Başvuru Dönemi : Ocak 2021 Komisyon : Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu Adayın Bilim Alanı : Su Ürünleri İddiaya Konu İhlal : Haksız yazarlık (m.4/1-e) İddianın…
Haksız yazarlık iddiası, bir yayında adı geçmeyen ya da adı haksız yer alan kişinin şikâyetiyle başlar. Üniversitelerarası Kurul etik komisyonu iddiayı, savunmayı ve uzman görüşlerini birlikte inceler. Aşağıdaki dosyada komisyon, adayın yayınlarında etik ihlal bulunmadığına oybirliğiyle karar verdi.
Şikâyet, proje verisinden üretilen çalışmalarda coğrafi bilgi sistemini kullanan kişinin yazarlar arasında yer almamasına dayandırıldı. Bu tür iddialarda tartışma tek bir soruya iner. Kim, hangi aşamada, hangi düzeyde katkı verdi?
Haksız Yazarlık Etik İhlali Nedir
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi, haksız yazarlığı dördüncü maddesinin birinci fıkrasında etik ihlal olarak sayar. Dosyanın künyesinde geçen 4/1-e maddesi bu ihlali gösterir. İhlal, yazarlık hakkının gerçek katkıya göre dağıtılmamasıyla oluşur.
Haksız yazarlık iddiası çoğu kez akademik yükselme dönemlerinde gündeme gelir. Doçentlik başvurusu, kadro ilanı veya teşvik başvurusu, eski ekip içi anlaşmazlıkları yeniden görünür kılar. Komisyon ise iddianın zamanlamasına değil, katkının belgesine bakar.
Haksız yazarlık birden çok görünümde ortaya çıkar. Aktif katkısı olmayan kişiyi yazarlar arasına eklemek, aktif katkısı olan kişiyi dışarıda bırakmak, yazar sırasını gerekçesiz değiştirmek ve nüfuz kullanarak isim ekletmek bunların başında gelir. Haksız yazarlık etik ihlali sayfası bu görünümleri ayrıntılı biçimde ele alır.
Hediye yazarlık ve hayalet yazarlık da aynı başlığın altındadır. Hediye yazarlıkta katkısı olmayan bir isim yayına girer; hayalet yazarlıkta gerçek katkı sahibi metinden çıkar. Hediye yazarlık ve hayalet yazarlık ayrımı, savunmanın kurgusunu doğrudan etkiler.
Yazar sırasının sonradan değişmesi de sık tartışılan bir başlıktır. Sıra değişikliği tüm yazarların bilgisi ve onayıyla yapılırsa sorun doğmaz. Onay olmadan yapılan değişiklik ise haksız yazarlık iddiasının en somut biçimidir. Haksız yazarlık ve çarpıtma etik ihlali sayfası bu iki iddianın birlikte ileri sürüldüğü dosyaları ele alır.
Hangi Katkı Yazarlık Hakkı Doğurur
Yazarlık, çalışmanın bilimsel içeriğine yapılan aktif katkıya bağlıdır. Araştırma sorusunun kurulması, yöntemin tasarımı, verinin çözümlenmesi ve metnin yazımı bu katkının tipik biçimleridir. Salt idari izin vermek, laboratuvar imkânı sağlamak veya kurumda üst konumda bulunmak tek başına yazarlık hakkı doğurmaz.
Sık Sorulan Sorular
Haksız yazarlık hangi hâllerde ortaya çıkar?
Aktif katkısı olmayan kişinin yazarlar arasına eklenmesi ya da katkısı olan kişinin dışarıda bırakılması bu ihlali doğurur. Yazar sırasının gerekçesiz değiştirilmesi ve nüfuz kullanılarak isim ekletilmesi de aynı kapsamdadır. İhlalin özü, yazarlık hakkının gerçek katkıya göre dağıtılmamasıdır.
Hangi katkı yazarlık hakkı doğurur?
Çalışmanın bilimsel içeriğine yapılan aktif katkı aranır. Araştırma sorusunun kurulması, yöntemin tasarlanması, verinin çözümlenmesi ve metnin yazılması bu kapsamdadır. İdari izin vermek ya da laboratuvar imkânı sağlamak tek başına yazarlık hakkı vermez.
Proje ekibindeki herkes yayında yazar olmalı mıdır?
Yayın, katkısı yazarlık düzeyine ulaşmayan kişilere de yer verir. Teşekkür bölümü tam olarak bu iş için vardır. Destek veren kişi ve kurumların katkısını hiç belirtmemek ise ayrı bir etik ihlal türü olarak düzenlenmiştir. Destek veren kişinin katkısını belirtmemek başlığı bu ihlali açıklar.
Haksız yazarlık tartışmasında ölçüt kişisel beklenti değil, katkının niteliğidir. Bir ekip üyesinin projede görev alması, o projeden çıkan her yayında adının bulunmasını gerektirmez. Yayın, projenin hangi bölümünden üretildi ve bu bölümü kim tasarladı? Cevap belgeyle verilmelidir.
Proje yürütücüsü olmak da kendiliğinden yazarlık sağlamaz. Yürütücü, projeden çıkan her makalenin bilimsel içeriğine katkı vermemiş olabilir. Yayının hangi bölümüne kimin emek verdiği, yazar listesini belirleyen tek ölçüttür.
Proje Verisi Kullanılan Yayınlarda Yazarlık Nasıl Belirlenir
Projeden çıkan yayınlarda yazar listesi ile proje ekibi sık sık birbirine karışır. Oysa proje ekibi idari bir listedir; yazar listesi ise bilimsel katkının kaydıdır. Aynı projede görev alan iki kişiden biri, belirli bir makalenin verisine hiç dokunmamış olur.
Teknik araç kullanımı bu tartışmanın merkezinde durur. Coğrafi bilgi sistemi, istatistik yazılımı veya laboratuvar cihazı kullanmak, çoğu zaman hizmet niteliğinde bir katkıdır. Bu katkı yayının bilimsel sorusunu, yöntemini veya yorumunu belirlemiyorsa yazarlık yerine teşekkürle karşılanır.
Proje protokolü, iş paketleri ve ara raporlar bu noktada belirleyici belgelerdir. Aday, hangi iş paketinden hangi yayının çıktığını gösterirse iddia zemin kaybeder. Haksız yazarlık iddiasında dosyayı kuran şey, ekip listesi değil bu belgelerdir.
Veriyi kim topladı sorusu ile veriyi kim yorumladı sorusu birbirinden ayrılır. Alan çalışmasında ölçüm yapan ekip üyesinin emeği değerlidir; ancak bu emek her zaman yazarlık ölçütünü karşılamaz. Komisyon, katkının bilimsel karar süreçlerine uzanıp uzanmadığını arar.
Ekip içinde yazarlık planı baştan yapılırsa sonraki tartışma büyük ölçüde önlenir. Projenin başında hangi çıktının hangi ekiple yayımlanacağı yazılı olarak kararlaştırılır. Bu plan, sonradan ortaya çıkan itirazlarda dosyanın en güçlü belgesi hâline gelir.
İncelenen Dosyada İddia Neye Dayandı
Aşağıdaki dosyada aday, Su Ürünleri alanında Ocak 2021 döneminde doçentlik başvurusu yaptı. Şikâyet dilekçesi, çalışmaların belirli numaralı projelerden üretildiğini ileri sürdü.
Dilekçeye göre proje ekibinde yer alan kişi, harita hazırlığında kullanılan coğrafi bilgi sistemini kullanan tek uzmandı. Bu nedenle adının yayınlarda bulunmamasının ihlal doğurduğu iddia edildi. Dosyanın künyesi ve komisyon kararı şöyledir.
Başvuru Dönemi : Ocak 2021
Komisyon : Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu
Adayın Bilim Alanı : Su Ürünleri
İddiaya Konu İhlal : Haksız yazarlık (m.4/1-e)
İddianın özeti : Şikayet/ihbar dilekçesinde çalışmaların XXXX/XXXX/0X/02/04 nolu çalışmalardan üretildiği, proje ekibinde yer alan XXX’nin bu çalışmalarda yer almadığı, XXX’nin harita hazırlamak için kullanılan coğrafi bilgi sistemini(CBS) kullanan tek uzman olduğu ve dolayısıyla çalışmalarda isminin olmamasının ihlale sebebiyet verdiği ileri sürülmüştür.
Savunma İstenme Tarihi : 02.09.2021
Komisyon Kararı : İddialar, savunma ve uzman görüşleri birlikte değerlendirildiğinde adayın iddiaya konu yayınlarında Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında etik ihlalde bulunmadığına oybirliği ile karar verildi.
Değerlendirme : Yukarıda özet halinde sunulmuş olan iddialar çerçevesinde tarafımızca yapılan savunma sonucu etik ihlal olmadığı kararı verilmiş ve iddia sahibi jüri, jürilikten çıkarılarak, adayın askıya alınan doçentlik süreci devam etmiştir.
Komisyon Neden Etik İhlal Görmedi
Komisyon; iddiaları, savunmayı ve uzman görüşlerini birlikte değerlendirdi. Kararda, iddiaya konu yayınlarda Yönerge kapsamında etik ihlal bulunmadığı sonucuna varıldı. Karar oybirliğiyle çıktı.
Bu sonuç, haksız yazarlık incelemesinin katkı analizine dayandığını gösterir. Komisyon, kimin projede adının geçtiğine değil, yayının bilimsel içeriğini kimin ürettiğine bakar. İddia sahibinin beklentisi tek başına yazarlık hakkı doğurmaz.
Karar, her yayın için ayrı değerlendirme yapıldığını da gösterir. Aynı şikâyet birden çok makaleye yöneldiğinde komisyon, makaleleri tek tek inceler. Bir yayında katkı bulunmaması, diğerinde de aynı sonucu doğurmaz.
Komisyon kararı, iddia sahibinin emeğini yok saymak anlamına gelmez. Karar yalnız o emeğin yazarlık ölçütünü karşılamadığını ortaya koyar. Teşekkür bölümünde anma veya proje raporunda görev kaydı, bu emeğin görünür kalmasını sağlar.
Dosyada iddia sahibi jüri üyesi jürilikten çıktı ve adayın askıya alınan doçentlik süreci kaldığı yerden yürüdü. Etik iddianın reddi, adayın unvan takvimini de kurtardı.
Haksız Yazarlık Savunmasında Hangi Belgeler Kullanılır
Savunmanın omurgasını yazım sürecinin kayıtları oluşturur. Makalenin ilk taslağı, sürüm geçmişi, yazarlar arasındaki elektronik posta yazışmaları ve dergiye yükleme kayıtları bu kapsamdadır. Bu kayıtlar, metni kimin yazdığını tarihiyle birlikte gösterir.
Veri üretim sürecine ilişkin belgeler de gerekir. Ölçüm formları, örnekleme kayıtları, analiz çıktıları ve yazılım dosyaları verinin kaynağını ortaya koyar. Aday, verinin hangi aşamada kim tarafından üretildiğini bu belgelerle anlatır.
Proje belgeleri savunmayı tamamlar. Destekleyen kurumun onayladığı iş paketi tanımları, görev dağılımı ve ara raporlar dosyada yer alır. Haksız yazarlık iddiasına verilecek cevap, bu üç belge grubunun birlikte okunmasıyla güç kazanır.
Dergilerin yazarlık beyanları da savunmanın parçasıdır. Birçok dergi, yayın aşamasında her yazarın katkısını ayrı ayrı bildirmesini ister. Bu beyanlar, haksız yazarlık iddiasına karşı tarihli ve üçüncü kişi elinde tutulan bir kayıt sunar.
Uzman Görüşü İnceleme Sonucunu Nasıl Etkiler
Etik komisyon, teknik tartışmalarda alanın uzmanlarından görüş alır. Uzman, katkının niteliğini ve alandaki yazarlık pratiğini değerlendirir. Komisyon bu görüşe uymak zorunda kalmaz; ancak kararın gerekçesi çoğu kez uzman değerlendirmesine dayanır.
Aday, uzman görüşündeki teknik hataları savunmasında göstermelidir. Alanın yayın kuralları, derginin yazarlık politikası ve veri paylaşımı standartları bu itirazın dayanağını oluşturur. Somut karşı görüş sunan aday, dosyanın seyrini değiştirir.
Uzman görüşü, haksız yazarlık iddiasının teknik yönünü açıklığa kavuşturur. Yazılım kullanımının rutin bir işlem mi yoksa özgün bir yöntem geliştirme mi olduğu bu görüşle netleşir. Aday, kullanılan yöntemin alanda standart olduğunu gösteren kaynakları savunmasına ekler.
İddia sahibi de kendi uzman görüşünü sunma imkânına sahiptir. Komisyon, iki görüş arasındaki farkı gerekçesinde tartışır. Bu nedenle savunma, karşı görüşün olası argümanlarını da baştan karşılamalıdır.
Savunma İçin Verilen Süre Nasıl Kullanılır
Komisyon savunma isteğini yazıyla bildirir ve belirli bir süre verir. Aday bu süreyi belge toplamak için kullanmalıdır. Eski elektronik posta hesapları, kurum arşivleri ve proje dosyaları kısa sürede toplanmaz.
Süre yetmiyorsa aday ek süre talebini yazılı olarak iletir. Savunmasını hiç sunmayan aday, dosyanın yalnız ihbar dilekçesiyle şekillenmesine razı olur. Üniversitelerarası Kurul etik inceleme süreci sayfası aşamaların sırasını gösterir.
Savunma metni iddiayı sıraya koyarak karşılar. Önce şikâyetin hangi yayına ve hangi katkıya dayandığı yazılır. Sonra her yayın için katkı tablosu ve dayanak belgeler gelir. Böylece komisyon, iddia ile cevabı yan yana okur.
Savunmaya eklenen belgelerin okunaklı olması da gerekir. Silik tarama, tarihi görünmeyen yazışma veya eksik sayfa, beklenen etkiyi doğurmaz. Aday, her ekin künyesini kısa bir açıklamayla birlikte sunar.
Haksız Yazarlık İddiasının Doçentlik Sürecine Etkisi Nedir
Etik ihlal iddiası incelendiği sürece adayın doçentlik başvurusu bekler. Eser inceleme aşaması durur ve jüri çalışması ilerlemez. İnceleme aylara yayıldığında aday bir başvuru dönemini kaybeder.
Komisyon ihlal bulunmadığına karar verirse süreç kaldığı yerden işler. İhlal kararında ise başvuru iptal sonucuyla karşılaşır ve aday belirli bir süre yeniden başvuramaz. Etik ihlal cezaları sayfası yaptırımların kapsamını karşılaştırır.
Haksız yazarlık iddiası, adayın unvan takvimini de doğrudan etkiler. Bekleyen dosya, sonraki başvuru dönemine sarkar ve kadro ilanlarına yetişmez. Bu nedenle savunmanın ilk turda eksiksiz sunulması, sürecin uzamasını önler.
Aday, bekleme döneminde yeni çalışmalarını tamamlayarak sonraki başvuruya hazırlanır. Etik dosyanın sonucu ne olursa olsun, yayın planını durdurmak kayıp doğurur. Süreç lehte kapandığında dosya kaldığı aşamadan yürür.
Komisyon Kararına Karşı Dava Yolu Nasıl İşler
Etik komisyon kararı bir idari işlemdir ve idari yargı denetimine açıktır. İlgili kişi, kararın tebliğinden itibaren altmış gün içinde iptal davası açar. Süre, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 7 nci maddesinden gelir.
Aynı süre içinde işlemi yapan makama başvurarak kararın kaldırılmasını istemek de bir yoldur. Kanunun 11 inci maddesindeki bu başvuru dava süresini durdurur. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Üniversitelerarası Kurul etik ihlal kararına itiraz sayfası bu adımları sıralar.
Aday, dava dilekçesinde yürütmenin durdurulmasını da ister. Üniversitelerarası Kurul Ankara'da görev yaptığı için davaya Ankara idare mahkemeleri bakar. Mahkeme iptal kararı verirse idare, kararın gereğini yerine getirir ve süreci baştan işletir.
Dava hakkı yalnız hakkında karar verilen akademisyene tanınmaz. Şikâyetçi de menfaatinin ihlal edildiğini ileri sürerek iptal davası açar. Bu nedenle etik ihlal bulunmadığına ilişkin karar, dava süresi geçmeden kesin bir güvence sağlamaz.
Etik komisyon kararı yalnız doçentlik dosyasını ilgilendirmez. Aynı fiil, görev yapılan üniversitede disiplin soruşturmasının da konusunu oluşturur. Öğretim elemanlarının disiplin suçları ve cezaları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 53 üncü maddesinde yer alır.
İki dosya birlikte yürüse bile her biri kendi usulüne tabidir. Disiplin soruşturmasında soruşturmacı, isnadı ve delilleri bildirmek ve savunma için süre vermek zorundadır. Bu usule uyulmadan verilen ceza, esasa girilmeden iptal sonucuyla karşılaşır.
Disiplin dosyasında süre de ayrı bir denetim konusudur. Haksız yazarlık iddiasına dayanan soruşturmada zamanaşımı süreleri geçmişse ceza verme yetkisi sona erer. Aday, fiilin öğrenildiği tarihi ve soruşturmanın başlama tarihini bu yüzden dosyaya işletir.
Haksız Yazarlık İddiasında Avukat Desteği
Haksız yazarlık iddiası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya hukuki soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Hayır. Proje ekibi idari bir listedir, yazar listesi ise bilimsel katkının kaydıdır. Bir kişinin projede görev alması, o projeden çıkan her makalede adının bulunmasını gerektirmez. Belirleyici olan, ilgili yayının içeriğine kimin emek verdiğidir.
Yazılım veya cihaz kullanmak yazarlık için yeterli midir?
Çoğu zaman yeterli değildir. Coğrafi bilgi sistemi, istatistik programı ya da laboratuvar cihazı kullanmak hizmet niteliğinde bir katkı sayılır. Bu katkı yayının araştırma sorusunu, yöntemini veya yorumunu belirlemiyorsa teşekkür bölümünde anılır.
Haksız yazarlık savunmasında hangi belgeler kullanılır?
Yazım sürecinin kayıtları ilk sırada gelir. Makalenin ilk taslağı, sürüm geçmişi ve yazarlar arasındaki yazışmalar metni kimin ürettiğini tarihiyle gösterir. Bunlara ölçüm formları, analiz çıktıları ve proje iş paketi tanımları eklenir. Derginin istediği yazarlık katkı beyanı da üçüncü kişi elindeki bir kayıttır.
Etik inceleme sürerken doçentlik başvurusu ne olur?
Başvuru askıya alınır ve eser inceleme aşaması durur. İnceleme aylara yayılırsa aday bir başvuru dönemini kaybedebilir. Komisyon ihlal bulunmadığına karar verirse süreç kaldığı yerden yürür ve iddia sahibi jüri üyesi görevden çıkarılabilir.
Etik komisyon kararına karşı dava süresi ne kadardır?
Karar bir idari işlemdir ve tebliğden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir. Süre, 2577 sayılı Kanun'un 7. maddesinden gelir. Aynı süre içinde işlemi yapan makama başvurulursa süre durur; idare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır.
Doçentlik
Doçentlik Davası Devam Ederken Başvuru Yapılması
Doçentlik davası devam ederken yeniden başvuru yapmak mümkündür. Yeni başvuruyu davanın kesinleşmesine bağlayan yönetmelik hükmü Danıştay tarafından iptal edildi. Bekleme dönemleri, hukuki yarar ve yürütmenin durdurulması bu yazıda ele alınıyor.
