SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME DAVASI NEDİR? (2025)

Sebepsiz zenginleşme davası, bir kişinin malvarlığında hukuka uygun bir neden olmaksızın haksız bir artış meydana geldiğinde, bu artışın iadesini talep etmeye yönelik bir hukuk davasıdır. Bu durum, Türk Borçlar Kanunu (TBK) m. 77-82 hükümleri çerçevesinde düzenlenmiştir. Sebepsiz zenginleşme, borç doğuran bir sebeptir ve temel amacı, haklı bir neden olmadan zenginleşen kişinin bu zenginleşmeyi geri vermesini sağlamaktır.

SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME NEDİR?

Sebepsiz zenginleşme, bir kişinin malvarlığının haksız bir şekilde artması durumunda, bu artışın diğer kişinin malvarlığında bir azalmaya neden olduğu ve iki durum arasında uygun bir illiyet bağının bulunduğu durumlarda ortaya çıkar. Zenginleşmenin hukuken geçerli bir nedene dayanmaması, sebepsiz zenginleşmeden bahsedebilmek için en temel koşuldur. Bu tür bir zenginleşme, çeşitli olaylar sonucunda ortaya çıkabilir; örneğin, zenginleşme bir kazandırma, zenginleşenin müdahalesi ya da beklenmedik bir olaydan kaynaklanabilir. Ancak, bu olaylardan herhangi biri zenginleşmeyi haklı bir temele dayandırmadığı sürece, durum sebepsiz zenginleşme olarak değerlendirilir.

Bu kapsamda, Borçlar Kanunu’nun 61. maddesinde, özellikle “haklı bir neden olmaksızın” ifadesiyle, sebepsiz zenginleşmenin temel şartları belirtilmiş ve haklı olmayan nedenler örneklenmiştir. Kanuna göre sebepsiz zenginleşme, aşağıdaki durumlarda ortaya çıkabilir:

• Geçersiz bir nedene dayanma: Zenginleşmenin hukuki bir temele dayanmaması, örneğin irade beyanlarının uyuşmaması ya da işlem için gerekli onay, izin veya ehliyet gibi unsurların eksik olması gibi durumları içerir. Hukuki işlem geçersiz kabul edildiğinde, bu işlemle elde edilen kazanç sebepsiz zenginleşme olarak değerlendirilir ve iadesi gerekir.

• Gerçekleşmemiş bir nedene dayanma: Bir edimin ifası, gelecekte gerçekleşmesi beklenen bir olaya dayanıyorsa ve bu olay gerçekleşmezse, kazandırmayı yapan kişinin zararına sebepsiz zenginleşme meydana gelir. Özellikle koşula bağlı sözleşmelerde, koşul gerçekleşmeden ifa yapılmışsa ve koşul daha sonra gerçekleşmezse, edimi gerçekleştiren kişi sebepsiz zenginleşmenin iadesini talep edebilir.

• Sebebin ortadan kalkması: Başlangıçta geçerli bir hukuki sebep bulunmasına rağmen, bu sebebin daha sonra ortadan kalkması da sebepsiz zenginleşme oluşturur. Örneğin, başlangıçta haklı bir nedenin bulunduğu bir kazandırma, bu nedenin sonradan ortadan kalkmasıyla sebepsiz zenginleşmeye dönüşebilir ve iadesi talep edilebilir.