Çekte zamanaşımı süresi, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıldır. Süre bir tek kaynaktan gelmez. Hamilin çek borçlularına karşı hakkı Türk Ticaret Kanununa, bankaya karşı hakkı ise Türk Borçlar Kanununa tabidir. Aşağıda bu iki hat ile ibraz süresi ayrı ayrı ele alınmaktadır.
"Hamilin, cirantalarla düzenleyene ve diğer çek borçlularına karşı sahip olduğu başvurma hakları, ibraz süresinin bitiminden itibaren üç yıl geçmekle zamanaşımına uğrar."
Aynı maddenin ikinci fıkrası çek borçluları arasındaki ilişkiyi düzenler. Buna göre bir çek borçlusunun diğerine karşı başvurma hakları da üç yılda zamanaşımına uğrar. Süre, bu borçlunun çeki ödediği tarihten işler. Çekin dava yoluyla kendisine karşı ileri sürüldüğü tarih de başlangıç olabilir.
Çekte zamanaşımı bakımından üç yıllık süre 2012 yılında getirilmiştir. Değişikliği 6273 sayılı Kanun yapmıştır. Öncesinde süre altı aydı.
İbraz Süresi ile Zamanaşımı Süresi Neden Karıştırılır
İki süre birbirinden bağımsızdır. Çekte zamanaşımı tartışması çoğu dosyada bu karışıklıktan doğar. İbraz süresi çekin bankaya sunulması için tanınan süredir. Çekte zamanaşımı süresi ise bu sürenin bitiminden sonra işlemeye başlar.
Kural Türk Ticaret Kanununun 796. maddesindedir. Madde üç ayrı süre öngörür.
Çek düzenlendiği yerde ödenecekse ibraz süresi on gündür.
Düzenlendiği yerden başka bir yerde ödenecekse süre bir aydır.
Ödeneceği ülkeden başka bir ülkede düzenlenmişse süre değişir. Düzenlenme yeri ile ödeme yeri aynı kıtada ise bir ay, ayrı kıtalarda ise üç ay uygulanır.
Sürelerin başlangıcı da maddede yazılıdır. Süreler, çekte yazılı düzenlenme tarihinin ertesi günü başlar.
Sık Sorulan Sorular
Çekte zamanaşımı süresi kaç yıldır?
6102 sayılı Türk Ticaret Kanununun 814. maddesine göre süre üç yıldır. Süre, ibraz süresinin bitiminden itibaren işlemeye başlar. Aynı süre çek borçlularının birbirine karşı başvurma hakları için de geçerlidir.
Çek kaç günde bankaya ibraz edilmelidir?
Türk Ticaret Kanununun 796. maddesi üç ayrı süre öngörür. Çek düzenlendiği yerde ödenecekse on gün, başka bir yerde ödenecekse bir ay içinde ibraz edilmelidir. Yurt dışında düzenlenen çeklerde süre bir ay ya da üç aydır.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
İbraz süresi hak düşürücü niteliktedir. Hak düşürücü süre, geçmesiyle hakkın kullanılmasını ortadan kaldıran süredir.
Süre geçirilirse hamil müracaat hakkını kaybeder. Yani cirantalara ve avalistlere başvuramaz. Düzenleyene karşı durum farklıdır. Çek karşılıksız kalmışsa düzenleyene karşı talep hakkı devam eder.
Süresinde ibraz edilen çekin ödenmemesi ise ayrı biçimde belgelenir. Kanunun 808. maddesi üç yol gösterir. Ödememe hâli protesto ile, muhatabın çek üzerine yazdığı tarihli beyanla ya da takas odasının tarihli beyanıyla saptanır.
Zamanaşımı Süresi Ne Zaman İşlemeye Başlar
Çekte zamanaşımı süresinin başlangıç noktası ibraz süresinin bitimidir. Çekin fiilen ne zaman ibraz edildiği kural olarak süreyi değiştirmez.
Bir örnek durumu netleştirir. Düzenlenme tarihi aynı yer için yazılmış bir çekte ibraz süresi on gündür. Bu on gün dolduğunda üç yıllık süre işlemeye başlar.
İleri düzenleme tarihli çeklerde de ölçüt aynıdır. Süre, çekin üzerinde yazılı düzenleme tarihine göre hesaplanır. 5941 sayılı Çek Kanununun 3. maddesinin sekizinci fıkrası bu noktayı pekiştirir. Fıkraya göre ileri düzenleme tarihli çekte hukuki takip için kanuni ibraz süresi içinde ibraz şarttır.
Eski Çeklerde Altı Aylık Süre Ne Zaman Uygulanır
Çekte zamanaşımı için öngörülen üç yıllık süre 3 Şubat 2012'de yürürlüğe girmiştir. Değişikliği 6273 sayılı Kanunun 7. maddesi yapmıştır. Bu tarihten önce çekte zamanaşımı süresi altı aydı.
Geçiş kuralı ibraz süresine bakar. İbraz süresi 3 Şubat 2012'den önce dolan çeklerde altı aylık süre uygulanır. İbraz süresi bu tarihten sonra dolan çeklerde ise üç yıllık süre geçerlidir.
Ölçüt çekin düzenlenme tarihi değildir. Belirleyici olan ibraz süresinin bitim tarihidir. Eski tarihli bir dosyada bu ayrım sonucu tamamen değiştirir.
Sürenin Hesabında Hangi Ayrıntılar Gözden Kaçar
Uygulamada üç ayrıntı sık atlanır. Birincisi sürenin başlangıç günüdür. Türk Ticaret Kanununun 817. maddesine göre sürelerin başladığı gün hesaba katılmaz.
İkincisi tatil günleridir. Kanunun 816. maddesi, sürenin son gününün pazara ya da başka bir tatil gününe rastlaması hâlini düzenler. Bu hâlde süre, izleyen ilk iş gününü kapsayacak kadar uzar. Aradaki tatil günleri ise süre hesabına dâhildir.
Üçüncüsü ibrazın son günde yapılmasıdır. Kanunun 809. maddesine göre bu hâlde protesto veya buna denk belirleme izleyen iş gününde de yapılabilir.
Bu ayrıntılar çekte zamanaşımı hesabını doğrudan etkiler. Tek günlük bir hata, üç yıllık sürenin bitim tarihini kaydırabilir.
Zamanaşımı Def'i Nasıl İleri Sürülür
Çekte zamanaşımı kendiliğinden sonuç doğurmaz. Türk Borçlar Kanununun 161. maddesi bunu düzenler. Zamanaşımı ileri sürülmedikçe hâkim bunu kendiliğinden göz önüne alamaz.
Kural borçlu bakımından sonuç doğurur. Def'i süresinde ileri sürülmezse mahkeme alacağı hüküm altına alır. Bu nedenle çekte zamanaşımı savunması cevap dilekçesinde açıkça yazılmalıdır.
İcra takibinde de benzer bir düzen vardır. Borçlu itirazını süresinde icra dairesine bildirmelidir. Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz icra mahkemesine yapılır ve süre bakımından ayrıca dikkat gerekir.
Bir sonuç da faize ilişkindir. Türk Borçlar Kanununun 152. maddesine göre asıl alacak zamanaşımına uğrayınca ona bağlı faiz de zamanaşımına uğrar.
Zamanaşımı Süresi Sözleşmeyle Değiştirilebilir mi
Cevap olumsuzdur. Türk Borçlar Kanununun 148. maddesi açıktır. Kanunda belirlenen zamanaşımı süreleri sözleşmeyle değiştirilemez.
Ticari hükümler için de aynı yasak vardır. Türk Ticaret Kanununun 6. maddesi bu kuralı tekrarlar. Ticari hükümler koyan kanunlardaki zamanaşımı süreleri, aksine düzenleme yoksa sözleşmeyle değiştirilemez.
Sonuç uygulamaya yansır. Taraflar çek metnine ya da ayrı bir protokole daha uzun bir süre yazamaz. Böyle bir kayıt hüküm doğurmaz.
Çekte Zamanaşımı Bono ve Poliçeden Farklı mıdır
Kambiyo senetlerinde süreler tek tip değildir. Çekte zamanaşımı süresi bu senetlerin hepsinde aynı değildir. Bu yüzden çekte zamanaşımı süresini bono ve poliçedeki sürelerle karıştırmamak gerekir.
Poliçede kural Türk Ticaret Kanununun 749. maddesindedir. Kabul edene karşı istemler vadenin geldiği tarihten itibaren üç yılda zamanaşımına uğrar. Hamilin cirantalarla düzenleyene karşı istemleri bir yıla tabidir. Bir cirantanın diğerlerine karşı istemleri ise altı ayda düşer.
Bonoda ayrı bir hüküm yoktur. Kanunun 778. maddesi, zamanaşımına dair 749 ilâ 751. maddeleri bonoya da uygular.
Çekte başlangıç noktası bu senetlerden farklıdır. Poliçe ve bonoda süre vadeye bağlıdır. Çekte ise vade kavramı yoktur ve süre ibraz süresinin bitiminden işler.
Zamanaşımı Hangi İşlemlerle Kesilir
Çekte zamanaşımı süresini kesen sebepler Türk Ticaret Kanununun 750. maddesindedir. Bu hüküm, 818. madde yollamasıyla çeklere de uygulanır.
Maddeye göre zamanaşımı dört işlemle kesilir. Dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi ve alacağın iflas masasına bildirilmesi bu işlemlerdir.
Kesilmenin sonucu 751. maddede düzenlenmiştir. Zamanaşımını kesen işlem yalnız hakkında gerçekleştiği kişiye karşı hüküm ifade eder. Kesilmeyle birlikte süresi aynı olan yeni bir zamanaşımı işlemeye başlar.
Kesilme ile durma da farklı kurumlardır. Kesilmede süre baştan işlemeye başlar. Durmada ise işlemiş süre korunur ve engel kalkınca kaldığı yerden devam eder.
Sonuç uygulamada önemlidir. Birden fazla çek borçlusu varsa her biri için ayrı takip gerekir. Yalnız düzenleyene karşı yapılan takip, cirantaya karşı süreyi kesmez. İcra takibinin nasıl işlediği için ödeme emrine itiraz çalışmasına bakılabilir.
Zamanaşımına Uğrayan Çek Tamamen Değersiz midir
Çekte zamanaşımı gerçekleşse bile alacak kendiliğinden yok olmaz. Elde iki yol kalır.
Birinci yol sebepsiz zenginleşmedir. Türk Ticaret Kanununun 818. maddesi, poliçeye ilişkin 732. maddeyi çeklere de uygular. Bu maddeye göre borçlu, hamilin zararına zenginleşmiş olabileceği kadar borçlu kalır.
Bu talebin kendi süresi vardır. Zamanaşımı süresi, çekin zamanaşımına uğradığı tarihi izleyen tarihten itibaren bir yıldır. İspat yükü de özeldir. Sebepsiz zenginleşmediğini iddia eden taraf bunu ispatla yükümlüdür.
İkinci yol temel ilişkiye dayanmaktır. Çek çoğunlukla bir satış, hizmet ya da kira ilişkisinin ödeme aracıdır. Bu ilişkiden doğan alacak kendi zamanaşımına tabidir. Genel süre 6098 sayılı Türk Borçlar Kanununun 146. maddesine göre on yıldır.
Talep ticari nitelikteyse bir usul şartı doğar. Türk Ticaret Kanununun 5/A maddesi, konusu bir miktar para olan alacak davalarında arabulucuya başvurulmuş olmasını dava şartı sayar. Ayrıntı için ticari davalarda zorunlu arabuluculuk çalışması incelenebilir.
Bankanın Hamile Ödemekle Yükümlü Olduğu Tutar Nedir
Çek Kanununun 3. maddesinin üçüncü fıkrası bankaya bir asgari ödeme borcu yükler. Borç, süresinde ibraz edilen her çek yaprağı için doğar. Ödeme, ibraz eden düzenleyici dışındaki hamile yapılır.
Bu yükümlülüğün hukuki niteliği kanunda gösterilmiştir. Aynı fıkraya göre bu husus, çek defterinin teslimi sırasında yapılmış dönülemeyecek bir gayri nakdî kredi sözleşmesi hükmündedir.
Fıkra iki hâli ayırır. Karşılık hiç yoksa banka belirlenen tutarı öder. Çek bedeli bu tutarın altındaysa çek bedeli ödenir. Karşılık kısmen varsa banka, kısmi karşılığı belirlenen tutara tamamlar.
Tutar sabit değildir. Aynı fıkra, miktarın Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankasınca her yıl ocak ayında belirleneceğini düzenler. Belirleme, yıllık fiyat endeksi değişmeleri gözetilerek yapılır ve Resmî Gazete'de yayımlanır.
Kanun bir de gecikme yaptırımı öngörür. Banka, ödemekle yükümlü olduğu miktarı geciktirirse hamile her geçen gün için binde üç gecikme cezası öder.
Bankanın Sorumluluğu Ne Zaman Sona Erer
Bankanın bu sorumluluğunun da bir sınırı vardır. Sınır, çekte zamanaşımı kuralından ayrı bir hükme dayanır. Çek Kanununun 3. maddesinin dokuzuncu fıkrası şu kuralı koyar. Çek, üzerinde yazılı baskı tarihinden itibaren beş yıl içinde ibraz edilmezse bankanın sorumluluğu sona erer.
Kanunda yer alan bir geçiş hükmü de bulunmaktadır. Geçici 3. maddenin dördüncü fıkrası aynen şöyledir:
"Bankaların müşterilerine verdikleri eski çek defterleriyle ilgili olarak, muhatap bankanın 3 üncü maddenin üçüncü fıkrasına göre ödemekle yükümlü olduğu tutara ilişkin sorumluluğu 30/6/2018 tarihinde sona erer."
Bu hüküm 2012 öncesinde basılmış çek defterlerine ilişkindir ve uygulama alanı tükenmiştir. Bugün geçerli olan sınır beş yıllık baskı tarihi kuralıdır.
Çek Kanununda Zamanaşımına Dair Başka Düzenleme Var mı
Çek Kanunu çekte zamanaşımı süresini doğrudan düzenlemez. Kanunun 2. maddesinin onuncu fıkrası yalnız hesabın kapatılmasına değinir. Fıkra şöyledir:
"Çek hesabı, ancak sahibinin veya yasal temsilcisinin yazılı talebi ya da mevduat veya katılım fonu zamanaşımı süresinin dolması üzerine kapatılabilir. Çek hesabı kapatıldıktan sonra, üzerinde yazılı bulunan düzenleme tarihine göre kanunî ibraz süresi içinde ibraz edilen çekler karşılıksızdır işlemine tabi tutulur."
Görüldüğü gibi burada geçen zamanaşımı, mevduat veya katılım fonuna ilişkindir. Hamilin bankaya karşı sahip olduğu alacak hakkı için Çek Kanununda özel bir süre yoktur.
Bu boşluk genel hükümlerle doldurulur. Türk Borçlar Kanununun 149. maddesine göre zamanaşımı, alacağın muaccel olmasıyla işlemeye başlar. Muacceliyet anı çekin ibrazıdır. Süre ise 146. maddedeki on yıllık genel süredir.
Doktrinde de aynı yönde görüş bulunmaktadır. Bu görüş, hamilin bankaya karşı alacağının on yılda zamanaşımına uğradığını savunur. Görüş, Prof. Dr. Seza Reisoğlu'nun "Yeni Çek Kanunu ve Hukuki Sorunlar" başlıklı sunumunda dile getirilmiştir. Sunum, Türkiye Barolar Birliğinin 29 Aralık 2009 tarihli toplantısında yapılmıştır.
Bu ikili yapıyı akılda tutmak gerekir. Hamilin çek borçlularına karşı hakkı üç yıllık süreye tabidir. Bankaya karşı kanundan doğan alacağı ise on yıllık genel süreye tabidir. İki hat aynı çekte birlikte işleyebilir.
Karşılıksız Çekte Şikâyet Süresi Nedir
Karşılıksız çek ayrıca yaptırıma bağlanmıştır. Bu yaptırım çekte zamanaşımı süresinden bağımsız işler. Çek Kanununun 5. maddesi bunu düzenler. Karşılıksızdır işlemine sebebiyet veren kişi hakkında hamilin şikâyeti üzerine adli para cezasına hükmolunur.
Ceza her bir çek için ayrı hesaplanır ve bin beş yüz güne kadar olabilir. Hükmedilecek ceza, çek bedelinin karşılıksız kalan miktarından az olamaz. Mahkeme ayrıca çek düzenleme ve çek hesabı açma yasağına hükmeder.
Şikâyet süresi genel hükme tabidir. Davalar icra mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanununun ilgili usul hükümleri uygulanır. Bu Kanunun 347. maddesine göre şikâyet hakkı, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay geçmekle düşer. Her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıllık süre de aşılamaz.
Yasak kararının kapsamı da maddede sayılmıştır. Karar, çek hesabı sahibi gerçek veya tüzel kişi hakkında uygulanır. Tüzel kişi adına çek keşide edenler de kapsamdadır. Karşılıksız çek bir sermaye şirketi adına düzenlenmişse yönetim organı ile ticaret siciline tescil edilen şirket yetkilileri de kapsama girer.
Şikâyet süresi ile çekte zamanaşımı birbirinden bağımsızdır. Şikâyet süresi geçse bile alacak hakkı devam edebilir. Alacağın tahsili için icra takibi ya da dava yolu açıktır. Alacak takibinin genel işleyişi için ödenmeyen alacak için icra takibi çalışması örnek alınabilir.
Taraflar dava öncesinde anlaşma da arayabilir. Bu ihtimal için ihtiyari arabuluculuk çalışmasına bakılabilir.
Çekte Zamanaşımı Konusunda Avukat Desteği
Çekte zamanaşımı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Çekte zamanaşımı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya soru sorma sayfamız üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Çek geçersiz hâle gelmez. Ancak hamil, cirantalara ve avalistlere karşı müracaat hakkını kaybeder. Çek karşılıksız kalmışsa düzenleyene karşı talep hakkı devam eder.
Zamanaşımı hangi işlemlerle kesilir?
Türk Ticaret Kanununun 750. maddesine göre dava açılması, takip talebinde bulunulması, davanın ihbar edilmesi ve alacağın iflas masasına bildirilmesi süreyi keser. Kesilme yalnız hakkında gerçekleştiği kişiye karşı sonuç doğurur. Kesilmeden sonra aynı süre yeniden işler.
Zamanaşımına uğramış çek için ne yapılabilir?
İki yol vardır. Türk Ticaret Kanununun 818. maddesi yollamasıyla sebepsiz zenginleşme talebi ileri sürülebilir; bu talep bir yıllık süreye tabidir. Ayrıca çekin dayandığı temel ilişkiye dayanarak alacak davası açılabilir.
Banka karşılıksız çekte ne kadar ödemek zorundadır?
5941 sayılı Çek Kanununun 3. maddesi bankaya asgari bir ödeme borcu yükler. Tutar Merkez Bankasınca her ocak ayında belirlenir ve Resmî Gazete'de yayımlanır. 30 Ocak 2026'da yürürlüğe giren tutar çek yaprağı başına 16.350 Türk lirasıdır.
Karşılıksız çek şikâyeti hangi sürede yapılır?
Dava icra mahkemesinde görülür ve İcra ve İflas Kanununun usul hükümleri uygulanır. Bu Kanunun 347. maddesine göre şikâyet hakkı, fiilin öğrenilmesinden itibaren üç ay geçmekle düşer. Her hâlde fiilin işlendiği tarihten itibaren bir yıllık süre aşılamaz.
Bilgi Haberleri
ASGARİ ÜCRET ZAMMI
2025 Asgari ücret 22.104,00 lira oldu. Asgari ücret 2025 yılında %30 artışla net 22.104,00 TL olarak verilecek. Asgari ücret, 1 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak üzere net 22.104,00 lira olarak belirlendi. 2025 Yılı Asgari ücreti 22.104,00 lira oldu. 2025 yılında asgari ücret, %30 artışla net 22.104,00 TL olarak uygulanacak. Asgari ücret, 1 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak…
