Askeri Personelin Hizmet Dışında Resmi Sıfatını Kullanması
Askeri Personelin Hizmet Dışında Resmi Sıfatını Kullanması
T.C. İSTANBUL 14. İDARE MAHKEMESİ ESAS NO : 2019/ KARAR NO : 2020/ DAVACI : VEKİLİ : Av. Abdullah Enes BALTACI DAVALI : İstanbul Valiliği – Fatih / İSTANBUL VEKİLLERİ : Av. Ahmet ÖZTEN, Av. Derya MIZIKCI – Aynı yerde.
Askeri personelin hizmet dışında resmi sıfatını kullanması saygınlığı sarsıyorsa, genel kolluk personeli bakımından disiplin suçudur. Fiil, 7068 sayılı Kanun'da altı ay kısa süreli durdurma cezasına bağlanmıştır. İstanbul 14. İdare Mahkemesi 27/01/2020 tarihli kararında bu suçtan verilen bir cezayı iptal etti. İptalin sebebi fiilin yokluğu değil, soruşturma olurundaki eksiklikti.
Hizmet Dışında Resmi Sıfat Hangi Kanunda Düzenlenir
Dayanak 7068 sayılı Genel Kolluk Disiplin Hükümleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamenin Kabul Edilmesine Dair Kanun metnidir. Kanun; Emniyet Genel Müdürlüğü, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığı personelini kapsar. Hizmet dışında resmi sıfatın gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsacak eylem ve davranışlar, 8. maddenin dördüncü fıkrasında sayılır. Fıkranın (b) bendi altı ay kısa süreli durdurma cezasını gerektiren fiilleri gösterir. Söz konusu davranış bu bendin altıncı sırasındadır.
Kısa Süreli Durdurma Cezası Ne Anlama Gelir
Ceza türleri kanunun 7. maddesinde tanımlanır. Kısa süreli durdurma, personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin durdurulmasıdır. Süre dört, altı veya on ay olabilir. Uzun süreli durdurmada ise süre on iki aydan yirmi dört aya kadar çıkar. Bu nedenle kısa süreli durdurma, orta ağırlıkta bir yaptırım sayılır.
Bazı personel için ceza parasal sonuç da doğurur. Jandarma ve Sahil Güvenlik teşkilatında terfileri 926, 3466, 3269 ve 6191 sayılı kanunlara tabi personel bu gruptadır. Kanunun 8. maddesinin yedinci fıkrası bu kişiler için kesinti öngörür. Kısa süreli durdurmayı gerektiren hallerde brüt aylığın 1/5'i ila 1/4'ü kesilir. Uzun süreli durdurmada oran 1/3 ile 1/2 arasına yükselir.
Kanun, boşluk hâlinde başka bir metne yollama yapar. 34. maddeye göre hüküm bulunmayan hallerde 657 sayılı Kanun'un disiplin hükümleri uygulanır. Aynı madde bir de karşılık kuralı getirir. 657 sayılı Kanun'daki kademe ilerlemesinin durdurulması cezası, bu kanundaki uzun süreli durdurma gibi kabul edilir. Terfileri özel kanunlara tabi personelde ise 8. maddenin yedinci fıkrasındaki kesinti uygulanır.
Hizmet İçinde ve Hizmet Dışında Resmi Sıfat Ayrımı Nedir
Kanun aynı davranışı iki ayrı yerde düzenler. Hizmet dışında resmi sıfatın gerektirdiği saygınlığı ve güven duygusunu sarsan eylem, 8. maddenin dördüncü fıkrasındadır. Karşılığı altı ay kısa süreli durdurma cezasıdır. Aynı davranış hizmet içinde işlenirse sonuç ağırlaşır. Bu hâl, maddenin beşinci fıkrasında on altı ay uzun süreli durdurma cezasına bağlanmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Hizmet dışında resmi sıfatın saygınlığını sarsan davranışın cezası nedir?
Genel kolluk personeli bakımından bu fiil, 7068 sayılı Kanun m. 8'in dördüncü fıkrasında altı ay kısa süreli durdurma cezasına bağlanmıştır. Aynı davranış hizmet içinde işlenirse yaptırım ağırlaşır ve on altı ay uzun süreli durdurma gündeme gelir.
Kısa süreli durdurma cezası ne anlama gelir?
Personelin bulunduğu kademede ilerlemesinin durdurulmasıdır ve süre dört, altı veya on ay olabilir. Uzun süreli durdurmada süre on iki aydan yirmi dört aya kadar çıkar. Terfileri özel kanunlara tabi jandarma ve sahil güvenlik personelinde ayrıca brüt aylıktan kesinti yapılır.
Ayrım pratikte belirleyicidir. Fiilin görev sırasında mı yoksa görev dışında mı işlendiği önce saptanır. Saptama yanlışsa ceza türü de yanlış seçilmiş olur. Bu nedenle askeri personelin hizmet dışında resmi sıfatını kullanması isnadında zaman, yer ve görev durumu ayrıca belgelenir. Yanlış nitelendirme, iptal sebebi olarak ileri sürülebilir.
Denetimde üç soru öne çıkar. Birincisi, fiilin gerçekten hizmet dışında işlenip işlenmediğidir. İkincisi, personelin resmi sıfatının muhatap tarafından bilinip bilinmediğidir. Üçüncüsü ise davranışın saygınlık ve güven duygusu üzerindeki somut etkisidir. Bu üç halka kurulmadan hizmet dışında resmi sıfat isnadı soyut kalır.
Davaya Konu Olayda Ne Oldu
Davacı, İstanbul'da bir jandarma birliğinde astsubay olarak görev yapıyordu. Süreç bir CİMER başvurusuyla başladı. Başvuru 26/10/2018 tarihli ve 1802077757 sayılıdır. Başvurunun incelenmesi için 22/12/2018 tarihinden itibaren bir idari tahkikat heyeti görevlendirildi. Görevlendirme, 27/12/2018 gün ve 1580-79/Per sayılı yazılı emirle kayda geçti.
Muhakkik, davacıya isnat edilen sosyal medya mesajlarını değerlendirdi. Rapora göre fiil, hizmet dışında resmi sıfatın gerektirdiği saygınlığı sarsan davranış kapsamındaydı. Bu nedenle altı ay kısa süreli durdurma teklif edildi. Teklif, brüt aylığın 1/4'ünün kesilmesini de içeriyordu. İstanbul Valiliği İl Jandarma Disiplin Kurulu 09/07/2019 gün ve 2019/46 sayılı kararla cezayı verdi.
Cezayı Hangi Kurul Verdi
Jandarma teşkilatında disiplin kurulları kanunun 20. ve 21. maddelerinde düzenlenir. Karara konu olayda ceza, il jandarma disiplin kurulu tarafından verilmiştir. Yetkili kurulun belirlenmesinde 26. madde esas alınır. Maddeye göre personelin fiili işlediği tarihte çalıştığı yer dikkate alınır. Rütbe veya görev unvanı sonradan değişmişse son unvan karşılığı rütbe esas alınır.
Kurulun karar seçenekleri de sınırlıdır. Kanunun 27. maddesi bu seçenekleri sayar. Kurul, disiplin cezası verilmesine yer olmadığına karar verebilir. Karar verilmesine yer olmadığına ya da kendi yetkisizliğine de hükmedebilir. Ceza verilirse karar gerekçeli yazılır ve ceza miktarının dayanağı gösterilir.
Kurulun çalışma düzeni de kanunda yazılıdır. Disiplin kurulları salt çoğunlukla toplanır ve kararlar oy çokluğuyla alınır. Çekimser oy kullanılamaz; oyların eşitliğinde başkanın oyu esas alınır. Sendikaya üye personelin dosyası görüşülürken talep hâlinde yetkili sendika temsilcisi de kurula katılır. Yakın hısımlık bulunan üyeler ise o toplantıya katılamaz.
Davacı Hangi İddiaları İleri Sürdü
Dava dilekçesinde beş başlık öne çıktı. Davacıya göre eylemin disiplin hukukunu ilgilendiren bir yönü yoktu. Takdir yetkisi de kanunda çizilen sınırlar içinde kullanılmamıştı. Ayrıca aynı fiil nedeniyle yürütülen ceza soruşturmasında takipsizlik kararı verilmişti. Davacı, eylemin işlendiğine dair somut delillerin araştırılmadığını da söyledi. Son olarak doğruluğu kesinleşmemiş bir mesaj içeriğinin gerekçe yapıldığını ileri sürdü. Dilekçeye göre askeri personelin hizmet dışında resmi sıfatını kullanması bu olayda söz konusu değildi.
İdare Savunmasında Neye Dayandı
Davalı idare önce ifade ile son savunma arasındaki çelişkiye dikkat çekti. CİMER başvurusuna eklenen mesajlar da savunmanın dayanağıydı. İdare ayrıca şikâyetçiyle yapılan telefon görüşmesine ilişkin tutanağı gösterdi. Bu delillere göre şikâyetçinin tehdit edildiği sonucuna varılmıştı. İdare, ceza soruşturmasındaki sonucun disiplin cezasına engel olmadığını da savundu.
Adli Soruşturma ile Disiplin Soruşturması Nasıl Ayrılır
İki süreç birbirinden bağımsız yürür. Kanunun 5. maddesi bu ayrımı açıkça kurar. Aynı fiilden dolayı yapılan adli soruşturma veya kovuşturma disiplin soruşturmasını engellemez. Disiplin cezası verilmesine ve cezanın yerine getirilmesine de engel olmaz. Bu nedenle takipsizlik kararı tek başına cezayı geçersiz kılmaz.
Ancak bağımsızlık, delil değerlendirmesini büsbütün ayırmaz. Ceza dosyasındaki tespitler disiplin dosyasında da tartışılabilir. Fiilin hiç işlenmediği yönünde kesinleşmiş bir saptama varsa bu hususa dayanılır. Bu ayrım memurun itibar ve güvenini sarsacak eylem yazısında da ele alınır.
Mahkeme İşlemi Neden İptal Etti
Mahkeme, soruşturmanın hangi belgeye dayandığını inceledi. Görevlendirme emri 27/12/2018 gün ve 1580-79/Per sayılıydı. Bu emirde davacının ismi yer almıyordu. İsnat edilen fiil de açıkça gösterilmemişti. Üstelik sonradan herhangi bir ek olur alınmamıştı.
Mahkemeye göre bu eksiklik soruşturmanın temelini etkiler. İsmi ve fiili açıkça belirtilen bir olur bulunmadan soruşturma yürütülmüştü. Rapor bu haliyle disiplin cezasına dayanak yapılmıştı. Bu nedenle dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmedi. Karar 27/01/2020 tarihinde oybirliğiyle verildi.
Soruşturma Oluru Neden Zorunludur
Disiplin cezaları memurun özlük hakları üzerinde doğrudan sonuç doğurur. Bu yüzden soruşturmanın usulü, isnada muhatap olan kişinin güvencesidir. Öncelikle soruşturma emrinin verilmesi gerekir. Emirde kimin hangi fiil nedeniyle soruşturulduğu görünmelidir. Soruşturma sırasında yeni bir fiil ortaya çıkarsa ek olur alınır. Aksi halde soruşturmanın kapsamı denetlenemez hale gelir.
Usul güvencesi tek bir belgeden ibaret değildir. Bağımsız ve en az denk görevde bir soruşturmacı atanır. Tanıkların ve soruşturulanın ifadesi alınır. İfade öncesinde kişiye hakları ve soruşturma konusu bildirilir. Lehe ve aleyhe deliller birlikte araştırılır. Ayrıca soruşturmayı yapan kişi ile karar verecek merci ayrı olmalıdır. Benzer bir sakatlık soruşturma açılmadan disiplin cezası verilmesi yazısında ele alınmıştır.
Karar Fiilin İşlenmediği Anlamına Gelir mi
Mahkeme bu soruyu kararında ayrıca cevapladı. İptal kararı, fiilin işlenmediğini saptamaz. Karar yalnızca usule ilişkin bir sakatlığı tespit eder. İdare, usulüne uygun biçimde yeniden soruşturma başlatabilir. Fiil sübuta ererse yeni bir disiplin cezası verilebilir. Yeni soruşturmada askeri personelin hizmet dışında resmi sıfatını kullanması ve saygınlık ölçütü yeniden tartışılır.
Karar Sonrası Süreç Nasıl İlerledi
Kararla birlikte yargılama giderleri de hükme bağlandı. Mahkeme 235,75 TL yargılama gideri ile 1.700,00 TL vekâlet ücretine hükmetti. Bu tutarlar davalı idareden alınarak davacıya verildi. Karara karşı otuz gün içinde İstanbul Bölge İdare Mahkemesine istinaf yolu açıktı. İstinaf incelemesi sonucunda iptal kararı onandı.
Disiplin Soruşturmasında Savunma Hakkı Nasıl Korunur
Savunma hakkı 7068 sayılı Kanun'un 31. maddesinde düzenlenir. Madde açıktır; savunma alınmadan disiplin cezası verilemez. Savunma için tanınan süre yedi günden az olamaz. Süresinde savunma yapmayan personel bu hakkından vazgeçmiş sayılır. Ayrıca personel, savunma istendiği andan itibaren soruşturma evrakını inceleyebilir. Konunun ayrıntısı savunma alınmadan disiplin soruşturması yazısındadır.
Ağır cezalarda güvence daha da genişler. Meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma istenen personelin ek hakları vardır. Bu personel tanık dinletebilir. Disiplin kurulunda sözlü veya yazılı savunma yapabilir. Savunmayı kendisi ya da vekili aracılığıyla sunabilir.
Görevden Uzaklaştırma Tedbiri Ne Zaman Uygulanır
Görevden uzaklaştırma da gündeme gelebilir. Kanunun 28. maddesi bu konuda 657 sayılı Kanun hükümlerine yollama yapar. Meslekten çıkarma veya Devlet memurluğundan çıkarma cezası verilenler için özel bir kural vardır. Görevi başında kalmasında sakınca görülenler, karar onaylanana kadar görevden uzaklaştırılabilir. Ceza daha hafif bir cezaya indirilerek onaylanırsa tedbir derhal kalkar.
Zamanaşımı Süreleri Nasıl İşler
Zamanaşımı kanunun 29. maddesinde düzenlenir ve iki ayrı süre öngörür. Birincisi soruşturmaya başlama süresidir. Uyarma, kınama, aylıktan kesme ile kısa ve uzun süreli durdurma cezalarında bu süre bir aydır. Süre, fiilin disiplin amiri tarafından öğrenildiği tarihte başlar. Meslekten çıkarma ve Devlet memurluğundan çıkarmada süre altı aydır.
İkinci süre ceza verme süresidir. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse yetki düşer. Kanun ayrıca iptal kararından sonrası için özel bir kural getirir. Ceza, hatalı vasıflandırma veya düzeltilebilir şekil noksanlığı gerekçesiyle iptal edilebilir. Bu durumda yetkili merci, kararın tebliğinden itibaren altı ay içinde yeniden değerlendirme yapar.
Takdir Hakkı Nasıl Denetlenir
Takdir hakkı kanunun 6. maddesinde sınırlandırılmıştır. Disiplin amirleri ve kurulları bu hakkı ölçülü, adaletli ve hakkaniyetli kullanır. Takdir hakkı mutlaka gerekçeli olarak kullanılır. Gerekçesiz bir ceza, yargı denetiminde ayrıca tartışılır. Askeri personelin hizmet dışında resmi sıfatını kullanması iddialarında bu denetim özellikle önem kazanır.
Kanun, gerekçede tartılacak ölçütleri de sayar. Disiplinsizliğin işleniş biçimi ile işlendiği zaman ve yer bunların başında gelir. Fiilin hizmete olumsuz etkisinin ağırlığı da ölçülür. Meydana gelen zarar veya tehlike ile kusurun ağırlığı ayrıca değerlendirilir. Personelin önceki disiplin durumu, samimi ikrarı ve pişmanlığı da göz önüne alınır.
Cezaya Karşı İtiraz ve Dava Yolu Nasıl İşler
İtiraz kanunun 30. maddesinde düzenlenir. Disiplin amirinin verdiği cezalara karşı tebliğden itibaren on gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz, bir üst disiplin amirine yazılı olarak yapılır. Vali, Emniyet Genel Müdürü, Jandarma Genel Komutanı veya Sahil Güvenlik Komutanının doğrudan verdiği cezalarda mercii Bakanlık Yüksek Disiplin Kuruludur. Kaymakamın doğrudan verdiği cezalara karşı ise valiye başvurulur.
İtirazın sonucu da kurala bağlanmıştır. Yetkili merci itirazı otuz gün içinde karara bağlar. İtiraz haklı görülürse ceza hafifletilebilir veya tamamen kaldırılabilir. İtiraz üzerine önceki cezadan daha ağır bir ceza verilemez. Süresinde itiraz edilmeyen cezalar ise kesinleşir. Kolluk cezalarında itiraz düzeni polis disiplin cezalarına itiraz ve iptal yazısında karşılaştırılmıştır.
Bakan ile disiplin kurullarının verdiği cezalarda itiraz yolu yoktur. Bu cezalara karşı yalnızca idari yargıya başvurulabilir. Kanunun 32. maddesi kesinleşen cezalara karşı iptal davası açılabileceğini söyler. Dava açma süresi, kesinleşen cezanın personele tebliğinden itibaren başlar. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu uyarınca bu süre altmış gündür. Askerî ve kolluk cezalarının genel çerçevesi askeri disiplin cezaları yazısında toplanmıştır.
Ceza Ne Zaman Uygulanır
Ceza kesinleşmeden uygulanmaz. Kanunun 33. maddesi bu kuralı açıkça koyar. Aylıktan kesme cezası, kesinleşme tarihini izleyen aybaşında uygulanır. Verilen cezalar üst disiplin amirine bildirilir. Bu nedenle kesinleşme tarihi, hem uygulama hem de dava süresi bakımından takip edilir.
Dava Dosyasında Hangi Belgeler Öne Çıkar
İlk belge soruşturma oluru ve görevlendirme yazısıdır. Bu yazıda ismin ve fiilin görünüp görünmediği ayrıca kontrol edilir. Varsa ek olur da dosyaya eklenir. İfade tutanakları, tanık beyanları ve tutanaklar bunları izler. Muhakkik raporu ile ceza teklifi de istenir. Disiplin kurulu kararı ve tebliğ belgesi süre hesabı için gereklidir.
Askeri personelin hizmet dışında resmi sıfatını kullanması iddiasında delilin niteliği ayrıca tartışılır. Mesaj içerikleri, görüşme tutanakları ve dijital kayıtlar bu tartışmanın konusudur. Kaydın kim tarafından ve nasıl elde edildiği önem taşır. Kanunda hüküm bulunmayan hallerde 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu disiplin hükümleri uygulanır. Memur disiplin süreçlerinin karşılaştırması memur disiplin cezası itiraz ve iptal davası yazısındadır.
Karar örnekleri de dilekçeyi güçlendirir. Benzer uyuşmazlıklarda verilmiş kararlara Danıştay karar arama sistemi üzerinden ulaşılabilir. Emsal karar, usul sakatlığının nasıl değerlendirildiğini gösterir. Böylece iddia soyut kalmaktan çıkar.
Hizmet Dışında Resmi Sıfat Konusunda Avukat Desteği
Hizmet dışında resmi sıfatın gerektirdiği saygınlığa ilişkin uyuşmazlıklarda izlenecek yol somut olaya göre değişir. Mevzuatın yanında soruşturma dosyasındaki belgeler ve varsa idari kararlar da tartılır. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi çevrim içi soru formu üzerinden de iletebilirsiniz.
Soruşturma olurunda ismin ve fiilin yazılması zorunlu mudur?
Zorunludur. Olur yazısında hangi kişinin hangi isnat nedeniyle soruşturulduğu açıkça yer almalıdır. İstanbul 14. İdare Mahkemesi, adı ve isnadı gösterilmeyen bir olura dayanan cezayı hukuka aykırı bulmuştur. Soruşturma sırasında yeni bir fiil çıkarsa ek olur alınır.
Ceza soruşturmasındaki takipsizlik kararı disiplin cezasını kaldırır mı?
Kaldırmaz. 7068 sayılı Kanun m. 5, adli soruşturma ile disiplin sürecinin birbirinden bağımsız yürüdüğünü belirtir. Buna karşılık ceza dosyasında fiilin hiç işlenmediği kesin biçimde saptanmışsa bu tespite dayanılabilir.
Usul sakatlığından verilen iptal kararı fiilin işlenmediğini gösterir mi?
Göstermez. İptal yalnızca usule ilişkin bir eksikliği saptar. İdare, usulüne uygun biçimde yeniden soruşturma başlatabilir ve fiil sübuta ererse yeni bir ceza verebilir. Yeni soruşturmada saygınlık ölçütü baştan tartışılır.
Kolluk disiplin cezalarına karşı itiraz süresi ne kadardır?
Disiplin amirinin verdiği cezalara karşı tebliğden itibaren on gün içinde bir üst disiplin amirine yazılı itiraz edilebilir. Merci itirazı otuz gün içinde karara bağlar ve önceki cezadan daha ağır ceza veremez. Disiplin kurulları ile Bakanın verdiği cezalarda itiraz yolu yoktur.
Takdir hakkı kullanılırken hangi ölçütler tartılır?
7068 sayılı Kanun m. 6, takdir hakkının ölçülü ve gerekçeli kullanılmasını ister. Disiplinsizliğin işleniş biçimi, zamanı ve yeri ile hizmete olumsuz etkisi değerlendirilir. Kusurun ağırlığı, doğan zarar ve personelin önceki disiplin durumu da göz önüne alınır.
Disiplin Soruşturması
Akademik Yayında Yapay Zeka Uydurma Kaynak Sorunu ve Etik Sorumluluk
Yapay zekanın ürettiği hayali kaynak künyeleri hangi etik ihlal bendine girer, yazarın doğrulama sorumluluğu nereye kadar uzanır ve yayımdan sonra düzeltme ile geri çekme nasıl ayrılır.
