Derleme Makale Doçentlik Başvurusunda Sayılır mı?

ÜAK doçentlik başvuru şartları her temel alan için ayrı puan tablosu içerir. 2026 Mart dönemi tablolarında makale bölümleri "yayımlanmış makale" ifadesini kullanır. Bu bölümlerin hiçbirinde derleme makale adıyla bir bent yer almaz. Buna karşılık editöre mektup, araştırma notu, özet ve kitap kritiği tablolarda ayrıca sayılmıştır. Bu türler düşük puanlı ayrı bentlere yerleştirilmiştir. Düzenleme, ayrı tutmak istediği türleri tek tek saymış, derlemeyi bu sayıma katmamıştır.

Derleme kelimesi tablolarda yalnız bir yerde geçer. Bilimsel araştırma projesi kaleminde "derleme ve rapor hazırlama çalışmaları" puanlamanın dışında bırakılmıştır. Makale bölümünde ise böyle bir dışlama cümlesi yoktur. Tablo, derleme makale hakkında ne olumlu ne olumsuz bir hüküm kurar. Adayın karşılaştığı belirsizlik bu sessizlikten doğar.

Tanımlar bölümü tabloyu tamamlar. Yayımlanmış makale, "basılı veya elektronik olarak yayımlanmış özgün makale" biçiminde tanımlanır. Derleme bu tanımdaki özgünlük ölçütünü karşılamıyorsa puan dışı kalabilir.

Tartışmanın Kaynağı Özgün Makale Tanımıdır

Şartların dayandığı mevzuat da özgünlük vurgusu taşır. 15 Nisan 2018 tarihli Doçentlik Yönetmeliği m. 4/2-c, başvuru için "asgari sayı ve nitelikte özgün bilimsel yayın ve çalışmalar" arar. Yönetmelik bu düzeni 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 11 ve 24. maddelerine dayanarak kurar. Özgünlük şartı böylece hem kanun hem yönetmelik düzeyinde karşımıza çıkar.

ÜAK'ın 2026 Mart dönemi sık sorulan sorular belgesi aynı çizgidedir. Belgeye göre yayımlanmış makale, yayım süreçleri tamamlanmış "dergideki özgün çalışmalardır". Bu cevap, özgünlük ölçütünü makale kalemlerinin tamamına yayar.

İki yorum karşı karşıyadır. İlk yoruma göre tablolar "makale" dediği için derleme makale de kapsam içindedir; dergi hakemli ve dizinli ise puanlanmalıdır. İkinci yoruma göre tanımdaki özgünlük vurgusu derlemeyi dışarıda bırakır. Uygulamada ikinci yorumu benimseyen değerlendirmeler, adayların başvurusunu iptale kadar götürebilmektedir.

Kriter Değişikliği Hangi Dönemde Uygulanır?

Şart tabloları zaman zaman güncellenir. Yönetmelik m. 3 bu güncellemelerin ne zaman yürürlüğe gireceğini belirler. Bilim alanı değişiklikleri izleyen dönemde uygulanır. Kriter değişiklikleri ise kabul tarihinden sonraki ikinci başvuru döneminde uygulanır.

Bu kural adaya iki dönemlik hazırlık payı verir. Derleme makale bakımından da sonucu doğrudan etkiler. Yeni bir tablo derlemeyi açıkça kapsam dışına alsa bile kural hemen işlemez. Aday, başvuru döneminde hangi tablonun geçerli olduğunu ayrıca kontrol etmelidir. Yanlış dönemin tablosuna göre kurulan puan hesabı, sağlam bir dosyayı bile riske sokar.

Derleme Makale Hangi Puan Kalemlerinden Değerlendirilebilir?

Makale bölümleri dergiye ve dizine göre puan verir. Sağlık bilimleri tablosunda SCIE veya SSCI dergisindeki makale, çeyrekliğe göre 10 ile 30 puan arasında değerlenir. ESCI veya Scopus dergisindeki makale 10 puan getirir. TR Dizin dergisindeki makale ulusal bölümde 10 puandır. Kabul edildiği takdirde derleme makale de bu bentlerden düşünülse de puanlanmaz. Doçentlik başvurusunda eser türleri yazısı kalemlerin tamamını ayrıntısıyla açıklar.

İki kural sonucu doğrudan etkiler:

• Her çalışma tabloda yalnız bir bölümde puanlanır. Bölümü aday seçer; başvuru sonlandırıldıktan sonra değişiklik talebi kabul edilmez.

• Yayına yapılan atıflar ayrıca atıf bölümünde puanlanır. ÜAK'a göre her yayın, atıf yapan eser başına bir kez atıf puanı alır.

Derleme makale bu tablo düzeninde reddedilse bile dosyadaki varlığı değersiz kalmaz. Alanında çok atıf alan bir derleme, atıf kalemi üzerinden hesaba katkı sağlayabilir. Eserin bilimsel etkisini göstermesi bakımından jüri önünde de anlam taşır.

Atıf Kaleminde Derleme Nasıl Puanlanır?

Atıf puanları atıf yapan kaynağa göre değişir. ÜAK'ın 2026 Mart tablosu şu ölçeği kullanır:

• SCIE, SSCI, AHCI, ESCI veya Scopus kapsamında yapılan atıf: 3 puan

• BKCI kapsamındaki kitapta yapılan atıf: 2 puan

• TR Dizin kapsamındaki dergide yapılan atıf: 2 puan

• Diğer uluslararası veya ulusal kitap ya da dergide yapılan atıf: 1 puan

Atıf puanı yazar sayısına bölünmez. ÜAK bu noktayı sık sorulan sorular belgesinde açıkça belirtir. Çok yazarlı bir derleme makale, atıf kaleminde makale kaleminden daha elverişli sonuç verebilir. Ayrıca lisansüstü tezden üretilen yayınlar ayrı bir başlıkta puanlanır. Aday, tezinden çıkan bir derlemeyi bu başlığa yazmak zorundadır.

Asgari Puan Hesabında Derleme Riski

Temel alan tablolarının asgari kuralları serttir. Sağlık bilimlerinde toplam 100 puan gerekir; bunun 90 puanı doktora veya uzmanlık sonrası çalışmalardan gelmelidir. Aynı tabloda uluslararası makale bölümünün a bendinden en az 3 makalede başlıca yazarlık ve en az 40 puan zorunludur. Sosyal, beşeri ve idari bilimlerde ulusal bölümün a bendinden üçü tek yazarlı en az 5 yayın aranır. Alanlar arasındaki bu farklar nedeniyle risk hesabı tabloya bakılarak yapılmalıdır.

Zorunlu kalemlerden birini derleme makale ile dolduran aday kırılgan bir hesap kurar. Jüri o eseri özgün saymazsa zorunlu bent boş kalır. Sonuç, asgari şartların sağlanmadığı gerekçesiyle başvurunun iptalidir. Bu iptal türünün itiraz ve dava ayağını doçentlik asgari koşul itirazı ve davası yazısı inceler.

Beyannamede Derleme Nasıl Konumlandırılır?

Tüm eserlerin Doçentlik Bilgi Sistemine yüklenmesi zorunludur. ÜAK, sık sorulan sorular belgesinde bu soruya açık bir "evet" cevabı verir. Aday, derleme niteliğindeki çalışmalarını dosyadan gizleyemez. Beyannamede hangi eserin hangi kaleme yazılacağını ise aday kendisi belirler.

Riski azaltan sıralama bellidir. Asgari şartlar önce derleme dışı eserlerle sağlanır. Derleme makale beyannameye eklenmeden önce sistemin puan hesabı özelliğiyle iki senaryo denenir. DBS, başvuru sonlandırılmadan önce beyanname doldurmaya ve puan hesabı yaptırmaya izin verir. Derleme olmadan asgari puan tutuyorsa risk büyük ölçüde ortadan kalkar. Asgari şart derlemesiz sağlanamıyorsa aday, iptal ihtimalini bilerek başvurmalı ve itiraz aşamasını baştan planlamalıdır.

Başvuru sonlandırıldıktan sonra beyannamede ekleme ve düzeltme yapılamaz. Kontrol bu yüzden sonlandırma öncesinde bitirilmelidir. Dergi seçimi de ayrı bir eleme yaratır. YÖK Genel Kurulunun 30 Aralık 2021 tarihli kararıyla belirlenen yağmacı ve şaibeli dergilerdeki yayınlar beyannamede kullanılamaz. Bu yayınlar özgeçmişe ve eser listesine yine de yazılır.

Derlemede Etik İhlal Riski

Derleme makale doğası gereği başkalarının metnine yaslanır. Atıf disiplini bu yüzden sıkı tutulmalıdır. Kaynak gösterilmeden aktarılan cümleler intihal iddiasını gündeme taşır. Yönetmelik m. 7 bu iddialar için ayrı bir yol kurar. İddia ortaya çıktığında dosya ilgili Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonuna gider. ÜAK, bir karar verilinceye kadar başvuruyla ilgili işlem yapmaz.

Bu yolun sonuçları makale kalemindeki tartışmadan çok daha ağırdır. Etik ihlalde bulunduğuna karar verilen aday başvurusunda başarısız sayılır. Bu adaylar en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Karar, disiplin işlemleri için adayın kurumuna da bildirilir. Bu nedenle beyannameye eklenecek derleme makale önceden benzerlik yönünden denetlenmelidir. Etik incelemeye giren bir dosyanın savunma aşaması doçentlik etik ihlal itirazı yazısında ayrıca anlatılmıştır.

Başvuru İptalinde Yeniden Başvuru Hakkı

Doçentlik Yönetmeliği m. 4 uyarınca şart denetimi iki aşamalıdır. Şartların sağlanıp sağlanmadığını ilgili alandan görevlendirilen en az iki profesör inceler. Şartların sağlanmadığına ilişkin iddiaları ise Doçentlik Komisyonu karara bağlar. Komisyon şartların sağlanmadığına karar verirse başvuru iptal edilir.

İptalin sonucu gerekçesine göre değişir. Asgari şartları sağlamama gerekçesiyle başvurusu iptal edilen aday, ÜAK'ın açıklamasına göre bir sonraki dönemde yeniden başvurabilir. Eser incelemesinde başarısız bulunan aday ise Yönetmelik m. 6/8 gereği en erken izleyen üçüncü dönemi bekler. Derleme kaynaklı iptaller çoğunlukla ilk gruba girer. Yine de kaybedilen tek dönem, akademik takvimde en az 6 aylık gecikme anlamına gelir. Doçentlik başvuruları kural olarak yılda iki kez, Mart ve Ekim aylarında alınır.

Jüri Raporlarında Gerekçe Zorunluluğu

Şart denetimini geçen dosya, kural olarak 5 asıl ve 2 yedek üyeden oluşan jüriye gider. Yönetmelik m. 6, üyelerin her eseri nitelik ve alana katkı yönünden incelemesini ister. Raporların ayrıntılı ve gerekçeli hazırlanması aynı maddenin açık hükmüdür. 5 üyeli jüride en az 3 üyenin adayı başarılı bulması gerekir.

Bu kurallar, derleme makale tartışmasında adayın en güçlü dayanağıdır. Jüri üyesi bir derlemeyi puanlama dışında bırakıyorsa gerekçesini yazmak zorundadır. "Özgün değildir" biçimindeki tek cümlelik değerlendirme, ayrıntılı rapor şartını karşılamaz. Gerekçesiz veya çelişkili raporlar, doçentlik eser inceleme itirazı ve davasında işlemin sakatlığına delil olarak ileri sürülebilir.

Adayın alanında yeterli öğretim üyesi bulunmayabilir. Yönetmelik bu ihtimal için ayrı bir düzen kurar. Jüri önce en yakın bilim alanından tamamlanır. Bu da mümkün değilse jüri 3 asıl ve 1 yedek üyeyle kurulur. Üç üyeli jüride 2 üyenin başarılı bulması yeterlidir.

Üç üyeli jüride sonucu tek bir olumsuz oy değiştirebilir. Alan dışından gelen bir üye, derlemenin alandaki ağırlığını farklı ölçebilir. Rapordaki gerekçe bu yüzden ayrıca incelenmelidir. Raporlar tamamlandığında birer örneği DBS üzerinden adaya gönderilir. Asgari şartları sağlamayan adaya ise yalnız şart eksikliği bildirilir.

Doçentlik Komisyonuna İtiraz Yolu

İlk başvurulacak yol ÜAK içindeki itirazdır. Yönetmelik m. 8/3 hükmü açıktır: "Adayların doçentlik sürecine ilişkin her türlü itirazları Komisyon tarafından incelenerek karara bağlanır." Başvuru iptali de eser değerlendirmesi de bu hüküm uyarınca itiraza konu edilebilir.

İtiraz dilekçesi somut belgeye dayanmalıdır. Derlemenin yayımlandığı derginin dizini, hakemlik süreci ve yayının kategorisi belgelenir. Çalışmanın literatüre katkısı ve aldığı atıflar gösterilir. Şart tablolarında derleme makale aleyhine açık bir hüküm bulunmadığı ayrıca vurgulanır. İtiraz sonuç vermezse yargı yolu açıktır.

İptal Davası Süresi ve Görevli Mahkeme

ÜAK işlemine karşı iptal davası açılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 uyarınca dava süresi, yazılı bildirimden itibaren 60 gündür. ÜAK'ın merkezi Ankara'da bulunduğundan dava genellikle Ankara idare mahkemelerinde görülür. Doçentlik Komisyonuna yapılan itiraz, İYUK m. 11 çerçevesinde dava süresini etkileyebilir. Süre hesabı somut olaya göre değiştiğinden plan 60 günlük süre esas alınarak yapılmalıdır.

Bu davada uyuşmazlığın konusu bilimsel bir değerlendirmedir. Mahkeme, derlemenin özgünlük düzeyini kendi bilgisiyle ölçemez; bu nedenle doçentlik davalarında bilirkişi raporu belirleyici hâle gelir. Bilirkişi heyeti çoğunlukla adayın alanından öğretim üyeleri arasından seçilir. Telafisi güç zarar doğacaksa yürütmenin durdurulması da talep edilebilir. Doçentlik takviminin dönemlere bağlı işlediği düşünülürse bu talep süre kaybını azaltabilir.

Uyuşmazlık bazen tek bir dosyayı değil, ölçütlerin kendisini ilgilendirir. Şart tablolarındaki bir ölçütün hukuka aykırı olduğu ileri sürülüyorsa düzenleyici işleme karşı dava gündeme gelir. Ölçüt değişikliklerinin izlenmesi için yeni doçentlik kriterleri ve şartları sayfasına bakılabilir. Derleme makale kaynaklı bir iptalde bile dilekçenin iki katmanı ayrı ayrı kurması gerekir. Birinci katman eserin niteliğine, ikinci katman ölçütün belirsizliğine yönelir.

Derleme Makale Konusunda Avukat Desteği

Derleme makale kaynaklı doçentlik uyuşmazlıkları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Derleme makale kaynaklı doçentlik uyuşmazlıkları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Derleme makale nedeniyle başvurum iptal edilirse ne zaman yeniden başvurabilirim?

Doçentlik Başvurusunda Q Değeri ve Çeyreklik Belgesi

Doçentlikte Q değeri Clarivate JCR verisiyle beyan edilir, Scimago geçerli sayılmaz. Geçmiş yıl çeyrekliğini belgeleme yolları, DBS beyanı ve itiraz süreci.