Nafaka Nedir?
Nafaka; bir kişinin, kanundan doğan yükümlülüğü gereği, yoksulluğa düşecek ya da bakıma muhtaç olan eşine, çocuğuna veya yakınına ödediği maddi destektir. Nafaka, tarafların ekonomik durumlarındaki dengesizliği gidermeyi ve hak sahibinin yaşamını sürdürebilmesini sağlamayı amaçlar. Türk hukukunda nafakaya ilişkin düzenlemeler büyük ölçüde 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK)'da yer alır.
Nafaka, çoğu zaman boşanma davalarıyla birlikte gündeme gelse de, boşanmadan bağımsız olarak da (örneğin yardım nafakası) talep edilebilir. Nafaka miktarı; tarafların gelir durumu, ihtiyaçları, kusur oranı ve sosyal-ekonomik koşulları dikkate alınarak hâkim tarafından belirlenir.
Nafaka Türleri
Türk Medeni Kanunu’nda dört tür nafaka düzenlenmiştir: tedbir nafakası, iştirak nafakası, yoksulluk nafakası ve yardım nafakası.
Tedbir Nafakası
Tedbir nafakası; boşanma veya ayrılık davası sürerken, dava süresince hâkimin geçici olarak hükmettiği nafakadır. Amacı, dava devam ederken maddi olarak zor durumda kalan eşin veya çocukların ihtiyaçlarını karşılamaktır. Tedbir nafakası, dava açılmasıyla birlikte talep edilebileceği gibi hâkim tarafından resen (kendiliğinden) de hükmedilebilir. Dava sona erdiğinde tedbir nafakası da sona erer; koşulları varsa yerini yoksulluk veya iştirak nafakasına bırakır.
İştirak Nafakası
İştirak nafakası; boşanma sonrasında velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım, eğitim ve yetişme giderlerine katılmak amacıyla ödediği nafakadır. Çocuğun üstün yararı esas alınır. İştirak nafakası, velayet kendisine bırakılan eş talep etmese bile hâkim tarafından resen hükmedilebilir. Bu nafaka, çocuğun ergin olmasına (18 yaşını doldurmasına) kadar devam eder; ancak çocuk ergin olduktan sonra eğitimi devam ediyorsa, koşulları varsa yardım nafakasına dönüşebilir.
Yoksulluk Nafakası
Yoksulluk nafakası; boşanma yüzünden yoksulluğa düşecek olan eşe, diğer eş tarafından ödenen nafakadır. Yoksulluk nafakası talep edebilmek için, nafaka isteyen eşin kusurunun diğer eşten daha ağır olmaması gerekir. Yani boşanmada tamamen veya ağır kusurlu olan eş, yoksulluk nafakası talep edemez.
Yoksulluk nafakasının belirlenmesinde; tarafların ekonomik durumu, yaşam koşulları ve ihtiyaçları dikkate alınır. Yoksulluk nafakası, süresiz olarak bağlanabilir; ancak nafaka alan tarafın yeniden evlenmesi, taraflardan birinin ölümü ya da nafaka alanın yoksulluğunun ortadan kalkması gibi hâllerde sona erer veya kaldırılabilir.
Yardım Nafakası
Yardım nafakası; bir kişinin, yardım etmediği takdirde yoksulluğa düşecek olan altsoyu, üstsoyu ve kardeşlerine ödemekle yükümlü olduğu nafakadır. Bu nafaka boşanmadan bağımsızdır ve aile bireyleri arasındaki yardımlaşma yükümlülüğünden doğar. Örneğin, geçinmekte güçlük çeken bir anne-baba, çocuklarından yardım nafakası talep edebilir. Yardım nafakası davaları, davacının veya davalının yerleşim yeri Aile Mahkemesinde açılır.
Nafaka, ekonomik dengeyi sağlamak amacıyla aile hukuku içinde önemli bir yer tutar ve mahkeme tarafından çeşitli kriterlere göre belirlenir.
İlgili hesaplama aracı: Nafaka Aracı - Yükümlünün net gelirine ve çocuk sayısına göre, uygulamadaki takdir oranlarıyla tahmini yoksulluk ve iştirak nafakası aralığını hesaplayın.
Kimler Nafaka Alabilir?
Nafaka, ekonomik açıdan zor durumda olan kişilere, belirli şartlar altında mahkeme kararıyla ödenir. Kimlerin nafaka alabileceği, nafakanın türüne göre değişiklik gösterir. İşte nafaka alabilecek kişiler:
Yoksulluk Nafakası Alabilecekler
Boşanma Davası Sonrasında Yoksulluğa Düşecek Eş: Boşanma sonucu maddi açıdan yoksulluğa düşecek ve diğer eşe göre daha az kusurlu ya da kusursuz olan taraf, yoksulluk nafakası alabilir. Bu nafaka, genellikle çalışmayan ya da geliri yetersiz olan eşe bağlanır. Daha fazla kusurlu olan eş yoksulluk nafakası talep edemez.
İştirak Nafakası Alabilecekler
Çocuklar: Boşanma veya ayrılık durumunda velayeti kendisine verilmeyen eş, çocuğun bakım ve eğitim giderlerini karşılamak için iştirak nafakası öder. Bu nafaka, çocuğun 18 yaşına kadar devam eder. Eğer çocuk eğitim hayatına devam ediyorsa, eğitim süresi boyunca da nafaka talep edilebilir.
Tedbir Nafakası Alabilecekler
Boşanma Davası Sırasında Yoksul Eş: Boşanma davası sürecinde veya öncesinde geçici olarak mali destek sağlamak için eşlerden biri tedbir nafakası talep edebilir. Bu nafaka, dava süresi boyunca geçerlidir.
Çocuklar: Boşanma davası devam ederken, çocuğun geçimini sağlamak amacıyla iştirak nafakasına benzer şekilde tedbir nafakası bağlanabilir.
Yardım Nafakası Alabilecekler
Akrabalar: Yardım nafakası, bakıma ve yardıma muhtaç durumda olan anne, baba, kardeş ya da çocuklar gibi yakın akrabalar tarafından talep edilebilir. Bu nafaka türü, Türk Medeni Kanunu’nun aile bireylerine karşı getirdiği sorumluluklardan biridir.
İhtiyaç Sahibi Ebeveynler: Maddi açıdan zor durumda olan ebeveynler, yetişkin çocuklarından nafaka talep edebilirler.
Evlat Edinilen Çocuklar
Evlat edinilen çocuklar da biyolojik çocuklar gibi nafaka talebinde bulunabilirler. Evlat edinen ebeveynin mali yükümlülüğü, biyolojik çocuklarda olduğu gibi geçerlidir.
Bu nafakaların bağlanması için mahkemenin ekonomik ve sosyal durum araştırması yapması ve nafaka talep eden kişinin yoksulluğa düşeceği veya nafakaya ihtiyaç duyduğu kanaatine varması gerekmektedir.
Kimler Nafaka Alamaz?
Türk Medeni Kanunu’na göre nafaka alamayacak kişiler veya durumlar aşağıdaki gibi sınırlıdır.
Kusurlu Eşler
Boşanma davasının açılmasına kusurlu olan eş, genellikle nafaka talep edemez. Bu, davanın açılmasında kusurlu olan eşin ekonomik destek talebini sınırlar. Ancak davanın açılmasında kusurlu olmayan eş, nafaka talebinde bulunabilir.
Yeniden Evlenme
Nafaka alacak kişi, başka biriyle evlenirse, bu durum nafaka almasına engel olabilir. Ancak bu durum, mahkeme kararıyla iptal edilebilir veya nafaka miktarı yeniden düzenlenebilir.
Yeterli Maddi Kaynaklar
Nafaka alacak kişi, kendi maddi kaynaklarıyla ihtiyaçlarını karşılayacak durumdaysa veya yeniden evlendiği halde maddi kaynakları yeterliyse, nafaka alamayabilir.
Nafaka Anlaşması
Anlaşmalı boşanma davalarında eşler arasında yapılan anlaşmalı boşanma protokolünde nafakanın alınmayacağı net bir şekilde düzenlenmişse ve mahkeme bunu onaylamışsa, bu anlaşmaya uyulur ve nafaka alınmaz.
Yasal Sınırlamalar
Türk hukukunda nafaka alamama durumları, yasa tarafından özel olarak belirlenebilir ve değişebilir. Bu durumlar dava sırasında ve mahkeme kararına göre değişebilir.
Nafaka alıp alamayacağınız veya nafaka ödeme yükümlülüğünüz hakkında kesin bilgi almak için bir boşanma avukatından veya uzman bir hukuk danışmanından yardım almanız önemlidir. Nafaka konuları, mahkeme kararlarına ve yasal düzenlemelere bağlı olarak değişebilir.
Nafakanın Belirlenmesinde Dikkate Alınan Ölçütler
Nafaka miktarı belirlenirken hâkim, hakkaniyet ilkesi çerçevesinde şu unsurları göz önünde bulundurur:
Tarafların gelir ve mal varlığı durumu,
Nafaka talep eden tarafın ihtiyaçları,
Çocuğun yaşı, eğitim durumu ve giderleri (iştirak nafakasında),
Tarafların kusur durumu (yoksulluk nafakasında),
Tarafların sosyal ve ekonomik konumu ile yaşam standartları,
Günün ekonomik koşulları.
Nafakanın Artırılması, Azaltılması ve Kaldırılması
Nafaka miktarı, koşulların değişmesi hâlinde yeniden düzenlenebilir. Nafaka alan veya ödeyen taraf, şartların değiştiğini ileri sürerek nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması için dava açabilir.
Nafakanın Artırılması: Nafaka alan tarafın ihtiyaçlarının artması veya nafaka ödeyenin gelirinin yükselmesi gibi durumlarda talep edilebilir. Taraflar sözleşmede her yıl belirli bir oranda artış kararlaştırmışsa, hâkim bunu dikkate alır; aksi hâlde nafaka, değişen koşullara göre yeniden belirlenir.
Nafakanın Azaltılması: Nafaka ödeyen tarafın gelirinin düşmesi veya nafaka alanın ekonomik durumunun iyileşmesi hâlinde talep edilebilir.
Nafakanın Kaldırılması: Nafaka alan eşin yeniden evlenmesi, tarafların ölümü, yoksulluğun ortadan kalkması veya nafaka alanın evlilik dışı biriyle fiilen evliymiş gibi yaşaması gibi hâllerde nafaka kaldırılabilir.
Nafaka Ödenmemesi Halinde Ne Yapılır?
Nafaka, mahkeme kararıyla belirlendikten sonra ödenmesi zorunlu bir yükümlülüktür. Nafaka yükümlüsü ödemeyi yapmazsa, nafaka alacaklısı icra takibi başlatarak alacağını tahsil edebilir.
Bunun yanı sıra, kesinleşmiş bir nafaka kararına rağmen nafakayı ödemeyen yükümlü hakkında İcra ve İflas Kanunu uyarınca tazyik hapsi uygulanabilir. Bu kapsamda, nafaka borcunu ödemeyen kişi hakkında üç aya kadar tazyik hapsi kararı verilebilir. Ancak borç ödendiğinde bu hapis kararı ortadan kalkar. Tazyik hapsi, nafaka yükümlülüğünün yerine getirilmesini sağlamaya yönelik bir zorlama yaptırımıdır.
Nafaka Avukatı Kimdir?
Nafaka avukatı, aile hukuku ve nafaka hukuku alanında uzmanlaşmış avukatları tanımlamak için kullanılan ifadedir. Hukuk sistemimizde avukatlar belirli bir alanda resmi sertifikasyon almak zorunda değildir; ancak bir avukatın bu alanda deneyim biriktirmesi ve etkili hizmet vermesi yaygındır.
Nafaka avukatı; tedbir, iştirak, yoksulluk ve yardım nafakası taleplerinde müvekkilini bilgilendirir, nafaka miktarının doğru belirlenmesi için gerekli delilleri sunar ve nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması gibi süreçlerde müvekkilini temsil eder. Ayrıca ödenmeyen nafakaların icra yoluyla tahsili konusunda da hizmet verir.
Nafaka Avukatının Verdiği Hizmetler
Nafaka avukatının müvekkillerine sunduğu başlıca hizmetler şunlardır:
Tedbir nafakası taleplerinin dava sürecinde ileri sürülmesi,
İştirak nafakası taleplerinin hazırlanması ve çocuğun yararının savunulması,
Yoksulluk nafakası taleplerinin ve kusur değerlendirmesinin yürütülmesi,
Yardım nafakası davalarının açılması ve takibi,
Nafakanın artırılması, azaltılması veya kaldırılması davalarının yürütülmesi,
Ödenmeyen nafaka alacaklarının icra takibi yoluyla tahsili,
Nafaka yükümlülüğünü yerine getirmeyenler hakkında tazyik hapsi başvurusu,
Nafaka hukukuna ilişkin genel danışmanlık.
Nafaka Avukatının Baktığı Davalar
Tedbir nafakası davaları
İştirak nafakası davaları
Yoksulluk nafakası davaları
Yardım nafakası davaları
Nafakanın artırılması davaları
Nafakanın azaltılması davaları
Nafakanın kaldırılması davaları
Nafaka alacağının icra yoluyla tahsiline ilişkin işlemler
Nafaka Davası Masraf ve Harçları
Nafaka davası harçları her sene değişkenlik göstermektedir. Güncel harçlara göre mahkemeye ödenmesi gereken dava harcı, avans ve masrafları belirli bir tutar civarında olmaktadır. Davanın devamında mahkemece istenecek başka giderler olabileceği gibi üst mahkemeye itiraz ve karşı vekalet ücretlerinin olacağı da bilinmelidir. Talep edilen nafakanın türüne ve miktarına göre de bu rakam değişebilmektedir.
Nafaka Avukatı Ücreti
Avukatlık Kanunu’nun 164. maddesi vekalet ücretini düzenler. Bu maddeye göre vekalet ücreti, avukatlık sözleşmesi ile belirlenir; ancak bu belirleme süreci Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi ile bağlıdır ve avukatlar tarifenin altında ücret kararlaştıramaz.
Nafaka avukatı ücreti; davanın türüne (tedbir, iştirak, yoksulluk, yardım nafakası), talep edilen miktara ve dosyanın kapsamına göre avukat ve iş sahibi tarafından belirlenir. Her dosya farklı olduğundan, müvekkillerin avukatlarıyla özel olarak görüşerek durumlarını değerlendirmeleri gerekir.
Nafaka Davalarında Avukat Tutmak Zorunlu Mu?
Kural olarak nafaka davalarında avukat tutmak zorunlu değildir; taraflar davayı kendileri açıp takip edebilir. Ancak nafaka davaları; kusur değerlendirmesi, gelir ve ihtiyaç analizi, hakkaniyet ilkesi ve icra süreçleri gibi teknik konular içerir. Nafaka miktarının eksik belirlenmesi veya sürelerin kaçırılması hak kaybına yol açabilir. Bu nedenle sürecin uzman bir nafaka avukatıyla yürütülmesi, hakların eksiksiz korunması açısından büyük fayda sağlar.
Nafaka Avukatına Nasıl Ulaşılabilir?
Baroya bağlı olan tüm avukatların iletişim bilgileri baro levhasında yer almakta olup baronun web sitesi ya da baro aranarak ulaşılabilmektedir. Nafaka davası konusunda uzman bir avukat arayışındaysanız, baro levhası üzerinden avukat iletişim bilgilerine ulaşabilirsiniz.
Nafaka Avukatı Akademik Hukuk & Danışmanlık’ta
Konusunda uzman bir nafaka avukatından destek almak, doğru ve hukuki açıdan sağlam bir konumda olmanıza yardımcı olabilir. Konusunda uzman avukat ile istediğiniz yerden görüntülü ve farklı şekilde iletişim kurmak ve bilgi almak için Online Danışmanlık Sistemimizden randevu alabilirsiniz.
