Tez İntihali Nedeniyle Tez ve Diploma İptali Süreci
Tez İntihali Nedeniyle Tezin ve Diplomanın İptali
Lisansüstü tezde intihal iddiası ortaya çıktığında etik kurul incelemesi, enstitü yönetim kurulu kararı, tezin iptali ve diplomanın geri alınması ayrı ayrı işler. Süreler ve dava yolu bu yazıda ele alındı.
Tez intihali iddiası, tez savunmasından önce de mezuniyetten sonra da gündeme gelebilir. Savunma öncesinde karar mercii enstitü yönetim kuruludur, sonraki aşamada ise üniversitenin etik kuruludur. İntihal tespit edilirse tez geçersiz sayılabilir ve diplomanın geri alınması gündeme gelir. Bu işlemlere karşı tebliğden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir.
Tez İntihali Hangi Eylemleri Kapsar
İntihalin tanımı mevzuatta yazılıdır. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği'nin 3. maddesi intihali şöyle tanımlar: "Başkalarının fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermeyi".
Tanımın merkezinde atıf yükümlülüğü vardır. Kaynağı usulüne uygun gösterilen alıntı bu tanımın dışında kalır. Alıntının tırnak içinde verilmemesi ya da kaynakçada yer almaması ise tartışma yaratır.
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi de aynı yönde bir tanım kullanır. Yönerge'nin 4. maddesi intihali etiğe aykırı eylemlerin başında sayar. Aynı Yönerge'nin 2. maddesi kapsamı gösterir. Lisansüstü eğitim sırasında hazırlanan tezler ve bilimsel yayınlar bu kapsamdadır. İntihalin türleri ve genel çerçevesi intihal etik ihlali başlıklı yazıda ayrıntılı biçimde ele alındı.
Benzerlik Oranı Tek Başına İntihal Sayılır mı
Tez intihali değerlendirmesinde benzerlik oranı bir ölçüm sonucudur. Hukuki nitelendirmenin kendisi değildir. Yönetmelik bu ayrımı açık biçimde kurar. Yüksek lisans için 9. madde, doktora için 22. madde, sanatta yeterlik için 28. madde aynı usulü düzenler.
Tez intihali incelemesinde usul şöyle işler. Öğrenci tezini danışmanına sunar. Danışman, tezin savunulabilir olduğuna ilişkin görüşüyle tezi enstitüye teslim eder. Enstitü, teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alır ve raporu danışman ile jüri üyelerine gönderir.
Hükmün devamı sonucu belirler: "Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde gerekçesi ile birlikte karar verilmek üzere tez enstitü yönetim kuruluna gönderilir."
Sık Sorulan Sorular
Tez intihali nedeniyle diploma iptal edilebilir mi?
Edilebilir. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 10. maddesi, etiğe aykırı eyleme konu eserle elde edilen unvanın geri alınıp alınmayacağının yükseköğretim kurumunca değerlendirileceğini düzenler. Değerlendirme kendiliğinden sonuç doğurmaz; kurumun ayrı bir işlem kurup tebliğ etmesi gerekir.
Benzerlik oranı yüzde kaçın üzerindeyse intihal sayılır?
Mevzuatta bu şekilde sabit bir yüzde yoktur. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliği, tezin ancak rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti hâlinde enstitü yönetim kuruluna gönderileceğini söyler. Üniversiteler kendi yönergelerinde eşik belirleyebilir, ancak eşiğin aşılması tek başına hukuki nitelendirme yerine geçmez.
Bu cümle iki aşamayı ayırır. Önce rapor alınır, sonra rapordaki veriler üzerinde bir tespit yapılır. Raporda görünen yüzde, tek başına tespit yerine geçmez. Kaynakça, yöntem bölümü, mevzuat alıntıları ve zorunlu tanımlar oranı yükseltebilir. Yazılım, doğru atıf yapılmış alıntıları da benzerlik olarak işaretleyebilir. Bu nedenle oranın hangi bölümlerden geldiği ayrı ayrı incelenir.
Öğrencinin Kendi Yayınından Aktardığı Bölümler Nasıl Değerlendirilir
Tez intihali raporunda, tezden üretilen makaleler yüksek oran doğurabilir. Öğrencinin daha önce yayımladığı metin, kendi tezinin bölümleriyle örtüşebilir. Yönerge'nin 4. maddesindeki tekrar yayım ve dilimleme tanımları, eserleri akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayın olarak sunma şartına bağlanmıştır. Tez bakımından tartışma ise atıf ve beyan yükümlülüğü üzerinden yürür. Bu nedenle rapora verilecek cevapta, örtüşen bölümün öğrencinin kendi çalışması olduğu belgelenir. Yayının tarihi, künyesi ve tezle ilişkisi açıkça gösterilir.
Savunmadan Sonra Ortaya Çıkan İddia Nasıl Doğar
Tez, savunmadan sonra kapalı bir belge olarak kalmaz. Yönetmeliğin 10. maddesi yüksek lisans tezleri için bir yükümlülük getirir. Tezin bir kopyası, teslim tarihinden itibaren üç ay içinde elektronik ortamda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir. Doktora tezleri bakımından aynı kural 23. maddede yer alır.
Tezler YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açılır. Erişime açılan metin, alanda çalışan herkes tarafından karşılaştırılabilir. İddia bu yüzden mezuniyetten yıllar sonra da gündeme gelebilir. Tezin erişime açılması ve kısıtlama usulü lisansüstü tezlerin erişime açılması yazısında incelendi.
Tez intihali iddiasını içeren ihbar ya da şikâyet dilekçesi yükseköğretim kurumuna verilir. Dilekçenin iddiaya konu tez ile kaynak eseri birlikte göstermesi beklenir. Sayfa ve paragraf düzeyinde karşılaştırma içermeyen başvurular inceleme için yeterli veri sağlamaz.
İntihal İddiasını Hangi Kurul İnceler
Yükseköğretim kurumuna ulaşan tez intihali ve diğer etik ihlal iddiaları etik kurulda incelenir. Bu kural Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 9. maddesinde yer alır. Kurullar sosyal ve beşerî bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleri alanlarında oluşturulur. Her kurul, rektör tarafından iki yıllığına seçilen yedi profesörden oluşur.
Kurulun kararı tek başına bir yaptırım değildir. Yönerge'nin 9. maddesine göre bu kararlar inceleme raporu niteliğindedir. Kararlar, onaylanmak ya da başka bir karar alınmak üzere rektöre sunulur. Öğrenci bakımından hukuki sonuç doğuran işlem, bu karara dayanılarak kurulan işlemdir. Dava dilekçesinde hangi işlemin hedef alındığı bu yüzden dikkatle belirlenir.
Yönerge iki usul kuralı daha getirir. Etik ihlal kararları en geç bir ay içinde Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına bildirilir. Daha önce incelenen ve esası hakkında karar verilen bir eser için aynı iddialarla yeniden inceleme yapılamaz. Bu kural, aynı tez hakkında tekrarlanan ihbarlara karşı ileri sürülebilir.
Öğrenci Savunmasını Hangi Sürede Verir
Tez intihali dosyasında etik kurul incelemesinde savunma yazılı olarak istenir. Yönerge'nin 9. maddesi bu süreyi on beş gün olarak belirler. Süre, savunma talep yazısının ilgiliye ulaştığı tarihten işlemeye başlar. Savunma verilmezse kurul, diğer bilgi ve kanıtlara dayanarak karar verebilir.
Öğrenci, iddiaları içeren evrakın bir örneğini isteyebilir. Talep, savunmanın somut bir zemine oturmasını sağlar. Hangi sayfanın hangi kaynakla karşılaştırıldığı bilinmeden etkili bir savunma kurulamaz.
Tez intihali savunmasına eklenecek belgeler de sonucu etkiler. Benzerlik raporunun tam nüshası, danışman görüşü ve jüri tutanağı dosyada bulunmalıdır. Doktora dosyalarında tez izleme komitesi raporları ayrıca kullanılır. Örtüşme iddia edilen kaynak eserin ilgili sayfaları da eklenir. Bu belgeler, tespitin hangi veriye dayandığını göstermek için gereklidir. Belge talepleri yazılı olarak yapılır ve kaydı dosyada tutulur.
Tez intihali nedeniyle açılan disiplin soruşturmasında ayrı bir süre işler. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesi savunma davetini düzenler. İsnat edilen suçun neden ibaret olduğu, savunma tarihinden en az yedi gün önce yazılı olarak bildirilir. Bildirim ayrıca öğrenci bilgi sistemi, elektronik posta veya kısa mesajla da yapılabilir. Savunma sözlü ya da yazılı verilebilir. Savunma metninin nasıl kurulacağı intihal savunması nasıl hazırlanır yazısında anlatıldı.
Tez İntihali Öğrenciye Hangi Disiplin Cezasını Getirir
Kanun bu eylemi ismen sayar. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 54. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendi, yükseköğretim kurumundan bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını düzenler. Bendin 6 numaralı alt bendi, seminer, tez ve yayınlarda intihal yapmayı bu cezaya bağlar. Aynı alt bent, tezi kişisel emek ve akademik birikim dışında başkalarına yazdırmayı da kapsar. Anket uygulaması ve veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar bu kapsamın dışında tutulmuştur.
Yetki dağılımı da maddede gösterilmiştir. Soruşturma açma yetkisi enstitü müdürüne aittir. Bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını ise yetkili disiplin kurulu verir. Enstitü tarafından yürütülen soruşturmalarda enstitü yönetim kurulu disiplin kurulu görevini yerine getirir. Kurul, öğrencinin geçmiş davranışlarını ve başarısını gözeterek bir derece alt ceza da verebilir.
Süreler tez intihali dosyasının kaderini değiştirebilir. Bir yarıyıl uzaklaştırma cezasında soruşturmaya, fiilin öğrenildiği tarihten itibaren üç ay içinde başlanmalıdır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse yetki zamanaşımına uğrar. Öğrencinin kurumdan ayrılmış olması ise soruşturmaya engel değildir. Cezaların tamamı ve alt sınırları öğrenci disiplin cezaları yazısında karşılaştırıldı.
Cezaya karşı on beş gün içinde üniversite yönetim kuruluna itiraz edilebilir. İtiraz hakkı kullanılmadan doğrudan idari yargı yoluna da gidilebilir.
Tezin İptali Kararını Kim Verir
Tez intihali hakkında karar verecek merci enstitü yönetim kuruludur. Yönetmelik, gerçek bir intihal tespit edildiğinde tezin bu kurula gönderilmesini öngörür. Kurul kararını gerekçesiyle birlikte kurar. Gerekçesiz karar, sebep unsuru yönünden tartışma konusu olur.
Tez intihali kararı iki farklı anda gündeme gelebilir. Savunmadan önce verilen karar tez sürecini durdurur. Savunmadan sonra verilen karar ise mezuniyetin dayanağını doğrudan etkiler. Yüksek lisansta mezuniyet tarihi, tezin sınav jüri komisyonunca imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir. Doktorada da aynı ölçüt uygulanır. Bu tarih, hangi işlemin geri alındığını belirlemek için önem taşır.
Süreç, tezin akıbetine ilişkin seçeneklerle birlikte yürür. Yönetmelik jüriye kabul, ret ve düzeltme seçenekleri tanır. Tezi reddedilen öğrencinin yükseköğretim kurumu ile ilişiği kesilir. Düzeltme kararı verilen öğrenci yüksek lisansta en geç üç ay, doktorada en geç altı ay içinde tezini yeniden savunur. Tezi reddedilen yüksek lisans öğrencisine, talebi hâlinde ve ders yükü ile proje şartlarını sağlamak kaydıyla tezsiz yüksek lisans diploması verilebilir.
Tezin İptali ile Diplomanın İptali Aynı İşlem midir
Tez intihali sonrasında iki işlem birbirinden ayrılır. Tezin iptali, bilimsel çalışmanın geçerliliğine ilişkindir. Diplomanın geri alınması ise mezuniyetin sonucunu ortadan kaldırır. Kararı veren merciler de farklı olabilir. Tez hakkındaki kararı enstitü yönetim kurulu verir. Diploma ve mezuniyet kaydına ilişkin işlem ise üniversitenin yetkili organınca kurulur.
Ayrım dava aşamasında sonuç doğurur. İki işlem ayrı ayrı tebliğ edilir. Altmış günlük süre her işlem için kendi tebliğ tarihinden işlemeye başlar. Yalnız birine karşı açılan dava, diğerinin sonuçlarını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Bu nedenle dilekçede hangi işlemlerin iptalinin istendiği tek tek yazılır.
Diploma Hangi Dayanakla Geri Alınır
Diplomanın hukuki dayanağı kanunda gösterilmiştir. 2547 sayılı Kanun'un 44. maddesi diploma almanın şartını kurar. Öğrenci, ders kredilerini ve diğer yükümlülüklerini başarıyla tamamlarsa diploma alır. Tezli programlarda tez, bu yükümlülüklerin merkezinde yer alır.
Etik Yönerge'nin 10. maddesi ayrı bir görev yükler. Etiğe aykırı eyleme konu olan eserle daha önce akademik unvan elde edilmişse, unvanın geri alınıp alınmayacağı ilgili yükseköğretim kurumu tarafından değerlendirilir. Bu değerlendirme kendiliğinden sonuç doğurmaz. Kurumun ayrıca bir işlem kurması ve bunu tebliğ etmesi gerekir.
Kazanılmış hak, hukuka uygun biçimde kurulan işlemlere bağlanır. Diploma, tezin geçerli olduğu kabulüyle verilir. İdare, bu kabulün öğrencinin kendi eyleminden kaynaklanan bir sakatlıkla ortadan kalktığını ileri sürebilir. Öğrenci ise geçen süreyi, iyi niyetini ve hukuki güvenlik ilkesini savunur. İki savunma arasındaki denge, dosyadaki belgelere ve tespit edilen intihalin ağırlığına göre değişir.
Tez ve Diploma İptaline Karşı Dava Nasıl Açılır
Tez intihali işlemlerine karşı dava idare mahkemesinde açılır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi süreyi altmış gün olarak belirler. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Dilekçede yürütmenin durdurulması da istenebilir.
Kanun'un 11. maddesi ikinci bir yol açar. İlgili, dava açma süresi içinde işlemin geri alınmasını üst makamdan isteyebilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış olan dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Ret üzerine süre kaldığı yerden işler.
Yürütmenin durdurulması için iki şart birlikte aranır. İşlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç ya da imkânsız zararların doğması gerekir. Şartlar Kanun'un 27. maddesinde düzenlenmiştir. Diploma iptalinde zarar unsuru, mesleki ve akademik sonuçlar üzerinden açıklanır. Ölçütlerin ayrıntısı yürütmenin durdurulması yazısında incelendi.
Tez intihali dosyasında iptal istemi işlemin unsurları üzerinden kurulur. Yetki yönünden kararı veren kurulun görevli olup olmadığı incelenir. Şekil yönünden savunma alınıp alınmadığı ve gerekçenin varlığı tartışılır. Sebep yönünden asıl soru şudur: tespit, rapordaki orana mı yoksa gerçek bir karşılaştırmaya mı dayanmaktadır. Konu ve amaç unsurlarına ilişkin iddialar da aynı dilekçede yer alabilir. Zamanaşımı süreleri ayrıca ileri sürülür.
Bilirkişi İncelemesi Neden İstenir
Tez intihali iddiası teknik bir karşılaştırma gerektirir. Etik kurul, gerektiğinde alanında uzman bilirkişiden görüş alabilir. Yönerge bazı kişilerin bilirkişi olamayacağını da düzenler. İlgilinin lisansüstü tez danışmanları ve kendi üniversitesinde görev yapan öğretim üyeleri bu kapsamdadır. İddianın hukuki anlamı için ayrıca hukukçu bilirkişi görevlendirilebilir. Bilirkişi, dosyanın kendisine ulaşmasından itibaren en geç bir ay içinde raporunu verir.
Aynı tartışma yargılama aşamasında sürer. Mahkeme, karşılaştırmayı yapacak bilirkişiyi kendisi belirler. Rapora karşı itirazın usulü idari yargıda bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlatıldı.
Araştırma Görevlisi Olan Öğrencinin Durumu Nasıl Değerlendirilir
Bazı lisansüstü öğrencileri aynı zamanda araştırma görevlisidir. İki ayrı disiplin rejimi aynı olay nedeniyle işleyebilir. Öğrencilik sıfatına 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesi uygulanır. Öğretim elemanı sıfatına ise aynı Kanun'un 53/A maddesi uygulanır. İki dosya ayrı yürür ve ayrı ayrı dava konusu edilebilir. Unvanın geri alınmasına ilişkin bir örnek intihal nedeniyle doçentlik unvanının geri alınması sayfasında yer alıyor.
Tez İntihali Konusunda Avukat Desteği
Tez intihali dosyalarında sonucu belirleyen şey, karşılaştırmanın kendisi ve izlenen usuldür. Hangi bölümün hangi kaynakla örtüştüğü, atıfların durumu, savunma sürelerine uyulup uyulmadığı ve kararı veren merciin yetkisi ayrı ayrı incelenir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Alanın genel çerçevesi yükseköğretim hukuku sayfasında özetlendi.
Bu konuda, istediğiniz tarih ve saatte, canlı ve görüntülü hukuki destek almak için Online Danışmanlık Sistemimizden randevu oluşturabilirsiniz. Sorularınızın cevaplarını aldıktan sonra karar vermek için Avukata Sor formuna da yazabilirsiniz. Bu durumda ilgili avukat sizi "Avukata Sor" formuna bıraktığınız telefon numarası üzerinden arayacaktır.
Sorularınızı gün içinde dönüş yapılan Avukata Sor formuna yazabilir ya da görüntülü görüşme için online danışmanlık sisteminden randevu alabilirsiniz. Online danışmanlıkta gün ve saati seçebildiğiniz gibi görüşme tipini de seçebilirsiniz. Zoom, Teams, WhatsApp veya telefon üzerinden görüşme yapılabilir. Etik ihlal türlerinin tamamı için etik ihlal sayfası da incelenebilir.
Tezinde intihal tespit edilen öğrenciye hangi ceza verilir?
2547 sayılı Kanun'un 54. maddesinin birinci fıkrasının (c) bendine göre yükseköğretim kurumundan bir yarıyıl uzaklaştırma cezası öngörülmüştür. Aynı bent, tezi kişisel emek dışında başkalarına yazdırmayı da kapsar. Disiplin kurulu, öğrencinin geçmiş davranışlarını gözeterek bir derece alt ceza da verebilir.
Diploma iptali kararına karşı kaç gün içinde dava açılır?
Karar tebliğ edildikten sonra altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılır. Süre, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesine dayanır ve yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işlemeye başlar. Aynı Kanun'un 11. maddesi uyarınca dava süresi içinde üst makama başvurulursa süre durur.
Mezun olduktan sonra tez hakkında inceleme yapılabilir mi?
Yapılabilir. Etik Yönerge'nin 2. maddesi lisansüstü eğitim sırasında hazırlanan tezleri kapsama alır ve mezuniyet bakımından bir sınır getirmez. 2547 sayılı Kanun'un 54. maddesi de öğrencinin kurumdan ayrılmış olmasının soruşturmaya engel olmadığını belirtir. Disiplin cezası verme yetkisi bakımından ise maddedeki zamanaşımı süreleri işler.
Etik kurul kararı tek başına dava edilebilir mi?
Etik Yönerge'nin 9. maddesine göre kurul kararları inceleme raporu niteliğindedir ve onaylanmak üzere rektöre sunulur. Öğrenci bakımından hukuki sonuç doğuran işlem, bu karara dayanılarak kurulan tez veya diploma işlemidir. Dava dilekçesinde hedef alınacak işlemin somut olaya göre belirlenmesi gerekir.
Tezden üretilen kendi makalem benzerlik raporunda çıkarsa ne olur?
Örtüşen bölümün öğrencinin kendi çalışmasından geldiği belgelenir. Yayının tarihi, künyesi ve tezle ilişkisi savunmaya eklenir. Yönerge'deki tekrar yayım ve dilimleme tanımları, eserlerin akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayın olarak sunulması şartına bağlanmıştır.
Diğer Akademik Süreçler
Akademik Teşvik Ödeneği İtiraz ve İptal Davası
Akademik teşvik ödeneği itiraz süresi beş iş günüdür ve itiraz üniversite komisyonuna yapılır. İtirazın reddi hâlinde altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
