SGK’NIN MUVAZAALI BOŞANMAYI TESPİT ETMESİ

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi, taraflar arasında SGK’dan aylık bağlatma amacıyla, boşanmasalar da boşanmış gibi göstermeleri anlamına gelmektedir. Bu durumda taraflar arasında bir muvazaa anlaşması vardır. Yani esasen taraflar boşanmamakta, ancak görünürde gerçek olan bir boşanma gerçekleştirmektedirler.

MUVAZAALI BOŞANMA NEDİR?

Muvazaalı boşanma, tarafların gerçekte boşanma iradeleri bulunmamasına rağmen aralarında yaptıkları bir muvazaa anlaşmasıyla kendilerini boşanmış gibi göstermeleridir. Muvazaa, sözlükte “Hukuki işlemlerde tarafların, üçüncü kişileri aldatmak amacıyla kendi gerçek iradelerine uymayan ve aralarında bir hüküm ve sonuç doğurmayan bir görünüş yaratmaları” olarak tanımlanmaktadır.

Örneğin diğer mirasçılardan mal kaçırma amacıyla yapılan devirlere de muris muvazaası adı verilmektedir. Taraflar muvazaalı boşanırken genellikle SGK’dan kendilerine aylık bağlatma amacıyla hareket etmektedirler. Şayet SGK bu durumdan şüphelenirse muvazaalı boşanmayı araştıracaktır. Araştırma sonucunda SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi durumunda ilgili kişinin aylığına son verileceği gibi geçmişte ödenen aylıkların da iadesi talep edilecektir.

SGK NEDEN MUVAZAALI BOŞANMAYI ARAŞTIRIR?

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi amacıyla SGK, boşanmanın gerçek olup olmadığını araştırmaktadır. Zira kız çocukları, sigortalı bir işte çalışmamaları ve evli olmamaları şartıyla anne ve babalarının sigortalıyken vefat etmesi durumunda yetim aylığına hak kazanmaktadır. Dolayısıyla bazı kişiler, bu aylığa hak kazanabilmek için muvazaalı olarak boşanmakta ve eşleri ile fiilen birlikte yaşamaya devam etmektedir. SGK muvazaalı boşanmaya ilişkin bir ihbar aldığında denetmenler aracılığıyla tarafların fiilen birlikte yaşayıp yaşamadığını ve evliliklerinin devam edip etmediğini denetlemektedir. Bu denetim sonucunda, SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi durumunda kişinin aylığı kesilecektir. SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesinin bir diğer sonucu da kişiye önceden verilmiş olan aylıkların iadesini talep etmesidir.

MUVAZAALI BOŞANMANIN SOSYAL GÜVENLİK HAKLARINA ETKİSİ

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesinden önce kız çocukları, ölen sigortalının aylığını muvazaalı boşanma ile alabilmektedir. Ancak SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde 5510 Sayılı Kanun’un 56/2 maddesi devreye girecektir. Mezkur hükme göre eşinden boşandığı halde, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşadığı belirlenen eş ve çocukların, bağlanmış olan gelir ve aylıkları kesilecektir. Ayrıca bu kişilere ödenmiş olan tutarlar geri alınacaktır. Bu sebeple muvazaalı boşanmanın tespiti halinde kişilere ödenmiş aylıklar SGK tarafından kişilerden talep edilecektir.

SGK’NIN MUVAZAALI BOŞANMAYI TESPİT YÖNTEMLERİ

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi pek çok kritere dayanmaktadır. Bu bağlamda SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi için kullandığı yöntemler şunlardır:

• Eşlerin adres kayıt sisteminden ikametgahları belirlenir.
• Adres değişikliği ve nakillere ilişkin bilgilere ulaşılır.
• Eşlerin elektrik, su, doğalgaz gibi aboneliklerinin kimin adına ve hangi adrese tesis edildiği saptanır.
• Yaşanılan bölgede kapsamlı bir araştırma yapılır.
• Eşlerin bulunduğu bölgedeki muhtar ve azaların görüşleri alınır.
• Taraflarca başkaca tanıklar gösterilmişse bu tanıkların görüşleri ve söylemleri alınır.

Bu yöntemlerle muvazaalı boşanmanın tespiti yapılacaktır.

SGK DENETMENLERİNİN ARAŞTIRMA SÜRECİ

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi için SGK denetmenleri birçok araştırma yapacaktır. Bu bağlamda eşlerin mezkur olarak yaşadıkları yer tespit edilecektir. Bu eşlerin fiilen birlikte yaşayıp yaşamadığı değerlendirilecektir. Başkaca özel bir durum olduğu takdirde çevreye, muhtarlara ve azalara sorularak bilgi alınacaktır. Bu kapsamda SGK denetmenleri boşanmanın muvazaalı olup olmadığını değerlendirecektir. Şayet SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde aylık alan kişinin aylığı son bulacaktır. Ancak SGK her zaman doğru bir tespit yapmayabilir. Bu durumda ilgili kişi yargı yoluna başvurarak evliliğin muvazaalı olmadığını ispatlayabilir.

MUVAZAALI BOŞANMA DAVALARINDA YARGITAY’IN GÖRÜŞÜ

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi ve muvazaalı boşanma davalarında Yargıtay’ın görüşleri oldukça önemli yer oynamaktadır. Nitekim Yargıtay 23. Ceza Dairesi’nin 2015/2509 E., 2015/861 K. Sayılı kararında;

“… Evli olan sanıkların, sanık…’in vefat eden babasından kalan yetim maaşını alabilmek için 08.04.2004 tarihinde muvazaalı olarak boşandıkları halde aynı evde birlikte yaşamaya devam edip, SGK’dan maaş almak suretiyle haksız menfaat temin etmek suretiyle kamu kurumunu dolandırdıkları iddia edilmiş ise de; Herhangi bir mahkeme tarafından mutlak butlanla malul bir karar olduğuna hükmedilmediği sürece hukuken geçerli olan boşanma kararlarından sonra eski eşlerin bir arada yaşamasını yasaklayan kanuni bir düzenleme bulunmadığından; boşanmanın hileli davranış olarak kabul edilmesi mümkün değildir.

Kaldı ki, Türk Medeni Kanunu’nun 166/3 maddesinde, evliliğin en az bir yıl sürmesi ve eşlerin birlikte başvurması ya da bir eşin diğerinin davasını kabul etmesi halinde, evlilik birliğinin temelinden sarsılmış sayılacağı; hakimin, tarafların iradelerini serbestçe açıkladıklarına kanaat getirmesi ve boşanmanın mali sonuçları ile çocukların durumu hususunda taraflarca kabul edilecek düzenlemeyi uygun bulması halinde de boşanmaya hükmolunacağı vurgulanmaktadır. Olaya bu açıdan bakıldığında zikredilen maddeye göre açılan boşanma davalarında yasa, boşanma gerekçesinin doğruluğunu araştırma hususunda boşanma kararını verecek hakime araştırma yetkisi vermediğinden, maaş almak amacı ile yapılan boşanmalar dahi hileli davranış olarak vasıflandırılamaz.

Üstelik 5510 sayılı Kanunun 56. maddesinde bu durumu tespit edilen kimselerin gelir ve aylığının kesileceği ve ödenmiş tutarların geri alınacağı düzenlenmesine karşın bu hususta cezai düzenlemeye yer verilmemiştir. Bu açıklamalar çerçevesinde somut olay değerlendirildiğinde; suçun yasal unsurlarının oluşmadığına yönelik kabulde, bir isabetsizlik görülmemiştir…”

şeklinde karar verilmiştir. Görüleceği üzere Yargıtay bu kararında, muvazaalı boşanmanın dolandırıcılık suçu kapsamında hileli davranış olarak kabul edilemeyeceğini hükme bağlamıştır. Ayrıca 5510 Sayılı Kanun’da SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde aylığın kesileceği ve ödenmiş olan tutarların geri alınacağının düzenlenmesine karşın cezai bir yaptırım düzenlenmediğini de vurgulamıştır.

Yine Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2023/10690 E., 2023/10976 K. Sayılı kararında;

“…Davacı vekili dava dilekçesinde özet olarak; müvekkilinin, dava dışı … ile 1982 yılında evlenip 25.12.2008 tarihinde şiddetli geçimsizlik sebebiyle boşandığını, 2011 yılında müvekkilinin babasının vefat ettiğini ve yetim aylığı almaya başladığını, dava dışı eski eş …’ın 2015 yılında akciğer kanseri hastalığına yakalanması ve aile büyüklerinin de ısrarı üzerine 04.03.2016 tarihinde tarafların yeniden evlendiğini, evlenir evlenmez SGK’ya bildirimde bulunulduğunu ve yetim aylığının kesildiğini, ancak SGK’nın boşanmanın muvazaalı olduğundan bahisle yapılan ödemelerin iadesi yönünde borç bildirim belgesi gönderdiğini, kurumun bu işleminin hukuka aykırı olduğunu, tarafların boşandıkları süreçte birlikte yaşamadıklarını, kurumun gereken araştırmayı yapmadan hukuka aykırı bir şekilde karar tesis ettiğini, kuruma yapmış oldukları itirazın reddine karar verildiğini belirterek yapılan işlemlerin hukuka aykırı olması sebebiyle iptaline karar verilmesini talep ve dava etmiştir…

İlk Derece Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “Davanın kabulü ile 1-Davalı Kurum tarafından 20180715005235 dosya numarası üzerinden düzenlenen 31.10.2018 tarih ve 2018/2323 numaralı, …sayılı borç bildirim belgesinin iptaline,” şeklinde karar verilmiştir…. Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile “Davalı Kurum vekilinin istinaf başvurusunun HMK’nın 353/1-b-1 maddesi gereğince esastan reddine” karar verilmiştir… Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA…”

karar vermiştir. Görüleceği üzere somut olayda taraflar 1982 yılında evlenmiş ve 2008 yılında şiddetli geçimsizlik sebebiyle boşanmıştır. Bu boşanmanın ardından 2011 yılında eşlerden biri babasının vefatı üzerine yetim aylığı almaya başlamıştır. 2016 Yılında taraflar yeniden evlenmiş ve SGK’ya bildirimde bulunmuşlardır. Yetim aylığı kesilmiş olsa dahi SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi ve iddia etmesi ile geçmiş ödemelerin iadesini talep ettiği olayda Yargıtay borç bildirim belgesinin iptali kararını onamıştır. Zira tarafların boşandıkları süreçte birlikte yaşamadıkları ve SGK’nın gerekli araştırmayı yapmadan böyle bir bildirim göndermesinin hukuka aykırı olduğunu vurgulamıştır. Dolayısıyla SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi her zaman doğru değildir. Zira zaman zaman gerçek boşanmalarda da SGK tarafından muvazaa iddiasında bulunulabilmektedir.

SGK TARAFINDAN YAPILABİLECEK YAPTIRIMLAR

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi durumunda ödenmiş olan aylıkların iadesini talep hakkı doğmaktadır. Muvazaalı boşanmanın en temel yaptırımı budur. İade talebinin temelinde “muvazaa” ve “hakkın kötüye kullanımı” hususları yatmaktadır. Dolayısıyla SGK, 5510 Sayılı Kanun’a göre daha önce yaptığı ödemelerin iadesini talep edecektir. Ayrıca uygulamada SGK tarafından “dolandırıcılık” iddiası ile suç duyurusunda bulunulsa da Yargıtay, genel olarak muvazaalı boşanmanın dolandırıcılık suçu kapsamında kalmadığını vurgulamaktadır. Bu bağlamda SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesinin yaptırımı, ilgili kişiye ödenen aylığın durdurulması ve geçmiş aylıkların iadesidir.

MUVAZAALI BOŞANMANIN TESPİTİ HALİNDE HAKLARIN GERİ ALINMASI

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde 5510 Sayılı Kanun uyarınca “yersiz ödemelerin geri alınması” kapsamında daha önce yapmış olduğu ödemelerin geri alınmasını talep edecektir. Bu bağlamda SGK tarafından yapılan ödemeler hesaplanarak aylık bağlanan kişiye borç bildirim belgesi gönderilmektedir. Bu belgeye itiraz mümkün olsa da itirazın reddine karar verildiğinde kişiler dava yoluna giderek boşanmanın muvazaalı olmadığını ispatlayarak belgenin iptalini talep edebilecektir. Zira her zaman boşanma muvazaalı değildir. Zaman zaman SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi iddia edilse de bazı boşanmalar muvazaalı değil, gerçek boşanmalardır. Bu durumda kişiler bu iddiayı çürütmek ve borç bildirim belgesinin iptalini tespit etmek için yargı yoluna başvurmalıdır.

MUVAZAALI BOŞANMA İDDİASINA KARŞI NASIL SAVUNMA YAPILIR?

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi iddiasına karşı yapılacak olan savunma temelde “boşanmanın muvazaalı olmadığı” savunmasıdır. Bu bağlamda aylık alan ilgili kişi boşanmanın muvazaalı olmadığını, tarafların boşandıktan sonra fiilen birlikte yaşamaya devam etmediğini ve evliliğin son bulduğunu savunmasında ortaya koymalıdır. Bunun için tarafların boşanmasının gerçek bir boşanma olduğuna şahit olan tanıklar, elektrik ve su abonelikleri, kişilerin ikametgah adresleri gibi deliller önemli rol oynayacaktır. Şayet mahkemece SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesinin haklı olduğu kanaatine varılırsa ilgili tarafından açılan dava reddedilecektir.

SGK’NIN MUVAZAALI BOŞANMAYI TESPİT ETMESİ KONUSUNDA SIKÇA SORULAN SORULAR (SSS)

SGK, BOŞANMANIN MUVAZAALI OLUP OLMADIĞINI NASIL ANLAR?

SGK’nın muvaazalı boşanmayı tespit etmesi için bünyesinde bulunan denetmenler aracılığıyla bir araştırma yapması gerekmektedir. Bu araştırmada kişilerin ikametgah adresleri, gerekli görüldüğü takdirde elektrik-su abonelikleri, kişilerin yaşadığı mahalle muhtarı ve azalar, çevre sakinleri gibi kişilere ve delillere danışarak boşanmanın muvazaalı olup olmadığını tespit edecektir.

MUVAZAALI BOŞANMA TESPİT EDİLİRSE BAĞLANAN MAAŞ VEYA GELİR İPTAL EDİLİR Mİ?

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde bağlanan aylık iptal edilir. Ayrıca daha önce ödenen olan aylıkların da SGK tarafından ilgiliden iadesi talep edilmektedir.

MUVAZAALI BOŞANMA NEDENİYLE ALINAN ÖDEMELER GERİ İSTENİR Mİ?

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi halinde muvaazalı boşanma nedeniyle alınan ödemeler geri istenir. Zira böyle bir durumda kişiler muvazaalı olarak ve haklarını kötüye kullanarak aylık almaktadırlar. SGK bu hususun gerçekliğini araştırarak geçmiş ödemelerin iadesini talep edebilir.

MUVAZAALI BOŞANMA İLE İLGİLİ CEZA DAVASI AÇILABİLİR Mİ?

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi sonucunda ilgili kişiye ilişkin ceza davası açılabilir. Ancak Yargıtay genel olarak içtihatlarında muvazaalı boşanmayı “dolandırıcılık” suçu kapsamında değerlendirmemektedir. Dolayısıyla genellikle kişilerin beraatine karar verilmektedir.

GERÇEK BOŞANMALAR SGK TARAFINDAN HAKSIZ YERE MUVAZAALI SAYILABİLİR Mİ?

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi her zaman doğru olmayabilir. Uygulamada gerçek boşanmaların SGK tarafından haksız yere muvazaalı sayıldığı durumlar olabilmektedir. Bu durumda kişiler boşanmanın gerçek bir boşanma davası olduğunu ispatlayarak geçmişte yapılan ödemeleri iade etmeme hakkına sahip olabilir.

SGK’NIN MUVAZAALI BOŞANMAYI TESPİT ETMESİ KONUSU İLE İLGİLİ AVUKATA SORU SORABİLİRSİNİZ.

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi konusunda alanında uzman avukata soru sormak için Avukata sor linkini tıklayarak sorabilirsiniz.

AVUKATTAN ONLINE DANIŞMANLIK ALABILIRSINIZ.

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi

Sorularınızı ve bu sorularla ilgili evrakı sisteme yükleyebilirsiniz. Online danışmanlıkta istediğiniz gün ve saati seçebildiğiniz gibi görüşme tipini de seçebilmektesiniz. Zoom, teams, whatsapp ya da telefon üzerinden görüşme sağlanabilmektedir. Ödemenin ardından tarafınıza randevu yapıldığına dair mail ile bilgi gelmektedir. Sistemde yaşanan herhangi bir sorun olduğundan iletişim numaralarımızdan iletişime geçtiğinizde toplantı manuel olarak planlanabilir. Müvekkillerimizin doğru bilgiye hızlı ve güvenilir şekilde ulaşmasını sağlamak için kurulan Online Danışmanlık Sistemimizden yüzlerce randevu alınmış olup müvekkillerimizin faydalanması amaçlanmıştır.

SGK’nın muvazaalı boşanmayı tespit etmesi