Milli emlakın ihaleyle sattığı Hazine taşınmazına teminat, ödeme ve tapu adımları; hissedar, köy ve yapı sahiplerine doğrudan satış, ham toprak ve kiralama şartları.
Hazine arazisi kural olarak milli emlak biriminin açtığı ihaleyle satın alınır. İhalede en yüksek teklifi veren kişi, bedeli on beş gün içinde öder ve tapuyu kendi adına çıkarır. Hissedar, köy yerleşme alanındaki kullanıcı ve bazı yapı sahipleri gibi kanunda sayılan kişiler ise taşınmazı ihalesiz, rayiç bedelle doğrudan alabilir.
Hazine Arazisi (Milli Emlak) Nedir?
Hazine, genel bütçeli idareler bakımından Devlet tüzel kişiliğinin adıdır. Tapuda Hazine adına kayıtlı taşınmazlar, "Hazinenin özel mülkiyetindeki taşınmaz" sayılır. Günlük dilde hazine arazisi denince çoğu zaman bu yerler kastedilir.
İkinci grup, Devletin hüküm ve tasarrufu altındaki yerlerdir. Türk Medeni Kanunu'nun 715. maddesine göre sahipsiz yerler bu gruptadır. Bunların çoğu tapuya hiç kaydedilmemiştir. Ayrım satışta sonuç doğurur. Devlet İhale Kanunu satışı yalnız Hazinenin özel mülkiyetindeki yerler için öngörür.
Milli emlak ise bu taşınmazları yöneten idarenin adıdır. Bugün Milli Emlak Genel Müdürlüğü, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığına bağlıdır. İllerde il müdürlüğü içindeki milli emlak dairesi veya müdürlüğü, ilçelerde milli emlak müdürlüğü ya da şefliği görev yapar. Eski kaynaklardaki "defterdarlık" ve "mal müdürlüğü" adresleri bu nedenle güncel değildir.
Milli emlak ne iş yapar sorusunun cevabı Hazine Taşınmazlarının İdaresi Hakkında Yönetmelik'in 1. maddesinde yazılıdır. İdare satış, trampa, kiralama ve irtifak hakkı işlemlerini yürütür. İzinsiz kullanılan yerlerden ecrimisil ister ve tahliyeyi sağlar.
Tapuda malik olarak "Maliye Hazinesi" yazması da aynı anlama gelir. Bu ad, milli emlak işlerinin eskiden Maliye Bakanlığında yürütülmesinden kalmıştır. Böyle bir kayıt, taşınmazın Hazinenin özel mülkiyetinde olduğunu gösterir.
Hazine Arazisi Nasıl Satın Alınır?
Hazine arazisi satışının iki yolu vardır. Genel yol ihaledir ve herkese açıktır. İstisna yol doğrudan satıştır ve yalnız kanunda sayılan kişilere tanınır. Satışta önce 4706 sayılı Kanun
Sık Sorulan Sorular
Hazine arazisi taksitle alınabilir mi?
Evet, ihaleyle satılan Hazine taşınmazının bedeli taksitle ödenebilir. Bedelin en az dörtte biri peşin ödenir, kalanı en fazla iki yılda kanuni faiziyle tamamlanır. Taksitli alımda peşin ödemeye tanınan yüzde yirmi indirimden yararlanılamaz.
Hazine arazisinin tapusu nasıl alınır?
Satış bedeli ödendikten sonra devir, tapu müdürlüğünde idarenin yetkili memuru ile alıcı arasında yapılır. Alıcı, şartnamede yazan süre içinde tapu işlemini tamamlamak zorundadır. Taksitli alımda tapu, teminat mektubu verilirse veya Hazine lehine ipotek konursa devredilir.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
İhaleye katılmak için aranan şartlar Yönetmeliğin 8. maddesindedir:
yasal yerleşim yeri sahibi olmak,
tebligat için Türkiye'de bir adres göstermek,
gerçek kişilerde T.C. kimlik numarasını, tüzel kişilerde vergi numarasını bildirmek,
geçici teminatı yatırmak ve ilanda istenen diğer belgeleri vermek.
Tüzel kişiler ayrıca o yıl alınmış sicil kaydı belgesi ve temsil yetkisini gösteren belge sunar. İhaleyi yürüten görevliler, bunların eşleri ve ikinci dereceye kadar yakınları ihaleye giremez (md. 9).
Her hazine arazisi satılabilir değildir. Özel mevzuatı gereği satılamayan yerler ve ilgili kurumun izin vermediği yerler satışa çıkmaz (md. 59). Satıştan önce Bakanlık izni de alınır (md. 60).
Kişi, ilanda olmayan bir parsel için milli emlak birimine dilekçeyle satış talebinde bulunabilir. Bu talep idareyi bağlamaz. Satış uygun görülürse taşınmaz yine ihaleye çıkar ve talep edene öncelik tanınmaz.
İhale ile Satış: Teminat, Ödeme ve Tapu
Hazine arazisi ihalesi açık teklif veya kapalı teklif usulüyle yapılır. Tahmin edilen bedel, her yıl bütçe kanununda belirlenen sınıra kadar ise açık teklif uygulanır. Sınırı aşan satışlar kapalı teklifle yapılır. Satış ihalesi pazarlıkla yapılamaz (Yönetmelik md. 58).
Tahmin edilen bedeli üç kişilik bedel tespit komisyonu, rayiç bedeli esas alarak belirler (md. 12). İlan, ihaleden en az on gün önce yerel gazetede ve bir internet haber sitesinde yayımlanır. Son ilan ile ihale günü arasında en az beş gün bulunur (md. 19).
Milli emlak ihalesine nasıl girilir sorusunun ilk adımı geçici teminattır. Yönetmeliğin 25. maddesine göre teminat, tahmin edilen bedelin yüzde onundan az, yüzde otuzundan çok olamaz. Oranı ilanda yazar. Teminat nakit, banka teminat mektubu veya Devlet iç borçlanma senedi olabilir.
İhale komisyonunun kararı, en geç on beş iş günü içinde onaylanır veya iptal edilir (2886 md. 31). Kesinleşen karar beş iş günü içinde alıcıya tebliğ edilir (Yönetmelik md. 44). Alıcı, tebliğden itibaren on beş gün içinde satış bedelini öder (md. 13). Süre kaçarsa ihale bozulur ve geçici teminat Hazineye gelir yazılır (2886 md. 57).
Ödemede iki seçenek bulunur:
Peşin ödemede satış bedeline yüzde yirmi indirim uygulanır (4706 md. 5).
Taksitte bedelin en az dörtte biri peşin ödenir. Kalan kısım en fazla iki yılda, kanuni faiziyle ödenir.
Taksitli satışta tapu, alıcı kesin teminat mektubu verirse ya da taşınmaza Hazine lehine kanuni ipotek konursa devredilir.
Hazine arazisi tapusu, şartnamedeki süre içinde alıcı adına tescil ettirilir. Süreyi geçiren alıcı, sonradan doğan zarar veya işgal için idareden bir şey isteyemez (md. 61). 4706 sayılı Kanunun 7. maddesi bu satışları ve düzenlenen belgeleri vergi, resim ve harçtan muaf tutar. Satılan taşınmaz beş yıl emlak vergisi ödemez. Şartnamede döner sermaye bedeli gibi ayrı bir gider de yazılı olabilir. Taşınmaz ileride satılırsa genel kurallara göre harç doğar. Yaklaşık tutar tapu harcı hesaplama aracı ile görülebilir.
İhalesiz (Doğrudan) Satış Kimlere Yapılır?
Doğrudan satışta hazine arazisi, rayiç bedel üzerinden ve ihaleye çıkmadan satılır. Hak sahipleri 4706 sayılı Kanunun 4. maddesinde ve bazı özel hükümlerde sayılmıştır. Gerçek kişiler için başlıca durumlar şunlardır:
Kime satılır
Temel şart
Dayanak
Hissedar
Hazine payı yüzde 40'ı aşmamalı ya da pay imar planı içinde 400, dışında 4.000 metrekareyi geçmemeli
4706 md. 4/1-c
İrtifak hakkı sahibi
Hak lehtarının talep etmesi
4706 md. 4/1-b
Tapu fazlalığı olan malik
Tapuda fazlalığın Hazineye ait olduğu şerhi
4706 md. 4/1-g
Köydeki kullanıcı
Köy yerleşme alanı, en çok 5.000 metrekare
4706 md. 4/1-d
Belediye sınırında yapı sahibi
30.03.2014'ten önce yapılmış yapı
4706 md. 5/6
Tarım arazisi kiracısı
On yıllık doğrudan kira süresinin bitmesi
4706 ek md. 6
Hissedar, irtifak hakkı sahibi ve tapu fazlalığı satışlarında peşin ödemeye yüzde yirmi indirim yapılır. Sınırı aşan hissedar ise ortaklığın giderilmesi davası açabilir.
Hazine arazilerinin işgalcilerine satışı için ayrı bir kural vardır. 4706 sayılı Kanunun 5. maddesine göre bu sınırlar içinde 30 Mart 2014'ten önce yapılaşmış yerler belediyeye devredilir. Belediye bu yerleri yapı sahiplerine rayiç bedelle doğrudan satar. Peşin ödemede yüzde yirmi indirim, en az yarısı ödenirse yüzde on indirim uygulanır. Bedel beş yıla kadar taksitlendirilebilir.
Hazineye ait tarım arazilerinin satışında eski başvuru süreleri dolmuştur. 6292 sayılı Kanunun 12. maddesindeki süre iki yıldı. Belediye sınırındaki kiracıların süresi de 31 Aralık 2019'da bitti. Bugün işleyen yol ek 6. maddedir. Arazi 31 Aralık 2019'dan önce en az üç yıl tarımsal amaçla kullanılmış olmalıdır. Kullanıcıya cari yıl ecrimisilinin yarısı üzerinden on yıla kadar doğrudan kira verilir. Yükümlülüğünü yerine getiren kiracıya on yıl sonunda doğrudan satış yapılabilir.
Doğrudan satış talebinin reddi bir idari işlemdir. Tebliğden itibaren 60 gün içinde idare mahkemesinde dava açılabilir. Davanın şartları için idari işlem iptal davaları yazısına bakılabilir.
Satıştaki Hazine Arazileri Nasıl Bulunur? Liste ve Sorgulama
Hazine arazileri listesi arayanlar için resmî adres Milli Emlak Genel Müdürlüğünün ilan sitesidir. Sitede satış, kira ve irtifak ilanları ayrı bölümlerde yayımlanır. Detaylı aramayla il ve ilçe seçilebilir. İlan sayfasında ada ve parsel, tahmin edilen bedel ve geçici teminat görünür.
Türkiye'deki bütün Hazine taşınmazlarını gösteren herkese açık bir liste yoktur. Kamuya açık olan, satışa veya kiraya çıkarılan yerlerin ilanlarıdır. Yönetmeliğin 19. maddesi bu ilanların ayrıca hükümet ve belediye binalarındaki ilan tahtalarına asılmasını ister. Bedeli yüksek ihaleler Resmî Gazete'nin ilan bölümünde de yayımlanır.
Kiralık hazine arazisi sorgulaması da aynı sitenin kira bölümünden yapılır. İl müdürlüklerinin internet sitelerindeki duyurular, yerel ilanları görmek için ikinci kaynaktır.
Belirli bir yerin hazine arazisi olup olmadığını anlamak için önce ada ve parsel numarası bulunur. TKGM Parsel Sorgu ekranı parselin yerini, yüzölçümünü ve niteliğini gösterir. Malik adı bu ekranda yer almaz. Malik bilgisi için tapu müdürlüğüne başvurulur. Türk Medeni Kanunu'nun 1020. maddesine göre ilgisini inanılır kılan kişi tapu kaydını görebilir. Milli emlak birimine yazılı soru sormak da mümkündür.
Hazine arazileri nasıl tespit edilir sorusunun bir cevabı da kadastrodur. Tapuya kaydı olmayan ve kimsenin zilyetliği ispatlanamayan yerler, kadastro sırasında Hazine adına yazılır.
Köyde Hazine Arazisi Nasıl Alınır?
Köyde boş duran her yer hazine arazisi değildir. Önce yerin hukuki niteliği belirlenmelidir, çünkü üç farklı rejim vardır.
Mera, yaylak ve kışlaklar Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kullanma hakkı köye veya belediyeye aittir. 4342 sayılı Mera Kanunu'nun 4. maddesine göre bu yerler özel mülkiyete geçirilemez. Zamanaşımı da işlemez. Bu nedenle meranın satın alınması mümkün değildir.
Köy orta malı ise cami, okul, otlak ve baltalık gibi köy halkının ortak kullandığı yerlerdir. 442 sayılı Köy Kanunu'nun 8. maddesine göre orta malı, Devlet malı gibi korunur.
Köy yerleşme alanındaki hazine arazisi için 4706 sayılı Kanunun 4/1-d bendi uygulanır. Belediye ve mücavir alan dışındaki köy ve mezraların yerleşme alanında, 5.000 metrekareye kadar olan yer kullanıcısına doğrudan satılabilir. Alıcı, 18 Temmuz 2001'de o köyün nüfusuna kayıtlı olmalı ya da 31 Aralık 2000'den beri orada oturmalıdır. Tapuya, yerin satış amacı dışında kullanılmayacağı şerhi konur. Başvuru ilçedeki milli emlak müdürlüğüne veya şefliğine yapılır.
Köy Kanunu'nun ek 12. ve 13. maddeleri ayrı bir yol açar. Köy yerleşme planında konut alanına ayrılan Hazine taşınmazları, köy tüzel kişiliği adına tescil edilebilir. İhtiyar meclisi bu parselleri köyde oturan, nüfusa kayıtlı ve evi olmayan kişilere rayiç bedelle satar. Parsel en çok 2.000 metrekaredir. Bedel peşin ya da beş yılda beş eşit taksitle ödenir. Alıcı beş yıl içinde bina yapmak zorundadır ve yeri on yıl devredemez. Bu yolda başvuru yeri muhtarlıktır.
Ham Toprak Nedir, Nasıl Satın Alınır?
Ham toprak, hiç işlenmemiş ve tapuya kaydı olmayan araziyi anlatan bir deyimdir. Kanunda ayrı bir tanımı yoktur. Hukuken bu yerler çoğu zaman Devletin hüküm ve tasarrufu altındadır. Kayalık, dağ ve tepe gibi tarıma elverişsiz yerler ise hiçbir şekilde özel mülkiyete konu olamaz (TMK md. 715).
Hazineden ham toprak satışı doğrudan yapılmaz. Tescil dışı yerler önce kadastroyla Hazine adına tapuya yazılmalıdır. 6292 sayılı Kanunun 12. maddesi de tarım arazileri için bu sırayı öngörür. Tescilden sonra taşınmaz, diğer hazine arazisi gibi ihale yoluyla satılır.
Ham toprak satın alma yerine imar ve ihya yolu da sorulur. 3402 sayılı Kadastro Kanunu'nun 17. maddesi bu yolu düzenler. Emek ve masrafla tarıma elverişli hâle getirilen yer, şartları varsa bunu yapan kişi adına yazılır. Kanunun 14. maddesi yirmi yıllık zilyetlik ve sulu arazide 40, kuru arazide 100 dönüm sınırı arar. İmar planı alanlarında bu yol kapalıdır.
Hazine Arazisi Nasıl Kiralanır?
Hazine arazisi kiralamasında da kural ihaledir. Yıllık kira tahmini bütçe sınırına kadar ise açık teklif, sınırı aşarsa kapalı teklif uygulanır (Yönetmelik md. 67). Tarım arazileri ise pazarlıkla kiraya verilebilir. Devletten arazi kiralamak isteyen kişi, satış ilanlarının bulunduğu aynı sitenin kira bölümünü izler.
Bir hazine arazisi en çok on yıl için kiraya verilir. Turistik tesis ve enerji yatırımlarında bu süre aşılabilir. Üç yıldan uzun kiralamalarda önce Bakanlık izni alınır (md. 68).
Yönetmeliğin 12. maddesine göre ilk yıl tahmini kira, kural olarak rayiç bedelin yüzde dördüdür. Tarım ve hayvancılık amaçlı kiralamalarda, belirli şartlarla bu oran yüzde bir buçuktur. İlk yıl kiranın dörtte biri, ihale onayının tebliğinden itibaren on beş gün içinde ödenir. Kalanı üç taksitle ödenir. Tarım arazisinde kalan kira, dönemin son ayında tek seferde de ödenebilir (md. 13).
Sonraki yıllarda kira TÜFE oranında artar. Tarımsal amaçlı sözleşmelerde artış kanuni faiz oranıyla yapılır (md. 14). Yükümlülüklerini yerine getiren eski kiracı, toplam süre yirmi yılı geçmemek üzere taşınmazı yeniden kiralayabilir. Üst üste iki taksit ödenmezse idare en az on gün süreli ihtar gönderir. Ödeme yine yapılmazsa sözleşme feshedilir (md. 74).
Hazine Arazisine Ev Yapılır mı? İşgal ve Ecrimisil
Hazine arazisi üzerine izinsiz ev yapılamaz. 4706 sayılı Kanunun 5. maddesine göre bu yerlere yapılan her yapı, başka bir işleme gerek olmadan Hazineye geçer. Kira sözleşmesi de kendiliğinden yapı izni vermez. Devlet arazisine ev yapmak isteyen kişi, önce taşınmazı satın almalı ve imar durumunu kontrol etmelidir.
İşgal eden kişiden 2886 sayılı Kanunun 75. maddesine göre geriye doğru beş yıla kadar ecrimisil istenir. İtiraz edilmezse yüzde yirmi, peşin ödenirse ayrıca yüzde on beş indirim yapılır. Mülki amir, idarenin talebi üzerine yeri en geç on beş gün içinde boşalttırır. İtiraz ve dava yolları ecrimisil davası yazısında anlatılmıştır.
Hazine arazisi zilyet hakkı da sınırlıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 713. maddesindeki zamanaşımı yalnız tapuda kaydı olmayan yerler için işler. Hazine adına tapulu yer, yıllarca kullanılsa bile bu yolla kazanılamaz. Köyde hazine arazisine ev yapmak isteyen kişi için yasal yol, yukarıdaki köy yerleşme alanı satışıdır. Satın alınan yer tarım arazisi ise yapı şartları tarım arazisine ev yapma yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Hazine Arazisi Konusunda Avukat Desteği
Hazine arazisi bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Hazine arazisi hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Bu sorunun cevabı arsanın imar durumuna ve ihale bedeline bağlıdır. İhalede bedel tahmini değerin altına inmez, rekabet varsa piyasa fiyatına yaklaşır. Satın almadan önce belediyeden imar durumu alınması ve parsel üzerinde işgal ya da şerh olup olmadığına bakılması faydalı olur.
Satın alınan hazine arazisine hemen ev yapılabilir mi?
Tapu alıcıya geçince taşınmaz sıradan bir özel mülk olur, ama ev yapmak için imar durumu ve yapı ruhsatı yine gerekir. Arazi tarım vasfındaysa tarım dışı kullanım izni de aranabilir. Köy yerleşme alanından doğrudan satışla alınan yerlerde tapudaki amaç şerhine de uyulmalıdır.
İhaleyi kazandıktan sonra vazgeçersem ne olur?
Onaylanan ihale bedeli on beş gün içinde ödenmezse ihale bozulur. Bu durumda yatırılan geçici teminat Hazineye gelir olarak kaydedilir ve geri verilmez. Ayrıca bir protesto veya mahkeme kararı gerekmez.
Yabancı uyruklu biri hazine arazisi alabilir mi?
Yönetmelik ihaleye katılmak için Türkiye'de tebligat adresi ve yasal yerleşim yeri arar. Yabancıların taşınmaz edinmesi ise ayrıca Tapu Kanunu'ndaki kısıtlamalara tabidir. Bu nedenle ihaleden önce ilgili milli emlak birimine ve tapu müdürlüğüne danışmak gerekir.
Hazine arazisi kiracısı araziyi satın alabilir mi?
Her kiracıya satın alma hakkı tanınmaz. Tarım arazisinde, 4706 sayılı Kanunun ek 6. maddesine göre doğrudan kiralanan yerler on yıllık kullanımdan sonra kiracıya satılabilir. Ticari amaçla kiralanan yerler ihaleye çıkarsa, en az üç yıllık kiracının öncelikli satın alma hakkı vardır.
İmar ve Gayrimenkul Hukuku
Kira Hukuku Avukatı
Kira hukuku avukatı; kira hukuku alanında uzman olan, kiracı ile kiraya veren (ev sahibi) arasındaki uyuşmazlıklardan doğan davalarda tecrübeli ve müvekkillerine bu alanda hukuki hizmet veren avukattır.