Trafik kazasından sonra onarılan araç eski piyasa fiyatına dönmez. Aradaki fark değer kaybı olarak adlandırılır. Zarar gören araç sahibi bu farkı kusurlu sürücüden ve onun zorunlu trafik sigortacısından isteyebilir. Talep, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu ile 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu hükümlerine dayanır.
Araç Değer Kaybı Nedir
Değer kaybı, aracın kaza öncesindeki piyasa değeri ile onarım sonrası piyasa değeri arasındaki farktır. Onarım kusursuz yapılsa bile hasar kaydı sistemde görünür. Alıcı, hasar kaydı bulunan aracı daha düşük bedelle almak ister. Bu düşüş, malvarlığında gerçekleşen somut bir azalmadır.
Basit bir örnek konuyu netleştirir. Kaza öncesi piyasa değeri beş yüz bin lira olan bir araç düşünelim. Araç onarımdan sonra ancak dört yüz altmış bin liraya alıcı buluyorsa aradaki fark kırk bin liradır. Hesapta aracın kaza tarihindeki hasarsız değeri esas alınır. Onarım faturası ile bu fark birbirine karıştırılmaz.
Sigorta şirketi üzerinden yapılan onarımlar sigorta bilgi sistemine işlenir. Böylece hasar geçmişi ikinci el piyasasında görünür hâle gelir. Aracını satmak isteyen kişi bu kaydın etkisini fiyatta hisseder. Değer kaybı talebi, işte bu görünmeyen zararı karşılamayı amaçlar.
Değer Kaybının Hukuki Dayanağı Nedir
Talebin temeli haksız fiil sorumluluğudur. Bu sorumluluğu 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu düzenler. Kanunun 49. maddesi, hukuka aykırı ve kusurlu fiille zarar vereni tazminle yükümlü tutar. Aynı Kanunun 50. maddesi ispat yükünü zarar görene bırakır. Zararın miktarı tam olarak ispat edilemezse hâkim takdir yetkisini kullanır.
Karayolları Trafik Kanunu sorumluluğun alanını genişletir. Kanunun 85. maddesi, aracın işletilmesinden doğan zarardan işleteni sorumlu tutar. Bu sorumluluk kusura değil, tehlike esasına dayanır. Kanunun 91. maddesi ise işletene zorunlu mali sorumluluk sigortası yaptırma yükümlülüğü getirir.
Değer kaybı, bu iki düzenlemenin kesiştiği yerde durur. Araç sahibi zararını hem kusurlu işletenden hem de onun trafik sigortacısından isteyebilir. Sigortacının sorumluluğu poliçe limitiyle sınırlıdır. Limitin üzerinde kalan kısım için işletene ve sürücüye başvurulur.
Araç Değer Kaybı Kimden Talep Edilir
Değer kaybı, onarım bedeli gibi istenebilen bir zarar kalemidir. Ödemeyi yapacak taraf, kazada kusurlu olan ya da karşı sürücüye göre daha ağır kusurlu olan taraftır. Tam kusurlu sürücü kendi aracı için değer kaybı isteyemez. Kusurlar eşitse taraflar zararı kendi oranlarında paylaşır.
Yargıtay 17. Hukuk Dairesinin 2009/9892 esas ve 2010/3124 karar sayılı ilamı bu noktayı ortaya koyar. Karar, değer kaybı zararının sigorta şirketinden de istenebileceğini kabul eder.
Kararın tam metnine Yargıtay karar arama sistemi üzerinden ulaşılabilir. Sistem, esas ve karar numarasıyla arama yapmaya izin verir.
Kararda şu ifadeye yer verilmiştir: “… araçta meydana gelen değer kaybı gerçek zarar kalemleri arasında bulunmaktadır. Bu durumda mahkemece, davacı aracındaki değer kaybından davalı sigorta şirketinin de limiti dahilinde sorumlu olacağı gözetilerek …”. Daire böylece kusurlu tarafın sigortacısını da zarardan sorumlu tutmuştur.
Bu çerçevede kusurlu aracın sürücüsü, işleteni ve trafik sigortacısı birlikte sorumludur. Sorumluluk müteselsildir. Zarar gören, alacağının tamamı için bunlardan herhangi birine başvurabilir. Ödemeyi yapan taraf sonradan diğerlerine rücu edebilir.
Kasko ile zorunlu trafik sigortası burada karıştırılmamalıdır. Kasko poliçesi aracın kendi hasarını, sözleşme şartları çerçevesinde karşılar. Zorunlu trafik sigortası ise sigortalının üçüncü kişilere verdiği zararı güvence altına alır. Değer kaybı talebi kural olarak karşı tarafın trafik sigortasına yöneltilir.
Zorunlu Trafik Sigortası Değer Kaybını Karşılar mı
Zorunlu mali sorumluluk sigortası, kusursuz ya da daha az kusurlu tarafın değer kaybı zararını karşılar. Teminatın kapsamı Karayolları Motorlu Araçlar Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası Genel Şartları ile belirlenir. Genel Şartlar ve teminat tutarları Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu tarafından yayımlanır. Kendi kusuruyla zarara yol açan sürücü bu teminattan yararlanamaz.
Kusurlu sürücünün kendi aracındaki değer kaybı yalnızca kasko kapsamında karşılanabilir. Bunun için poliçede değer kaybı teminatının bulunması gerekir. Poliçe ekindeki özel şartlar bu noktada belirleyicidir. Sözleşmede böyle bir teminat yoksa talep karşılıksız kalır.
Değer Kaybı Talebinin Şartları Nelerdir
Talebin kabul edilmesi için birkaç şart birlikte aranır. Öncelikle araçta onarımla giderilen maddi bir hasar bulunmalıdır. İkinci olarak başvuran kişi kazada kusursuz veya daha az kusurlu olmalıdır. Üçüncü olarak talep, kanunda öngörülen zamanaşımı süresi içinde ileri sürülmelidir.
Aracın hasar gören bölümü de sonucu etkiler. Şasi, direk ve tavan gibi taşıyıcı bölümlerdeki onarımlar piyasa değerini daha çok düşürür. Buna karşılık cam, far veya tampon değişimi çoğu zaman kayda değer bir düşüş yaratmaz. Bu ayrım eksper raporunda gerekçesiyle gösterilir.
Aracın kaza tarihinden önceki hasar geçmişi ayrıca incelenir. Aynı bölgeden daha önce hasar almış araçta yeni düşüş sınırlı kalabilir. Ağır hasar kaydı bulunan araçlarda ise talep büsbütün reddedilebilir. Kusurun belirlenmesi konusunda trafik kazalarında kusur oranının tespiti yazımız yol gösterir.
Hasar Kaydı Aracın Satışını Nasıl Etkiler
İkinci el alıcısı önce hasar geçmişine bakar. Kayıtta görünen büyük onarımlar pazarlık gücünü satıcının aleyhine çevirir. Aynı yaş ve kilometredeki hasarsız araç daha kolay alıcı bulur. Fiyat farkı bu noktada somutlaşır.
Satıcı, aracı sattıktan sonra da talepte bulunabilir. Zarar kazayla birlikte doğduğu için talep hakkı satışla sona ermez. Ancak aracın elden çıkması eksper incelemesini zorlaştırır. Bu yüzden inceleme, satıştan önce yaptırılmalıdır.
Araç Değer Kaybı Nasıl Hesaplanır
Hesaplama tek bir formüle indirgenmez. Değerlendirmede aracın markası, modeli ve üretim yılı esas alınır. Kilometresi, trafiğe çıkış tarihi ve kaza tarihindeki hasarsız piyasa değeri de tabloya girer. Hasarın büyüklüğü, değişen parçalar ve onarımın niteliği bunlara eklenir.
Bu verileri bir araya getiren belge eksper raporudur. Sigorta eksperi aracı yerinde inceler ve hasar geçmişini kayıtlardan okur. Rapor, kaza öncesi ve kaza sonrası değer farkını gerekçesiyle gösterir. Sigorta şirketine başvurmadan önce bu raporun alınması süreci kolaylaştırır.
Mahkemede Değer Kaybı Hesabını Kim Yapar
Uyuşmazlık yargıya taşınırsa aynı işi mahkemenin görevlendirdiği bilirkişi yapar. Bilirkişi; fotoğrafları, onarım faturalarını ve servis kayıtlarını inceler. Rapora itiraz edilebilir ve ek rapor istenebilir. Hesabın dayanakları raporda açıkça gösterilmelidir.
Sigorta şirketi, kazada kusursuz ya da daha az kusurlu olan tarafın zararını öder. Ödeme kusur oranıyla sınırlıdır. Yüzde elli kusurlu sürücü, hesaplanan değer kaybı tutarının yarısını isteyebilir. Kusur oranı kaza tespit tutanağı ve bilirkişi incelemesiyle belirlenir.
Sigortacıya başvuru bir usul şartıdır. Karayolları Trafik Kanunu m.97, zarar görenin önce sigorta şirketine yazılı olarak başvurmasını arar. Sigortacı bu başvuruyu en geç on beş gün içinde yazılı olarak cevaplamak zorundadır. Cevap gelmez ya da gelen cevap talebi karşılamazsa iki yol açılır.
Sigorta Şirketi Ödemeyi Ne Kadar Sürede Yapar
Ödeme süresi kanunda gösterilmiştir. Karayolları Trafik Kanunu m.99, zarara ilişkin belgelerin ulaştığı tarihten itibaren sekiz iş günü öngörür. Bu süre içinde zorunlu sigorta sınırları içindeki tutar ödenir. Süre geçerse gecikme faizi işlemeye başlar.
Belgeler eksik gönderilirse süre işlemeye başlamaz. Bu nedenle başvuru dosyası bir kerede tamamlanmalıdır. Şirkete gönderilen yazının kayda girdiği tarih ayrıca saklanmalıdır. İleride açılacak dava bu tarihe dayanır.
Sigorta Tahkim Komisyonuna Nasıl Başvurulur
Sigorta Tahkim Komisyonu, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu uyarınca kurulmuştur. Komisyon, sigorta sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları bağımsız hakemler eliyle çözer. Başvuru genellikle dava yolundan daha hızlı sonuçlanır. Usul ve ücret tarifesi Sigorta Tahkim Komisyonu tarafından duyurulur.
Komisyona gitmeden önce sigorta şirketine başvurulmuş olmalıdır. Talebin kısmen veya tamamen reddedilmesi gerekir. Şirket on beş iş günü içinde yazılı cevap vermezse de yol açılır. Zorunlu sigortalarda bu süre on beş gündür.
Kural olarak sigorta kuruluşunun Komisyona üye olması aranır. Zorunlu sigortalarda ise üyelik şartı uygulanmaz. Trafik sigortası zorunlu sigorta olduğundan değer kaybı başvuruları bu istisnadan yararlanır. Böylece zarar gören, şirketin üyeliğine bakılmaksızın hakeme gidebilir.
Zorunlu sigortalarda 18.04.2013 tarihinden sonra ortaya çıkan uyuşmazlıklar Komisyona taşınabilir. Başvuruya kaza tespit tutanağı, poliçe, ekspertiz raporu ve şirket yazışmaları eklenir. Hakem kural olarak dosya üzerinden inceleme yapar. Karar, uyuşmazlık tutarına göre kesin olabilir ya da itiraza açık kalır.
İtiraz ve temyiz için aranan parasal sınırlar her yıl yeniden değerlenir. Bu nedenle başvuru öncesinde güncel tutarların kontrol edilmesi yerinde olur. Komisyon kararı lehe çıkarsa ödeme kısa sürede yapılır. Aleyhe karar hâlinde kanun yolları tutara göre değişir.
Değer Kaybı Başvurusunda Hangi Belgeler İstenir
Dosyanın çekirdeğini kaza ve araç belgeleri oluşturur. Kaza tespit tutanağı ya da tutanak tutulmadıysa taraf beyanları gerekir. Araç ruhsatı, sürücü belgesi ve poliçe örneği bunlara eklenir. Onarım faturaları ile servis kayıtları hasarın kapsamını gösterir.
Fotoğraflar çoğu zaman en güçlü delildir. Kaza yerinde çekilen görüntüler hasarın konumunu belgeler. Onarım öncesi ve sonrası fotoğraflar da dosyaya konur. Banka hesap bilgisi ise ödemenin yapılabilmesi için istenir.
Vekil aracılığıyla yürütülen başvurularda vekâletname aranır. Sigorta şirketleri kendi başvuru formlarını da isteyebilir. Ancak formun doldurulmaması başvuruyu geçersiz kılmaz. Yazılı başvurunun ulaştığını ispat etmek yeterlidir.
Değer Kaybı Davası Nasıl Açılır
Tahkim yolu tercih edilmezse dava açılır. Görevli mahkeme, talebin kime yöneltildiğine göre değişir. Sigorta şirketine karşı açılan dava ticari dava sayılır ve asliye ticaret mahkemesinde görülür. Kusurlu sürücüye ya da işletene karşı açılan dava ise asliye hukuk mahkemesinin görev alanına girer.
Yetki bakımından zarar görene birden çok seçenek tanınmıştır. Kazanın meydana geldiği yer mahkemesi her hâlde yetkilidir. Sigortacıya karşı açılan davada sigortacının merkezinin veya şubesinin bulunduğu yer mahkemesi de seçilebilir. Haksız fiile dayanan davada zarar görenin yerleşim yeri mahkemesi ayrıca yetkilidir.
Sigorta şirketine yöneltilen para alacağı davalarında arabuluculuk dava şartıdır. Kural, Türk Ticaret Kanununun 5/A maddesinde yer alır. Madde, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan ticari davaları kapsar. Arabuluculuk sonuçsuz kalırsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Bu belge olmadan açılan dava usulden reddedilir.
Dilekçeye kaza tespit tutanağı, ruhsat, onarım faturaları ve ekspertiz raporu eklenir. Fotoğraflar ve servis kayıtları da delil değeri taşır. Talep, bilirkişi raporundan sonra ıslah yoluyla artırılabilir. Ayrıntılar için trafik kazaları nedeniyle açılacak tazminat davası yazımıza bakabilirsiniz.
Ticari Araçlarda Değer Kaybı Dışında Ne İstenebilir
Ticari olarak işletilen araçlarda zarar tek kalemle sınırlı kalmaz. Onarım süresince mahrum kalınan kazanç ayrı bir zarar kalemidir. Bu kalem, aracın günlük geliri ve onarım süresi üzerinden hesaplanır. Talep, değer kaybı isteminden bağımsız olarak ileri sürülür.
Onarım bedeli aracın hasarsız değerini aşarsa tablo değişir. Böyle bir araç ekonomik açıdan onarılamaz kabul edilebilir. Bu durumda hesap, değer kaybı yerine aracın rayiç bedeli üzerinden kurulur. Sovtaj yani hurda değeri de tutardan düşülür.
Değer Kaybı Davasında Zamanaşımı Süresi Ne Kadardır
Motorlu araç kazalarından doğan maddi zararlarda iki yıllık süre işler. Karayolları Trafik Kanununun 109. maddesi bu süreyi öngörür. Süre, zararın ve sorumlunun öğrenildiği tarihte başlar. Her hâlde kaza gününden itibaren on yıllık üst sınır uygulanır. Olay aynı zamanda suç oluşturabilir. Ceza kanunu daha uzun bir süre öngörüyorsa o süre tazminat talebi için de geçerli olur.
Sürenin başlangıcı zaman zaman tartışma konusu olur. Zarar gören, değer kaybı zararını çoğu kez onarım bittikten sonra öğrenir. Sigortacıya yapılan yazılı başvuru zamanaşımını keser. Bu nedenle başvuru tarihinin belgelenmesi önem taşır.
Zamanaşımı süresi dolduktan sonra yapılan başvuru sonuçsuz kalır. Karşı taraf zamanaşımı def’ini ileri sürerse dava reddedilir. Bu def’i mahkeme kendiliğinden dikkate almaz. Yine de sürenin son gününü beklemek gereksiz risk yaratır.
Değer Kaybı Alacağına Faiz İşler mi
Alacak muaccel olduğu anda faiz gündeme gelir. Sigortacı bakımından süre, belgelerin ulaşmasından sonraki sekiz iş günüdür. Bu süre dolduğunda temerrüt faizi işlemeye başlar. Kusurlu sürücü bakımından ise faiz kural olarak kaza gününden istenir.
Değer Kaybı Talebinde Sık Yapılan Hatalar Nelerdir
En sık görülen hata, onarımın hemen ardından aracın satılmasıdır. Araç elden çıkarıldığında eksper incelemesi zorlaşır. İkinci hata, sigorta şirketinin ilk teklifini itirazsız kabul etmektir. Ödeme alınırken ihtirazi kayıt konulmazsa fark talebi güçleşir.
Üçüncü hata, kaza tespit tutanağının eksik doldurulmasıdır. Tutanakta kusur durumu net değilse süreç uzar. Tutanağın nasıl düzenlendiğini trafik kazası kaza tespit tutanağı yazımızda anlattık. Başvuru adımları için araç değer kaybı başvurusu nasıl yapılır yazımıza da bakılabilir.
Değer Kaybı Konusunda Avukat Desteği
Değer kaybı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Değer kaybı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya ücretsiz soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
