Öğrenci disiplin cezaları ilk, orta ve yükseköğretim kurumlarında eğitim gören kimseler öğrenci olarak tanımlanan kişiler hakkında uygulanır. Bu öğrenciler için ayrı düzenlemeler mevcuttur. Öğrenci disiplin cezaları itiraz süreci, öğrenci haklarını korumak ve adil bir disiplin süreci sağlamak amacıyla belirli adımlar ve prosedürler içermektedir. Aşağıda her kademe yer alan öğrenciler için öngörülen disiplin cezaları ile bu cezaların verilmesi, itiraz ve iptal süreçlerine yer verilecektir.
Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Öğrencileri
Eylül ayı sonu itibarıyla 36-68 aylık çocukların eğitimi amacıyla açılan okullarda okuyan öğrenciler anaokulu öğrencisi, 57-68 aylık çocukların eğitimi amacıyla örgün eğitim ve hayat boyu öğrenme kurumları bünyesinde açılan sınıflarda okuyan öğrenciler anasınıfı öğrencisi, Resmî ve özel ilkokul, ortaokul ile eğitim, öğretim, yönetim ve bütçe ile ilgili iş ve işlemleri Din Öğretimi Genel Müdürlüğünce yürütülen imam-hatip ortaokullarında okuyan öğrenciler ise ilköğretim öğrencisi olarak sınıflandırılır.
Bu sınıflandırmada yer alan öğrencilerin tabi olduğu düzenlemeler ile disipline ilişkin hükümler, Millî Eğitim Bakanlığı Okul Öncesi Eğitim ve İlköğretim Kurumları Yönetmeliği’nde yer almaktadır.
Okul yönetimi, kurallara uyulmaması durumunda ortaokul ve imam-hatip ortaokulu öğrencilerinin karşılaşabilecekleri öğrenci disiplin cezaları işlemleriyle ilgili olarak kendilerini ve velilerini bilgilendirir.
Ortaokul ve imam-hatip ortaokulu öğrencilerine, olumsuz davranışlarının özelliğine göre uygulanabilecek öğrenci disiplin cezaları uyarma, kınama ve okul değiştirmedir.
Yaptırımların uygulanmasındaki amaç caydırıcı olması, toplum düzeninin korunması, öğrencinin yaptığı olumsuz davranışlarının farkına vararak bu davranışlarının olumlu yönde düzeltilmesini sağlamaktır.
Uyarma
Öğrenci disiplin cezaları sürecinde öğrencilerin gelişim dönemleri de dikkate alınarak bilinçlendirme ile düzeltilebilecek davranışlar için “Uyarma” süreci uygulanır. Uyarma bir süreç olup bu süreç aşağıdaki şekilde işler.
Sözlü uyarma; öğretmenin öğrenciyle görüşme sürecini oluşturur. Öğrenciden beklenen olumlu davranışın neler olabileceği anlatılır. Olumsuz davranışlarının devamı hâlinde kendisine uygulanabilecek yaptırımlar konusunda uyarılır.
Veli ile görüşme; öğretmen, öğrencinin bu olumsuz davranışları sürdürmesi hâlinde veliyi okula davet eder. Okul yöneticilerinden birinin ve rehberlik öğretmenin de katılımı ile yapılan görüşmede, öğrencinin olumsuz davranışları ve uygulanabilecek yaptırımları veliye bildirilir. Velinin toplantıya gelmemesi durumunda tutanak tutulur. Bu aşamalardan sonra öğrencinin olumsuz davranışlarını sürdürmesi durumunda; öğretmen, yazılı belgelerin bulunduğu dosyayı hazırlayacağı raporla birlikte görüşülmek üzere öğrenci davranışlarını değerlendirme kuruluna verir.
Öğrenci disiplin cezaları arasında uyarma yaptırımını gerektiren davranışlar şunlardır:
Derse ve diğer etkinliklere vaktinde gelmemek ve geçerli bir neden olmaksızın bu davranışı tekrar etmek,
Okula özürsüz devamsızlığını, özür bildirim formu ya da raporla belgelendirmemek, bunu alışkanlık hâline getirmek, okul yönetimi tarafından verilen izin süresini özürsüz uzatmak, (öğrenci devamsızlık hakkını süresiz kullanmak)
Yatılı bölge ortaokullarında öğrenci dolaplarını amacı dışında kullanmak, yasaklanmış malzemeyi dolapta bulundurmak ve yönetime bilgi vermeden dolabını başka arkadaşına devretmek,
Okula, yönetimce yasaklanmış malzeme getirmek ve bunları kullanmak,
Kınama
Kınama; öğrenciye, yaptırım gerektiren davranışta bulunduğunu ve tekrarından kaçınması gerektiğinin okul yönetimince yazılı olarak bildirilmesidir.
Kınama yaptırımını gerektiren davranışlar şunlardır:
Yöneticilere, öğretmenlere, görevlilere ve arkadaşlarına kaba ve saygısız davranmak,
Okulun kurallarını dikkate almayarak kuralları ve ders ortamını bozmak, ders ve ders dışı etkinliklerin yapılmasını engellemek,
Okul yönetimini yanlış bilgilendirmek, yalan söylemeyi alışkanlık hâline getirmek,
Okulda bulunduğu hâlde törenlere özürsüz olarak katılmamak ve törenlerde uygun olmayan davranışlarda bulunmak,
Okulda ya da okul dışında sigara içmek,
Resmî evrakta değişiklik yapmak,
Okulda kavga etmek,
Bilişim araçları ya da sosyal medya kanalıyla kişilik haklarını ihlal edecek şekilde izinsiz ses ya da görüntü kaydetmek veya yayınlamak.
Okul Değiştirme
Okul değiştirme; öğrencinin, bir başka okulda öğrenimini sürdürmek üzere bulunduğu okuldan naklen gönderilmesidir.
Okul değiştirme yaptırımını gerektiren davranışlar şunlardır:
Anayasanın başlangıcında belirtilen temel ilkelere dayalı millî, demokratik, lâik, sosyal ve hukuk devleti niteliklerine aykırı davranışlarda bulunmak veya başkalarını da bu tür davranışlara zorlamak,
Sarkıntılık, hakaret, iftira, tehdit ve taciz etmek veya başkalarını bu gibi davranışlara kışkırtmak,
Okula yaralayıcı, öldürücü aletler getirmek ve bunları bulundurmak,
Okul ve çevresinde kasıtlı olarak yangın çıkarmak,
Okul ile ilgili mekân ve malzemeyi izinsiz ve eğitim amaçları dışında kullanmayı alışkanlık hâline getirmek,
Okul içinde ve dışında; siyasi parti ve sendikaların propagandasını yapmak ve bunlarla ilgili eylemlere katılmak,
Herhangi bir kurum ve örgüt adına yardım ve para toplamak,
Kişi veya grupları dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce ve inançlarına göre ayırmak, kınamak, kötülemek ve bu tür eylemlere katılmak,
Başkasının malına zarar vermek, haberi olmadan almayı alışkanlık hâline getirmek,
İlgili hesaplama aracı: Öğrenci Disiplin Süreleri Aracı ile öğrenci disiplin cezaları için zamanaşımı, itiraz (15 gün) ve dava (60 gün) sürelerini hesaplayabilirsiniz.
Ortaöğretim Öğrencileri
Millî Eğitim Bakanlığı Ortaöğretim Kurumları Yönetmeliğine göre ortaöğretim öğrencisi kavramı ortaöğretim kurumlarında örgün eğitim görenler ile mesleki eğitim merkezlerinde kalfalık ve ustalık eğitimi görenleri ifade etmektedir.
Ortaöğretim kurumları, ortaokul veya imam-hatip ortaokulu üzerine öğrenim süresi Fen liseleri, sosyal bilimler liseleri, Anadolu liseleri, güzel sanatlar liseleri ve spor liseleri, Anadolu imam hatip liseleri, mesleki ve teknik Anadolu liseleri, mesleki ve teknik eğitim merkezleri, çok programlı Anadolu liseleri, özel eğitim meslek liseleri ile mesleki eğitim merkezlerinden, oluşur.
Ortaöğretim öğrencilerinin kendilerinden beklenen davranışları sergilememeleri hâlinde uygulanacak öğrenci disiplin cezaları şunlardır:
Kınama
Kınama cezasını gerektiren davranışlar ve fiiller şunlardır:
Okulu, okul eşyasını ve çevresini kirletmek,
Yapması gereken görevleri yapmamak,
Kılık-kıyafete ilişkin mevzuat hükümlerine uymamak,
Tütün ve tütün mamullerini bulundurmak veya kullanmak,
Başkasına ait eşyayı izinsiz almak veya kullanmak,
Yalan söylemek,
Okula geldiği hâlde özürsüz eğitim ve öğretim faaliyetlerine, törenlere, sosyal etkinliklere ve okul pansiyonlarında etüde katılmamak, geç katılmak veya bunlardan erken ayrılmak
Okul kütüphanesi, atölye, laboratuvar, pansiyon veya diğer bölümlerden aldığı kitap, araç-gereç ve malzemeyi, eksik vermek veya kötü kullanmak,
Kaba ve saygısız davranmak,
Dersin ve ders dışı eğitim faaliyetlerinin akışını ve düzenini bozacak davranışlarda bulunmak,
Kopya çekmek veya çekilmesine yardımcı olmak,
Yatılı okullarda pansiyona geç gelmek,
Müstehcen veya yasaklanmış araç, gereç ve dokümanları okula ve okula bağlı yerlere sokmak veya yanında bulundurmak,
Kumar oynamaya yarayan araç-gereç ve doküman bulundurmak,
Bilişim araçlarını amacı dışında kullanmak,
Alınan sağlık ve güvenlik tedbirlerine uymamak.
Ders saatleri içinde öğretmenin bilgisi ve kontrolü dışında bilişim araçlarını açık tutarak dersin akışını bozmak.
Kınama cezası yerine öğrenci ödül ve disiplin kurulunca Millî Eğitim Bakanlığı Eğitim Kurumları Sosyal Etkinlikler Yönetmeliği kapsamında belirlenen toplum hizmeti çalışmalarından biri de verilebilir. Öğrenci ödül ve disiplin kurulu bu konuda önemli rol oynar.
Disiplin cezasına konu olan olaylar okul öğrenci ödül ve disiplin kurulunda görüşülüp karara bağlandıktan sonra; kınama cezası okul müdürünün onayından sonra uygulanabilir. Öğrenci ödül ve disiplin kurulu bu konuda önemli rol oynar.
Okuldan Kısa Süreli Uzaklaştırma
Okuldan 1-5 gün kısa süreli uzaklaştırma cezasını gerektiren fiil ve davranışlar şunlardır;
Kişilere, arkadaşlarına, okul yöneticilerine, öğretmenlerine ve diğer çalışanlarına karşı okul içinde ve dışında sözle, davranışla veya sosyal medya üzerinden hakaret etmek, hakareti paylaşmak, yaymak veya başkalarını bu davranışa kışkırtmak,
Pansiyonun düzenini bozmak, pansiyonu terk etmek, gece izinsiz dışarıda kalmak,
Kişileri veya grupları dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi ve dini inançlarına göre ayırmayı, kınamayı, kötülemeyi amaçlayan davranışlarda bulunmak veya ayrımcılığı körükleyici semboller taşımak,
İzinsiz gösteri, etkinlik ve toplantı düzenlemek, bu tür gösteri, etkinlik ve toplantılara katılmak,
Her türlü ortamda kumar oynamak veya oynatmak,
Okul kurallarının uygulanmasını ve öğrencilere verilen görevlerin yapılmasını engellemek,
Başkalarına hakaret etmek,
Müstehcen veya yasaklanmış araç, gereç, doküman ve benzerlerini dağıtmak, duvarlara ve diğer yerlere asmak, yapıştırmak, yazmak; bu amaçlar için okul araç-gerecini ve eklentilerini kullanmak,
Bilişim araçları veya sosyal medya yoluyla eğitim ve öğretim faaliyetlerine ve kişilere zarar vermek,
Okula geldiği hâlde özürsüz eğitim ve öğretim faaliyetlerine, törenlere ve diğer sosyal etkinliklere katılmamayı, geç katılmayı veya erken ayrılmayı alışkanlık haline getirmek,
Kavga etmek, başkalarına fiili şiddet uygulamak,
Disiplin cezasına konu olan olaylar okul öğrenci ödül ve disiplin kurulunda görüşülüp karara bağlandıktan sonra; okuldan kısa süreli uzaklaştırma cezaları okul müdürünün onayından sonra uygulanabilir. Öğrenci ödül ve disiplin kurulu bu konuda önemli rol oynar.
Okul Değiştirme
Okul değiştirme cezasını gerektiren başlıca fiil ve davranışlar şunlardır;
Türk Bayrağına, ülkeyi, milleti ve devleti temsil eden sembollere saygısızlık etmek,
Millî ve manevi değerleri söz, yazı, resim veya başka bir şekilde aşağılamak; bu değerlere küfür ve hakaret etmek
Okul çalışanlarının görevlerini yapmalarına engel olmak,
Hırsızlık yapmak, yaptırmak ve yapılmasına yardımcı olmak,
Okulla ilişkisi olmayan kişileri, okulda veya eklentilerinde barındırmak,
Resmî belgelerde değişiklik yapmak; sahte belge düzenlemek ve kullanmak ve başkalarını yararlandırmak,
Okul sınırları içinde herhangi bir yeri, izinsiz olarak eğitim ve öğretim amaçları dışında kullanmak veya kullanılmasına yardımcı olmak,
Okula ait taşınır veya taşınmaz mallara zarar vermek,
Ders, sınav, uygulama ve diğer faaliyetlerin yapılmasını engellemek veya arkadaşlarını bu eylemlere katılmaya kışkırtmak,
Eğitim ve öğretim ortamına yaralayıcı, öldürücü silah ve patlayıcı madde ile her türlü aletleri getirmek veya bunları bulundurmak,
Zor kullanarak veya tehditle kopya çekmek veya çekilmesini sağlamak, i) Bağımlılık yapan zararlı maddeleri bulundurmak veya kullanmak,
Yerine başkasını sınava sokmak, başkasının yerine sınava girmek,
Eğitim ve öğretim ortamında; siyasi ve ideolojik amaçlı eylem düzenlemek, başkalarını bu gibi eylemler düzenlemeye kışkırtmak, düzenlenmiş eylemlere katılmak,
Siyasi partilere, bu partilere bağlı yan kuruluşlara, derneklere, sendikalara ve benzeri kuruluşlara üye olmak, üye kaydetmek, para toplamak ve bağışta bulunmaya zorlamak,
Bilişim araçları veya sosyal medya yoluyla eğitim ve öğretimi engellemek, kişilere ağır derecede maddi ve manevi zarar vermek,
İzin almadan okulla ilgili; bilgi vermek, basın toplantısı yapmak, bildiri yayınlamak ve dağıtmak, faaliyet tertip etmek veya bu kapsamdaki faaliyetlerde etkin rol almak,
Disiplin cezasına konu olan olaylar okul öğrenci ödül ve disiplin kurulunda görüşülüp karara bağlandıktan sonra; Okul değiştirme cezası, ilçe öğrenci disiplin kurulunun onayından sonra uygulanır. İlçe öğrenci disiplin kurulu bu konuda önemli rol oynar.
Örgün Eğitim Dışına Çıkarma
Örgün eğitim dışına çıkarma cezasını gerektiren davranışlar şunlardır;
Türk Bayrağına, ülkeyi, milleti ve devleti temsil eden sembollere hakaret etmek,
Türkiye Cumhuriyeti’nin devleti ve milletiyle bölünmez bütünlüğü ilkesine ve Türkiye Cumhuriyetinin insan haklarına ve Anayasanın başlangıcında belirtilen temel ilkelere dayalı millî, demokratik, laik ve sosyal bir hukuk devleti niteliklerine aykırı miting, forum, direniş, yürüyüş, boykot ve işgal gibi ferdi veya toplu eylemler düzenlemek; düzenlenmesini kışkırtmak ve düzenlenmiş bu gibi eylemlere etkin olarak katılmak veya katılmaya zorlamak,
Kişileri veya grupları; dil, ırk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi ve dini inançlarına göre ayırmayı, kınamayı, kötülemeyi amaçlayan bölücü ve yıkıcı toplu eylemler düzenlemek, katılmak, bu eylemlerin organizasyonunda yer almak,
Disiplin kurulu ve komisyonların çalışmasını tehdit veya zor kullanarak engellemek,
Bağımlılık yapan zararlı maddelerin ticaretini yapmak,
Okul ve eklentilerinde güvenlik güçlerince aranan kişileri saklamak ve barındırmak,
Eğitim ve öğretim ortamını işgal etmek,
Okul içinde ve dışında tek veya toplu hâlde okulun yönetici, öğretmen, eğitici personel, memur ve diğer personeline karşı saldırıda bulunmak, bu gibi hareketleri düzenlemek veya kışkırtmak,
Okul çalışanlarının görevlerini yapmalarına engel olmak için fiili saldırıda bulunmak ve başkalarını bu yöndeki eylemlere kışkırtmak,
Okulun taşınır veya taşınmaz mallarını kasıtlı olarak tahrip etmek,
Yaralayıcı, öldürücü her türlü alet, silah, patlayıcı maddeleri kullanmak suretiyle bir kimseyi yaralamaya teşebbüs etmek, yaralamak, öldürmek, maddi veya manevi zarara yol açmak,
Kişi veya kişilere her ne sebeple olursa olsun eziyet etmek; işkence yapmak veya yaptırmak, cinsel istismar ve bu konuda kanunların suç saydığı fiilleri işlemek,
Çete kurmak, çetede yer almak, yol kesmek, adam kaçırmak; kapkaç ve gasp yapmak, fidye ve haraç almak,
Yasa dışı örgütlerin ve kuruluşların, siyasi ve ideolojik görüşleri doğrultusunda propaganda yapmak, eylem düzenlemek, başkalarını bu gibi eylemleri düzenlemeye kışkırtmak, düzenlenmiş eylemlere etkin biçimde katılmak, bu kuruluşlara üye olmak, üye kaydetmek; para toplamak ve bağışta bulunmaya zorlamak,
Disiplin cezasına konu olan olaylar okul öğrenci ödül ve disiplin kurulunda görüşülüp karara bağlandıktan sonra; örgün eğitim dışına çıkarma cezası, il öğrenci disiplin kurulunun, onayından sonra uygulanır. İl öğrenci disiplin kurulu bu konuda önemli rol oynar. Örnek olarak öğrenci disiplin cezaları uygulamasına ilişkin bir okul belgesi incelenebilir.
Üniversite Öğrencileri
Üniversiteler, yüksek teknoloji enstitüleri ile bunların bünyesinde yer alan fakülteler, enstitüler, yüksekokullar, konservatuvarlar, meslek yüksekokulları ile uygulama ve araştırma merkezleri gibi Yükseköğretim kurumlarında ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora, tıpta uzmanlık veya sanatta yeterlilik öğrenimi gören kişiler yükseköğretim öğrencilerini teşkil eder.
Yükseköğretim öğrencilerinin disiplin işleri bugün tek bir metinde düzenleniyor. Bu metin, 2547 sayılı Kanunun 54. maddesi hükmüdür. Madde, 2 Şubat 2023 tarihli ve 7437 sayılı Kanunun ikinci maddesiyle baştan yazıldı. Yeni metin 9 Şubat 2023 tarihli ve 32099 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanarak yürürlüğe girdi.
Uzun yıllar uygulanan Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği ise yürürlükte değildir. Yönetmelik, 11 Mart 2023 tarihli ve 32129 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanan düzenlemeyle kaldırıldı. Bu nedenle bir üniversite öğrencisine artık yönetmeliğe dayanılarak ceza verilemez. İnternette dolaşan pek çok liste hâlâ kaldırılan yönetmeliğin metnini aktarıyor.
Değişikliğin en görünür sonucu şudur: uyarma cezası kaldırıldı. Yükseköğretimde öğrenci disiplin cezaları artık beş başlıkta toplanır. Bunlar kınama, bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma, bir yarıyıl uzaklaştırma, iki yarıyıl uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarmadır. Her cezanın hangi eyleme uygulanacağı kanunda tek tek sayılmıştır.
Kanun ayrıca cezaların ağırlık sırasına göre kademelendirilmesini benimsedi. Bu sıralama, öğrenci disiplin cezaları arasında bir derece alt ceza veya tekerrür hâlinde bir derece ağır ceza uygulanmasını mümkün kılar.
Kınama
Kınama, öğrenciye öğrencilikle ilgili kusurlu davranışından dolayı kınandığının yazılı olarak bildirilmesidir. Öğrenci disiplin cezaları arasında en hafif olanıdır. Kınama cezasını gerektiren eylemler şunlardır:
Yükseköğretim kurumu yetkililerince istenilen bilgileri yanıltmak amacıyla eksik veya yanlış bildirmek,
Ders, seminer, sınav, uygulama, laboratuvar, atölye çalışması, bilimsel toplantı ve konferans gibi çalışmaların düzenini bozmak,
Yükseköğretim kurumunca veya yükseköğretim kurumunun izniyle asılmış güncel duyuruları, program ve benzerlerini koparmak, yırtmak, değiştirmek, karalamak veya kirletmek,
Sınavlarda kopyaya teşebbüs etmek,
Üniversite kampüsünde üniversite senatosu tarafından belirlenen alanlar dışında, sigara ve diğer tütün ürünleri ile elektronik sigara kullanmak.
Bu bendin üçüncü alt bendi izinsiz bildiri dağıtmayı, afiş veya pankart asmayı kınama sebebi sayıyordu. Alt bent Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildi ve listeden çıkarıldı.
Yükseköğretim Kurumundan Bir Haftadan Bir Aya Kadar Uzaklaştırma
Bu ceza, öğrenciye bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırıldığının yazı ile bildirilmesidir. Öğrenci bu süre içinde derslere ve sınavlara katılamaz. Cezayı gerektiren eylemler şunlardır:
Öğrenme ve öğretme hürriyetini engelleyici veya yükseköğretim kurumlarının işleyiş ve huzurunu bozucu eylemlerde bulunmak,
Disiplin soruşturmalarının usulüne uygun bir şekilde yürütülmesini engellemek,
Yükseköğretim kurumundan aldığı kendine hak sağlayan bir belgeyi başkasına vererek kullandırmak veya başkasına ait bir belgeyi kullanmak,
Yükseköğretim kurumunda kişilerin şeref ve haysiyetini zedeleyen sözlü veya yazılı eylemlerde bulunmak,
Yükseköğretim kurumu personelinin, kurum içinde ya da dışında, şeref ve haysiyetini zedeleyen sözlü veya yazılı eylemlerde bulunmak,
Yükseköğretim kurumunda alkollü içki içmek,
Yükseköğretim kurumu personeli veya öğrencilerini tehdit etmek.
Bu bendin yedinci alt bendi, izin alınmadan toplantı düzenlemeyi cezalandırıyordu. Alt bent iptal edildiği için bugün uygulanmaz.
Yükseköğretim Kurumundan Bir Yarıyıl İçin Uzaklaştırma
Öğrenciye bir yarıyıl uzaklaştırıldığı ve bu sürede öğrencilik haklarından yararlanamayacağı yazı ile bildirilir. Öğrenci disiplin cezaları içinde öğrencilik haklarının tümüyle askıya alındığı ilk kademe budur. Cezayı gerektiren eylemler şunlardır:
Yükseköğretim kurumlarında işgal ve benzeri fiillerle yükseköğretim kurumunun hizmetlerini engelleyici eylemlerde bulunmak,
Kurum personeli veya öğrencilerine fiili saldırıda bulunmak,
Yükseköğretim kurumlarında hırsızlık yapmak,
Yükseköğretim kurumu bünyesinde mevcut bina, demirbaş eşya ve benzeri malzemeyi tahrip etmek veya bilişim sistemine zarar vermek,
Sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek,
Seminer, tez ve yayınlarında intihal yapmak veya bunları anket uygulaması, veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar hariç olmak üzere, kişisel emeği ve akademik birikimi dışında kısmen ya da tamamen başkalarına yazdırmak,
Yükseköğretim kurumundan uzaklaştırma cezası almış olmasına rağmen bu karara uymamak,
5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanununun 28/A maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarında sayılan fiillerden birini yükseköğretim kurumlarında işlemek.
Altıncı alt bent 2023 değişikliğinin getirdiği yeniliklerden biridir. Tezin veya yayının başkasına yazdırılması, intihalin yanında ayrı bir eylem olarak sayıldı. Konunun akademik boyutu tez intihali nedeniyle tezin ve diplomanın iptali yazısında ayrıntılı biçimde ele alınmıştır.
Yükseköğretim Kurumundan İki Yarıyıl İçin Uzaklaştırma
Öğrenciye iki yarıyıl uzaklaştırıldığı ve bu sürede öğrencilik haklarından yararlanamayacağı yazı ile bildirilir. Cezayı gerektiren eylemler şunlardır:
Yükseköğretim kurumu görevlilerine karşı cebir ve şiddet kullanarak görevin yapılmasına engel olmak,
Öğrencilere karşı cebir ve şiddet kullanarak yükseköğretim hizmetlerinden yararlanmalarını engellemek,
Yükseköğretim kurumları içerisinde uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanmak, taşımak, bulundurmak,
Sınavlarda tehditle kopya çekmek, kopya çeken öğrencilerin sınav salonundan çıkarılmasına engel olmak, kendi yerine başkasını sınava sokmak veya başkasının yerine sınava girmek,
Yükseköğretim kurumlarında cinsel tacizde bulunmak,
Yükseköğretim kurumlarında 6136 sayılı Ateşli Silahlar ve Bıçaklar ile Diğer Aletler Hakkında Kanuna aykırı olarak ateşli silahlarla mermilerini ve bıçaklarla saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletleri, patlayıcı maddeleri taşımak ve bulundurmak,
Yükseköğretim kurumunun bilişim sistemine girerek kendisine veya başkasının yararına haksız bir çıkar sağlamak ya da kişilerin mağduriyetine neden olmak,
Soruşturma ile görevlendirilenleri tehdit etmek,
5199 sayılı Kanunun 28/A maddesinin ikinci fıkrasında sayılan fiili yükseköğretim kurumlarında işlemek.
Yükseköğretim Kurumundan Çıkarma
Çıkarma cezasında öğrenciye, bir daha aynı yükseköğretim kurumuna alınmamak üzere öğrencilikten çıkarıldığı yazı ile bildirilir. Öğrenci disiplin cezaları içinde sonucu en ağır olanı budur. Cezayı gerektiren eylemler şunlardır:
Mahkeme kararıyla kesinleşmiş olmak kaydıyla suç işlemek amacıyla örgüt kurmak, böyle bir örgütü yönetmek veya bu amaçla kurulan örgüte üye olmak,
Uyuşturucu veya uyarıcı maddeleri satmak, başkalarına vermek ya da ticaretini yapmak,
6136 sayılı Kanuna aykırı olarak ateşli silahlarla, mermilerini ve bıçaklarla saldırı ve savunmada kullanılmak üzere özel olarak yapılmış bulunan diğer aletleri, patlayıcı maddeleri kullanmak,
Kişilerin vücudu üzerinde cinsel davranışlarda bulunmak suretiyle cinsel dokunulmazlıklarını ihlal etmek.
Bu bendin ikinci alt bendi, örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına faaliyette bulunmayı veya örgüte yardım etmeyi çıkarma sebebi sayıyordu. Alt bent iptal edildi.
Tekerrür ve Bir Derece Alt Ceza
Ceza verilmesine sebep olmuş bir eylem, cezanın bildiriminden sonra ve zamanaşımı süresi içinde tekrarlanırsa bir derece ağır ceza uygulanır. Buna karşılık tekerrür gerekçesiyle yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası verilemez. Bu sınır kanunda açıkça yazılıdır.
Ceza vermeye yetkili amirler ve kurullar bir derece alt ceza da verebilir. Bunu yaparken eylemin ağırlığını, öğrencinin daha önce ceza alıp almadığını, pişmanlık duyup duymadığını ve kurumdaki geçmiş davranışlarını dikkate alırlar. Öğrenci disiplin cezaları bakımından savunmada bu ölçütlere dayanmak çoğu zaman sonucu değiştirir.
Anayasa Mahkemesinin İptal Ettiği Hükümler
Yeni 54. madde yürürlüğe girdikten sonra Anayasa Mahkemesi bazı hükümleri denetledi. 22 Şubat 2024 tarihli, E.2023/78 ve K.2024/55 sayılı karar 19 Nisan 2024 tarihli ve 32522 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Karar dört hükmü iptal etti.
Birinci fıkranın (a) bendinin üçüncü alt bendi: yükseköğretim kurumu içinde izinsiz olarak bildiri dağıtmak, afiş veya pankart asmak,
Birinci fıkranın (b) bendinin yedinci alt bendi: yükseköğretim kurumuna ait kapalı veya açık mahallerde yetkililerden izin almadan toplantı düzenlemek,
Birinci fıkranın (d) bendinin ikinci alt bendi: suç işlemek amacıyla kurulan bir örgüte üye olmamakla birlikte örgüt adına faaliyette bulunmak veya örgüte yardım etmek,
Altıncı fıkranın (f) bendi: rektör kararıyla otuz günü geçmemek üzere öğrencinin kurum binalarına sokulmaması yönünde tedbir uygulanması.
İlk üç alt bent kanun metninden çıkarıldı. Altıncı fıkranın (f) bendine ilişkin iptal ise kararın yayımından dokuz ay sonra, 19 Ocak 2025 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu tarihten sonra öğrenci disiplin cezaları soruşturmasında öğrencinin kampüse girişini yasaklayan tedbir kararı verilemez.
İptal edilen bir hükme dayanılarak verilen ceza hukuka aykırıdır. Yükseköğretimde disiplin kurallarının anayasal denetimi yalnız öğrencilerle sınırlı değildir; akademik personel yönünden benzer bir tablo Yükseköğretim disiplin soruşturması maddelerini AYM iptal etti yazısında incelenmiştir.
Üniversite Öğrencisi Disiplin Soruşturması Süreci
Disiplin soruşturmasına, olay öğrenilir öğrenilmez derhal başlanır. Soruşturma en geç otuz gün içinde sonuçlandırılır. Bu süre içinde tamamlanamazsa soruşturmacı gerekçeli olarak ek süre isteyebilir. Disiplin amiri her defasında otuz günü geçmemek üzere altmış güne kadar, toplu olarak işlenen suçlarda ise doksan güne kadar ek süre verebilir.
Öğrenci disiplin cezaları için zamanaşımı süreleri iki kademelidir. Soruşturma açmaya yetkili amirler, eylemin işlendiğini öğrendikleri tarihten itibaren belirli süreler içinde harekete geçmek zorundadır. Bu süreler geçerse ceza verme yetkisi zamanaşımına uğrar.
Kınama ile bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarında süre bir aydır. Bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma ile yükseköğretim kurumundan çıkarma cezalarında ise üç aydır.
Eylemin işlendiği tarihten itibaren en geç iki yıl içinde ceza verilmezse yetki yine zamanaşımına uğrar. Bu iki yıllık sürenin tek istisnası, çıkarma cezasını gerektiren örgüt kurma ve yönetme fiilleridir. Bu fiillerde zamanaşımı, adli yargı hükmünün kesinleştiği günden başlar.
Cezanın yargı kararıyla iptal edilmesi hâlinde idare boş kalmaz. Karar idareye ulaştıktan sonra kalan zamanaşımı süresi içinde yeniden ceza tesis edilebilir. Zamanaşımı dolmuşsa veya dolmasına üç aydan az kalmışsa idareye en geç üç aylık bir süre tanınır.
Soruşturma açmaya yetkili amirler şunlardır:
Bir fakülte, enstitü, konservatuvar, yüksekokul veya meslek yüksekokulu içindeki disiplin suçlarında ilgili dekan veya müdür,
Müşterek alan ya da mekânlarda işlenen suçlarda rektör,
Öğrencilerin toplu olarak işledikleri disiplin suçlarında rektör,
Birden çok fakülte, enstitü, konservatuvar, yüksekokul veya meslek yüksekokulu öğrencisinin birlikte işlediği suçlarda rektör.
Öğrenci disiplin cezaları soruşturmasının kim tarafından yürütüleceği de değişti. Soruşturma, yetkili disiplin amirinin belirleyeceği soruşturmacı veya soruşturmacılar eliyle yürütülür. Disiplin amiri gerekli görürse başka bir yükseköğretim kurumundan soruşturmacı görevlendirilmesini talep edebilir.
Kınama ile bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezaları ilgili fakülte dekanı veya enstitü, konservatuvar, yüksekokul ya da meslek yüksekokulu müdürünce verilir. Müşterek mekânlarda işlenen suçlarda bu yetki rektöre aittir.
Bir veya iki yarıyıl uzaklaştırma cezası ile yükseköğretim kurumundan çıkarma cezası yetkili disiplin kurulunca verilir. Fakülte, enstitü, konservatuvar, yüksekokul ve meslek yüksekokulunda yönetim kurulu, rektörlükçe yürütülen soruşturmalarda ise üniversite yönetim kurulu disiplin kurulu görevini yapar.
Ceza vermeye yetkili makam, soruşturmada eksiklik görürse dosyayı iade edebilir. Önerilen cezayı aynen verebileceği gibi hafifletebilir veya reddedebilir. Soruşturma raporundaki teklif bu makamı bağlamaz.
Disiplin kurullarında kararlar toplantıya katılanların salt çoğunluğu ile alınır. Oyların eşitliği hâlinde başkanın kullandığı oy yönünde çoğunluk sağlanmış sayılır. Kurulun toplantı nisabı üye tam sayısının salt çoğunluğudur.
Soruşturmacı disiplin kurulu üyesi ise, soruşturmasını yürüttüğü dosyanın toplantılarına katılamaz ve oy kullanamaz.
Kınama ile bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma cezalarında yetkili amir, soruşturmanın tamamlandığı günden itibaren en geç on gün içinde karar vermek zorundadır. Diğer cezalarda dosya derhal disiplin kuruluna havale edilir ve kurul on gün içinde karar verir.
Soruşturmanın gizliliği esastır. Soruşturmacı tanık dinleyebilir, keşif yapabilir ve bilirkişiye başvurabilir. Öğrencinin kurumdan ayrılmış olması soruşturmanın açılmasına veya sürdürülmesine engel değildir.
Aynı olaydan dolayı ceza kovuşturması başlamış olması disiplin soruşturmasını geciktirmez. Öğrencinin ceza yargılamasında mahkûm olması veya olmaması, öğrenci disiplin cezaları yönünden ayrı bir değerlendirme yapılmasına engel değildir.
Öğrenci Disiplin Cezalarının Burs ve Krediye Etkisi
Öğrenci disiplin cezaları yalnız öğrenciye bildirilmez. Kanunun onuncu fıkrasının (b) bendine göre soruşturma sonunda verilen ceza, soruşturma açmaya yetkili amir tarafından öğrenciye burs veya kredi veren kuruluşa ve yükseköğretim kurumuna da bildirilir. Bu bildirim kanuni bir zorunluluktur.
Bildirimin pratik sonucu şudur: burs veya öğrenim kredisi veren kuruluş, cezayı kendi mevzuatı çerçevesinde değerlendirir. Uzaklaştırma cezası alan öğrencinin ödemesi kesilebilir veya durdurulabilir. Öğrenci disiplin cezaları bu yönüyle sadece eğitim hayatını değil, öğrencinin gelirini de etkiler.
Bir yarıyıl veya iki yarıyıl uzaklaştırma cezasında öğrenci, ceza süresince öğrencilik haklarından yararlanamaz. Burs ve kredi ödemeleri çoğunlukla öğrencilik statüsüne bağlandığı için etki doğrudan olur. Yükseköğretim kurumundan çıkarma cezasında ise öğrencilik statüsü tümüyle sona erer.
Kesilen ödemenin geri kazanılması, cezanın kaldırılmasına bağlıdır. Af düzenlemelerinin burs ve krediye etkisi öğrenci affı KYK bursu ve öğrenim kredisi hakkını geri getirir mi yazısında ayrıca değerlendirilmiştir.
Bildirim zinciri, öğrenci disiplin cezaları hakkında itiraz ve dava sürelerini daha da önemli hâle getirir. Ceza kaldırılmadıkça kuruluşa yapılan bildirim geçerliliğini korur.
Öğrenci Disiplin Cezalarına İtiraz
Öğrenci disiplin cezaları sürecinde öğrencinin atacağı ilk adım savunma hakkını kullanmaktır. Savunmada, soruşturmaya konu eylemin nasıl gerçekleştiği açıklanır ve ceza koşullarının oluşmadığı ortaya konur.
Hakkında soruşturma açılan öğrenciye isnat edilen suçun neden ibaret olduğu, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir. Bildirim ayrıca öğrenci bilgi sistemi üzerinden, elektronik posta ya da kısa mesaj yoluyla da yapılabilir. Yazıda öğrencinin belirtilen gün, saat ve yerde hazır bulunması istenir.
Savunma sözlü olarak yapılabileceği gibi yazılı olarak da sunulabilir. Yazılı savunma verildikten sonra soruşturmacı öğrenciye ek sorular yöneltebilir. Tutuklu öğrencilere savunmalarını yazılı gönderebilecekleri bildirilir.
Çağrıya özürsüz uymayan veya özrünü zamanında bildirmeyen öğrenci savunma hakkından vazgeçmiş sayılır. Bu durumda mevcut delillere dayanılarak karar verilir. Geçerli özür bildiren ya da mücbir sebep nedeniyle gelemeyen öğrenciye uygun bir süre tanınır.
Savunma hakkının hiç tanınmaması veya usulüne uygun kullandırılmaması tek başına iptal sebebidir. Konu üniversitede disiplin soruşturmasında savunma hakkı verilmemesi yazısında yargı kararlarıyla birlikte ele alınmıştır.
Savunmasına rağmen hakkında ceza verilen öğrenci itiraz ve dava yollarına başvurabilir.
Öğrenci Disiplin Cezalarına Dava
Disiplin amirleri ve disiplin kurulunca verilen öğrenci disiplin cezaları için on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. Yeni düzenlemeyle, disiplin suçunu oluşturan fiil sebebiyle doğrudan mağdur olan kişi de aynı usulle karara itiraz edebilir.
Üniversite yönetim kurulu itirazı on beş gün içinde kabul veya reddeder. İtirazın kabulü hâlinde yetkili disiplin amiri veya kurulu, kabul gerekçesini dikkate alarak otuz gün içinde yeniden karar verir. Cezalar öğrencinin dosyasına işlenir.
Verilen öğrenci disiplin cezaları için itiraz hakkı kullanılmadan da idari yargı yoluna başvurulabilir. İtiraz zorunlu bir aşama değildir.
İptal davası, cezanın öğrenciye tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. İtiraz yoluna başvurulmuşsa dava açma süresi durur; itirazın reddi üzerine kalan süre yeniden işlemeye başlar. Uzaklaştırma cezalarında telafisi güç zarar doğabildiği için dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasının da istenmesi yerinde olur.
Yargılamada işlemin yetki, şekil, sebep, konu ve maksat yönlerinden hukuka uygunluğu denetlenir. Zamanaşımı süreleri, savunma hakkı ve iptal edilmiş bir hükme dayanılıp dayanılmadığı öğrenci disiplin cezaları davalarında en sık tartışılan başlıklardır.
Süreleri kaçırmamak için başvuru tarihlerinin baştan hesaplanması gerekir. Öğrenci Disiplin Süreleri Aracı zamanaşımı, itiraz ve dava sürelerini tek ekranda hesaplar.
Öğrenci Disiplin Cezaları Konusunda Avukat Desteği
Öğrenci disiplin cezaları uyuşmazlıklarında izlenecek yol; verilen cezanın türüne, soruşturma dosyasındaki belgelere, savunmanın kullandırılıp kullandırılmadığına ve sürelerin durumuna göre değişir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Öğrenci disiplin cezaları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
