ÖSYM (Öğrenci Seçme ve Yerleştirme Merkezi) tarafından herhangi bir üniversiteye yerleştikten sonra Kıbrıs’taki başka bir bölüme yatap geçiş yapıp mezun olan on binlerce kişinin diplomaları haber verilmeden askıya alındı.
ÖSYM ile Türkiye'deki bir programa yerleşen, sonra yatay geçişle Kıbrıs'taki başka bir bölümden mezun olan on binlerce kişi denklik tartışmasının içinde kaldı. Bu kişilerin diplomaları kendilerine bildirim yapılmadan askıya alındı. Uygulama, mezuniyetten yıllar sonra kazanılmış hak sorununu gündeme getirdi.
Diploması askıya alınanlar arasında mimar, avukat, savcı, hakim, doktor ve diş hekimi de bulunuyor. Yükseköğretim Kurulunun kararına göre ÖSYM ile Türkiye'de bir programa yerleşenler kapsam içindedir. Bu kişiler yatay geçiş hakkını kullanarak Kıbrıs'taki bir bölüme geçmiş ve oradan mezun olmuştur. Karara göre on binlerce mezun bundan sonra denklik incelemesine tabi tutulacaktır.
On Binlerce Diplomanın Askıya Alınması Ne Anlama Geliyor
Gazete Duvar’dan Hacı Bişkin’in haberine göre; karar geriye dönük olarak da uygulanacak. YÖK kararı doğrularken, öğrenci ve mezun olan yüz bine yakın doktor, öğretmen, savcı, hakim, doktor ve mimarın bu durumdan etkileneceği tahmin ediliyor. Mezun olanlar ise karara tepkili: “Bizlere yıllar önce ‘denklik sınavı olacak’ demediler. Ne oldu da şimdi böyle bir karar alındı?”
Uygulamadan Kaç Kişi Etkileniyor
On binlerce kişiyi ilgilendiren uygulamanın kapsamı kamuoyunda tartışıldı.
Kararla birlikte görevdeki hakim, savcı, öğretmen ve avukatların da denklik incelemesine girmesi gündeme geldi. Basında yer alan bilgilere göre Kıbrıs'ta okuyan ve mezun olan yaklaşık yüz bin kişi kapsamda değerlendiriliyor. Mezun olmuş on binlerce kişinin diploması ise kendilerine haber verilmeden askıya alındı. Görevdeki hakimlerin verdiği kararların akıbeti de tartışılan sorular arasında yer aldı.
Mezunlar Uygulamaya Neden İtiraz Ediyor
İtiraz eden on binlerce mezunun ortak şikayeti bilgilendirme eksikliğidir.
YÖK'ü arayarak denklik incelemesine gireceği bilgisini alan bir kişi durumu şöyle anlatıyor: “Denklik sorunu yaşadığımı bilseydim neden Kıbrıs'a yatay geçiş yapayım ki? Bunu bize baştan söylemeleri gerekiyordu. Kıbrıs'taki bir üniversiteye yatay geçiş yaptıktan sonra mezun olan ve yıllardır avukatlık yapan bir arkadaşım, YÖKSİS'e girdiğinde diploma kaydının olmadığını gördü.” Aynı kişiye göre YÖK yetkilileri ayıklama yapılacağını söylemiş, ancak yöntemi açıklamamıştır.
Karar Kimleri Kapsıyor
Uygulama on binlerce kişiyi ilgilendirse de kapsamı dar tutulmuştur.
Uygulama, Türkiye'deki bir üniversiteye yerleştikten sonra yatay geçişle Kıbrıs'a geçenleri hedefliyor. Kıbrıs'ta Türkiye Cumhuriyeti hukukuna göre kurulmuş üniversitelerden mezun olanlar da bu kapsamdadır. YÖK yetkilileri karar metni üzerinde çalışmaların sürdüğünü, uygulamanın geriye dönük olacağını belirtmiştir. Yetkiliye göre bu kişiler artık denklik başvurusunda bulunacaktır.
Sık Sorulan Sorular
Yıllar önce alınmış bir diploma sonradan denklik incelemesine tabi tutulabilir mi?
Öğrencinin durumu, kural olarak öğrenime başladığı ve işlemin yapıldığı tarihte yürürlükte olan mevzuata göre değerlendirilir. Sonradan getirilen bir kuralın tamamlanmış işlemlere uygulanması geriye yürüme tartışması doğurur. Her dosyada geçiş tarihi, o tarihteki yönetmelik ve üniversitenin kabul kararı ayrı ayrı incelenir.
İdare hukuka aykırı bir işlemini her zaman geri alabilir mi?
Hayır. Yerleşik içtihada göre ilgilisine hak sağlayan hukuka aykırı işlemler ancak dava açma süresi içinde geri alınabilir. Yokluk, açık hata, gerçek dışı beyan ve hile hâlleri bu kuralın dışındadır. Sınır, hukuki güvenlik ile hukuka uygunluk arasındaki dengeyi kurar.
Yetkilinin açıklamasına göre diplomaların geçersiz sayılması söz konusu değildir. Mezunlar denkliğe başvuracak, yurt dışında kalınan süre ve alınan krediler hesaplanacaktır. Başvurular hakkında kararı komisyonlar verecektir. Bu haliyle on binlerce dosya aynı komisyon önüne gelecektir.
BU DURUMDA NE YAPILABİLİR ?
Geriye Yürümezlik İlkesi Uygulamayı Nasıl Sınırlar
Öğrencinin durumu, eğitime başladığı tarihte yürürlükte olan mevzuata göre değerlendirilmelidir. Lehe olan düzenleme varsa o uygulanır. Sonradan getirilen bir kuralın geçmişe yürütülmesi ise ayrı bir sorun doğurur. On binlerce mezunun durumu geriye yürümezlik, kazanılmış haklara saygı ve hukuki güvenlik ilkeleri üzerinden çözülür.
Geriye yürümezlik ilkesinin tanımında görüş birliği bulunmaz[1]. Genel kabule göre ilke, yeni kuralın yürürlük tarihinden önceki döneme sonuç bağlamasını yasaklar. Kural yalnızca yürürlüğe girdiği tarihten sonraki olaylara uygulanır.
Bunun nedeni açıktır. Kimseden bugün bilinmeyen bir kurala göre davranması beklenemez[2]. Türk doktrini ve uygulaması da bu ilkeyi hukukun genel bir ilkesi sayar[3].
İdari İşlemler Neden Geçmişe Etki Edemez
Kanunlar için öngörülen bu ilke, idari işlemlerin tümü bakımından da temeldir[4]. İdari işlem, yürürlüğe girdiği andan başlayarak etki doğurur. İdare geçmişi değil geleceği düzenleme yetkisine sahiptir[5]. Bireysel ya da düzenleyici olsun, işlemler tesis edildikleri tarihten daha eski bir döneme sonuç bağlayamaz[6]. Bu kural hem yargı kararlarında hem de öğretide kabul edilmiştir[7].
İlkenin temelinde hukuki güvenlik yatar. Henüz var olmayan bir kuralı geçmişe uygulamak, kişilerin güvenini sarsar[8]. Hukuki güvenlik için kuralların öngörülebilir olması gerekir. Geriye yürüyen bir normun öngörülebilir sayılması ise mümkün değildir.
İlkenin iki yönü vardır. Birinci yön yasama organına seslenir: kurallar sık ve keyfi biçimde değiştirilmemelidir[9]. Kişiler düzenlemelerin makul bir süre yürürlükte kalacağına güvenerek geleceklerini planlayabilmelidir. İkinci yön ise tamamlanmış olay ve ilişkilere yeni normun uygulanmasını yasaklar. Bu nedenle geriye yürüyen kural, hukuk devleti ilkesini de zedeler.
Kıbrıs'ta okuyan on binlerce öğrenci bakımından bu sonuç doğrudandır. Yatay geçiş yapıldığı tarihte denklik incelemesi öngörülmemişse, sonradan getirilen kural o döneme uygulanamaz. Aksi yorum, on binlerce kişinin yıllar önce yaptığı tercihleri bugünkü kuralla ölçmek anlamına gelir.
Geriye yürümezlik ilkesinin istisnası idari işlemin geri alınmasıdır. Hukuka uygun işlemlerin geri alınamayacağı genel olarak kabul edilir[10]. Bu, işlemle yaratılan durumlara hiç son verilemeyeceği anlamına gelmez. Hukuka uygun işlemin etkileri, geri alma yerine karşı işlem adı verilen ayrı bir işlemle sona erdirilir[11].
İdare Hukuka Aykırı İşlemini Ne Zaman Geri Alabilir
Asıl tartışma süre üzerinde yoğunlaşır. İdare hukuka aykırı işlemini hangi süre içinde geri alabilir? Burada hukuki güvenlik ile hukuka uygunluğa saygı ilkesi çatışır[12]. İşlemin her zaman geri alınabileceği kabul edilirse hukuki güvenlik ortadan kalkar[13]. Fransız Danıştayı bu sorunu 3 Kasım 1922 tarihli Dame Cachet kararıyla çözmüş, geri alma süresini iptal davası süresine bağlamıştır[14].
Türk hukukunda aynı bağ ilk kez Yargıtay İçtihadı Birleştirme Büyük Genel Kurulunun 27.01.1993 gün ve E.1972/6-K.1973/2 sayılı kararında kurulmuştur. Karara göre açık hata ve hile ile elde edilen işlemler her zaman geri alınabilir. Bunun dışında ilgilisine hak sağlayan hukuka aykırı işlemler ancak dava açma süresi içinde geri alınabilir. Danıştay ise 1973 yılına kadar aksi yönde karar vermeyi sürdürmüştür[15].
Danıştay İçtihadı Birleştirme Kararıyla konu standarda bağlanmıştır[16]. Karara göre yokluk, açık hata, gerçek dışı beyan ve hile halleri dışında, hukuka aykırı terfi ve intibak nedeniyle fazla ödenen tutarlar yalnızca ilk ödeme tarihinden itibaren dava süresi içinde geri alınabilir. Açık hata bir Danıştay kararında şöyle tanımlanmıştır.
Mevzuat hükmünün yoruma ihtiyaç göstermeyecek kadar açık olduğu, idare edenlerin kasıt ya da ihmal içinde olmadıkları sürece, hükmü uygularken hataya düşmelerinin beklenemeyeceği hallerde, maddi olaya ve mevzuatın açık hükmüne aykırı davranılmış ve bu durum da işlemi yok denilecek kadar sakatlamış ise, idarenin açık hatasından söz edilebilir
Bu tanım açık hatanın sınırını dar tutar[17]. Başka bir kararda ise şu sonuca varılmıştır.
Fiilen katkı sağlamadan yapılan ödemenin hatalı olduğunun basit bir inceleme ile fark edilmeyip hesapların denetimi sonucu ortaya çıkarıldığı hususu dikkate alındığında, bu ödemenin açık hata kapsamında değerlendirilmesine hukuken olanak bulunmadığına,
Karar, basit bir incelemeyle fark edilmeyen hatanın açık hata sayılmayacağını gösterir[18].
Kazanılmış Haklara Saygı İlkesi Nasıl Uygulanır
Kazanılmış haklara saygı da hukukun genel ilkelerindendir[19]. Bu ilkelerin açık bir anayasal dayanağı bulunmaz. Yine de bunlara uyulması hukuk devletinin gereğidir. Hukuki güvenlik ile kazanılmış hak arasında zorunlu bir bağ vardır.
Kazanılmış hakkın varlığı için üç zorunlu unsur aranır.
Hak, bireysel bir idari işlemden doğmuş olmalıdır.
Hak, işlemin tesis edildiği anda geçerli olan hukuk kurallarına uygun olmalıdır.
Hak, kesinleşmiş olmalıdır.
Buna karşılık bazı işlemler kazanılmış hak doğurmaz.
Yok hükmündeki işlemler bu gruptadır.
Hile ile elde edilen işlemler de kazanılmış hak doğurmaz.
İkrah yani zorlama altında yapılan işlemler aynı sonuca bağlanır.
Açık hata ile tesis edilmiş işlemler de bu kapsamdadır.
Kıbrıs'a yatay geçiş yapan on binlerce mezunun durumu bu ölçütlere göre değerlendirilir. Yatay geçiş kararı ve mezuniyet işlemi bireysel idari işlemdir. İşlemler yapıldığı tarihte yürürlükte olan yönetmeliğe dayanmıştır. Diplomalar da yıllar önce kesinleşmiştir. Kişinin hilesi veya gerçek dışı beyanı yoksa, on binlerce diploma bakımından kazanılmış hak doğmuş sayılır.
Yatay Geçiş Hangi Mevzuata Göre Yapılır
Yatay geçiş, Yükseköğretim Kurumlarında Önlisans ve Lisans Düzeyindeki Programlar Arasında Geçiş, Çift Anadal, Yan Dal ile Kurumlar Arası Kredi Transferi Yapılması Esaslarına İlişkin Yönetmelik ile düzenlenir. Yönetmelik, kurum içi ve kurumlar arası geçişin şartlarını, kontenjanı ve başvuru takvimini gösterir. On binlerce başvuru her yıl bu kurallara göre sonuçlanır. Şartların ayrıntısı için YÖK yatay geçiş yönetmeliği sayfası incelenebilir.
Geçiş işlemini yapan üniversite, başvuruyu kendi senato kararları ve yönetmelik çerçevesinde değerlendirir. Kabul kararı bireysel bir idari işlemdir. Bu işlem hukuka uygunsa öğrenci lehine hak doğurur. Genel çerçeve için yatay geçiş şartları başlığına bakılabilir.
Kıbrıs Üniversitesinden Alınan Diploma Nasıl Tanınır
Yurt dışındaki yükseköğretim kurumlarından alınan diplomaların denkliğini tespit yetkisi YÖK'e aittir. Bu yetki 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 7. maddesinde sayılmıştır. On binlerce denklik dosyası bu yetkiye dayanılarak incelenir. Başvurular Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği uyarınca yürütülür.
İnceleme sırasında öğrenim süresi, alınan krediler, müfredat ve yurt dışında geçirilen süre değerlendirilir. Eksiklik görülürse seviye tespit sınavı veya tamamlama eğitimi istenebilir. Başvuru adımları diploma denklik başvurusu sayfasında anlatılmıştır. Güncel duyurular YÖK denklik birimi üzerinden takip edilir.
Denklik İşlemine Karşı Hangi Dava Açılır
Denklik başvurusunun reddi veya diplomanın askıya alınması birer idari işlemdir. Bu işlemlere karşı iptal davası açılabilir. Süre, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 7. maddesine göre tebliğden itibaren altmış gündür. Dava, Ankara idare mahkemelerinde görülür. On binlerce kişi bakımından aynı hukuki sorun tartışılacaktır.
Dava açmadan önce aynı Kanunun 11. maddesine göre üst makama başvurulabilir. Bu başvuru dava süresini durdurur. Altmış gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Dilekçede ayrıca yürütmenin durdurulması istenebilir. Bu talep, işlemin açıkça hukuka aykırı olması ve telafisi güç zarar doğurması şartına bağlıdır.
Dava dilekçesinde geriye yürümezlik, kazanılmış hak ve hukuki güvenlik ilkeleri birlikte ileri sürülür. Yatay geçiş tarihindeki mevzuat ve üniversitenin kabul kararı dosyaya eklenir. Benzer uyuşmazlıklardaki yaklaşım için YÖK denklik davaları ve itirazlar sayfası incelenebilir.
İlkeler Bir Arada Nasıl Sonuç Doğurur
Sonuç olarak ;
Geriye yürümezlik ve kazanılmış haklara saygı, uluslararası hukukun da benimsediği ilkelerdir. İkisinin birleştiği hukuki güvenlik ilkesi ise hukuk devletinin temel şartıdır. Bu nedenle idare, geçmişe sonuç bağlayan işlemler kurmamalı ve kazanılmış hakları gözetmelidir. Güvence ancak idari faaliyetlerin öngörülebilir olduğu düzenlerde sağlanır[20].
Bu ölçütler karşısında YÖK'ün denklik konusundaki uygulaması tartışmalıdır. Yıllar önce yapılan işlemlerde açık hata veya hile yoksa geri alma yoluna gidilemez. Bireysel idari işlemden doğan ve kesinleşmiş haklar yıllardır kullanılmaktadır. Diplomaların denkliğe bağlanmasına ilişkin işlemlere karşı on binlerce kişi iptal davası açabilir. İptal kararı sonrasında kararın uygulanması ve kaybedilen hakların geri alınması ayrıca takip edilir.
___________________________________________
Geriye Yürümezlik İlkesine İlişkin Dipnotlar
Dipnot [1] AKILLIOĞLU, Tekin, Yasaların Zaman Bakımından Uygulanması, AİD, C.17, 1984 s.40.
Dipnot [2] Yıldırım Uler, İdari Yargıda İptal Kararlarının Sonuçları, Ankara, 1970, s. 17.
Dipnot [3] AYMK, 24.06.2004, E.2004/18, K.2004/89, RG.23.11.2004, S.25649; AYMK, 27.12.2002, E.2002/146, K.2002/201, RG. 11.12.2003, S.25282; Da.1D. 23.01.2004, E.2003/176, K.2004/8; Da.11D. 22.04.1998, E.1997/491, K.1998/1412, Kararlar için bkz. Danıştay İçtihat Bilgi Bankası www.danistay.gov.tr; Lütfi Duran, İdare Hukuku Ders Notları, İstanbul, 1982, s. 412; Bıyıklı, a.g.m., s. 91; Uler, a.g.e., s. 17-18.
Dipnot [4] Tekin Akıllıoğlu, Ekonomik Anlamda Yönetsel İşlemlerin Geriye Yürümezlik Kuralı Karşısında Çeşitli Durumları, s. 33.
Dipnot [5] Lütfi Duran, a.g.e., s. 412.
Dipnot [6] GÖZLER, Kemal İdare Hukuku Dersleri, 6.Baskı, Bursa, 2007.s.370.
Dipnot [7] DİDDGK, 29.01.1999, E.1998/316, K.1999/169, Danıştay İçtihat Bilgi Bankası.
Dipnot [8] OĞURLU, Yücel, İdare Hukukunda Kazanılmış Haklara Saygı ve Haklı Beklentiler Sorunu, Ankara, 2003. S.189.
Dipnot [9] Mustafa Erdoğan, Anayasal Demokrasi, Ankara, 2001, s. 109.
Dipnot [10] Hasan İsmet Bıyıklı, a.g.m. s. 106; TAN bu konuda “hak doğuran işlem-hak doğurmayan işlem” ayrımı yapmaktadır. Bu görüşe göre hak doğurmayan işlemlerin geri alınması geri alma değil kaldırmadır. Turgut Tan, a.g.e., s. 40.
Geri Alma ve Kazanılmış Hakka İlişkin Dipnotlar
Dipnot [11] TAN, Turgut, İdari İşlemin Geri Alınması, Ankara, 1970. S.50.
Dipnot [12] Turgut Tan, a.g.e., s. 64-65.
Dipnot [13] Turan Yıldırım, “İdari İşlemlerin İptali ve Geri Alınması”, Prof. Dr. Yıldızhan Yayla’ya Armağan, No:4, İstanbul, 2003, s. 581.
Dipnot [14] Yücel Oğurlu, a.g.e., s. 202.
Dipnot [15] Da.5D. 24.02.1956, E.1954/1178, K.1956/554, Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
Dipnot [16] DİBK, 22.12.1973, E.1968/8-K.1973/14, DD, Aynı yönde DİBK, 06.07.1987, E.1987/1, K.1987/2, Kazancı İçtihat Bilgi Bankası, www.kazanci.com.tr.
Dipnot [17] Da.10D. 18.05.2005, E.2003/4745, K.2005/2591, Kazancı İçtihat Bilgi Bankası.
Dipnot [20] Mehmet Altundiş, “Hukuki Güvenlik İlkesi”, Yasama Dergisi, Sayı: 10, Eylül-Ekim-Kasım-Aralık 2008.
Kıbrıs'a Yatay Geçiş ve Denklik Konusunda Avukat Desteği
Kıbrıs'a yatay geçiş sonrası doğan denklik sorununda izlenecek yol, her dosyada ayrı değerlendirilir. Geçiş tarihi, o tarihte yürürlükte olan yönetmelik ve üniversitenin kabul kararı sonucu etkiler. Aynı uygulama on binlerce mezunu ilgilendirse de dosyalar aynı değildir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilirsiniz. Talebinizi hukuki soru formu üzerinden de iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Açık hata kavramı hangi durumu anlatır?
Açık hata, mevzuat hükmünün yoruma ihtiyaç göstermeyecek kadar açık olduğu hâllerde ortaya çıkar. İşlemin, hükme ve maddi olaya aykırılığı nedeniyle yok denecek kadar sakat olması aranır. Basit bir incelemeyle fark edilmeyip ancak hesap denetimiyle ortaya çıkan yanlışlık açık hata sayılmaz. Kavramın sınırı bu yönüyle dar tutulur.
Kazanılmış haktan söz edebilmek için hangi şartlar aranır?
Hakkın bireysel bir idari işlemden doğmuş olması aranır. İşlem, tesis edildiği anda yürürlükte olan kurallara uygun bulunmalıdır. Son olarak hakkın kesinleşmiş olması gerekir. Üç şart birlikte gerçekleşmezse kazanılmış haktan söz edilemez.
Hangi işlemler kazanılmış hak doğurmaz?
Yok hükmündeki işlemler bu kapsamdadır. Hile ile veya zorlama altında elde edilen işlemler de hak doğurmaz. Açık hata sonucu kurulan işlemler aynı gruptadır. Kişinin beyanında gerçeğe aykırılık varsa idare işlemi her zaman geri alabilir.
Diploması askıya alınan kişi hangi davayı açar?
Askıya alma ve denklik incelemesine tabi tutma birer idari işlemdir. Bu işlemlere karşı iptal davası açılır ve dava Ankara idare mahkemelerinde görülür. Süre, işlemin bildirilmesini izleyen günden başlayarak altmış gündür. Telafisi güç zarar doğuyorsa yürütmenin durdurulması da istenir.
Dava dilekçesinde hangi ilkeler ve belgeler öne çıkarılır?
Dilekçede geriye yürümezlik, kazanılmış haklara saygı ve hukuki güvenlik ilkeleri birlikte ileri sürülür. Yatay geçişin yapıldığı tarihteki yönetmelik metni dosyaya eklenir. Üniversitenin kabul kararı, transkript ve mezuniyet belgesi de sunulur. Kişinin beyanında gerçeğe aykırılık bulunmadığı ayrıca vurgulanır.
Bilgi Haberleri
ASGARİ ÜCRET ZAMMI
2025 Asgari ücret 22.104,00 lira oldu. Asgari ücret 2025 yılında %30 artışla net 22.104,00 TL olarak verilecek. Asgari ücret, 1 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak üzere net 22.104,00 lira olarak belirlendi. 2025 Yılı Asgari ücreti 22.104,00 lira oldu. 2025 yılında asgari ücret, %30 artışla net 22.104,00 TL olarak uygulanacak. Asgari ücret, 1 Ocak 2025 tarihinden geçerli olmak…
