Doçentlik dosyalarında haksız yazarlık ve çarpıtma iddiası çoğu kez birlikte ileri sürülür. İkisi de yönergenin birinci fıkrasında sayılan ağır ihlallerdendir. Buna karşılık unsurları, süreleri ve disiplin karşılıkları farklıdır. Aşağıda bu farklar, savunma yolu ve dava süreci ele alınmaktadır.
Haksız Yazarlık ve Çarpıtma Yönergede Nasıl Tanımlanır
Her iki bent Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 4. maddesinde yer alır. Metne ÜAK'ın etik sayfasından ulaşılabilir. Yönerge 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 11 ve 24. maddelerine dayanır.
Maddenin birinci fıkrası beş eylem sayar. Bunlar intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım ve haksız yazarlıktır. İkinci fıkra ise diğer etik ihlal türlerini sıralar.
Fıkra ayrımı önemsiz değildir. Birinci fıkradaki bazı eylemler için süre sınırı yoktur. İkinci fıkradaki ihlallerde ise süre işler. Bu fark aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.
Bent tek bir eylemi değil, dört ayrı davranışı düzenler. Bu nedenle isnadın hangi davranışa dayandığı önce belirlenmelidir. Birincisi aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmektir. İkincisi aktif katkısı olan kişileri dâhil etmemektir. Bu ikinci davranışın ileri sürüldüğü bir dosya su ürünleri bilim alanındaki haksız yazarlık iddiasına ilişkin komisyon kararında özetlenmiştir.
Üçüncüsü yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmektir. Dördüncüsü aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkarmaktır. Bendde ayrıca nüfuz kullanarak yazarlar arasına girmek de sayılmıştır.
Sık Sorulan Sorular
Bildiride ve makalede yazar sırasının farklı olması ihlal midir?
Kendiliğinden ihlal sayılmaz. Yönerge, sıra değişikliğinin gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde yapılmasını arar. Katkı paylarındaki değişim yazışma ve revizyon kayıtlarıyla gösterilebilir.
Bildiri ile makale arasında örneklem sayısının artması çarpıtma mıdır?
Artış tek başına çarpıtma değildir. Bildiri ara analizle sunulmuş olabilir ve veri toplama sonrasında sürmüş olabilir. Veri toplama tarihleri ve analiz kayıtları bu açıklamayı destekler.
İnternet sitemizde yer alan bütün bilgiler Akademik Hukuk & Danışmanlıktarafından Türkiye Barolar Birliği'nin meslek kuralları ve Avukatlık Kanunu kapsamında paylaşılmaktadır.
Sitede yer alan hiçbir içerik bağlayıcı hukuki görüş niteliği taşımaz; reklam mahiyetinde yorumlanamaz.
Üçüncü davranışta iki kayıt vardır. Değişiklik hem gerekçesiz hem de uygun olmayan biçimde yapılmış olmalıdır. İki koşul birlikte aranır. Gerekçesi gösterilen bir sıra değişikliği bu tanıma girmez.
Bu kayıt haksız yazarlık ve çarpıtma dosyalarında sık gözden kaçar. İsnat çoğu kez yalnızca sıranın değiştiğini söyler. Oysa değişikliğin neden uygunsuz olduğu ayrıca açıklanmalıdır. Kavramın genel çerçevesi haksız yazarlık etik ihlali yazısında ele alınmıştır.
Çarpıtma Verinin Tahrif Edilmesidir
Çarpıtma bendi üç ayrı davranışı içerir. Birincisi araştırma kayıtlarını veya elde edilen verileri tahrif etmektir. İkincisi araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermektir.
Üçüncüsü destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda sonuçları tahrif etmek veya şekillendirmektir. Her üç davranışın ortak noktası tahriftir. Yani veri üzerinde gerçeğe aykırı bir müdahale aranır.
Bu ölçüt savunmada belirleyicidir. Verinin değişmiş görünmesi tek başına yetmez. Değişikliğin gerçeğe aykırı bir müdahaleden kaynaklandığı gösterilmelidir.
Hesaplama hatası ile tahrif de aynı şey değildir. Hata düzeltilebilir bir eksikliktir. Tahrif ise bilerek yapılan bir müdahaledir. Komisyonun bu ikisini ayırması beklenir. Sahtecilik ile arasındaki fark sahtecilik ve çarpıtma etik ihlali yazısında incelenmiştir.
Bildiri ile Makale Arasında Yazar Sırası Değişebilir mi
Kongre bildirisi ile makale ayrı eserlerdir. Yazım süreçleri de farklı ilerler. Bildiri çoğu kez ön bulguları duyurur. Makale ise tamamlanmış çalışmayı sunar. Doçentlik dosyasında da ayrı eser türü olarak sayılırlar.
Bu süreçte katkı payları değişebilir. Bildiriden sonra analiz derinleşir. Yeni yazarlar sürece katılabilir. Bazı yazarların katkısı ise sınırlı kalabilir.
Çok merkezli çalışmalarda bu daha da belirgindir. Veri toplama farklı merkezlerde sürer. Yazar listesi son hâlini makale aşamasında alır. Bu durum haksız yazarlık ve çarpıtma isnadına karşı açıklanabilir bir gerekçedir. Çok merkezli bir üroloji çalışmasında bu belirsizlik, klinik araştırmalarda mevzuat hükümlerine aykırı davranmak iddiasıyla birlikte ileri sürülmüştü.
Yönerge her sıra değişikliğini yasaklamaz. Aranan şey değişikliğin gerekçesiz ve uygun olmayan biçimde yapılmasıdır. Bu nedenle savunmada gerekçe somut olarak ortaya konur. Kim hangi aşamada ne yaptı sorusu yanıtlanır.
Yazarlık ölçütleri alanlara göre de değişir. Sağlık alanındaki dergilerin çoğu ayrıntılı yazarlık koşulları arar. Bu koşullar savunmaya eklenebilir. Konunun bir başka yönü hediye yazarlık ile hayalet yazarlık yazısında ele alınmıştır.
Örneklem Sayısındaki Fark Çarpıtma Sayılır mı
Bildiri ile makale arasında örneklem sayısı farklı olabilir. Bu fark tek başına çarpıtma değildir.
Nedeni açıktır. Bildiri ara analizle sunulur. Veri toplama bildiriden sonra da sürer. Makale yayımlanana kadar örneklem büyür.
Savunmada bu süreç belgeyle anlatılır. Veri toplama başlangıç ve bitiş tarihleri gösterilir. Bildiri gönderim tarihi ile makale gönderim tarihi karşılaştırılır. Ham veri dosyası ve analiz çıktıları da sunulabilir.
Sayının azaldığı hâller de görülür. Dışlama ölçütleri sonradan sıkılaştırılmış olabilir. Eksik veri nedeniyle bazı katılımcılar analiz dışında bırakılmış olabilir. Bu gerekçeler yazılı olarak sunulmalıdır.
Asıl soru şudur. İki çalışma arasında veri üzerinde gerçeğe aykırı bir müdahale var mı? Cevap olumsuzsa haksız yazarlık ve çarpıtma bentlerinin unsurları oluşmaz.
Halk Sağlığı Hemşireliği Alanındaki Komisyon Kararı Ne Diyordu
Mart 2020 döneminde halk sağlığı hemşireliği alanında bir doçentlik başvurusu incelenmişti. Dosyaya Sağlık ve Spor Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu bakmıştı. İddiaya konu bentler haksız yazarlık ve çarpıtma bentleriydi.
Jüri üyesi raporunda üç eser çifti karşılaştırılmıştı. Bunlar A.14 ile E.4, D.4 ile E.15 ve D.6 ile E.14 kodlu eserlerdi. Makale ile poster bildiride yer alan yazar isimlerinin ve sıralamalarının değiştirilmesinin haksız yazarlık olabileceği ileri sürülmüştü.
Aynı raporda ikinci bir iddia vardı. E.4 kodlu bildiride örneklem sayısının 300 olduğu belirtilmişti. A.14 kodlu makalede ise bu sayı 354 idi. Rapor, aradaki farkın çarpıtma olup olmadığının açıklanmasını istemişti.
Savunma 15.10.2020 tarihinde istenmişti. Komisyon iddiaları, savunmayı ve uzman görüşlerini birlikte değerlendirdi. Adayın iddiaya konu yayınlarında etik ihlalde bulunmadığına oybirliğiyle karar verildi.
Karar ikinci bir sonuç daha doğurdu. İddia sahibi jüri üyesi jürilikten çıkarıldı. Adayın askıya alınmış doçentlik süreci kaldığı yerden devam etti.
Bu karar tek bir dosyaya ilişkindir. Esas ve karar numarası yayımlanmamıştır. Genel bir kural olarak okunamaz. Başka dosyalarda sonuç farklı olabilir.
Yine de dosya iki noktayı görünür kılar. Birincisi, haksız yazarlık ve çarpıtma isnadının belge ile karşılanabildiğidir. İkincisi, sayısal farkın kendiliğinden ihlal doğurmadığıdır. Aynı sonuca varılan bir başka dosya hematoloji alanındaki haksız yazarlık incelemesinin komisyon kararıdır.
Savunma Nasıl Kurulur
İnceleme başlatılan kişiden yazılı savunma istenir. Yönergenin 10. maddesi bunun için on beş gün süre tanır. Süre içinde savunma verilmezse komisyon mevcut belgelere göre karar verir.
Savunma iki isnadı ayrı ayrı karşılamalıdır. Haksız yazarlık tarafında katkı ve sıra tartışılır. Çarpıtma tarafında ise veri bütünlüğü gösterilir. Tek bir genel metin çoğu kez yetersiz kalır.
Her eser çifti için ayrı başlık açmak yararlıdır. Karşılaştırma tablosu da kullanılabilir. Tabloda eser kodu, yazar listesi, örneklem ve tarih yan yana konur.
Savunmaya Hangi Belgeler Eklenir
Yazarlık tarafında yazışmalar ilk sıradadır. Dergi sistemine yapılan gönderimler, revizyon yazıları ve yazar onay formları kullanılır. Kongre kayıt belgeleri de eklenebilir.
Veri tarafında ham veri seti ve analiz kayıtları önem taşır. Etik kurul onay yazısı ve veri toplama izinleri de sunulur. Tarih sırasını gösteren bir zaman çizelgesi anlatımı kolaylaştırır. Örnek bir metin için etik kurul savunma örneği incelenebilir.
Sözlü savunma da istenebilir. Yönerge gerekli görülen hâllerde savunmanın sözlü alınmasına izin verir. Talep dilekçede açıkça yazılabilir. Ancak sözlü açıklama yazılı savunmanın yerine geçmez. Yazılı metin dosyada kalıcı olarak durur.
İki İhlalin Disiplin Karşılıkları Farklıdır
Etik komisyonu kararı ile disiplin cezası ayrı işlemlerdir. Disiplin karşılıkları 2547 sayılı Kanunun 53. maddesinde sayılır.
Haksız yazarlık, aylıktan veya ücretten kesme cezasını gerektiren fiiller arasındadır. Çarpıtma ise daha ağır bir grupta yer alır. Kanun çarpıtmayı sahtecilikle birlikte kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasına bağlamıştır.
Bu fark savunmada önem taşır. Aynı dosyada iki bent birlikte ileri sürülmüş olabilir. Çarpıtma yönünden isnat düşerse muhtemel ceza da hafifler.
Kanunun bir başka kuralı da hatırlanmalıdır. Aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilemez. Fiil birden çok disiplin suçu oluşturuyorsa en ağır ceza uygulanır. Ceza türleri etik ihlal cezaları yazısında karşılaştırılmıştır.
Kanunun 53/A maddesi bir sıra kurar. Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin fiillerde önce etik kurul incelemesi yapılır. Disiplin soruşturması ancak bundan sonra başlar.
Çarpıtmada Zamanaşımı İşlemez
Yönergenin 12. maddesi süreleri ikiye ayırır. İntihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatılması süre sınırına tabi değildir.
Diğer ihlallerde iki süre işler. Eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmişse inceleme yapılamaz. Eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez.
Bu ayrım aynı dosyayı ikiye böler. Haksız yazarlık ikinci gruptadır ve süreye tabidir. Çarpıtma ise birinci gruptadır ve süreye tabi değildir. Yani haksız yazarlık ve çarpıtma iddiası için süre savunması ancak kısmen kurulabilir.
Sonuç pratikte şudur. Çok eski bir yayındaki yazar sırası tartışması süre yönünden düşebilir. Aynı yayındaki veri tartışması ise incelenmeye devam eder. Bu nedenle her isnat için tarih ayrı ayrı yazılmalıdır.
Disiplin tarafında ayrı süreler vardır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez. Eser yeniden yayımlanır ya da atama ve terfide kullanılırsa süreler yeniden başlar. Ayrıntı için etik ihlallerinin incelenmesinde zamanaşımı yazısına bakılabilir.
İnceleme Usulü Nasıl İşler
Eser incelemesi yapan jüri üyesi aykırılık tespit ederse durumu ÜAK'a bildirir. Doçentlik Yönetmeliği'nin 7. maddesi bunun gerekçeli bir raporla yapılmasını arar.
ÜAK dosyayı ilgili etik komisyonuna gönderir. Karar verilinceye kadar başvuruyla ilgili işlem yapılmaz. Komisyon en az beş üye ile toplanır ve salt çoğunlukla karar verir. Çekimser oy kullanılamaz ve karşı oy gerekçesi yazılır.
Uzman Görüşü Kimlerden Alınamaz
Yönergenin 9. maddesi görevlendirme yasaklarını sayar. Adayın tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri uzman olamaz. Adayın kendi üniversitesindeki öğretim üyeleri de görevlendirilemez.
Yasak buradan sonra da sürer. Adayın eşi ve üçüncü dereceye kadar hısımları görev alamaz. Aralarında husumet bulunan kişiler de aynı kapsamdadır. Bu yasağa aykırı bir görevlendirme kararı sakatlar ve dava dilekçesinde ileri sürülebilir.
Etik İhlal Kararı Başvuruyu Nasıl Etkiler
Yönergenin 11. maddesi sonucu düzenler. Etik ihlalde bulunduğuna karar verilen adayın doçentlik başvurusu iptal edilir. Aday, müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir.
Doçentlik Yönetmeliği 14 Ekim 2025 tarihinde değiştirildi. Değişiklik 33047 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Yeni metne göre etik ihlal tespiti içeren jüri raporları adayın erişimine açılır. Diğer jüri üyelerinin raporları açılmaz.
Yeniden başvuran aday da yükümlüdür. Etik ihlal tespitine konu yayınlarını belirtmek zorundadır. Bu yayınlar yanlış beyan hâli dışında yeni beyannamede kullanılamaz. Kullanıldığı tespit edilirse başvuru Doçentlik Komisyonunca reddedilir.
Karar ayrıca adayın kurumuna bildirilir. Gerekli disiplin ve diğer idarî işlemler orada başlatılır. Bu nedenle etik dosyası ile disiplin dosyası birlikte izlenmelidir.
İddia Yerinde Görülmezse Ne Olur
Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesi bu hâli düzenler. İddianın doğru olmadığı tespit edilirse doçentlik süreci kaldığı yerden devam eder.
Hükümde ikinci bir sonuç vardır. Aykırılık iddiasında bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır. Yerine yedek üyenin raporu değerlendirmeye alınır.
Dayanaksız isnadın kendisi de ayrı bir başlıktır. YÖK yönergesi dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlal isnadını ayrı bir ihlal sayar. Bu değerlendirme jüri üyesinin bağlı olduğu kurumda yapılır.
Karara Karşı Hangi Yollara Başvurulabilir
Doçentlik Yönetmeliğinin 8. maddesi bir iç yol tanır. Adayların doçentlik sürecine ilişkin her türlü itirazı Doçentlik Komisyonunca incelenir ve karara bağlanır.
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi ayrı bir imkân verir. İşlemin kaldırılması veya değiştirilmesi dava süresi içinde idareden istenebilir. Başvuru dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır. Ayrıntı için ÜAK etik ihlal kararına itiraz yazısına bakılabilir.
İptal Davası Hangi Sürede Açılır
Dava süresi altmış gündür. Süre tebliğle başlar. Doçentlik Yönetmeliğinin 6. maddesi tebliğ anını belirler. Sonuç elektronik ortamda erişime açılır ve izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır.
Davalı idare Üniversitelerarası Kurul Başkanlığıdır. Kurul Ankara'da bulunduğu için dava Ankara idare mahkemelerinde görülür.
Dilekçede yürütmenin durdurulması da istenebilir. Kanunun 27. maddesi iki şartı birlikte arar. İşlem açıkça hukuka aykırı olmalı ve telafisi güç ya da imkânsız zarar doğurmalıdır. Benzer uyuşmazlıklar için Danıştay karar arama sistemi kullanılabilir.
Aynı dosyada dilimleme veya tekrar yayım isnadı da bulunabilir. Bu boyut dilimleme ve tekrar yayım iddiası yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Haksız Yazarlık ve Çarpıtma Konusunda Avukat Desteği
Haksız yazarlık ve çarpıtma bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Haksız yazarlık ve çarpıtma hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya avukata soru sorma formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Uğramaz. Üniversitelerarası Kurul yönergesine göre intihal, sahtecilik ve çarpıtmada etik inceleme başlatılması süre sınırına tabi değildir. Haksız yazarlık için ise on yıl ve iki yıllık süreler işler.
Bu iki fiilin disiplin cezaları aynı mıdır?
Aynı değildir. 2547 sayılı Kanuna göre haksız yazarlık aylıktan veya ücretten kesme cezasını gerektirir. Çarpıtma ise kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasına bağlanmıştır.
Komisyona savunma vermek için kaç gün süre verilir?
Yönergenin 10. maddesine göre on beş gün süre verilir. Bu süre içinde savunma verilmezse komisyon mevcut bilgi ve belgelere göre incelemesini tamamlar.
Aday, uzman olarak kimin görevlendirildiğini öğrenebilir mi?
Görevlendirme yasakları yönergede sayıldığı için bu bilgi denetime açıktır. Tez danışmanı, aynı üniversiteden öğretim üyesi, yakın hısım veya husumetli kişi uzman olarak görev alamaz.
Etik ihlal kararı verilirse ne zaman yeniden başvurulabilir?
Başvuru iptal edilir ve müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurulabilir. Yeniden başvuruda tespite konu yayınların belirtilmesi zorunludur.
Doçentlik
Doçentlik Dil Puanı ve Geçerlilik Süresi
Doçentlik başvurusunda 55 puan eşiği, YDS ve YÖKDİL sonuçlarının süresiz geçerliliği, uluslararası sınavlarda beş yıl ve TOEFL'de iki yıl sınırı ile ret hâlinde dava yolu.
