KİMLER MEDİKAL ESTETİK YAPABİLİR?

Kimler medikal estetik yapabilir sorusu, cerrahi nitelikte olmayan, minimal invaziv prosedürleri kapsayan medikal estetik uygulamalarının hukuki mahiyetini kapsamaktadır. Türk Hukuku’nda bu alana ilişkin düzenlemeler, münhasıran 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ve Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan özel mevzuat ile belirlenmiştir. Bu hukuki çerçeve, medikal estetiğin, salt bir kozmetik hizmet olmaktan ziyade, hekimlik mesleğinin ruhsatlandırılmış ve denetime tabi bir uzmanlık alanı olduğunu ortaya koyar. Dolayısıyla, uygulamaların tıbbi bir risk taşıması ve uzmanlık gerektirmesi, yetki sorununun kamu sağlığı ve hukuki sorumluluk bağlamında ele alınmasını zorunlu kılmaktadır.

Bu düzenlemeler ışığında, kimler medikal estetik yapabilir sorusunun cevabı, esasen tıp doktorları ve ilgili mevzuatta yetki sınırları çizilen diş hekimleri ile sınırlıdır. Yetkili olmayan kişilerin, özellikle yardımcı sağlık personeli veya estetisyenlerin dolgu, botoks gibi tıbbi işlemleri yapması, hem meslek icrasına ilişkin hukuki normların ihlali hem de Türk Ceza Kanunu kapsamında suç teşkil eden bir eylemdir. Medikal estetik uygulamalarından kaynaklanan zararlarda tazminat sorumluluğu ve ceza hukuku yaptırımları, yetkisiz uygulamaların hukuki ciddiyetini vurgulamaktadır. Bu makalede, hekimlerin ve diş hekimlerinin yetki alanları, yetkisiz kişilerin rolü, aydınlatılmış onamın önemi ve Yargıtay/Danıştay kararları ışığında güncel hukuki durum derinlemesine incelenecektir.

Medikal Estetik Kavramı ve Hukuki Çerçevesi

Medikal estetik kavramı ve hukuki çerçevesi , modern tıbbın ve estetik taleplerin kesişim noktasında yer alan, cerrahi olmayan minimal invaziv uygulamalar bütününü ifade eder. Bu uygulamalar, botoks, dolgu ve benzeri prosedürleri kapsamakla birlikte, görünüm iyileştirmenin ötesinde tıbbi riskler taşıyan sağlık hizmeti niteliği taşımaktadır. Türk Hukuku’nda bu alandaki temel düzenleyici dayanak, 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun olup , bu Kanun hekimlik mesleğini icra yetkisini sadece tıp doktorlarına vermekte, böylece kimler medikal estetik yapabilir sorusunun cevabını yasal bir zorunlulukla sınırlamaktadır.

Ayrıca, Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı yönetmelik ve genelgeler, bu tür uygulamaların sadece belirli uzmanlık alanlarına sahip hekimler ve ruhsatlandırılmış sağlık kuruluşları tarafından yapılabileceğinin sınırlarını kesin olarak çizmiştir. Bu katı hukuki çerçeve, yetkisiz kişilerin estetik işlemler yapmasının önüne geçerek kamu sağlığını ve hasta güvenliğini korumayı amaçlamakta ve bu nedenle kimler medikal estetik yapabilir sorusunu hukuki sorumluluklar bağlamında ele almayı gerektirmektedir.

Medikal Estetik ile Plastik Cerrahi Arasındaki Farklar

Kimler medikal estetik yapabilir sorusunu aydınlatmada, medikal estetik uygulamaları ile Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi ihtisası kapsamındaki invaziv işlemler arasındaki ayrımın açıklamakta fayda vardır. Plastik cerrahi, genellikle genel anestezi altında, büyük cerrahi kesiklerle gerçekleştirilen ve doku/organ bütünlüğünde kalıcı, radikal değişimler yaratan ameliyatları içerirken; medikal estetik, botoks ve dermal dolgu gibi iğne veya minimal girişim gerektiren, non-invaziv veya minimal invaziv karakterli, kalıcılığı sınırlı uygulamalardır.

Bu temel tıbbi ve operasyonel farklılık, hukuki yetki ve sorumluluk alanlarını da ayrıştırmaktadır. Kapsamlı cerrahi müdahaleler sadece Plastik Cerrahi uzmanlarının yetki alanıyken, poliklinik şartlarında yapılabilen medikal estetik işlemler, ilgili sertifikaya sahip tıp hekimleri tarafından da icra edilebilir. Bu ayrımın hukuken gözetilmesi hem hasta onamının kapsamını hem de uygulamadan doğabilecek zararlarda hekimin ve sağlık kuruluşunun cezai ve tazminat sorumluluğunun sınırlarını tayin eder; dolayısıyla, kimler medikal estetik yapabilir sorusunun yasal cevabı bu ayrıma göre şekillenmektedir.

Kimler medikal estetik yapabilir

Türk Hukukunda Medikal Estetik Uygulamalarının Dayanakları

Kimlerin medikal estetik yapabileceği sorusunun dayanakları bakımından, Türk Hukuku’nda bu alana ilişkin düzenleyici içtihatlar mevcuttur. Medikal estetik uygulamalarının icrasına yetki veren temel yasal dayanak, lex generalis niteliği taşıyan 1219 sayılı Tababet ve Şuabatı Sanatlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun’dur ve bu Kanun, tanı ve tedavi yetkisini münhasıran tıp doktorlarına tevdi ederek kimler medikal estetik yapabilir çerçevesini en üst düzeyde belirler. Bu ana düzenlemeye ek olarak, Sağlık Bakanlığı tarafından yayımlanan Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik ve özel genelgeler, medikal estetik işlemlerinin spesifik uygulama usullerini, yetkili hekim gruplarını ve ruhsatlandırma şartlarını lex specialis olarak detaylandırmaktadır.

Bu ikincil düzenlemeler, sadece özel sertifikasyona sahip hekimlerin yetkili olduğunu şart koşarak kimler medikal estetik yapabilir alanını daraltır. Yüksek yargı organlarının, bilhassa Yargıtay ve Danıştay’ın içtihatları ise, bu uygulamaların sınırlarının daraltılmasında ve kimler medikal estetik yapabilir kuralına aykırı uygulamaların hukuki sonuçlarının belirlenmesinde birincil rol oynamaktadır. Neticede, kimler medikal estetik yapabilir sualine verilen hukuki yanıt, kamu sağlığını koruma gayesiyle tesis edilmiş bu yasal ve idari mevzuat bütünlüğüne sıkı sıkıya bağlıdır.

Hangi Hekimler Medikal Estetik Yapabilir?

Kimler medikal estetik yapabilir sorusunun cevabı, yalnızca tıp doktoru unvanına sahip olmayı değil, aynı zamanda ilgili mevzuatla belirlenmiş ek yetkinlik ve sertifikasyon şartlarını da gerektirir. Türk Hukuku’nda, medikal estetik uygulamalarını yapma yetkisine öncelikli olarak Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi uzmanları ve Dermatoloji uzmanları sahiptir. Bunların dışında kalan diğer tıp hekimlerinin de belirli minimal invaziv medikal estetik uygulamalarını yapabilmesi için Sağlık Bakanlığı’nın açtığı veya yetkilendirdiği programları başarıyla tamamlayarak Medikal Estetik Uygulama Sertifikası almış olmaları zorunludur.

Bu sertifikasyon şartı, uygulamanın teknik bilgi ve risk yönetimi gerektirmesi nedeniyle hekimin yetkinliğini güvence altına almayı amaçlar. Ayrıca, diş hekimleri de kendi meslek sınırları ve anatomik çalışma bölgeleri dahilinde, yani ağız ve çene çevresi ile sınırlı olmak üzere, dermal dolgu ve botoks gibi bazı medikal estetik işlemleri icra edebilirler. Dolayısıyla, kimler medikal estetik yapabilir yasal çerçevesi, unvan ve diplomaya ek olarak, alınan ihtisas veya sertifika ile çizilmiş keskin sınırlarla belirlenmiştir.

Diş Hekimlerinin Medikal Estetik Uygulamalarındaki Sınırları

Diş hekimliği meslek mevzuatı, 1219 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler çerçevesinde, diş hekimlerinin medikal estetik uygulamalarındaki yetki sınırını kesin olarak belirlemiştir. Kimler medikal estetik yapabilir sorusunun bu meslek grubundaki cevabı, diş hekimliği uzmanlık alanıyla doğrudan ilişkili bölge ve prosedürlerle kısıtlıdır. Esas itibarıyla, diş hekimleri, ağız ve diş sağlığını ilgilendiren tanı ve tedavi süreçlerinin bir parçası olarak, yüz ve ağız çevresi anatomisine hâkimiyetleri sebebiyle, bu bölgedeki botoks ve dermal dolgu uygulamalarını yapma yetkisine sahiptir.

Ancak, bu yetki, münhasıran diş hekimliği uygulamalarının fonksiyonel veya estetik bütünlüğünü sağlamaya yönelik olmalı ve yetki sınırını aşarak genel vücut estetiğine yönelik uygulamaları kapsamamalıdır. Diş hekimlerinin, yüzün alt kısmındaki bu uygulamaları yapabilmesi için dahi özel eğitim ve sertifikasyon şartı aranmakta olup, bu yasal sınırı aşan her türlü medikal estetik eylemi, yetkisiz hekimlik veya mesleki yetkinin kötüye kullanılması anlamına gelir ki bu durum, kimler medikal estetik yapabilir hususundaki yasal ciddiyeti bir kez daha ortaya koyar.

Hemşire ve Diğer Sağlık Personelinin Rolü ve Yetki Sorunu

Kimler medikal estetik yapabilir sorusunun yasal çerçevesinde, hemşire ve diğer yardımcı sağlık personelinin bu uygulamaları bizzat icra etme yetkisi kesinlikle bulunmamaktadır. 6283 sayılı Hemşirelik Kanunu’nun çizdiği mesleki sınırlar, hemşirelerin rolünü, hekimin tanı ve tedavi süreçlerine asiste etme, reçete edilen tedavileri uygulama ve hasta bakımı sağlama görevleriyle tahdit etmiştir. Bu sınırlama dâhilinde, dermal dolgu veya botoks gibi minimal invaziv dahi olsa tıbbi müdahale niteliği taşıyan medikal estetik işlemler, hekimin devredilemez mesleki yetkisi altındadır.

Dolayısıyla, bir hemşirenin veya estetisyenin bu uygulamaları hekim denetimi olmaksızın, hatta kimi zaman hekimin talimatıyla dahi olsa bağımsız şekilde yapması, meslek sınırlarını aşarak yetkisiz hekimlik suçunu oluşturur. Bu durum, sadece cezai sorumluluk doğurmakla kalmaz, aynı zamanda idari yaptırımlara ve tazminat yükümlülüğüne de yol açar; zira, kimler medikal estetik yapabilir hususundaki katı yasal düzenlemeler, hasta güvenliği ve kamu sağlığının korunması adına kamu düzeninin bir gereğidir. Bu nedenle, kimler medikal estetik yapabilir kuralı, hekim dışı personelin bu alandaki aktif uygulamacı rolünü kesinlikle reddeder.

Yetkisiz Kişilerin Medikal Estetik Yapmasının Hukuki Sonuçları

Kimler medikal estetik yapabilir yasal düzenlemesinin çizdiği yetki sınırları dışında kalan kişilerce gerçekleştirilen medikal estetik müdahaleler, Türk Hukuku nezdinde müeyyidesi ağır sonuçlar doğurmaktadır. Öncelikle, tıp diploması ve gerekli sertifikasyondan yoksun bir kişinin bu tür tıbbi işlemleri yapması, 1219 sayılı Kanun’un ihlali anlamına gelmekte ve Türk Ceza Kanunu kapsamında yetkisiz hekimlik suçu olarak nitelendirilmektedir. Bu suçun oluşması, fail hakkında hürriyeti bağlayıcı ceza yaptırımı uygulanması potansiyelini beraberinde getirir.

Ayrıca, uygulamalar sonucunda hastanın vücut bütünlüğünde meydana gelen herhangi bir zarar veya komplikasyon, eylemin mahiyetine göre taksirle veya kasten yaralama suçlarının da gündeme gelmesine neden olabilir. Hukuki sorumluluk alanında ise, yetkisiz uygulayıcı, hastanın maruz kaldığı tedavi giderleri, iş göremezlik zararları ve manevi ıstıraplar dâhil tüm tazminat taleplerinin muhatabı konumuna düşer. Bu yaptırımlar, kimler medikal estetik yapabilir sorusunun cevabının sadece bir mesleki tanım değil, aynı zamanda kamu güvenliğini temin eden zorunlu bir kural olduğunu göstermesi bakımından emsal teşkil etmektedir.

Medikal Estetikte Aydınlatılmış Onamın Önemi

Kimler medikal estetik yapabilir sorusunun yasal cevabı ne olursa olsun, uygulamayı icra eden hekimin hukuki sorumluluğunu hafifletecek en temel dayanak, hasta tarafından verilmiş olan aydınlatılmış onamın geçerliliğidir. Tıbbi Deontoloji Nizamnamesi ve Hasta Hakları Yönetmeliği, hekime, yapılacak medikal estetik işlemin niteliğini, beklenen faydalarını, olası riskleri, komplikasyonları ve mevcut alternatif tedavi yöntemlerini hastaya idrak edebileceği bir dille detaylıca açıklama yükümlülüğü getirir. Bu bilgilendirme yükümlülüğünün ihlali, hekimin uygulamada kusuru olmasa dahi, ortaya çıkan zararlardan dolayı sorumluluğunu doğurur ve verilen onamın hukuki geçerliliğini ortadan kaldırır.

Medikal estetik, genellikle estetik beklentilerle ilgili olduğu için, hastanın sonuçlara dair gerçekçi bir algıya sahip olması kritiktir; aksi takdirde estetik beklentinin karşılanmaması bile onamın kapsamı dışında kabul edilebilir. Yargıtay içtihatları, aydınlatılmış onamın yazılı ve imzalı olmasının yanında, içeriğinin şeffaf ve yeterli olmasını şart koşmaktadır; dolayısıyla, kimler medikal estetik yapabilir yasal yetkisine sahip bir hekim dahi, onam yükümlülüğünü yerine getirmemişse, hukuken kusurlu sayılacaktır.

Sağlık Bakanlığı Düzenlemeleri ve Denetimler

Kimler medikal estetik yapabilir hukuki tartışmasının pratik hayattaki yansımaları, Yargıtay ve Danıştay’ın vermiş olduğu emsal teşkil eden kararlar aracılığıyla somutlaşmaktadır. Yüksek yargı organları, medikal estetik uygulamalarının hukuki niteliğini tıbbi bir müdahale olarak kabul etmekte ve bu işlemlerden kaynaklanan uyuşmazlıklarda, hekimin aydınlatılmış onam yükümlülüğünü ve kimler medikal estetik yapabilir mevzuatına uygun hareket edip etmediğini titizlikle incelemektedir.

Özellikle Yargıtay, yetkisiz kişiler tarafından yapılan dolgu veya botoks uygulamaları neticesinde oluşan zararlara ilişkin davalarda, yetkisiz uygulayıcıyı yetkisiz hekimlik suçu kapsamında değerlendirmekte ve bu kişilerin verdikleri zararlar için tazminat sorumluluğunu kesinleştirmektedir. Danıştay ise, Sağlık Bakanlığı’nın ruhsatlandırma ve denetim kararlarına karşı açılan iptal davalarında, kimler medikal estetik yapabilir kuralına riayeti sağlayacak düzenleyici işlemlerin hukuka uygunluğunu denetleyerek, kamu düzenini sağlayan idari tasarrufları desteklemektedir. Bu kararlar bütünü, kimler medikal estetik yapabilir yasal sınırlamasının ne denli zorunlu ve uygulama açısından bağlayıcı olduğunu gösterir.

Yargıtay ve Danıştay Kararlarında Medikal Estetik Uygulamaları

Danıştay, medikal estetik sertifikasına sahip hekimlerin kazanılmış haklarının devam ettiğine hükmetmiştir. Danıştay 15. Dairesi, 2015/7809 Esas, 2018/3878 Karar sayılı ve 18.04.2018 tarihli ilamında;

Sağlık Hizmetleri Genel Müdürlüğü’nün Botoks ve Dermal Dolgu uygulamalarının sadece Plastik, Rekonstrüktif ve Estetik Cerrahi ile Dermatoloji/Deri ve Zührevi Hastalıklar uzmanlık dallarında eğitim görmüş hekimlerce yapılabileceğini belirten 03/08/2015 tarihli ve 1423 sayılı Genelgesinin iptali istemiyle açılan davada, botoks işleminin tıbbi bir girişim olduğu ve bu işlemin yüz bölgesinde uygulanmasına ilişkin eğitimin adı geçen uzmanlık dallarında verildiği hususunda tereddüt bulunmadığını, ancak 15/02/2008 tarihli Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmeliğin Geçici 4. maddesi uyarınca, yürürlükten kaldırılan Güzellik ve Estetik Amaçlı Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik kapsamında medikal estetik sertifikası almış hekimlerin de istisnai olarak kazandıkları haklarının devam ettiği, sertifikaya bağlı tıbbi işlemleri yapabileceklerinin açık olduğunu belirtmiş;

dava konusu Genelgenin öncelikle diş hekimlerinin yetkilerine ilişkin bir düzenleme olduğu ve sertifikalı hekimlerin durumundan bahsedilmemesinin düzenlemeyi hukuka aykırı hale getirmeyeceği, nitekim dava sonrasında yayımlanan 19/10/2015 tarihli ve 3624 sayılı yeni bir yazı ile sertifikalı hekimlerin kazanılmış haklarının bulunduğu yönünde açıklık getirildiği gerekçesiyle davanın reddine oybirliğiyle karar vermiştir.

Danıştay, tıp merkezlerindeki estetik birimi kurma yetkisinin Dermatoloji, Plastik Cerrahi uzmanları ve sertifikalı hekimlerle sınırlanmasını hukuka uygun bulmuştur.

Danıştay 10. Dairesi, 2019/12239 Esas, 2023/5858 Karar sayılı ve 24.10.2023 tarihli ilamında; Öncelikle, tıp merkezleri bünyesindeki estetik biriminde estetik amaçlı sağlık hizmetlerinin hangi hekimler tarafından yapılacağı hususu ele alındığında, 1219 sayılı Kanun ve tıpta uzmanlık mevzuatı uyarınca, deri ve zührevi hastalıkları (dermatoloji) uzmanları ile plastik, rekonstrüktif ve estetik cerrahi uzmanlarının, uzmanlık alanlarının verdiği görev ve yetkiye istinaden;

Ayakta Teşhis ve Tedavi Yapılan Özel Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmeliğin geçici 4. maddesinin 4. fıkrasında yer alan “mülga Yönetmelikte sayılan tıbbi işlemlerin tamamının sertifikalı hekimlerce yapılabileceği” yolundaki kural gereğince de, mülga Güzellik ve Estetik Amaçlı Sağlık Kuruluşları Hakkında Yönetmelik kapsamında sertifika almış hekimlerin, kazanılmış hak ilkesi gözetilerek, unvanlarında “estetik” veya bu anlama gelecek herhangi bir ibare kullanmaksızın estetik işlemlerini uygulamaya yetkili olduğu görülmektedir.

Medikal Estetik Uygulamalarında Karşılaşılan Sorunlar ve Çözüm Önerileri

Kimler medikal estetik yapabilir yasal düzenlemesine rağmen, uygulamada karşılaşılan temel sorun, özellikle büyük şehirlerde yetkisiz kişilerce ve ruhsatsız mekanlarda bu tür tıbbi işlemlerin icra edilmesidir. Bu durum hem haksız rekabete yol açmakta hem de hasta sağlığını doğrudan tehdit etmektedir. Bir diğer önemli sorun, bazı hekimlerin, yetkilerini aşarak, diş hekimleri gibi belirli alanlarda yetkili olan meslektaşlarının sınırlarına girmesi ya da yardımcı sağlık personelini dolaylı yoldan yetkilendirmeye çalışmasıdır.

Bu sorunların çözümü için, kimler medikal estetik yapabilir hususunda halkın ve meslektaşların farkındalığının artırılması, Sağlık Bakanlığı ve Tabipler Odası tarafından yürütülen denetimlerin sıklığının ve etkinliğinin artırılması elzemdir. Ayrıca, yargı süreçlerinin hızlandırılması ve yetkisiz uygulamalara yönelik cezai yaptırımların caydırıcılığının artırılması, kimler medikal estetik yapabilir yasal ilkesinin sahada tam olarak uygulanmasını sağlayacak kritik çözüm önerileri arasında yer almaktadır.

Medikal Estetik Yapma Yetkisi İle İlgili Sıkça Sorulan Sorular (SSS)

Medikal estetik uygulamalarını sadece doktorlar mı yapabilir?

Kimler medikal estetik yapabilir yasal sınırına göre, cerrahi olmayan bu tıbbi işlemleri sadece tıp doktorları ve belirli anatomik sınırlar dâhilinde diş hekimleri yapabilir

Hemşire veya estetisyenlerin dolgu–botoks yapması yasal mı?

Kesinlikle yasal değildir; dolgu ve botoks gibi işlemler tıbbi müdahale olup, hemşire veya estetisyenlerin bu uygulamaları yapması yetkisiz hekimlik suçu teşkil eder

Yetkisiz kişiler tarafından yapılan medikal estetikte doğan zararlar nasıl tazmin edilir?

Zarar gören taraf, yetkisiz uygulayıcıya karşı, maddi ve manevi zararlarının tazmini talebiyle hukuki sorumluluk davası açabilir ve ayrıca cezai süreç başlatılabilir.

Medikal estetik merkezleri hangi şartlarla açılabilir?

Medikal estetik merkezleri, Sağlık Bakanlığı’nın yayımladığı yönetmelikler uyarınca, belirlenen fiziki ve tıbbi donanım şartlarını yerine getirerek ve sorumlu hekim bulundurarak ruhsat almak zorundadır

Yargıtay, medikal estetik konusunda yetkisiz uygulamalar için nasıl kararlar vermektedir?

Yargıtay, yetkisiz uygulamaları yetkisiz hekimlik olarak kabul etmekte ve bu fiili gerçekleştirenler hakkında cezai sorumluluğu, ortaya çıkan zararlar için de tazminat yükümlülüğünü kesinleştiren kararlar vermektedir.

MEDİKAL ESTETİK YAPMA YETKİSİ İLE İLGİLİ AVUKATA SORU SORABİLİRSİNİZ.

Kimler medikal estetik yapabilir

Kimler medikal estetik yapabilir konusunda alanında uzman avukata soru sormak için Avukata sor linkini tıklayarak sorabilirsiniz.

AVUKATTAN ONLINE DANIŞMANLIK ALABILIRSINIZ.

Kimler medikal estetik yapabilir

Sorularınızı ve bu sorularla ilgili evrakı sisteme yükleyebilirsiniz. Online danışmanlıkta istediğiniz gün ve saati seçebildiğiniz gibi görüşme tipini de seçebilmektesiniz. Zoom, teams, whatsapp ya da telefon üzerinden görüşme sağlanabilmektedir. Ödemenin ardından tarafınıza randevu yapıldığına dair mail ile bilgi gelmektedir. Sistemde yaşanan herhangi bir sorun olduğundan iletişim numaralarımızdan iletişime geçtiğinizde toplantı manuel olarak planlanabilir. Medikal estetik yapma yetkisi konusunda müvekkillerimizin doğru bilgiye hızlı ve güvenilir şekilde ulaşmasını sağlamak için kurulan Online Danışmanlık Sistemimizden yüzlerce randevu alınmış olup müvekkillerimizin faydalanması amaçlanmıştır.

Medikal estetik yapma yetkisi