Akademik Etik İhlal Örnekleri ve Etik Komisyon Kararları

Aynı Örnek Aynı Anda Disiplin Suçu Olabilir mi

Olabilir. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi 2020 yılında 7243 sayılı Kanunla yeniden yazıldı. Yönergedeki tanımlar bu maddeye disiplin suçu olarak taşındı. Örneğin intihal, maddenin (b) fıkrasının beşinci bendinde üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasına bağlandı. Etik inceleme ile disiplin soruşturması bu nedenle birbirinden bağımsız yürür.

İntihal Örnekleri Nelerdir

Yönerge intihali şöyle tanımlar: "Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek". Akademik etik ihlal örnekleri arasında en çok tartışılan başlık budur. Uygulamada dört ayrı görünüm öne çıkar:

• Bir metnin bölümünün kaynak gösterilmeden aynen aktarılması

• Yabancı dildeki çalışmanın çevrilip kendi metni gibi sunulması

• Cümlelerin sözcükleri değiştirilerek yeniden yazılması, yani parafraz yoluyla aktarma

• Kişinin kendi önceki yayınını yeni eser gibi kullanması, yani kendinden intihal

Tanımın kilit unsuru atıf eksikliğidir. Kaynak gösterilmiş ancak künye hatalı yazılmışsa durum değişir. Kaynak göstermede özensizlik ile aşırma aynı şey değildir. Türlerin tanımı ve sonuçları için intihal etik ihlali sayfasına bakılabilir.

Ücret karşılığı yazdırma ayrı bir başlıktır. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesi bunu doğrudan sayar. Atama ve yükselmede, kişisel emeğe dayanmayan ve başkaları tarafından üretilmiş çalışmayı kullanmak yasaktır. Bu çalışmaları başkası adına yapmak ve bunlara aracılık etmek de aynı bende girer. Öngörülen ceza üniversite öğretim mesleğinden çıkarmadır.

Benzerlik Oranı Tek Başına Kanıt Sayılır mı

Sayılmaz. Yönergede herhangi bir yüzde eşiği yoktur. Benzerlik raporu yalnız bir ön göstergedir. Kaynakça, alıntı blokları ve alanın yerleşik kalıpları oranı yükseltir. İntihal oranı sayfasında bu ölçümün sınırları anlatılır.

Tez ve Öğrenci Yayınlarında Etik İhlal Örnekleri

YÖK yönergesinin 2. maddesi lisansüstü tezleri açıkça kapsar. Tezde ve tezden üretilen yayında ileri sürülen iddia bu nedenle etik kurulda incelenir. Sonuç yalnız etik kararla sınırlı kalmaz.

2547 sayılı Kanunun 54. maddesi öğrenci disiplin cezalarını sayar. Seminer, tez ve yayınlarda intihal yapmak bu maddede yer alır. Aynı bentte tezi başkasına yazdırmak da sayılır. Anket uygulama ve veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar kapsam dışıdır. Öngörülen ceza yükseköğretim kurumundan bir yarıyıl uzaklaştırmadır.

Unvan tarafında ayrı bir değerlendirme yapılır. YÖK yönergesinin 10. maddesi bunu düzenler. Etik ihlale konu eserle daha önce akademik unvan alınmışsa unvanın geri alınıp alınmayacağı ayrıca değerlendirilir. Bu değerlendirmeyi ilgili yükseköğretim kurumu yapar. Tez intihali nedeniyle tezin ve diplomanın iptali ile doktora unvanının geri alınması sayfaları bu iki sonucu ayrıca ele alır.

Sahtecilik ve Çarpıtma Örnekleri

Sahtecilik, gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş veriyi kullanmaktır. Çarpıtma ise araştırma kayıtlarını ya da elde edilen verileri tahrif etmektir. Yönerge çarpıtmanın iki görünümünü ayrıca sayar. Araştırmada kullanılmayan cihazı kullanılmış gibi göstermek bunlardan biridir. Destek alınan kuruluşun çıkarı doğrultusunda sonucu şekillendirmek de bu kapsamdadır.

Somut bir örnek sitedeki karar özetlerinden görülebilir. Bir dosyada aday, bildiride örneklem sayısını 300, makalede ise 354 olarak yazmıştı. Jüri üyesi bu farkın çarpıtma olup olmadığının açıklanmasını istedi. Komisyon savunma ve uzman görüşü sonrasında ihlal bulunmadığına oybirliğiyle karar verdi. Özet, haksız yazarlık ve çarpıtma dosyası sayfasındadır.

Veri hatası ile veri uydurma arasındaki sınır çoğu dosyada tartışmalıdır. Sahtecilik ve çarpıtma ile uydurma ihlali ayrı sayfalarda karşılaştırılmıştır.

Haksız Yazarlık Örnekleri

Haksız yazarlık dört ayrı davranışı kapsar. Yönergenin (e) bendi bunları tek tek sayar:

• Aktif katkısı olmayan kişiyi yazarlar arasına eklemek

• Katkısı olan kişiyi yazarlar arasına dâhil etmemek

• Yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde değiştirmek

• Nüfuz kullanarak ismini yazarlar arasına ekletmek

Sıralama değişikliği en sık gelen iddiadır. Aynı çalışmanın bildiri ve makale sürümünde yazar sırasının farklı olması iddiaya konu olur. Böyle bir dosyada savunmanın, sıralamanın hangi gerekçeyle değiştiğini belgelemesi gerekir. Dergi yazışmaları ve yazar katkı beyanı bu noktada belirleyicidir. Tanım ve sonuçlar haksız yazarlık etik ihlali sayfasında ayrıntılıdır.

Tekrar Yayım ve Dilimleme Örnekleri

Bu iki başlık sık karıştırılır. Tekrar yayım, mükerrer yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmaktır. Dilimleme ise bir araştırmanın sonuçlarını bütünlüğü bozacak biçimde parçalara ayırıp birden fazla yayımlamaktır.

Akademik etik ihlal örnekleri içinde bu ikisinin ortak bir unsuru vardır. Her iki tanım da atama ve yükselmede ayrı yayın olarak sunma şartıyla biter. Yayının varlığı tek başına yetmez. Eserin başvuru dosyasında ayrı eser olarak beyan edilmiş olması aranır.

Bir kongre bildirisinin sonradan makaleye dönüştürülmesi tipik örnektir. İkisi de dosyada ayrı eser olarak sayılmışsa iddia doğar. Tekrar yayım ve dilimleme sayfaları bu ayrımı örneklerle gösterir.

Yanlış ve Yanıltıcı Beyan Örnekleri

Bu başlık doğrudan başvuru dosyasıyla ilgilidir. ÜAK yönergesinin m.4/2-l bendi üç davranışı sayar. Başvuru dosyasında mevcut olmayan bir dergiyi mevcut göstermek birincisidir. İndekslerde taranmayan dergiyi taranıyor gibi göstermek ikincisidir. Hakemli olmayan dergiyi hakemli olarak belirtmek üçüncüsüdür.

Yağmacı dergiler bu başlıkta sık gündeme gelir. Derginin indeks bilgisi başvuru tarihinde doğru olsa bile sonradan değişebilir. Akademik etik ihlal örnekleri değerlendirilirken beyanın yapıldığı andaki durum esas alınır. Yağmacı dergi ve yanıltıcı beyan ile yanlış veya yanıltıcı beyan sayfaları bu örnekleri ayrıntılandırır.

Sitedeki bir özet bu üç bendin birlikte iddia edildiğini gösterir. Mart 2020 döneminde beşeri ve iktisadi coğrafya alanındaki bir dosyada iddia şuydu. Makalelerin yayımlandığı derginin ULAKBİM indeksinde taranmadığı ileri sürüldü. İddia sahibine göre bu yayınlar ulusal makale bölümünde puanlanmamalıydı. Komisyon yanlış beyan, akademik teamüllere aykırılık ve dergi gösterimi bentlerini birlikte inceledi. Savunma ve uzman görüşü alındıktan sonra oybirliğiyle ihlal bulunmadığı sonucuna vardı. Dosya özeti indeks beyanına ilişkin komisyon kararı sayfasında okunabilir.

Destek Beyanı ve İzin Yükümlülüğüne Aykırı Örnekler

Bazı ihlaller eserin içeriğiyle değil, eser çevresindeki bildirimlerle ilgilidir. Destek alınarak yürütülen araştırmada destek veren kişi veya kurumu belirtmemek bunlardan biridir. Aynı fiil 2547 sayılı Kanunun 53. maddesinde uyarma cezasına bağlanmıştır.

İkinci örnek etik kurul iznidir. Yönerge, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinlerin yetkili birimlerden yazılı olarak alınmasını arar. İznin sonradan alınması iddiayı kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Etik kurul izninin alınmaması ve destek verenin katkısını belirtmemek sayfaları bu iki örneği ayrı ayrı işler.

Etik Komisyon Kararlarından Örnek Dosyalar

Sitede yayımlanan karar özetleri gerçek dosyaların yapısını gösterir. Her özet başvuru dönemini, komisyonu, adayın bilim alanını ve iddiaya konu bendi içerir. Akademik etik ihlal örnekleri bu özetlerde madde numarasıyla birlikte görülür.

Mart 2019 döneminde spor bilimleri alanındaki bir dosyada iki iddia birleşmişti. Bir kitap bölümünün editörlü kitapta yer almadığı ileri sürülmüştü. Komisyon, yanlış beyan ve akademik teamüllere aykırılık bentlerini birlikte inceledi. Sonuçta etik ihlal bulunmadığına karar verildi. Özet, akademik teamüllere aykırılık kararı sayfasındadır.

Başka bir dosyada tekrar yayım, haksız yazarlık ve dilimleme iddiaları bir aradaydı. Doçentlik başvurusu iptal edilmiş, işleme karşı iptal davası açılmıştı. Bilirkişi raporu ihlal bulunmadığını bildirdi ve mahkeme işlemi iptal etti. Dosya özeti tekrar yayım, haksız yazarlık ve dilimleme kararı sayfasında yer alır. Birleşik iddiaların işlendiği bir başka özet çarpıtma ile yanlış beyan kararıdır.

Özetler ortak bir yapıyı izler. Önce iddianın kaynağı görülür; çoğu dosyada iddiayı jüri üyesi ileri sürmüştür. Ardından savunmanın hangi tarihte istendiği yazılır. En sonda komisyonun oy birliğiyle mi yoksa oy çokluğuyla mı karar verdiği yer alır. Bu üç bilgi, benzer bir iddiayla karşılaşan adayın kendi dosyasını konumlandırmasına yardımcı olur.

Eski Kararlardaki Bent Numaraları Neden Farklı

Yönerge metni zaman içinde değişti. Yukarıdaki Mart 2019 özetinde yanlış beyan m.4/1-j olarak anılır. Yürürlükteki ÜAK metninde aynı hüküm m.4/2-j'dir. Savunma ve dava dilekçesinde bent numarası güncel metinden alınmalıdır. Eski numaraya dayanan itiraz, iddianın hukuki nitelemesini yanlış tartışma riskini taşır.

Hangi Örneklerde Zamanaşımı İşlemez

ÜAK yönergesinin 12. maddesi süre kuralını ikiye ayırır. İntihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatmak süreye bağlı değildir. Diğer ihlallerde eylemin üzerinden on yıl geçmişse etik inceleme yapılamaz.

Aynı maddenin ikinci fıkrası ayrı bir süre koyar. Eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez. Üçüncü fıkra bu süreleri yeniden başlatır. Eser tekrar yayımlanır veya atama ve yükselmede kullanılırsa süreler baştan işler.

YÖK yönergesinde ayrı bir zamanaşımı maddesi bulunmaz. Görevdeki öğretim elemanı bakımından süre tartışması bu nedenle disiplin hükümleri üzerinden yürür. Disiplin tarafında süreler farklıdır. 2547 sayılı Kanunun 53/C maddesi öğrenme tarihinden itibaren bir aylık süre öngörür. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasında bu süre altı aydır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez; çıkarma cezasını gerektiren fiilde bu süre altı yıldır. Karşılaştırma için etik ihlallerde zamanaşımı ve disiplin suçunda zamanaşımı sayfaları okunabilir.

Örneklerden Çıkan Savunma Dersleri

Karar özetlerinde ortak bir çizgi görülür. Komisyonlar genel iddiayı değil, iddianın somut karşılığını inceler. Savunmanın da her iddiayı eser kodu üzerinden tek tek karşılaması gerekir.

Akademik etik ihlal örnekleri dosyalarda eser koduyla anılır. Karar özetlerinde A.14, B.7 veya C2.2 gibi kodlar geçer. Bu kodlar başvuru dosyasındaki eser listesine gönderme yapar. İddia tek tek kodlara yöneltilir. Savunmanın da aynı kodlama üzerinden kurulması, hangi iddianın hangi eserle karşılandığını görünür kılar. Kod eşleşmesi yapılmadan yazılan genel bir savunma, komisyonun karşılaştırmasını zorlaştırır.

Savunma süresi kısadır. YÖK yönergesinin 9. maddesi, savunma istem yazısının ulaştığı tarihten itibaren on beş gün verir. Süre içinde savunma verilmezse kurul diğer bilgi ve kanıtlara dayalı olarak karar verebilir. Bu sonuç, savunma istem yazısında açıkça belirtilmiş olmak şartına bağlıdır.

Uzman görüşü çoğu dosyada sonucu belirler. Yönergenin 8. maddesi kimlerin bilirkişi olarak görevlendirilemeyeceğini sayar. İlgilinin tez danışmanı, doçentlik jürisinde görev almış öğretim üyesi ve kendi üniversitesinin öğretim üyeleri bu listededir. Eşi ve üçüncü dereceye kadar hısımları ile husumetli kişiler de görevlendirilemez. Bu yasağa aykırı bir bilirkişi seçimi, karara karşı ileri sürülebilecek somut bir usul itirazıdır.

Bir nokta doğrudan başvuru dosyasıyla ilgilidir. ÜAK yönergesinin 6. maddesi adaylara bir yükümlülük getirir. Daha önce hakkında etik ihlal kararı verilen yayınlar, yayın listesinde kısa bir açıklamayla belirtilmelidir. Bu açıklamanın atlanması yeni bir beyan tartışması doğurabilir.

Akademik etik ihlal örnekleri arasında hangi başlığın iddia edildiği savunmanın yapısını değiştirir. Dilekçe yapısı için etik kurul savunma örneği ve intihal savunması sayfalarına bakılabilir. Birleşik iddialarda intihal, dilimleme ve tekrar yayım savunması sayfası örnek bir yol izler.

Akademik Etik İhlal Örnekleri Konusunda Avukat Desteği

Akademik etik ihlal örnekleri bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Akademik etik ihlal örnekleri hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Bildirinin sonradan makaleye dönüştürülmesi tekrar yayım sayılır mı?