemeyi ayrıca yazar. Bu kayıt yoksa uyuşmazlık daha ilk adımda büyür.

Franchise sözleşmesi üçüncü kişilere doğrudan hak vermez. Buna rağmen müşteri, zincirin tamamını tek bir işletme sanır. Ayıplı mal ya da hizmet iddiasında bu algı sorun çıkarır. Sözleşme bu yüzden sorumluluğun kimde olduğunu açıkça göstermelidir. İşyerinde de franchise alanın bağımsız işletmeci sıfatını açıkça gösterin.

Franchise Sözleşmesi Başkasına Devredilebilir mi

Franchise ilişkisi kişisel güvene oturur. Bu yüzden franchise alan işletmesini kendi başına devredemez. Devir için franchise verenin yazılı onayı gerekir. Onay şartını sözleşme açıkça yazmalıdır. Franchise veren, yeni işletmeciyi kendi seçim ölçütlerine göre inceler.

Franchise veren kendi tarafındaki değişiklikte daha serbest hareket eder. Marka bir başka gruba geçerse sistem de el değiştirir. Böyle bir halde franchise alanın hakları aynen sürer. Sözleşmeye alıcı şirketin de taraf olacağı kaydını koydurun. Şube satışında ise devir bedeli, stok ve personel devri ayrı ayrı kararlaştırılmalıdır.

Franchise Sözleşmesinin Unsurları Nelerdir

Franchise sözleşmesi dört temel unsur üzerine oturur. Bunlar konsept, ücret, dikey birliktelik ve anlaşmadır. Her unsur sözleşmenin ayrı bir yönünü taşır. Aşağıdaki başlıklar bu unsurları tek tek ele alır.

Konsept Unsuru Neyi Kapsar

Konsept, satışın nasıl yapılacağını gösteren bütün sistemdir. Ürün ve hizmetin kendisi bu sistemin yalnız bir parçasıdır. Mağaza tasarımı, personel kıyafeti, servis akışı ve müşteri iletişimi de konsepte girer. Franchise alan bu konsepti eksiksiz uygular. Kendi başına yaptığı değişiklik çoğu sözleşmede ihlal doğurur.

Pazarlama konsepti ürün kalitesini ve tedarik biçimini kapsar. Fiyat politikası, reklam stratejisi ve bölge dağılımı da aynı başlıkta durur. Amaç her şubede aynı müşteri deneyimini üretmektir. Buna karşılık fiyat konusunda dikkatli olmak gerekir. Rekabet mevzuatı yeniden satış fiyatının sabitlenmesine sıcak bakmaz. Franchise veren bu yüzden çoğu zaman tavsiye fiyat listesi verir.

Maddi olmayan mallar paketi ikinci bir çekirdek oluşturur. Marka, ticaret unvanı, logo, tasarım ve know-how bu pakete girer. Franchise veren bunların kullanım hakkını süreyle sınırlı olarak bırakır. Marka lisansını sicile şerh ettirirseniz üçüncü kişilere karşı korunursunuz. Sözleşme bittiğinde bu hakların tamamı franchise verene döner.

Franchise organizasyonu tarafların iç işleyişini belirler. Denetim, eğitim, iş geliştirme ve raporlama bu yapının parçalarıdır. Franchise alan belirli aralıklarla ciro ve stok verisi bildirir. Franchise veren de mağaza ziyaretiyle standardı ölçer. Ölçüm kriterlerini sözleşmeye yazmazsanız denetim keyfî bir görüntü doğurur.

Ücret Unsuru Nasıl Belirlenir

Franchise sözleşmesi bedelsiz kurulmaz. Bedel iki ana kalemden oluşur. Birincisi tek seferlik giriş ücretidir. İkincisi ciro üzerinden hesaplanan dönemsel paydır. Bazı sistemler ayrıca sabit hizmet bedeli ya da reklam fonu ister. Ödeme dönemleri, gecikme faizi ve denetim hakkı metinde açık yazılmalıdır.

Ciro payının hangi tutar üzerinden çıkacağı sık tartışma yaratır. Taraflar brüt ciroyu mu, net satışı mı esas alır? İade, indirim ve kampanyaların hesaba etkisi ayrı bir başlık oluşturur. Yabancı para ile ödeme kararlaştırılırsa dövizle sözleşme yasağı da gündeme gelir. Bu kural bazı sözleşme tiplerinde Türk lirası zorunluluğu getirir.

Dikey Birliktelik Ne Anlama Gelir

Ödemenin güvencesi için teminat istenmesi yaygın bir uygulamadır. Franchise veren senet, banka teminat mektubu ya da kefalet arar. Kefalet sözleşmesi TBK m. 583 uyarınca yazılı şekle ve el yazısı kayıtlara tabidir. Bu şekil şartına uymayan kefalet geçersiz kalır. Teminatın iade zamanını da sözleşmeye yazdırın.

Franchise ilişkisi yatay bir ortaklık değil. Taraflar farklı ekonomik güce sahiptir. Franchise veren sistemi kurar ve standardı belirler. Franchise alan bu sisteme girer ve kurallara uyar. Bu yapıya dikey birliktelik denir. Rekabet hukuku da bu ilişkiyi dikey anlaşma başlığı altında değerlendirir.

Dikey birlikteliğin görünen yüzü imaj birliğidir. Zincirin her şubesi müşteriye aynı görüntüyü verir. İşletme adı, logo, ambalaj, reklam ve mimari düzen standarttır. Bu standart marka değerini korur. Standardı bozan şube ise bütün ağın itibarını zedeler. Sözleşme bu yüzden ayrıntılı bir kalite denetimi öngörür.

Anlaşma Unsuru Nasıl Kurulur

Anlaşma unsuru tarafların iradelerinin buluşmasıdır. Taraflar esaslı noktalarda uyuşmalıdır. Sözleşmenin konusu, bedel, süre ve bölge bu noktaların başında gelir. Eğitim kapsamı ya da tedarik kaynağı gibi özel istekler de metne girer. Esaslı bir noktada uyuşma yoksa sözleşme kurulmaz.

İrade beyanı serbest ve açık olmalıdır. Yanılma, aldatma ya da korkutma varsa sözleşme sakat doğar. TBK m. 39 bu hallerde bir yıllık hak düşürücü süre öngörür. Franchise veren, gerçekleşmesi şüpheli ciro vaatleri verirse aldatma iddiası gündeme gelir. Sözleşme öncesi verilen belgeleri bu yüzden saklamalısınız.

Sözleşme metninin dili de sonucu etkiler. Yabancı franchise veren çoğu zaman İngilizce bir tip metin sunar. Türkçe çeviri ile asıl metin arasında fark çıkarsa hangi metnin üstün olacağını yazın. Tebligat adresini, e-posta adresini ve yetkili kişiyi de metne ekleyin. Bu ayrıntılar fesih ihtarının geçerliliğini doğrudan belirler.

Bu dört unsur franchise sözleşmesi hakkında iskeleti tamamlar. Metin bu unsurları açık ve somut biçimde göstermelidir. Belirsiz bırakılan her başlık ileride bilirkişi tartışmasına döner. Açık bir metin ise uyuşmazlığı daha başında keser.

Franchise Verenin Borçları Nelerdir

Franchise veren, sistemin sahibi olarak birkaç temel borç altına girer. Bu borçların bir kısmı sözleşmeden, bir kısmı dürüstlük kuralından doğar. TBK m. 2 dürüstlük kuralını genel bir ölçü olarak koyar. Aşağıdaki başlıklar bu borçları sıralar.

Hakları Devretme ve Destek Verme Borcu

İlk borç, sözleşme konusu hakları franchise alana açmaktır. Marka, unvan, logo, tasarım ve know-how bu kapsamdadır. Franchise veren bu unsurları zamanında ve eksiksiz teslim eder. Kullanım sınırlarını da yazılı olarak gösterir. Teslimdeki gecikme, açılış takvimini bozar ve tazminat sorunu doğurur.

İkinci borç sürekli destektir. Destek yalnız açılış eğitimiyle bitmez. Pazarlama, operasyon, insan kaynakları ve finans başlıklarında yardım devam eder. Franchise veren yeni ürünleri ve yeni yöntemleri de aktarır. Destek borcunun kapsamı sözleşmede sayılırsa ispat kolaylaşır.

Üçüncü borç sistemin işlerliğini korumaktır. Franchise veren, kullandırdığı modelin sahada işlediğini gösterir. Model ekonomik olarak ayakta durmalı ve hukuka uygun kalmalıdır. Sistem baştan kârsız ise franchise alan ağır zarar görür. Böyle bir durumda tazminat ve fesih talepleri gündeme gelir.

Tanıtım, Eğitim ve Tedarik Borçları

Franchise veren markanın tanıtımını da yürütür. Ulusal reklam kampanyaları, halkla ilişkiler ve promosyonlar bu borcun içindedir. Reklam fonuna yapılan ödemelerin nereye harcandığı şeffaf olmalıdır. Franchise alan bu fonun hesabını isteyebilme hakkını sözleşmeye yazdırmalıdır.

Eğitim ve bilgilendirme ayrı bir borç başlığıdır. Yeni katılan her girişimci başlangıç eğitimi alır. Eğitim teorik anlatımla sınırlı kalmamalıdır. Uygulamalı örnekler, saha çalışması ve yazılı el kitabı da gerekir. Sözleşme süresince gelen sorulara franchise veren makul sürede yanıt verir.

Bazı sistemlerde tedarik borcu da doğar. Franchise veren belirli ürünleri kendisi gönderir. Ya da yalnız onaylı tedarikçilerden alım şartı koyar. Bu halde malı zamanında, yeterli miktarda ve uygun kalitede vermelidir. Tedarikteki aksama doğrudan franchise alanın cirosunu düşürür.

Son borç, devredilen hakları üçüncü kişilere karşı korumaktır. Marka taklidi ya da izinsiz kullanım halinde franchise veren harekete geçer. 6769 sayılı Kanun marka hakkına tecavüz halinde dava yolları tanır. Franchise alan da bölgesindeki ihlalleri franchise verene bildirir.

Marka hakkına tecavüz halinde birkaç dava yolu açık kalır. Tecavüzün tespiti, durdurulması ve önlenmesi bunların başında gelir. Maddi ve manevi tazminat talebi de aynı dosyada yer alır. Bu davalarda görevli mahkeme fikrî ve sınai haklar hukuk mahkemesidir. Böyle bir mahkeme yoksa asliye hukuk mahkemesi bu sıfatla bakar.

Bu borçlara aykırılık sözleşme ihlali doğurur. Ağır hallerde haksız rekabet hükümleri de gündeme gelir. Franchise alan bu durumda önce ihtar gönderir. Sonuç alamazsa haklı nedenle fesih yoluna gider. Uğradığı zararı ayrıca tazminat davasıyla ister.

Franchise Alanın Borçları Nelerdir

Franchise alan da sözleşmeyle birkaç borç altına girer. Önce kararlaştırılan giriş bedelini ve dönemsel ödemeleri yapar. Sonra ürün ve hizmetin satışını artırmak için çaba gösterir. Marka, logo ve ticari sırlar için yalnız sözleşmedeki sınırlar içinde hareket eder. Bu unsurlara zarar verecek her davranıştan uzak durur.

Franchise alan malı belirlenen kaynaktan temin eder. Fiyat çerçevesine ve kalite standardına uyar. Ciro, stok ve müşteri verisini düzenli olarak bildirir. Ticari sırları saklar ve sadakat borcuna uyar. Bu yükümlülükler sistemin bütünlüğünü ve marka değerini korur. Ağır ihlal halinde franchise veren sözleşmeyi feshetme hakkını elde eder.

Gizlilik ve Rekabet Yasağı Borcu Nasıl İşler

Franchise alan, öğrendiği know-how'ı yalnız kendi işletmesinde uygular. Bu bilgiyi üçüncü kişilere aktarmaz ve kendi adına başka bir markada kullanmaz. Sözleşme çoğu zaman personel için de gizlilik taahhüdü ister. Gizliliğe aykırılık halinde cezai şart devreye girer. Cezai şartın tutarı fahiş kalırsa TBK m. 182 uyarınca hâkim indirim yapar.

Sözleşme süresince rekabet yasağı da geçerli olur. Franchise alan aynı sektörde ikinci bir marka açmaz. Yakın çevredeki bağımsız işletmelere ortak olmaktan da uzak durur. Bu yasak sistemin bütünlüğünü korur. Yasağın kapsamını metin açıkça çizmelidir.

Franchise Sözleşmesi Nasıl Sona Erer

Franchise sözleşmesi birkaç ayrı yoldan sona erer. En basit yol sürenin dolmasıdır. Belirli süreli sözleşmede süre biterse ilişki kendiliğinden biter. Ayrıca bir bildirime gerek kalmaz. Taraflar fiilen devam ederse sözleşmenin zımnen uzadığı tartışması çıkar. Bu yüzden süre sonunda yazılı bir tutum ortaya koymalısınız.

Belirsiz süreli franchise sözleşmesi olağan fesihle biter. Fesih için haklı bir sebep aramak gerekmez. Buna karşılık sözleşmedeki ihbar süresine uymak şarttır. İhbar süresi karşı tarafa hazırlık zamanı verir. Süre dolunca sözleşme geleceğe etkili olarak sona erer.

Haklı Sebeple Fesih Ne Zaman Gündeme Gelir

Olağanüstü fesih, ilişkinin çekilmez hale gelmesiyle gündeme gelir. Ölçü, karşı tarafın kusuru değil. Asıl ölçü, sözleşmeyi sürdürmenin dürüstlük kuralına göre beklenemez olmasıdır. Marka standardına ağır aykırılık bu sebeplerden birini oluşturur. Ödemelerin uzun süre yapılmaması da aynı sonucu doğurur. Fesih bildirimi karşı tarafa ulaştığı anda etkisini gösterir.

Taraflardan birinin ölümü ya da ehliyetini yitirmesi de ilişkiyi bitirir. Tüzel kişinin feshi ve iflas hali aynı sonucu doğurur. Bu hallerde hukuk, franchise ilişkisinin kişisel güvene oturduğunu kabul eder. Mirasçıların devam etmesi ancak sözleşmede açık bir kayıt varsa mümkün olur.

Sona ermeden sonra tasfiye başlar. Franchise alan marka ve tabelayı kaldırır. Elindeki ambalaj ve tanıtım malzemesini teslim eder ya da imha eder. Stokta kalan ürünün akıbeti sözleşmede yazılmalıdır. Rekabet yasağı kaydı varsa süresi ve bölgesi bu aşamada gündeme gelir. Müşteri çevresi için denkleştirme talebi de ayrı bir başlıktır.

Sona Erdikten Sonra Rekabet Yasağı Devam Eder mi

Sözleşme sonrası rekabet yasağı yazılı olarak kararlaştırılmalı; konu, süre ve yer bakımından ölçülü olmalıdır. Rekabet mevzuatı da bu yasağa süre ve yer sınırı koyar. Sözleşme sonrası rekabet yasağı ayrı bir tartışma başlığı oluşturur. Franchise veren, ayrılan işletmecinin aynı yerde rakip iş açmasını istemez. Buna karşılık kayıt sınırsız olamaz. Yasağın konusu, süresi ve coğrafi alanı ölçülü kalmalıdır. Ölçüsüz bir yasak, girişimcinin ekonomik geleceğini tehlikeye atar. Hâkim böyle bir kaydı sınırlandırma yetkisini TBK m. 445 hükmünün amacına uygun biçimde tartışır.

Denkleştirme talebi ikinci bir tartışma konusu oluşturur. TTK m. 122 acentenin portföy tazminatını düzenler. Doktrinde bir görüş, bu hükmün franchise ilişkisine kıyasen uygulanmasını savunur. Diğer görüş ise franchise alanın kendi adına çalıştığını vurgular ve kıyası reddeder. Yargı kararları da bu noktada tek bir çizgi oluşturmuş değil. Bu yüzden talebin dayanağını somut olayın verileriyle kurmak gerekir.

Franchise Sözleşmesinden Doğan Uyuşmazlıkta Hangi Yol İzlenir

Franchise sözleşmesi çoğu zaman iki tacir arasında doğar. Bu yüzden çıkan uyuşmazlık kural olarak ticari dava niteliği taşır. Görevli mahkeme asliye ticaret mahkemesidir. Alacak ve tazminat istemli ticari davalarda dava şartı arabuluculuk devreye girer. TTK m. 5/A bu şartı açıkça düzenler. Arabulucuya başvurmadan dava açarsanız mahkeme davayı usulden reddeder.

Arabuluculuk dava şartı 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m. 5/A-1 uyarınca şöyle düzenlenmiştir:

“Bu Kanunun 4 üncü maddesinde ve diğer kanunlarda belirtilen ticari davalardan, konusu bir miktar para olan alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında, dava açılmadan önce arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.”

Arabuluculuk süreci kısa sürer ve masrafı düşük kalır. Taraflar anlaşırsa tutanak ilam gücü taşır. Anlaşma olmazsa son tutanağı dava dilekçesine eklersiniz. Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk sürecinin işleyişini ayrı yazımızda bulabilirsiniz. Marka hakkına tecavüz gibi bazı istemler ise bu şartın dışında kalır.

Taraflar uyuşmazlığı tahkime de taşıyabilirsiniz. Tahkim şartı yazılı olmalı ve iradeyi açıkça göstermelidir. Yabancı unsurlu franchise sözleşmesi bakımından taraflar sık sık tahkimi seçer. Anlaşmazlığı dostane yoldan çözmek isterseniz ihtiyari arabuluculuk yoluna her aşamada gidebilirsiniz.

Dava açarken delil düzeni belirleyici olur. Sözleşme metni, ekler, protokoller ve yazışmalar dosyaya girer. Ciro raporları, denetim tutanakları ve ihtarnameler de gerekir. Mahkeme çoğu zaman bilirkişiden hesap raporu ister. Kayıtlarını düzenli tutan taraf bu aşamada güçlü durur.

Zamanaşımı süresini erken hesaplayın. Sözleşmeden doğan alacaklar için TBK m. 146 on yıllık genel süreyi koyar. Kira benzeri dönemsel edimler bakımından TBK m. 147 beş yıllık süreyi getirir. Haksız fiilden doğan taleplerde ise TBK m. 72 iki ve on yıllık süreleri gösterir. Hangi sürenin işleyeceği talebin hukuki niteliğine göre değişir.

Genel zamanaşımı süresini 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu m. 146 şöyle belirler:

“Kanunda aksine bir hüküm bulunmadıkça, her alacak on yıllık zamanaşımına tabidir.”

Yetkili mahkemeyi de baştan belirleyin. Genel yetki kuralı davalının yerleşim yeri mahkemesini gösterir. Sözleşmeden doğan davalarda ise sözleşmenin ifa yeri mahkemesi de yetkili olur. Tacirler kesin olmayan yetkiyi sözleşmeyle değiştirebilme imkânına sahiptir. Marka kullanımının derhal durması gerekiyorsa ihtiyati tedbir talep edin.

Franchise sözleşmesi kapsamında personel istihdamı sorunu da doğar. İşçiyi kural olarak franchise alan işe alır ve ücretini o öder. Bu yüzden işçilik alacaklarında muhatap ilk olarak franchise alandır. Buna karşılık franchise veren, işin yürütümüne fiilen karışırsa tartışma büyür. Somut olayda işveren sıfatını mahkeme dosyadaki delillere göre belirler.

Franchise Sözleşmesi Konusunda Avukat Desteği

Franchise sözleşmesi bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Franchise sözleşmesi hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya hukuki soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.