ÜAK Etik İnceleme Süreci ve Yetkili Kurulun Tespiti
Üniversite, YÖK ve ÜAK Etik İnceleme Süreci Nasıl İşler?
Etik ihlal iddiasını hangi kurulun inceleyeceğini kişinin sıfatı ve devam eden doçentlik başvurusu belirler. Üniversite etik kurulu, YÖK kurulu ve ÜAK etik komisyonları arasındaki yetki dağılımı, dosya devri ve savunma usulü anlatılıyor.
Bir etik ihlal iddiası her zaman aynı kapıya gitmez. Dosyayı kimin inceleyeceğini kişinin sıfatı ve devam eden bir doçentlik başvurusunun bulunup bulunmadığı belirler. ÜAK etik inceleme süreci doçentlik adaylarının dosyasındaki eserleri kapsar. Kurum mensupları hakkındaki iddialar ise üniversitenin kendi etik kurulunda görülür.
Kurum mensubu hakkındaki iddia, kişinin eylemi yaptığı sırada bağlı olduğu yükseköğretim kurumunda karara bağlanır.
Doçentlik başvurusu süren aday hakkındaki iddia, ÜAK bünyesindeki etik komisyonunda incelenir.
Rektörlük görevini yürütenler hakkındaki iddia, Yükseköğretim Genel Kurulunca seçilen üç üyeli kurulda görülür.
Yönergeler ihlalleri iki katmanda sayar. İlk katmanda intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım ve haksız yazarlık yer alır. İkinci katmanda destek beyanının eksikliği, izinsiz tez kullanımı ve veri gizliliğinin ihlali gibi eylemler bulunur. Listeler iki yönergede büyük ölçüde örtüşür. ÜAK etik inceleme süreci de aynı tanımlara dayanır. Türlerin tamamı ve karşılıkları etik ihlal türleri ve cezaları sayfasında ele alınıyor.
Dördüncü bir kapı daha vardır. Proje desteği TÜBİTAK'tan alınmışsa Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu da devreye girebilir. İki yapının farkı TÜBİTAK AYEK ve YÖK etik kurulu karşılaştırmasında ayrıca ele alınıyor.
Sık Sorulan Sorular
Etik ihlal şikâyeti hangi kuruma yapılır?
Şikâyet, hakkında iddia bulunan kişinin sıfatına göre farklı kapıya gider. Doçentlik başvurusu süren adaylar için muhatap Üniversitelerarası Kurul Başkanlığıdır. Diğer akademisyenlerde eylemin yapıldığı tarihte bağlı olunan üniversitenin etik kurulu yetkilidir. Rektörlük görevini yürütenler hakkındaki iddialara ise Yükseköğretim Genel Kurulunca seçilen ayrı bir kurul bakar.
Etik incelemede savunma için kaç gün süre verilir?
Yazılı savunma süresi her iki yönergede de on beş gündür. YÖK yönergesinde süre, savunma talep yazısının ilgiliye ulaştığı tarihten işlemeye başlar. Savunma verilmezse mevcut bilgi ve kanıtlara göre karar verilebilir; ancak bu uyarının savunma istem yazısında yer alması şarttır. Gerekli görülen hâllerde savunma sözlü olarak da alınabilir.
Her yükseköğretim kurumu kendi etik kurullarını kurar. Kurullar üç alanda oluşturulur. Bunlar sosyal ve beşeri bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleridir. Üyeler ilgili alanda çalışan profesörler arasından seçilir. Seçimi rektör ya da meslek yüksekokulu müdürü yapar. Görev süresi iki yıl, üye sayısı yedidir. Yeterli sayıda profesör yoksa tek bir kurul kurulabilir.
Sekretaryayı üniversitenin hukuk müşavirliği yürütür. Yönergenin 7. maddesi kurulun görevlerini sayar. Kurul iddiayı inceler, gerekirse bilirkişi görüşü alır ve kararını rektöre sunar. YÖK Genel Kurulunun 28 Ağustos 2025 tarihli kararı maddeye bir görev ekledi. Kurullar artık insan ve hayvan üzerinde deney niteliği taşımayan çalışmalara etik onay da veriyor.
Görev alanının sınırı 13. maddenin ikinci fıkrasındadır. Doçentlik sınavına başvuran adaylar dışındaki kişiler hakkındaki şikâyet ve ihbarlar, kişinin eylemi yaptığı sırada bağlı olduğu yükseköğretim kurumunca karara bağlanır. Bu kural pratikte çok iş görür. Akademisyen üniversite değiştirmiş olsa bile dosya eski kuruma gider. Yayının çıktığı tarihte nerede çalıştığı belirleyici olur.
İhlal kararı verilirse sonuç tek kişiyle sınırlı kalmaz. Yönergenin 10. maddesi üniversiteye bir bildirim ödevi yükler. İlgili yayının ortak yazarlarının görev yaptığı kamu kurumuna da bilgi verilir. Disiplin işlemleri ile diğer idari ve cezai işlemleri de üniversite yürütür.
YÖK Etik Kurulunun Devreye Girdiği Hâller
Yükseköğretim Kurulu üç ayrı rolde görünür. Birincisi doğrudan inceleme yetkisidir. Rektörlük görevini yürütenler hakkındaki iddiaları incelemek üzere Genel Kurul üç üye seçer. Üyelerden biri Yürütme Kurulu üyesidir. Görev süresi burada da iki yıldır. Bu kurulun sekretaryasını YÖK Hukuk Müşavirliği yürütür.
İkinci rol bildirim ve kayıt merciliğidir. Yönergenin 10. maddesinin beşinci fıkrası üniversitelere bir yükümlülük yükler. Etik ihlal kararları en geç bir ay içinde YÖK Başkanlığına bildirilir. ÜAK yönergesinin 11. maddesi de aynı yöne bakar. Etik ihlalde bulunduğu tespit edilen kişiyle ilgili durum, disiplin işlemleri için YÖK Başkanlığına iletilir.
Üçüncü rol düzenleyicidir. Üniversite etik kurullarının kuruluşunu ve çalışma usulünü belirleyen yönergeyi YÖK çıkarır. Dayanak, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 24, 42 ve 65. maddeleridir. Bu nedenle YÖK, tek tek dosyaların çoğunda karar mercii değildir. Çerçeveyi kurar ve sonucu kaydeder.
ÜAK Etik Komisyonlarının Görev Alanı
Üniversitelerarası Kurul bünyesinde üç komisyon bulunur. Biri fen ve mühendislik bilimleri, biri sağlık ve spor bilimleri alanındadır. Üçüncüsü sosyal ve beşeri bilimler ile güzel sanatlar alanına bakar. Bu yapı Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesinin beşinci fıkrasında yer alır. Her komisyon yedi üyelidir. Üyeleri ÜAK Başkanı seçer ve görev süresi üç yıldır.
ÜAK etik inceleme süreci dört ayrı iş üzerinden yürür. Komisyon önce genel olarak etik ihlal iddialarını inceler. İkinci iş, devam eden doçentlik başvurularına ilişkin ihbar ve şikâyetlerin ön değerlendirmesidir. Üçüncüsü, doçentlik unvanını almış kişilerin dosyasındaki eserler hakkındaki dilekçelerdir. Dördüncüsü ise yurt dışında alınan unvanların denklik dosyasındaki eserlerdir.
Son iki başlık çoğu zaman gözden kaçar. Unvan alınmış olması ÜAK'ın yetkisini sona erdirmez. Doçentlik dosyasındaki bir esere yönelik şikâyet, yıllar sonra da ilgili komisyona gider. Komisyon en az beş üyeyle toplanır. Karar üye tam sayısının salt çoğunluğuyla alınır ve çekimser oy kullanılamaz. Muhalif kalan üye karşı oy gerekçesini yazmak zorundadır.
İki yönergenin ihlal listeleri de tam olarak örtüşmez. ÜAK yönergesi doçentlik sürecine özgü iki eylemi ayrıca sayar. Bunlardan biri, doçent adayından etik açıdan beklenmeyen tutum ve davranışlardır. Diğeri dergiyle ilgili yanıltıcı gösterimdir. Başvuru dosyasında olmayan bir dergiyi mevcut göstermek bu kapsamdadır. İndekslerde taranmayan bir dergiyi taranıyor gibi sunmak da aynı bende girer. Hakemsiz bir dergiyi hakemli olarak belirtmek de sayılan eylemlerdendir.
Doçentlik Başvurusu Devam Ederken Dosya Nasıl Devredilir?
Aynı iddia iki kuruma birden ulaşabilir. Yönerge bu ihtimali açıkça düzenler. Üniversiteye gelen dilekçede kişinin doçentlik başvurusunun sürdüğü belirtilmişse, üniversite durumu derhal ÜAK Başkanlığından sorar. Devam eden bir başvurunun bulunduğu bildirilirse tüm bilgi ve belgeler ÜAK'a gönderilir. Kural, YÖK yönergesinin 9. maddesinin dördüncü fıkrasındadır.
Şikâyet doğrudan ÜAK'a yapılmışsa yol daha kısadır. Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesinin onuncu fıkrası bunu düzenler. ÜAK başvuruyu derhal ilgili komisyona gönderir. Komisyon önce ön değerlendirme yapar. Başvurunun inandırıcı bilgi ve belgeye dayandığı görülürse inceleme kararı verilir. Bu andan sonra ÜAK, doçentlik başvurusuyla ilgili hiçbir işlem yapmaz.
İddia jüriden de gelebilir. Eser incelemesi yapan üye bir eserde aykırılık görürse durumu gerekçeli raporla ÜAK'a bildirir. 14 Ekim 2025 tarihli değişiklik üçüncü bir yol ekledi. Doçentlik Komisyonunca etik ihlalde bulunduğu tespit edilen adayların dosyaları da ilgili komisyona gönderilir.
Sonuç iki türlü olur. İddianın doğru olmadığı anlaşılırsa değerlendirme kaldığı yerden devam eder. Aynı fıkra bir sonuç daha bağlar. Aykırılık iddiasında bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır. İhlal kararı verilirse başvuru iptal edilir. Aday, müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir.
Ayrı bir yol daha vardır. Jüri üyeleri adayın yanıltıcı bilgi veya belge sunduğunu ileri sürebilir. Bu durum resen de tespit edilebilir. Karar verilinceye kadar ÜAK yine hiçbir işlem yapmaz. İddia doğrulanırsa başvuru iptal edilir ve üç dönem kuralı burada da uygulanır.
Yeniden başvuruda ek bir yükümlülük doğar. Aday, etik ihlal tespitine konu olan yayınlarını belirtmek zorundadır. Yanlış beyan hâli dışında bu yayınları beyannamede kullanamaz. Kullandığı tespit edilirse müracaatı Doçentlik Komisyonunca reddedilir. Tespiti içeren jüri raporu adayın erişimine açılır. Diğer jüri üyelerinin raporları açılmaz.
Şikâyet ve İhbar Hangi Yolu İzler?
Süreç bir dilekçeyle başlar. Yükseköğretim kurumuna ulaşan iddialar kurumun etik kurulunda incelenir. Kurum her başvuru için ayrı dosya açar. Tüm bilgi ve belgeler kurula iletilir. ÜAK Başkanlığına yapılan iddialar ise en kısa sürede ilgili komisyona gider.
İlk süzgeç inandırıcılık denetimidir. ÜAK etik inceleme süreci de bu tespitle açılır. Komisyon, iddianın inandırıcı bilgi ve belgeye dayanıp dayanmadığına önce bakar. Belgesiz bir ihbar bu aşamayı geçemez. Soyut isnat, isnadı yapan bakımından da sonuç doğurabilir. YÖK yönergesinin 4. maddesi dayanaksız, yersiz ve kasıtlı etik ihlal isnadını ayrı bir ihlal sayar. ÜAK yönergesinin ihlal listesinde ise böyle bir bent bulunmuyor.
İnceleme kural olarak bizzat yürütülür. Gerekirse bilirkişi ya da uzman görüşü alınır. Bilirkişi seçiminde dört yasak vardır. İlgilinin tez danışmanları ve doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri görevlendirilemez. Aynı üniversitede çalışanlar, üçüncü dereceye kadar hısımlar ve husumetli kişiler de dışarıda kalır.
Rapor süreleri iki yönergede farklıdır. ÜAK yönergesine göre bilirkişi en geç iki hafta içinde raporunu verir. Üniversite kurullarında süre bir aydır. Bu süre bir defaya mahsus olmak üzere bir ay uzatılabilir.
İnceleme boyunca yazışmalar tek elden yürür. Üniversite kurullarında yazışmaları rektörlük, komisyonlarda ise ÜAK Başkanlığı yapar. Kararlar genel düzenlemeler dışında gizlidir. Kurul üyeleri, uzmanlar ve bilirkişiler öğrendikleri bilgi ve belgeleri açıklayamaz. Üyeler kendileriyle ilgili toplantılara katılamaz. Daha önce birlikte çalıştıkları kişilerin dosyalarında da aynı yasak geçerlidir.
Savunma Hakkı Her Aşamada Nasıl Kullanılır?
Savunma, incelemenin zorunlu parçasıdır. Hakkında inceleme başlatılan kişiden yazılı savunma istenir. Süre iki yönergede de on beş gündür. YÖK yönergesi süreyi savunma talep yazısının ulaştığı tarihe bağlar. ÜAK yönergesi ise başlangıç anını ayrıca yazmaz. ÜAK etik inceleme süreci bakımından savunma isteminin tebliğ tarihi bu yüzden dosyaya işlenmelidir.
Bir usul ayrıntısı bu hakkı güçlendirir. Savunma verilmezse mevcut bilgi ve kanıtlara göre karar verileceği, savunma istem yazısında açıkça yazılmalıdır. İlgili, iddiaları içeren evrakın bir örneğini isteyebilir. Bu hâlde savunmasını kurul kararı beklenmeden doğrudan sunabilir. Teslim tutanağına da aynı uyarı yazılmak zorundadır. Gerekli görülürse savunma sözlü olarak da alınır.
Disiplin aşamasında ayrı bir savunma turu vardır. 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesi ifade ve savunma esaslarını düzenler. Fıkra, 30 Temmuz 2026 tarihli 7592 sayılı Kanunla değişti. İfadeye davet yazısında yedi günden az olmayan süre verilir. Savunmaya davet yazısında eylemin ne olduğu ve karşılığı olan ceza bildirilir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma istenen kişi, tanık dinletme ve sözlü savunma hakkına sahiptir. Dilekçenin kurgusu etik kurul savunma örneği sayfasında gösteriliyor.
Kararlar Birbirini Bağlar mı?
Etik kurul kararı ile disiplin cezası aynı şey değildir. Bağı 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesi kurar. Bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin fiillerde, disiplin soruşturması başlatılmadan önce etik kurul incelemesi zorunludur. Bu sıranın atlanması soruşturmayı usul yönünden sakatlayabilir. Soruşturmanın izleyen adımları akademisyen disiplin soruşturması aşamaları sayfasında anlatılıyor.
Etik kurul kararının niteliği de yönergede yazılıdır. Kurullarca alınan nihai kararlar inceleme raporu niteliğindedir. Bu kararlar onaylanmak ya da başka bir karar alınmak üzere rektöre sunulur. Rektör raporu onaylayabilir, başka bir karar da alabilir. Eserle daha önce bir unvan kazanılmışsa, unvanın geri alınıp alınmayacağını da üniversite değerlendirir.
Bir noktada iki yönerge aynı cümleyi kurar. Etik aykırılıktan zarar gören kişinin rıza göstermesi sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Ortak yazarın sonradan verdiği onay da tek başına aklamaz. Bu kural, savunmada sıkça ileri sürülen izin iddiasının sınırını gösterir.
Paralel süreçler birbirini durdurmaz. ÜAK yönergesinin 14. maddesi bunu açıkça söyler. Başka kurumlarca veya üniversite etik kurullarınca yapılan incelemeler, ÜAK etik inceleme süreci bakımından engel oluşturmaz. Aynı madde bir sınır da koyar. Karara bağlanmış bir konuda, aynı iddialarla ve yeni kanıt olmadan yeniden başvuru yapılamaz.
Saatler de ayrı işler. ÜAK yönergesinin 12. maddesine göre intihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatmak süreye bağlı değildir. Diğer ihlallerde eylemden itibaren on yıl geçerse inceleme yapılamaz. Öğrenmeden itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmaması da aynı sonucu doğurur. Disiplin tarafında 2547 sayılı Kanunun 53/C maddesi başka süreler öngörür. Ayrım etik ihlallerde zamanaşımı sayfasında işleniyor.
Hangi Karar Dava Konusu Edilebilir?
Dava, kişinin hukuki durumunu doğrudan etkileyen işleme karşı açılır. Rektöre sunulan inceleme raporu tek başına bu niteliği taşımayabilir. Buna karşılık doçentlik başvurusunun iptali sonucunu doğuran ÜAK kararı, adayın durumunu değiştirir. Aynı şey disiplin cezası ve unvanın geri alınması işlemi için de geçerlidir. ÜAK etik inceleme süreci sonunda kurulan işlemin hangi aşamada kesinleştiği bu yüzden ayrıca incelenir.
Dosyada iki ayrı takvim birlikte yürür. Doçentlik başvurusunun iptali ÜAK işlemidir. Disiplin cezası ise adayın kurumunun işlemidir. İkisi farklı tarihlerde tebliğ edilir ve dava süreleri ayrı ayrı işler. Görevli ve yetkili mahkeme etik ihlal davalarında yetkili mahkeme sayfasında ele alınıyor. İtiraz yolunun kurgusu ise doçentlik etik ihlal itirazı sayfasında anlatılıyor.
ÜAK Etik İnceleme Süreci Konusunda Avukat Desteği
ÜAK etik inceleme süreci bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine göre değerlendirilir. Şikâyetin hangi kuruma yapıldığı, başvurunun devam edip etmediği ve eldeki belgeler bu değerlendirmeye girer. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Etik inceleme dosyanız hakkında ayrı bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi Avukata Sor formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Etik ihlal kararı doçentlik başvurusunu nasıl etkiler?
İhlalde bulunduğuna karar verilen adayın doçentlik başvurusu iptal edilir. Aday, müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Yeniden başvuruda tespite konu olan yayınların belirtilmesi zorunludur ve bu yayınlar beyannamede kullanılamaz. Kural, Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesindedir.
Üniversite etik kurulu incelemesi disiplin soruşturmasının şartı mıdır?
Evet. 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesi, bilimsel araştırma ve yayın etiğine ilişkin fiillerde disiplin soruşturması başlatılmadan önce etik kurul incelemesini zorunlu tutar. Bu nedenle sıralama önem taşır. İnceleme yapılmadan açılan bir soruşturma usul yönünden tartışmaya açık hâle gelir.
Doçentlik unvanı alındıktan sonra etik şikâyet yapılabilir mi?
Yapılabilir. ÜAK yönergesinin 8. maddesi, unvanını almış kişilerin doçentlik dosyasındaki eserlerine yönelik şikâyet ve ihbarları komisyonun görev alanında sayar. Aynı madde, yurt dışında alınan unvanların denklik dosyasındaki eserler için de yetki verir. İntihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatmak ayrıca bir süre sınırına bağlı değildir.
Aynı iddia hem üniversitede hem ÜAK'ta incelenebilir mi?
İncelenebilir. ÜAK yönergesinin 14. maddesi, başka kurumlarca veya üniversite etik kurullarınca yapılan incelemelerin komisyon incelemesine engel olmadığını belirtir. Buna karşılık komisyonda karara bağlanmış bir konu, aynı iddialarla ve yeni kanıt gösterilmeden yeniden incelenemez.
Etik kurulun kararı doğrudan dava edilebilir mi?
Etik kurulların aldığı nihai kararlar yönergeye göre inceleme raporu niteliğindedir ve rektöre sunulur. Bu nedenle dava çoğunlukla raporun ardından kurulan işleme karşı açılır. Doçentlik başvurusunun iptali, disiplin cezası ve unvanın geri alınması bu nitelikteki işlemlerdir. Somut dosyada hangi işlemin dava konusu edileceği ayrıca değerlendirilir.
Üniversitelerarası Kurul Kararları
ÜAK Etik İhlal Kararına İtiraz ve İptal Davası
ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonlarının kararına karşı idari başvuru, yeni kanıtla yeniden inceleme ve Ankara idare mahkemelerinde iptal davası yolları mevzuat metinleriyle birlikte açıklanmıştır.
