ASKERLİK BORÇLANMASI NEDİR? NASIL HESAPLANIR?

Askerlik borçlanması, sigortalının askerlik süresi boyunca sigortalı olarak değerlendirilmeyen sürelerinin sonradan prim ödemek suretiyle sigortalı hale çevirdiği bir uygulamadır. Bu uygulama, uzmanlık gerektirmekte olup bu husus mutlak suretle sosyal güvenlik hukukunda uzman bir avukata sorulması sizin için faydalı olacaktır. Esasen kişiler asker olduğu süre boyunca sigortalı sayılmadığından “askerlik borçlanmaları” kurumu meydana gelmiştir. Askerlik borçlanması nasıl hesaplanır sorusuna ise ayrıca bir cevap verilmesi gerekmektedir.

ASKERLİK BORÇLANMASI NEDİR?

Askerlik borçlanması, askerlik süresi boyunca sigortalı kabul edilmeyen kişilerin, sonradan prim ödeyerek bu süre boyunca da sigortalı sayılmasını sağlayan bir uygulamadır. 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar Ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 41. Maddesinin b bendi kapsamında er veya erbaş olarak silâh altında veya yedek subay, yedek astsubay okulunda geçen sürelerine ilişkin borçlandırılarak, borçlandırılan süreleri sigortalılıklarına sayılacaktır. Bu uygulama, askerlik süresi boyunca sigortasız sayılan kişilerin dilerlerse sigortalılıktan faydalanabilmesini amaçlamaktadır. Zira Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 72. Maddesi gereğince vatan hizmeti, her Türk’ün hakkı ve ödevidir.

ASKERLİK BORÇLANMASININ EMEKLİLİK SİSTEMİNDEKİ ÖNEMİ

Askerlik borçlanması emeklilik sisteminde oldukça mühim bir yere sahiptir. 5510 Sayılı Kanun, hukukumuzda kişilere hizmet borçlanması yapabilme hakkı sağlamaktadır. Bu doğrultuda askerlik borçlanması da hizmet borçlanmasının bir çeşididir. Kişiler, askerlik yaptığı süre boyunca sigortalı olarak kabul edilmediğinden mağduriyetler yaşayabilmektedir. İşte askerlik borçlanması, bu mağduriyetlerin yaşanmaması adına getirilmiş bir düzenlemedir.  Borçlanmanın nasıl hesaplanır sorusuna ise cevabı 5510 Sayılı Kanun vermektedir.

KİMLER ASKERLİK BORÇLANMASI YAPABİLİR? HAK SAHİPLERİ

Askerlik borçlanmasını kimlerin yapabileceği, 5510 Sayılı Kanun’da düzenlenmektedir. Bu bağlamda Kanun’a göre borçlanma yapabilecek kişi öncelikle sigortalının kendisidir. Sigortalı tarafından usulüne uygun bir başvuru yapıldığı takdirde sigortalı bizzat askerlik borçlanması yapabilir. Bunun dışında başvuru için, “sigortalının kendisi ile hak sahiplerinin” başvuru yapabileceği düzenlenmiştir. Bu düzenleme sonucunda sigortalının ölmesi durumunda hak sahiplerinin ölüm aylığı almasının önü açılmıştır. Bu noktada borçlanma için başvurabilecek hak sahipleri ise;

• Sigortalının eşi
• Çocukları
• Anne ve babasıdır.

ASKERLİK BORÇLANMASININ ŞARTLARI (SÜRE, BAŞVURU, SİGORTALILIK DURUMU)

Askerlik borçlanmasının şartlarından ilki borçlanma başvurusudur. Bu başvuru olmadan kurum tarafından kendiliğinden borçlanma işlemi yapılması mümkün değildir. Askerlik borçlanmasına ilişkin başvuru, sigortalının kendisi veya hak sahipleri tarafından yapılacaktır. Şayet sigortalı ölmüşse ve başvuruyu hak sahipleri yapacaksa bu durumda ölüm tarihinden itibaren 5 yıllık süre içerisinde başvurulması gerekmektedir. Ayrıca, borçlanma yapılabilmesi için başvuru tarihinde fiilen sigortalı olmak şart değildir. Bu husus, Sosyal Sigorta İşlemleri Yönetmeliği’nin Bu başvuru ile sigortalı veya hak sahipleri, gerekli olan evrakları kuruma iletecektir. Askerlik borçlanmasından yararlanılabilecek süreler ise;

• Er olarak silah altında geçen süreler
• Erbaş olarak silah altında geçen süreler
• Yedek subay okulunda geçen süreler
• Yedek astsubay okulunda geçen süreler

olmak üzere 4 tanedir. Borçlanma başvurusunun ardından kurum tarafından borçlandırma işlemine esas tutar hesaplanacaktır. Borçlanma talebinde bulunan sigortalı, 5510 Sayılı Kanun’un 81. Maddesinde belirlenen prime esas günlük kazancın alt ve üst sınırları içinde bulunmak üzere kendisi tarafından belirlenecek günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacak prim borcunu kendisine tebliğ edildiği tarihten itibaren 1 ay içerisinde ödemekle yükümlüdür. Dolayısıyla askerlik borçlanması nasıl hesaplanır sorusunun cevabı, sigortalının belirlediği günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacağıdır.

ASKERLİK BORÇLANMASI İÇİN GEREKLİ BELGELER

Askerlik borçlanması için gerekli belgeler, kanunda açık bir biçimde düzenlenmemektedir. Ancak Sosyal Güvenlik Kurumu’nun 2008/111 sayılı Genelgesinde birtakım düzenlemeler yer almaktadır. Buna göre;

• Er veya erbaşların askerlik cüzdanı veya terhis belgesinin onaylı bir örneği
• 4/1-c maddesi kapsamında sigortalı olanların hizmet belgesi
• Yedek subay veya astsubayın terhis belgesinin onaylı bir örneği

Bunun dışında T.C. Kimlik fotokopisi de gerekmektedir. Ayrıca gerektiği takdirde başkaca belgeler kişilerden talep edilebilecektir.

BAŞVURU SÜRECİ: SGK’YA NASIL VE NEREDEN BAŞVURULUR?

Askerlik borçlanması başvurusu SGK’ya gidilerek form doldurmak suretiyle yapılabileceği gibi e-Devlet üzerinden elektronik ortamda da yapılabilir. Ancak bu başvuru uzmanlık gerektiren bir husus olduğundan sosyal güvenlik hukuku alanında uzman bir avukata sorularak sürecin ilerletilmesinde fayda vardır.

ASKERLİK BORÇLANMASI TUTARI NASIL HESAPLANIR?

Askerlik borçlanması nasıl hesaplanır sorusu da oldukça karşılaşılan bir husustur. Soruya cevap vermeden önce bunun tanımlanması gerekmektedir. Askerlik borçlanması, askerlik süresince sigortasız olarak kabul edilen kişilerin sonradan borçlanmak suretiyle sigortalı kabul edilmesini sağlayan bir hukuki müessesedir.

Askerlik borçlanması, 5510 Sayılı Kanun’un 82. Maddesine göre belirlenecek prime esas günlük kazanç alt ve üst sınırları arasında kalmak üzere başvuran tarafından belirlenen günlük kazancın %32’si üzerinden hesaplanacaktır. Dolayısıyla burada sigortalı ya da hak sahibi gerçek durumundan çok daha yüksek bir kazanç üzerinden borçlanabilecektir. Şayet sigortalı ya da hak sahibi bir tutar belirtmezse borçlanma, asgari günlük kazanç tutarı üzerinden yapılacaktır.

BORÇLANMA SÜRESİNİN EMEKLİLİK YAŞINA VE PRİM GÜNÜNE ETKİSİ

Askerlik borçlanması durumunda sigortalı, askerlik hizmetinde geçirdiği sürelere ilişkin primleri ödemiş olacaktır. Dolayısıyla prim gün sayısında artış olan sigortalının uzun vadeli sigorta kollarından yararlanabilmesi kolaylaşacak ve yaş şartı sağlandığı takdirde yaşlılık aylığı almaya hak kazanacaktır. Yani borçlanılan süreler ile fiilen çalışılan süreler arasında herhangi bir fark bulunmamaktadır. Zira borçlanılan süreler de borçlanma sonucunda fiilen çalışılan süre olarak kabul edilecektir.

ASKERLİK BORÇLANMASINDA ÖDEME SÜRECİ VE TAKSİT İMKANLARI

Askerlik borçlanmasında ödeme, borcun tebliği tarihinden itibaren 1 ay içerisinde yapılmalıdır. 1 Ay içerisinde ödenmeyen borçlanmalar için yeni başvuru şartı aranmaktadır. Dolayısıyla borçlanmada taksit imkânı bulunmamaktadır.

YARGITAY VE SGK KARARLARINDA ASKERLİK BORÇLANMALARINA İLİŞKİN İÇTİHATLAR

Askerlik borçlanma konusu, kişilerin askerlik görevleri boyunca sigortasız sayılmasının yaratacağı mağduriyeti gidermek amacıyla hukukumuzda var olmuş bir müessesedir. Bu konu pek çok Yargıtay ve SGK kararına da konu olmuştur. Nitekim Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2014/22024 E., 2015/15923 K. Sayılı kararında;

“… Öte yandan; HMK’nın 297. maddesine göre Mahkeme kararında taraflara yükletilen görev ve verilen hakların şüphe ve tereddüdü gerektirmeyecek biçimde açık olarak yazılması gerektiği ve bu nedenle de şarta bağlı ve terditli olarak hüküm kurulamayacağından davacının murisinin askerlik süresini borçlanmasına ilişkin talebinin kabul edilmesi gerektiğinin tespitine dair karar yerinde ise de; davacının ölen eşinin askerlik süresinin yeterli miktarını borçlandığında davacıya ölüm aylığı bağlanması şeklinde şarta bağlı hüküm kurulması usul ve yasaya aykırı olup bozma nedenidir …”

şeklinde karar verilmiştir. Görüleceği üzere somut olayda Yargıtay, askerlik borçlanmasına ilişkin talebin kabul edilmesinin gerektiğinin tespitine ilişkin kararı yerinde bulmuştur. Ancak Yargıtay, “davacının ölen eşinin askerlik süresinin yeterli miktarını borçlandığında davacıya ölüm aylığı bağlanması” şeklinde şarta bağlı bir hükmün hukuka aykırı olduğunu ve bozma sebebi yapıldığını belirtmiştir.

Başka bir hususta Yargıtay 21. Hukuk Dairesi’nin 2014/9847 E., 2015/5995 K. Sayılı kararında; “

… Somut olayda; davacının iki Kurum’da da çakışan sigortalılığı döneminde …’na yaptığı ilk askerlik borçlanması talebi daha sonra çakışmadan dolayı zorunlu … … sigortalılığına üstünlük tanınması nedeniyle yanlış Kurum’a yapılmış sayılarak geçersiz kılınmış ise de, ödeme tarihinde davacının 506 sayılı Yasa’ya tabi zorunlu sigortalı olduğunda şüphe yoktur. Öte yandan davalı Kurum’un primleri tahsil ederken Anayasa’dan kaynaklanan … … görevinin gereği olan uyarma görevini zamanında yapmadığı, borçlanma karşılığı primleri tahsil edip uzun yıllar kullandıktan sonra yaşlılık aylığı bağlanmasını talep aşamasında askerlik borçlanmasının geçersiz olduğunun bildirilmesinin Medeni Kanun’un 2. maddesinde ifadesini bulan evrensel nitelikteki objektif iyi niyet kuralları ile bağdaşmayacağı açıktır.

Bu açıklamalar ışığında davacının … … sigortalılığı kapsamında yapmış olduğu askerlik borçlanması bedeli ile çakışan sigortalılık nedeniyle iptal olunan isteğe bağlı sigortalılık prim borcu ödemelerinin iadesi gerekmektedir…” Şeklinde karar verilmiştir. Görüleceği üzere Yargıtay bu kararında, iki kurumda da çakışan sigortalılığı döneminde kurumlardan birine yaptığı ilk borçlanma talebi çakışmadan dolayı diğer sigortalılığa üstünlük tanınmıştır. Geçersiz kuruma yapılan ödemeler geçersiz sayılmışsa da primleri uzun yıllar tahsil eden Kurum’un yaşlılık aylığı bağlanması talep aşamasında askerlik borçlanmasının geçersiz olduğunu bildirmesi Yargıtay tarafından kötüniyetli sayılmış ve iptal olan prim borcu ödemelerinin iade edilmesine karar verilmiştir.

Yine Yargıtay 10. Hukuk Dairesi’nin 2021/10359 E., 2023/901 K. Sayılı kararında;

“… Dava dilekçesi, cevap dilekçesi, kurum kayıtları, bilirkişi raporu ve tüm dosya kapsamı bir bütün olarak değerlendirildiğinde; her ne kadar davacı tarafından askerlik borçlanması yapmaksızın emekli olabilecekken kurum tarafından askerlik borçlanması yaptırılmak suretiyle emekli olduğu ancak askerlik borçlanmasına rağmen aylığının düşük hesaplandığı belirtilerek askerlik borçlanması nedeniyle ödediği bedelin iadesi talep edilmiş ve ön inceleme duruşmasında 6522 gün priminin olmasına rağmen 3600 gün üzerinden emekli edildiği beyan edilmiş ise de, davacının emekli aylığı hesaplanırken askerlik borçlanmasının da nazara alındığı ,davacının iddia ettiği gibi emekli aylığının 3600 prim gününe göre hesaplanmadığı;

bu nedenle davacının talebinde haklı olmadığı kanaatine varılarak davanın reddine karar verilmiştir… Bölge Adliye Mahkemesinin yukarıda tarih ve sayısı belirtilen kararı ile Davacı taraf, dava dilekçesinde ve iddialarında belirttiği gibi askerlik borçlanmasını kurum çalışanı olarak belirttiği … (şef) isimli çalışanın sözlü yönlendirmesiyle yaptığını belirtmiş olup, bu hususa ilişkin davacının iddiası dışında herhangi bir delil bulunmamaktadır. SGK tarafından davacıya verilen cevabi yazılarda ve dosyaya gönderilen müzekkere cevaplarında davacının askerlik borçlanması talebinde neden bulunduğunun anlaşılmadığının, askerlik borçlanması olmadan emeklilik şartlarını taşıdığının ve askerlik borçlanmasının emeklilik maaşına eklendiğini, maaşının doğru belirlendiğini belirtmiş olduğu görülmektedir.

Kuruma yapılacak tüm taleplerin ve kurum cevaplarının yasa gereği yazılı olması gerekmektedir. Davacı taraf kuruma askerlik borçlanmasını yapmadan önce emeklilik için başvuru yaptığını yazılı olarak ispatlayamamış olup, bu durumda kurum tarafından askerlik borçlanması işlemini yapması için yönlendirildiği hususu ispatlanamamış olup, mahkemece itibar edilen ve denetime elverişli ve dosya kapsamındaki kayıtlara da uygun olarak yapılan hesaplama gereğince düzenlenen bilirkişi raporundan da anlaşılacağı üzere davacının askerlik borçlanması kapsamında yatırdığı miktarın da maaşına eklendiği ve maaşının kurum tarafından doğru şekilde eksiksiz olarak hesaplanıp ödendiği anlaşılmış olmakla, davacının talebinin haklı olmadığı ve kendi iradesiyle yaptığı askerlik borçlanması işleminden kaynaklı ödemeleri iade hakkının bulunmadığı değerlendirilmiştir.

Tarafların karşılıklı iddia ve savunmalarına, dayandıkları belgelere, hukuki ilişkinin nitelendirilmesine, ilk derece mahkemesi hakiminin objektif, dosyadaki verilerle çelişmeyen tespitleri ile karar gerekçesine ve uyuşmazlığa uygulanması gereken hukuk kurallarına göre, HMK’nın 355 inci maddesi uyarınca istinaf sebepleriyle sınırlı olarak ve resen kamu düzeni yönünden yapılan inceleme sonucu, ilk derece mahkemesinin vakıa ve hukuki değerlendirmesinde usul ve esas yönünden yasaya aykırılık bulunmadığı anlaşılmakla, davacı tarafın yerinde görülmeyen tüm istinaf nedenlerine ilişkin istinaf başvurusunun HMK’nun 353/1-b.1.maddesi gereğince esastan reddine dair karar verilmiştir… Temyiz olunan Bölge Adliye Mahkemesi kararının 6100 sayılı Kanun’un 370 inci maddesinin birinci fıkrası uyarınca ONANMASINA…”

şeklinde karar vermiştir. Görüleceği üzere davacı, kurum tarafından borçlanma yapmaksızın emekli olabilecekken kurumun kendisini askerlik borçlanması yapması için yönlendirdiğini, ayrıca borçlanmaya rağmen emekli maaşının düşük hesaplandığını, bu sebeplerle ödediği bedelin iadesini talep etmiştir. Yargıtay bu kararında; kurumun yönlendirmesine ilişkin somut bir delil olmadığını, ayrıca davacının aldığı maaşın eksiksiz ödendiğini, bu sebeplerle verilen davanın reddi kararının haklı olduğunu vurgulamıştır.

UYGULAMADA KARŞILAŞILAN SORUNLAR VE ÇÖZÜM ÖNERİLERİ

Bu konuda sıkça karşılaşılan sorunlardan en önemlisi, hukukumuzda borçlanma için gerekli olan belgelerin kanunda açıkça düzenlenmemesidir. Bu hususta kanun genellikle gerekli belgelerin SGK tarafından belirleneceğini düzenlemiştir. İşbu durum zaman zaman uygulamada keyfiyete sebebiyet vermektedir. Dolayısıyla kanımızca borçlanma için gerekli bilgi ve belgelerin kanunda açık bir biçimde sayılarak düzenlenmesi isabetli olacaktır.

1. ASKERLİK BORÇLANMASI EMEKLİLİK YAŞIMI DÜŞÜRÜR MÜ?

Askerlik borçlanması süresi, sigorta başlangıç tarihinden önceyse emeklilik yaşını düşürür.

2. ASKERLİK BORÇLANMA TUTARI NASIL BELİRLENİR?

Askerlik borçlanması tutarı, başvuran tarafından belirlenen günlük kazancın %32’si üzerinden belirlenecektir.

3. ASKERLİK BORÇLANMA İŞLEMİ YAPMAZSAM EMEKLİLİK HAKKIM YANAR MI?

Askerlik borçlanması yapılmazsa emeklilik hakkı yanmaz. Yalnızca askerlik süresi sigortalı olarak kabul edilmediğinden emekli olma süresi uzayacaktır.

4. ASKERLİK BORÇLANMASI İÇİN BELİRLİ BİR SÜRE SINIRLAMASI VAR MI?

Askerlik borçlanması için belirli bir süre sınırlaması bulunmamaktadır. Ancak hak sahipleri ölen sigortalı adına başvuru yapacaksa ölümden itibaren 5 yıl içinde başvurması gerekmektedir. 5510 sayılı Kanun ve 5434 sayılı Kanun’da borçlanma başvurusu için belirli bir süre sınırı öngörülmemiştir. Uygulamada SGK, kişinin emekliliğine çok az zaman kalmış olsa bile askerlik borçlanması talebini kabul ediyor. Yani, emekliliğe 2 ay kala bile başvuru yapılabiliyor. Dolayısıyla, “Askere gittikten sonra şu kadar yıl içinde başvuru yapmazsan hakkın yanar” şeklinde bir zamanaşımı yok. Borçlanma için genel anlamda bir başvuru süresi/zamanaşımı sınırı yok, emeklilikten önce herhangi bir zamanda başvurabilirsiniz.

5. ASKERLİK BORÇLANMA TUTARI ÖDENMEZSE BAŞVURU İPTAL OLUR MU?

Askerlik borçlanması ödenmediği takdirde başvuru iptal olacaktır.

ASKERLİK BORÇLANMA KONUSU İLE İLGİLİ AVUKATA SORU SORABİLİRSİNİZ.

AVUKATTAN ONLINE DANIŞMANLIK ALABILIRSINIZ.

Sorularınızı ve bu sorularla ilgili evrakı sisteme yükleyebilirsiniz. Online danışmanlıkta istediğiniz gün ve saati seçebildiğiniz gibi görüşme tipini de seçebilmektesiniz. Zoom, teams, whatsapp ya da telefon üzerinden görüşme sağlanabilmektedir. Ödemenin ardından tarafınıza randevu yapıldığına dair mail ile bilgi gelmektedir. Sistemde yaşanan herhangi bir sorun olduğundan iletişim numaralarımızdan iletişime geçtiğinizde toplantı manuel olarak planlanabilir. Müvekkillerimizin doğru bilgiye hızlı ve güvenilir şekilde ulaşmasını sağlamak için kurulan Online Danışmanlık Sistemimizden yüzlerce randevu alınmış olup müvekkillerimizin faydalanması amaçlanmıştır.