Sınavda kopya çekmenin karşılığı bir yarıyıl uzaklaştırmadır. Kopyaya teşebbüs ise kınama cezasını gerektirir. Seminer, tez ve yayınlardaki intihal de bir yarıyıl uzaklaştırma grubundadır. Öğrenciye verilen kopya ve intihal cezası artık yönetmelikte değil, 2547 sayılı Kanunun 54. maddesinde düzenlenir.
Kopya ve İntihal Cezası Hangi Kurala Dayanır
Öğrenci disiplin işleri uzun yıllar bir yönetmelikle yürütüldü. Anayasa Mahkemesi bu düzeni 2022'de bozdu. Mahkeme, 8 Eylül 2022 tarihinde 54. maddenin (a) bendini iptal etti. Kararın esas ve karar numarası E.2022/54 ve K.2022/99'dur.
Gerekçe açıktı. Anayasa Mahkemesinin duyurusuna göre hangi eyleme hangi cezanın verileceği kanunda gösterilmemişti. Aynı kararla YÖK'ün bu konuyu yönetmelikle düzenleme yetkisi de iptal edildi.
Yasama organı boşluğu doldurdu. 7437 sayılı Kanun 54. maddeyi baştan yazdı. Yeni metin 9 Şubat 2023'te yürürlüğe girdi. 2012 tarihli Yükseköğretim Kurumları Öğrenci Disiplin Yönetmeliği ise 11 Mart 2023 tarihli Resmî Gazete ile yürürlükten kaldırıldı. Bugün öğrenciye verilen kopya ve intihal cezası doğrudan kanuna dayanır.
Değişiklik ceza listesini de kısalttı. Uyarma cezası tamamen kalktı. Geriye beş ceza kaldı. Bunlar kınama, bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırma, bir yarıyıl uzaklaştırma, iki yarıyıl uzaklaştırma ve yükseköğretim kurumundan çıkarmadır. Öğrenci disiplin cezaları arasındaki bu sıralama ağırlık derecesini gösterir.
Üniversitelerin kendi yönergeleri de vardır. Bu metinler soruşturmanın nasıl yürütüleceğini ayrıntılandırır. Yeni bir disiplin suçu veya yeni bir ceza getiremezler. Suç ve ceza listesi yalnız kanunla belirlenir.
Yeni madde de denetimden geçti. Anayasa Mahkemesi 22 Şubat 2024 tarihinde bazı alt bentleri iptal etti. Kararın numarası E.2023/78 ve K.2024/55'tir. İptal edilen bentler afiş, pankart ve toplantı gibi ifade özgürlüğü konularıyla ilgiliydi. Kopya ve intihal cezası bentleri bu karardan etkilenmedi.
Değişiklik geçmiş dosyaları da ilgilendirir. Kural olarak eylemin tarihinde yürürlükte olan hüküm uygulanır. 9 Şubat 2023'ten önceki eylemlerde mülga yönetmeliğin hükümleri gündeme gelir. Lehe olan düzenlemenin uygulanıp uygulanmayacağı ayrıca tartışılır.
Sınavda Kopya Çekmenin Cezası
2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 54. maddesi sınav eylemlerini üç ayrı ağırlıkta düzenler. Ölçüt, eylemin tamamlanıp tamamlanmadığı ve araya tehdit girip girmediğidir.
Sınavlarda kopya çekmek veya çektirmek bir yarıyıl uzaklaştırma cezasını gerektirir. Hüküm, birinci fıkranın (c) bendinin 5 numaralı alt bendindedir. Kopya çektiren öğrenci de aynı grupta yer alır. Kâğıdını arkadaşına gösteren öğrenci bu nedenle çeken kadar sorumlu olur.
Kopyaya Teşebbüs Neden Daha Hafiftir
Teşebbüs aşamasında kalan eylemin karşılığı kınamadır. Dayanak, (a) bendinin 5 numaralı alt bendidir. Sıra kendiliğinden bir savunma ölçütü oluşturur. Henüz kullanılmamış bir not ile kullanılmış bir not aynı bende girmez.
Sınır çoğu dosyanın esas tartışmasıdır. Sınav görevlisinin tuttuğu tutanak burada belirleyici olur. Tutanakta eylemin nasıl gerçekleştiği yazılı değilse nitelendirme tartışmaya açılır.
Tutanağın içeriği savunmanın çerçevesini de belirler. Ele geçirilen materyalin ne olduğu, nerede bulunduğu ve sınavın hangi anında görüldüğü yazılmalıdır. Görevlinin gözlemi tek cümleyle geçiştirilmişse eylemin niteliği belirsiz kalır. Öğrenci bu belirsizliği savunmasında ileri sürebilir.
Başkasının Yerine Sınava Girmek
En ağır kopya biçimi iki yarıyıl uzaklaştırmadır. Bu ceza (ç) bendinin 4 numaralı alt bendinde yer alır. Alt bent dört eylemi birlikte sayar. Bunlar tehditle kopya çekmek, kopya çeken öğrencinin salondan çıkarılmasını engellemek, kendi yerine başkasını sınava sokmak ve başkasının yerine sınava girmektir.
Kimlik belgesini veren öğrenci ayrıca değerlendirilir. Kendine hak sağlayan belgeyi başkasına kullandırmak (b) bendinin 3 numaralı alt bendindedir. Karşılığı bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırmadır.
Bu bentteki eylemler tek başına yeterlidir. Sınavda başarı sağlanıp sağlanmadığına bakılmaz. Salona girmiş olmak eylemi tamamlar.
Ödev ve Projede İntihalin Cezası
Öğrenciye verilen kopya ve intihal cezası dosyalarının önemli bölümü intihal iddiasından doğar. Kanun bu eylemi tek bir alt bentte düzenler. (c) bendinin 6 numaralı alt bendi seminer, tez ve yayınlardaki intihali bir yarıyıl uzaklaştırmaya bağlar.
Aynı alt bende 2023'te yeni bir eylem eklendi. Bu çalışmaları kişisel emeği ve akademik birikimi dışında kısmen ya da tamamen başkalarına yazdırmak da disiplin suçu sayıldı. Anket uygulaması ve veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar kapsam dışında bırakıldı. Satın alınan tez ve ısmarlama seminer bu hükmün asıl hedefidir.
Metinde "ödev" kelimesi geçmez. Savunmada bu ayrıma dayanılabilir. Disiplin hukukunda kanunda yazmayan eylem benzetme yoluyla cezalandırılamaz. Mülga yönetmelikteki benzer eylem kuralı da yeni düzende yer almıyor. Bir çalışmanın seminer sayılıp sayılmadığı bu yüzden ayrıca tartışılır.
Benzerlik raporu tek başına ceza dayanağı değildir. Rapor bir orandır, hukuki nitelendirme değildir. İntihal oranının yüzde kaç olması gerektiği sorusunun tek bir cevabı yoktur. Kaynak gösterilerek yapılan aktarma ile parafraz sayılan yeniden yazım ayrı ayrı incelenir.
Kaynak gösterme hatası ile intihal aynı şey değildir. Eksik künye, yanlış sayfa numarası veya unutulmuş tırnak işareti özensizlik olabilir. Kaynak göstermedeki özensizliğin intihal sayılıp sayılmadığı her dosyada ayrıca değerlendirilir. Soruşturmacının kastı ve eylemin bütününü tartışması beklenir.
Lisansüstü Tezde İntihalin Ağırlaşan Sonuçları
Tez intihalinde disiplin cezası tek sonuç değildir. Tezin reddi, savunmanın iptali ve diplomanın geri alınması ayrı işlemlerdir. Her biri ayrı gerekçe ister ve ayrı dava konusu olur. Tez intihali nedeniyle diploma iptali bu nedenle ayrı bir başlık altında incelenir.
Mezun olmak soruşturmayı durdurmaz. Kanunun altıncı fıkrası bunu açıkça yazar. Öğrencinin kurumdan her ne sebeple olursa olsun ayrılmış olması soruşturmaya engel değildir.
Yetki konusunda da yeni bir kural var. Öğrenci başka bir yükseköğretim kurumunda okurken suç işlemişse soruşturmayı o kurum yürütür. Verilen karar, öğrencinin kayıtlı olduğu kuruma gecikmeden bildirilir.
Lisansüstü öğrenci için sonuç daha ağırdır. Bir yarıyıl uzaklaştırma, tez teslim takvimini ve azami süreyi doğrudan etkiler. Danışmanla yürüyen çalışma durur. Jüri takvimi bozulur ve dönem kaybı zincirleme büyür.
Yapay Zekâ Kullanımı Kopya Sayılır mı
Kanunda yapay zekâ ibaresi geçmez. Yapay zekâ kullanımı bugünkü metinde kopya ve intihal cezası başlıkları altında ayrıca sayılmaz.
Tartışma iki noktada toplanır. Birincisi, üretilen metnin kaynak gösterilmeden kullanılması intihal sayılır mı. İkincisi, bir yazılım (c) bendindeki "başkaları" ifadesine girer mi. İkinci soru henüz yerleşmiş bir cevaba kavuşmadı.
YÖK 2024 yılında üretken yapay zekâ kullanımına dair bir etik rehber yayımladı. Rehber şeffaflık ve kaynak gösterme ilkelerini öne çıkarır. Ancak rehber bir ceza normu değil, ilke metnidir.
Asıl belirleyici olan üniversitenin kendi kurallarıdır. Senato esasları veya sınav yönergesi yapay zekâ kullanımını açıkça yasaklamışsa durum değişir. O zaman eylem sınav kuralına aykırılık çerçevesinde ele alınır. Tespit araçlarının çıktısı ise tek başına yeterli delil sayılmaz.
Savunma bakımından iki nokta öne çıkar. Birincisi, aracın hangi aşamada ve ne ölçüde kullanıldığıdır. Dil düzeltmesi ile metnin tamamının üretilmesi aynı değildir. İkincisi, üniversitenin kuralının olay tarihinde yürürlükte olup olmadığıdır. Sonradan konan kural geçmiş çalışmaya uygulanmaz.
Disiplin Soruşturması Nasıl İşler
Kopya ve intihal cezası doğrudan verilemez. Önce soruşturma açılır ve soruşturmacı görevlendirilir.
Soruşturma açmaya yetkili amir öğrencinin birimine göre değişir. Fakültede dekan, enstitü ve yüksekokulda müdür yetkilidir. Müşterek alanlarda ve toplu eylemlerde yetki rektöre geçer. Disiplin amiri başka bir üniversiteden soruşturmacı görevlendirilmesini de isteyebilir.
Soruşturmanın gizliliği esastır. Soruşturmacı tanık dinleyebilir, keşif yapabilir ve bilirkişiye başvurabilir. Her işlem tutanağa bağlanır. Tutanakta işlemin yeri, zamanı ve katılanlar gösterilir. İfade alınırken tanığa yemin ettirilir.
Ceza soruşturması ayrı yürür. Aynı olaydan dolayı ceza kovuşturması başlaması disiplin sürecini geciktirmez. Mahkûmiyet veya beraat kararı da disiplin cezasının verilmesini kendiliğinden engellemez.
Soruşturma en geç otuz günde biter. Süre yetmezse soruşturmacı gerekçeli ek süre talep eder. Disiplin amiri her defasında otuz günü aşmamak üzere altmış güne kadar ek süre verebilir. Toplu işlenen suçlarda bu sınır doksan güne çıkar.
Zamanaşımı Süreleri
İki ayrı zamanaşımı birlikte işler. Kınama ile bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırmada soruşturmaya bir ay içinde başlanır. Bir ve iki yarıyıl uzaklaştırma ile çıkarmada bu süre üç aydır. Süre, yetkili amirin eylemi öğrendiği tarihte başlar.
İkinci süre eylemin tarihine bağlıdır. Fiilin işlendiği günden itibaren iki yıl içinde ceza verilmezse yetki düşer. Öğrenci disiplin cezalarında zamanaşımı bu yüzden savunmada ilk bakılacak konudur.
Cezayı verecek makam da eyleme göre değişir. Kınama ile bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırmayı dekan veya müdür verir. Bir yarıyıl, iki yarıyıl ve çıkarma cezalarını disiplin kurulu verir. Bu kurul, birimin veya üniversitenin yönetim kuruludur. Karar süresi on gündür.
Öğrencinin Savunma Hakkı
Savunma alınmadan ceza verilemez. Öğrenciye isnat edilen suçun ne olduğu yazıyla bildirilir. Bildirim, savunma tarihinden en az yedi gün önce yapılır.
2023 değişikliği bildirim kanallarını genişletti. Öğrenci bilgi sistemi, elektronik posta ve kısa mesaj da kullanılabilir. Bu kanallar yazılı bildirimin yerine değil, yanında kullanılır.
Öğrenci savunmasını sözlü ya da yazılı verebilir. Soruşturmacı yazılı savunmadan sonra ek soru yöneltebilir. Çağrıya geçerli özrü olmadan uymayan öğrenci savunmadan vazgeçmiş sayılır. Geçerli özür bildiren öğrenciye ise uygun bir süre verilir.
Savunma hakkı dosyayı bilmekle başlar. İsnat somut olarak yazılmazsa öğrenci kendini savunamaz. Savunma hakkı tanınmadan kurulan işlem bu yönüyle sakat hâle gelir.
Soruşturma raporu savunmadan sonra yazılır. Raporda isnat, deliller ve savunmanın özeti yer alır. Rapor, isnadın sabit olup olmadığını tartışır. Yetkili makam bu teklifi aynen verebilir, hafifletebilir veya reddedebilir.
Sınavın İptali ve Notlara Etkisi
Disiplin cezası ile sınav notu ayrı konulardır. Kanunun 54. maddesi sınavın iptalini düzenlemez.
Sınavın geçersiz sayılması üniversitenin eğitim öğretim ve sınav yönetmeliğine dayanır. Sınav işlemi ile ceza işlemi ayrı ayrı kurulur. Öğrenci ikisine de ayrı ayrı itiraz edebilir. Sınav sonucuna itiraz ve not tespit davası not işlemine karşı açılan yolun konusudur.
Uzaklaştırmanın kendisi de sonuç doğurur. Bir haftadan bir aya kadar uzaklaştırmada öğrenci derslere ve sınavlara katılamaz. Bir veya iki yarıyıl uzaklaştırmada öğrencilik haklarından yararlanılamaz.
Kaybedilen dönem azami süreden düşmez. Kanunun 44. maddesi azami süreyi kayıt yaptırılıp yaptırılmadığına bakmadan işletir. Azami öğrenim süresi dolan öğrencinin ilişiğinin kesilmesi riski bu yüzden artar.
Ceza ayrıca bildirilir. Öğrenciye burs veya kredi veren kuruluş da karardan haberdar edilir. Bu bildirim burs kesintisi tartışmasını başlatabilir.
Ceza öğrencinin dosyasına işlenir. Kanun, öğrenci cezaları için akademik personeldekine benzer bir silme usulü öngörmez. Kaydın sonuçları bu sebeple uzun süre hissedilebilir.
Cezaya İtiraz ve İptal Davası
İtiraz süresi on beş gündür. Başvuru üniversite yönetim kuruluna yapılır. Yönetim kurulu itirazı on beş gün içinde kabul veya reddeder. Kabul hâlinde yetkili amir veya kurul otuz gün içinde yeni karar verir.
Cezanın uygulanma tarihi de önemlidir. Kararda tarih yazılmamışsa ceza verildiği günden itibaren uygulanır. İtiraz etmek uygulamayı kendiliğinden durdurmaz.
İtiraz hakkı yalnız öğrenciye ait değildir. Dosya kapsamında fiilden doğrudan mağdur olan kişi de aynı usulle karara itiraz edebilir. Bu imkân 2023 düzenlemesiyle geldi.
İtiraz zorunlu bir aşama değildir. Öğrenci itiraz hakkını kullanmadan doğrudan idare mahkemesine başvurabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi dava süresini altmış gün olarak belirler. Süre, cezanın yazılı bildirimini izleyen günden işler.
Uzaklaştırma cezasında zaman kritiktir. Dava sonuçlanana kadar dönem tükenebilir. Dilekçeye yürütmenin durdurulması istemi eklenir. Aynı Kanunun 27. maddesi açık hukuka aykırılık ile telafisi güç zararın birlikte bulunmasını arar.
Dilekçede iki grup sakatlık ileri sürülür. Birincisi usule ilişkindir. Zamanaşımı, yetkisiz amir, savunma süresinin kısaltılması ve eksik soruşturma bu gruba girer. İkincisi nitelendirmeye ilişkindir. Eylemin hangi alt bende girdiği ve cezanın ölçülü olup olmadığı burada tartışılır.
Tekerrür ve Bir Derece Alt Ceza
Aynı eylemin tekrarı cezayı ağırlaştırır. Tekerrür hâlinde bir derece ağır ceza uygulanır. Ancak tekerrür gerekçesiyle çıkarma cezası verilemez.
Ters yönde bir imkân da vardır. Yetkili makam bir derece alt ceza verebilir. Bunun için eylemin ağırlığı, önceki cezalar, pişmanlık ve öğrencinin geçmiş başarısı birlikte değerlendirilir. Kopya ve intihal cezası dosyalarında bu talep savunmada açıkça ileri sürülür.
Kopya ve İntihal Cezası Konusunda Avukat Desteği
Kopya ve intihal cezası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Kopya ve intihal cezası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
