İntihal İddiası Nasıl İspatlanır ve Çürütülür

Benzer bir tanım 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53. maddesinde de yer alır. Orada fiil, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasına bağlanmıştır.

Tanım üç ayrı unsur taşır. Birincisi, kullanılan malzemenin başkasına ait ve özgün olmasıdır. İkincisi, bilimsel kurallara uygun atıf yapılmamasıdır. Üçüncüsü, metnin kendi eseri gibi gösterilmesidir.

İntihal iddiası nasıl ispatlanır sorusu bu üç unsurun ayrı ayrı gösterilmesiyle cevaplanır. Unsurlardan biri kurulamazsa fiil intihal sayılmaz. Atıf usulüne uygun yapılmışsa ikinci unsur düşer. Alınan bilgi özgün değilse birinci unsur düşer. Savunmanın hedefi de bu halkalardan biridir.

Benzerlik Raporu Tek Başına Yeterli mi?

Benzerlik yazılımı metinler arasındaki örtüşmeyi ölçer. Hukuki nitelendirme yapmaz. Mevzuat bu ayrımı açıkça kurar.

Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 9. maddesi tez sürecini düzenler. Enstitü, teze ilişkin intihal yazılım programı raporunu alır. Raporu danışmana ve jüri üyelerine gönderir. Fıkra sonra şu şartı koyar: "Rapordaki verilerde gerçek bir intihalin tespiti halinde" tez, gerekçesiyle birlikte enstitü yönetim kuruluna gönderilir. Doktora tezleri için aynı hüküm 22. maddede tekrarlanır.

Hüküm, raporun verisi ile gerçek intihali ayrı şeyler sayar. Rapor bir başlangıç verisidir. Sonucun kendisi değildir. Doğru atıfla yapılan alıntılar da eşleşme olarak görünür. Kaynakça ve alan terminolojisi de aynı sonucu doğurur.

Raporun göremediği şeyler de vardır. Yazılım, veri tabanında bulunmayan kaynağı eşleştiremez. Basılı bir kitap, erişime kapalı bir tez veya yayımlanmamış bir bildiri bu boşluğa girer. Rapor ayrıca yönü göstermez. İki metinden hangisinin önce yazıldığını söylemez. Atfın usulüne uygun olup olmadığını da değerlendirmez. Üç boşluk da dosyaya ayrıca delil eklenmesini gerektirir.

Yazılım çıktısı tek başına intihal iddiası nasıl ispatlanır sorusunu kapatmaz. Oranın hangi eşiklerde tartışıldığı intihal oranı yüzde kaç olmalı yazısında ele alınmıştır.

Atıf ve Kaynakça İncelemesi Neyi Gösterir?

İkinci unsur atıf eksikliğidir. İnceleme bu yüzden kaynakçayla başlar. İddiaya konu çalışma kaynakçada yer alıyorsa gizleme iddiası zayıflar.

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 35. maddesi iktibasın usulünü gösterir. Maddeye göre iktibasın belli olacak şekilde yapılması lazımdır. İlim eserlerinde ek bir şart vardır. Kullanılan eserin ve eser sahibinin adından başka, bu kısmın alındığı yer de belirtilir.

Sayfa veya paragraf gösterimi bu nedenle kanunun aradığı bir unsurdur. Atıf var ama yetersizse değerlendirme değişir. Metin içi gönderme olmadan yalnız kaynakçada anmak ayrı bir tartışma doğurur. Bu ayrımın sınırı kaynak göstermede yapılan özensizlik yazısında incelenmiştir.

İddia Sayfa ve Paragraf Düzeyinde Gerekçelendirilir

Genel nitelikli bir isnat incelemeye elverişli değildir. "Eserin büyük bölümü alıntıdır" biçimindeki ifade savunulabilir bir iddia kurmaz. İddia karşılaştırma tablosuna dönüşmelidir.

Kullanılabilir bir gerekçe şu bilgileri taşır:

• kaynak eserin künyesi ve yayın tarihi,

• iddiaya konu eserin sayfa ve paragraf numarası,

• kaynak metindeki karşılığın yeri,

• iki metin arasında birebir örtüşen bölüm,

• varsa atıf ve dipnot durumu.

İntihal iddiası nasıl ispatlanır meselesinin pratik cevabı buradadır. Eşleşen metin satır düzeyinde gösterilmezse kurul da mahkeme de boşlukta kalır. Aynı zorunluluk savunma için de geçerlidir. Savunma aynı tabloyu karşı sütunla doldurur.

Karşı sütunda ise şunlar yer alır. Aynı bölümde dipnot veya metin içi gönderme varsa yeri gösterilir. Kaynak metinle örtüşmeyen kısımlar ayrıca işaretlenir. Örtüşen ifade alanın ortak kalıbıysa bunu gösteren başka yayınlar eklenir. Böylece kurul iki listeyi yan yana okuyabilir.

Bilirkişi İncelemesi Nasıl Yürür?

Yönergenin 7. maddesi etik kurullarına bir yetki tanır. Kurul, inceleme kapsamında gerektiğinde bilirkişi veya uzman görüşü alabilir. 8. maddenin ikinci fıkrası kuralı tamamlar. Kurullar çalışmalarını bizzat yürütür, gerektiğinde alanında uzman bilirkişilerden görüş de alabilir.

Bilirkişi incelemesi, intihal iddiası nasıl ispatlanır sorusunun teknik ayağıdır. Uzman iki metni karşılaştırır ve örtüşmenin niteliğini değerlendirir. Yönergenin 8. maddesinin dördüncü fıkrası ikinci bir imkân verir. Etik ihlal iddiasının hukuki anlam ve kapsamı için hukukçu bilirkişi de görevlendirilebilir. Birden fazla bilirkişi atanırsa her bilirkişi ayrı rapor tanzim eder.

Süre de yazılıdır. Bilirkişiler dosya kendilerine ulaştığı andan itibaren en geç bir ay içinde rapor verir. Bu süre bir defaya mahsus olmak üzere en çok bir ay uzatılabilir.

Bilirkişiden istenen soru da sonucu etkiler. Soru doğrudan intihal bulunup bulunmadığı biçiminde sorulursa uzman hukuki nitelendirmeye çekilir. Bunun yerine örtüşen bölümlerin miktarı, niteliği ve atıf durumu sorulur. Nitelendirmeyi kurul yapar, uyuşmazlık yargıya taşınırsa mahkeme yapar.

Bilirkişi Olarak Görevlendirilemeyecek Kişiler

8. maddenin üçüncü fıkrası dört grubu bu görevin dışında bırakır. İlgilinin lisansüstü tez danışmanları bilirkişi olamaz. Doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri de olamaz. İlgilinin kendi üniversitesinde çalışan öğretim üyeleri de bu kapsamdadır. Eş ve üçüncü dereceye kadar kan veya sıhrî hısımlar ile husumetli kişiler görevlendirilemez.

Yasak, savunma için somut bir kontrol noktasıdır. Rapor sahibi bu gruplardan birine giriyorsa incelemenin usulü sakatlanabilir. Bilirkişi seçiminin akademik davalardaki yeri doçentlik davalarında bilirkişi raporu yazısında incelenmiştir.

İlk Yayın Tarihi Hangi Belgelerle İspatlanır?

İki metin örtüşüyorsa sıradaki soru hangisinin önce yayımlandığıdır. Öncelik uyuşmazlığında intihal iddiası nasıl ispatlanır, cevabı tarih taşıyan resmî kayıtlardadır.

Tezlerde tarih kaydı mevzuatla kurulmuştur. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinin 10. maddesi mezuniyet tarihini belirler. Mezuniyet tarihi, tezin jüri komisyonunca imzalı nüshasının teslim edildiği tarihtir. Maddenin üçüncü fıkrası ise tezin arşivlenmesini düzenler. Tezin bir kopyası teslimden itibaren üç ay içinde elektronik ortamda Yükseköğretim Kurulu Başkanlığına gönderilir. Doktora tezleri için aynı hüküm 23. maddededir. Ulusal Tez Merkezi kaydı bu nedenle tarih delili olur.

Bazı tezler erişime kapalıdır. Erişim kısıtlaması tezin varlığını ortadan kaldırmaz. Tez Merkezi kaydında künye ve yıl yine görünür. Kapalı tez için enstitüden yazı istenebilir. Ham veri dosyaları, kurum yazışmaları ve proje raporları da tarih taşır. Kayıtlar birlikte metnin oluşum sırasını gösterir.

Makalelerde dergi kayıtları aynı işi görür. Gönderim, kabul ve yayın tarihleri çoğu dergide açıkça yazılır. DOI kaydı da tarihi gösterir. Kongre bildirilerinde bildiri kitabının basım tarihi kullanılır.

Kanun ayrıca bir karine tanır. Fikir ve Sanat Eserleri Kanununun 11. maddesi eser sahipliği karinesini düzenler. Yayımlanmış eser nüshalarında adını kullanan kimse, aksi sabit oluncaya kadar o eserin sahibi sayılır.

Ortak Kullanım Alanı ve Anonim Bilgi Savunması

Her örtüşme intihal değildir. Yönerge bu alanı 5. maddesinde ayrıca düzenler. Maddeye göre anonim bilgilerin ve bilim alanlarının temel bilgilerinin kullanılması etik ihlal sayılamaz. Matematik teoremleri ve ispatları gibi önermeler de aynı kapsamdadır. Madde tek bir şart koyar. Başkasının özgün üslup ve ifadesi aynen kullanılmamalıdır.

Savunma bu maddeyi kullanırken iki şeyi göstermelidir. Birincisi, örtüşen kısmın alanın ortak bilgi havuzuna ait olmasıdır. Bunun için aynı ifadenin farklı yazarlarca kullanıldığı birkaç kaynak sunulur. İkincisi, kaynak yazarın kendine özgü anlatımının aynen alınmamış olmasıdır.

Savunma daha çok yöntem ve tanım bölümlerinde işler. Ölçek adları, standart yöntem anlatımları ve mevzuat metinleri sınırlı sayıda biçimde yazılabilir. Buna karşılık tartışma ve sonuç bölümleri yazarın kendi kurgusudur. Örtüşme bu bölümlerde yoğunlaşıyorsa savunmanın gücü azalır.

Şart iki yönlü çalışır. Bilgi anonim olsa bile cümle birebir kopyalanmışsa madde koruma sağlamaz. Aynı bilginin yeniden ifade edilmesindeki sınır parafraz intihal midir yazısında tartışılmıştır.

İddiayı Çürüten Diğer Savunma Araçları

Üçüncü unsur, metnin kendi eseri gibi sunulmasıdır. Bu unsuru kıran belgeler savunmanın omurgasıdır. Dizgi veya baskı aşamasında düşen dipnotlar bu gruba girer. Yayıncı yazışmaları ve dergi düzeltme kayıtları da kullanılır.

Kendi önceki çalışmasından yapılan aktarım ayrı bir başlıktır. 4. maddedeki tanım intihali başkalarının eserine bağlar. Kişinin kendi metnini yeniden kullanması tekrar yayım veya dilimleme başlığı altında değerlendirilir. Nitelendirmenin değişmesi hem cezayı hem savunmayı değiştirir.

Sık başvurulan bir savunma ise sonuç doğurmaz. Bunu Yönergenin 10. maddesinin üçüncü fıkrası açıkça yazar. Asıl müellifin, zarar görenin veya hakları olumsuz etkilenen kişi ve kuruluşların rıza göstermesi ilgililerin sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Kaynak yazardan alınan izin veya muvafakat yazısı bu nedenle tek başına yeterli olmaz.

Ortak yazarlık ayrı bir tartışma açar. Aynı maddenin dördüncü fıkrası bir bildirim yükümlülüğü getirir. Etik ihlal tespit edilirse ilgili yayının ortak yazarlarının görev yaptığı kamu kurumuna da bilgi verilir. Katkı beyanı ve yazar sıralamasına ilişkin yazışmalar bu yüzden dosyada tutulur.

Usul itirazları da sonucu etkiler. Savunma istem yazısı ve ekleri Yönergenin 9. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili kişiye savunma için on beş gün verilir. Savunma metninin nasıl kurulacağı intihal savunması nasıl hazırlanır yazısındadır.

Yargı Aşamasında İspat Nasıl Denetlenir?

Etik kurul kararına dayanan disiplin cezası idari işlemdir. Buna karşı iptal davası açılır. Mahkeme önünde intihal iddiası nasıl ispatlanır, cevabı usul kanunundadır.

2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 20. maddesi mahkemeye geniş yetki verir. Mahkeme, baktığı davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Lüzum gördüğü evrakın gönderilmesini taraflardan ve ilgili yerlerden isteyebilir. Ara kararlarının süresi içinde yerine getirilmesi mecburidir. Etik kurul kararı, bilirkişi raporları ve karşılaştırma tabloları dosyaya bu yolla girer.

Bilirkişi ise anılan Kanunun 31. maddesi üzerinden düzenlenir. Madde, bilirkişi konusunda 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanununa gönderme yapar. Bu Kanunun 266. maddesi bir sınır çizer. Bilirkişiye yalnız çözümü özel veya teknik bilgi gerektiren hâllerde başvurulur. 279. maddenin dördüncü fıkrası ikinci sınırı koyar. Bilirkişi, hâkim tarafından yapılması gereken hukuki nitelendirme ve değerlendirmelerde bulunamaz. 282. maddeye göre hâkim raporu diğer delillerle birlikte serbestçe değerlendirir. Rapora itiraz süresi tebliğden itibaren iki haftadır. Bu yolun ayrıntısı idari yargıda bilirkişi raporuna itiraz yazısındadır.

Dayanaksız İntihal İsnadının Sonucu Nedir?

İspat yükü karşılıksız değildir. Yönerge, 4. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde ayrı bir ihlal tanımlar. Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak etik ihlal isnadında bulunmak bu bendin kapsamındadır.

Doçentlik sürecinde sonuç daha somuttur. Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesinin altıncı fıkrası bir yaptırım getirir. Aykırılık iddiasının doğru olmadığı tespit edilirse değerlendirme süreci kaldığı yerden devam eder. Bu takdirde iddiada bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır.

Aynı maddenin yedinci fıkrası adayın erişim hakkını düzenler. Etik ihlal tespiti içeren jüri raporu adayın erişimine açılır. Diğer jüri üyelerinin raporları açılmaz. Savunmanın dayanacağı metin bu rapordur.

Bir de tekrar inceleme sınırı vardır. Yönerge, 12. maddesinde aynı iddiayla ikinci bir incelemeyi engeller. Daha önce incelenen ve esası hakkında karar verilen eserlere ilişkin aynı iddialarla yeniden inceleme yapılamaz. Bunun için eserlerin ve iddiaların tamamen aynı olduğunun kurulca tespiti şarttır. Kapanmış bir dosyanın yeniden açılmasına karşı bu madde ileri sürülür.

İntihal İddiasının İspatı Konusunda Avukat Desteği

İntihal iddiasının ispatı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Eserin türü, iddiaya konu bölümler, mevcut belgeler ve varsa idari ya da yargısal kararlar da bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

İntihal iddiası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Etik kurul incelemesinde bilirkişi görevlendirmesi zorunlu mudur?