Memur refakat izni, ağır hasta ya da kaza geçiren yakın için sağlık kurulu raporuyla verilen aylıklı izindir. Hangi yakınlar için, kaç ay ve hangi şartla kullanıldığı burada anlatılıyor.
Memur refakat izni, memurun ağır kaza geçiren ya da tedavisi uzun süren bir hastalığı olan yakınının yanında bulunabilmesi için verilen aylıklı izindir. Dayanağı 657 sayılı Kanunun 105. maddesinin son fıkrasıdır. İzin sağlık kurulu raporuyla belgelenmek şartıyla üç aya kadar verilir ve gerekirse üç ay daha uzatılır. Bu sürede memurun aylığı ve özlük hakları korunur.
Memur Refakat İzni Nedir?
Refakat, hasta ya da yaralı bir kişinin yanında bulunup ona bakmak demektir. Kanun bu ihtiyacı memurun kendi hastalık izninden ayrı tutar. Memur hasta değildir, hasta olan yakınıdır. Bu yüzden izin memurun kendi raporuna değil, yakınının sağlık kurulu raporuna dayanır.
Hükmün dayanağı 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu madde 105'in son fıkrasıdır. Fıkra, 6111 sayılı Kanunla 2011'de bugünkü hâlini almıştır:
"Ayrıca, memurun bakmakla yükümlü olduğu veya memur refakat etmediği takdirde hayatı tehlikeye girecek ana, baba, eş ve çocukları ile kardeşlerinden birinin ağır bir kaza geçirmesi veya tedavisi uzun süren bir hastalığının bulunması hâllerinde, bu hâllerin sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmesi şartıyla, aylık ve özlük hakları korunarak, üç aya kadar izin verilir. Gerektiğinde bu süre bir katına kadar uzatılır."
Aynı madde iki ayrı izni düzenler. İlk fıkralar memurun kendi hastalığına ilişkindir. Bu izin uzun tedavi gerektiren hastalıkta on sekiz aya, diğer hastalıklarda on iki aya kadar verilir. Son fıkra ise yakının hastalığını konu alır ve süresi en fazla altı aydır. İki izin birbirinin yerine kullanılamaz, her biri kendi raporuna dayanır.
Kanun Bu İzni Takdire mi Bırakır?
Sık Sorulan Sorular
Eşi ameliyat olan memur refakat izni alabilir mi?
Alabilir, ancak her ameliyat yeterli değildir. Eşin ağır bir kaza geçirdiği ya da tedavisinin uzun süreceği sağlık kurulu raporuyla belgelenmelidir. Kısa süreli bir operasyonda yıllık izin veya amirin vereceği mazeret izni daha uygun olabilir.
Refakat izni için hangi hastaneden rapor alınır?
Rapor, sağlık kurulu bulunan bir hastaneden alınmalıdır. Mevzuat bu izin için belirli bir hastane türü saymaz, tek şart raporun kurul tarafından düzenlenmesidir. Aile hekimi veya tek uzman hekim raporu bu şartı karşılamaz.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Fıkrada "izin verilebilir" değil, "izin verilir" ifadesi kullanılır. Şartlar raporla belgelenmişse idarenin izni verip vermemek konusunda geniş bir takdir alanı yoktur. İdare yine de raporun usule uygun olup olmadığını ve yakınlık şartını denetler. Uzatma için de aynı dil kullanılır, yani gerektiğinde süre "uzatılır".
Refakat İzni Hangi Yakınlar İçin Kullanılır?
Kanun beş yakını sayar: ana, baba, eş, çocuk ve kardeş. Ancak her yakın için aynı şart aranmaz. Yönetmeliğin 10. maddesi yakınları iki gruba ayırır.
İlk grupta memurun bakmakla yükümlü olduğu ana, baba, eş ve çocukları vardır. Bu kişiler için ağır kaza ya da uzun tedavi gerektiren hastalığın raporla belgelenmesi yeterlidir. İkinci grupta ise bakmakla yükümlü olunmayan ana, baba, eş, çocuk ve kardeşler bulunur. Bu kişiler için raporda ayrıca refakat edilmezse hayatlarının tehlikeye gireceği yazmalıdır.
Bakmakla Yükümlü Olunan Kişi Kimdir?
Yönetmelik bu kavram için 5510 sayılı Kanun madde 3'teki tanıma gönderme yapar. Buna göre eş, belirli yaşı doldurmamış ve evli olmayan çocuklar bu kapsamdadır. Yaş sınırı kural olarak 18'dir. Lise öğrencisi için 20, yükseköğrenim gören için 25 yaşa çıkar.
Malul olduğu tespit edilen evli olmayan çocukta yaş sınırı aranmaz. Ana ve baba ise geçimleri memur tarafından sağlanıyorsa kapsama girer. Bu tespit Sosyal Güvenlik Kurumunun belirlediği ölçütlere göre yapılır. Kendi sigortası olan ya da kendi adına aylık alan yakın, bakmakla yükümlü olunan kişi sayılmaz.
Kardeş İçin Refakat İzni Hangi Şartla Verilir?
Kardeş, 5510 sayılı Kanuna göre bakmakla yükümlü olunan kişiler arasında yer almaz. Bu nedenle kardeş için memur refakat izni ancak ikinci gruptaki şartla verilebilir. Sağlık kurulu raporunda kardeşin refakat edilmediği takdirde hayatının tehlikeye gireceği açıkça yazmalıdır. Ağır bir hastalığın varlığı tek başına yetmez.
Aynı kural yetişkin ve kendi sigortası olan çocuk için de geçerlidir. Örneğin çalışan ve kendi sigortası bulunan 30 yaşındaki bir çocuk bakmakla yükümlü olunan kişi değildir. Onun için de rapora hayati tehlike ibaresinin yazılması gerekir.
Ağır Kaza ve Uzun Tedavi Şartını Sağlık Kurulu Belirler
Kanun bir hastalık listesi vermez. Kanser tedavisi ya da yoğun bakım gerektiren bir kaza ilk akla gelen örneklerdir. Ama izni doğuran şey hastalığın adı değil, sağlık kurulunun tespitidir. Kurul, hastanın durumunu ve bakım ihtiyacını değerlendirip rapora yazar.
Kısa süreli bir ameliyat ya da birkaç günlük yatış "tedavisi uzun süren hastalık" sayılmayabilir. Bu tür durumlarda memur mazeret izni ya da yıllık izin kullanabilir. Hangi iznin uygun olduğu raporun içeriğine göre belirlenir.
Sağlık Kurulu Raporunun Taşıması Gereken Bilgiler
Memur refakat izni için rapor tek hekimden değil, sağlık kurulundan alınır. Halk arasında buna heyet raporu denir. Yönetmeliğin 10. maddesinin ikinci fıkrası raporda bulunması gereken bilgileri tek tek sayar:
varsa refakatçinin sahip olması gereken özel nitelikler.
Bu bilgilerden biri eksikse idare raporu yetersiz bulabilir. Rapor alınırken süre bilgisinin ve hayati tehlike değerlendirmesinin açıkça yazıldığı kontrol edilmelidir. Kardeş ve bakmakla yükümlü olunmayan yakınlarda iznin verilip verilmeyeceğini çoğu zaman hayati tehlike satırı belirler.
Tek Hekim Raporu Neden Yetmez?
Kanun açıkça "sağlık kurulu raporu" der. Aile hekiminden ya da tek bir uzman hekimden alınan rapor bu şartı karşılamaz. Tek hekim raporu, memurun kendi hastalık izni için kullanılan bir belgedir. Yönetmeliğin 6. maddesine göre bu rapor memurun kendisi için bile bir defada en çok on gün verilebilir. Yakın için alınan tek hekim raporuna dayanarak refakat izni istemek, talebin reddedilmesine yol açabilir.
Başvuru Nasıl Yapılır?
Memur, sağlık kurulu raporunu bir dilekçeye ekleyerek bağlı olduğu birime verir. İzni, kurumun izin vermeye yetkili amiri onaylar. Dilekçede hastanın yakınlık derecesi, rapordaki süre ve iznin başlayacağı tarih yazılmalıdır. Bakmakla yükümlülük iddia ediliyorsa bunu gösteren belge de eklenebilir. Rapor tarihi ile izin başlangıcı arasında uzun bir boşluk bırakmamak, raporun güncelliği konusunda tartışma çıkmasını önlemeye yardım eder.
Memur Refakat İzni Kaç Ay Kullanılabilir?
İlk izin süresi en fazla üç aydır. Gerekirse bu süre bir katına, yani üç ay daha uzatılır. Uzatma için de yeni bir sağlık kurulu raporu gerekir. Yönetmeliğin 10. maddesinin dördüncü fıkrası üst sınırı açıkça koyar: aynı kişi ve aynı vakaya dayalı memur refakat izni toplamda altı ayı geçemez.
Sınır "aynı kişi ve aynı vaka" için konmuştur. Farklı bir yakın için ya da aynı yakının yeni ve ayrı bir hastalığı için alınan rapor, ayrı bir izin değerlendirmesine konu olabilir. Bu ayrımın nasıl yapılacağı raporun içeriğine bağlıdır.
Aynı Hasta İçin İki Memur Aynı Anda İzin Alabilir mi?
Hayır. Yönetmeliğin 10. maddesinin üçüncü fıkrasına göre aynı kişiyle ilgili olarak aynı dönemde birden fazla memur refakat izni kullanamaz. Örneğin hasta çocuğun anne ve babası memursa ikisi aynı tarihlerde bu izni alamaz. Eşler izni farklı dönemlerde kullanabilir, ancak altı aylık toplam sınır aynı vaka için geçerliliğini korur.
Refakat İzninde Maaş Kesilir mi?
Kesilmez. Kanun ve yönetmelik, izin süresince memurun aylık ve özlük haklarının korunduğunu açıkça söyler. Aylık ödenir, kademe ilerlemesi ve hizmet süresi kesintiye uğramaz. Emeklilik kesenekleri de normal biçimde yatırılır.
Refakat izni yıllık izinden ayrı bir izin türüdür. Kanunda bu sürenin yıllık izinden düşüleceğine dair bir hüküm yoktur. Fiilen çalışmaya bağlı ödemeler ise ayrı değerlendirilir. Ek ders ücreti, nöbet ücreti ya da döner sermaye payı gibi kalemler kendi mevzuatına göre hesaplanır. Bu kalemler izin süresinde ödenmeyebilir. Bordrodaki etkiyi kurumun personel ya da mutemetlik birimi netleştirir.
Altı Ay Dolduktan Sonra Başvurulabilecek İzinler
Memur refakat izni bittiğinde yakının bakım ihtiyacı sürüyorsa kanun başka bir izin yolu açar. 657 sayılı Kanunun 108. maddesinin (A) fıkrasına göre memura, refakat izninin bitiminden itibaren on sekiz aya kadar aylıksız izin verilebilir. Bunun için de sağlık kurulu raporu gerekir. Bu izin aylıksızdır ve kanundaki ifade "verilebilir" olduğu için idareye takdir yetkisi tanır.
Uzun Tedavide Süreler Nasıl Birleşir?
Örneğin bir memur, geçimini sağladığı annesinin kemoterapi tedavisi için sağlık kurulu raporu almış olsun. Kurul üç aylık refakat öngörmüştür. Memur önce üç ay memur refakat izni kullanır. Tedavi sürerse yeni raporla üç ay uzatma alır. Altı ayın sonunda bakım ihtiyacı hâlâ varsa 108/A uyarınca aylıksız izin isteyebilir. Böylece toplam süre iki yılı bulabilir, ancak son on sekiz ay aylıksızdır ve idarenin onayına bağlıdır.
Aşağıdaki tablo, yakının sağlık durumuyla bağlantılı izinleri karşılaştırır:
İzin türü
Dayanak
Süre
Refakat izni
657 md. 105 son fıkra
3 ay, gerekirse 3 ay uzatma
Sağlık nedeniyle aylıksız izin
657 md. 108/A
18 aya kadar, takdire bağlı
Engelli çocuk için mazeret izni
657 md. 104/E
Yılda toplam 10 güne kadar
Amirin takdiriyle mazeret izni
657 md. 104/C
Yılda 10 gün, zorunlu hâlde 10 gün daha
104/E izni, en az yüzde 70 engelli ya da süreğen hastalığı olan çocuğun hastalanması hâlinde verilir. Bu izni ana ya da babadan yalnız biri kullanabilir. 104/C'deki ikinci on günlük izin ise yıllık izinden düşülür ve öğretmenlere uygulanmaz.
İzin Sona Erince Göreve Dönme Yükümlülüğü
Yakın iyileşir ya da refakat ihtiyacı başka bir sebeple sona ererse memur iznin bitmesini beklemeden göreve başlar. Bu kural yönetmeliğin 10. maddesinin beşinci fıkrasındadır. Aynı fıkraya göre durum sona erdiği hâlde veya izin bittiğinde göreve başlamayan memur izinsiz ve özürsüz olarak görevi terk etmiş sayılır.
Bunun sonuçları ağırdır. 657 sayılı Kanunun 125. maddesine göre özürsüz bir veya iki gün göreve gelmemek aylıktan kesme cezası gerektirir. Kesintisiz 3 ila 9 gün gelmemek kademe ilerlemesinin durdurulması cezasının sebebidir. Kesintisiz on gün devam eden terk ise madde 94'e göre çekilme isteği sayılır. Bu son durumun sonuçları devlet memurluğundan çekilmiş sayılma yazısında anlatılmıştır.
Hastanın vefatı da refakat ihtiyacını sona erdirir. Bu durumda memur, 657 sayılı Kanunun 104. maddesinin (B) fıkrası uyarınca isteği üzerine yedi gün ölüm izni alabilir. Refakat izninin kalan kısmı ise kullanılamaz.
Bu yüzden iznin bitiş tarihi ve hastanın durumu yakından izlenmelidir. Uzatma gerekiyorsa yeni rapor, ilk izin bitmeden alınıp kuruma iletilmelidir.
Akademisyenler ve Sözleşmeli Personelin Durumu
2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu madde 64'e göre öğretim elemanları yıllık izinlerini kural olarak öğrenime ara verilen dönemde kullanır. Aynı madde, öğretim elemanlarının diğer izinlerinin 657 sayılı Kanuna göre yürütüleceğini söyler. Üniversitelerdeki idari personel de aynı hükme tabidir.
Bu nedenle profesör, doçent, doktor öğretim üyesi ve araştırma görevlisi de memur refakat izni şartlarıyla bu izinden yararlanır. Ders dönemi ortasında alınan izin, ders ve sınav görevlerinin başka bir öğretim elemanına verilmesini gerektirebilir. Bu düzenleme izin hakkını ortadan kaldırmaz.
657 sayılı Kanunun 4/B maddesine göre çalışan sözleşmeli personel ise memur değildir. Onlar için refakat izni Sözleşmeli Personel Çalıştırılmasına İlişkin Esaslar'daki ayrı hükme göre verilir. Süre ve şartlar bu metinden ayrıca kontrol edilmelidir.
Refakat İzni Talebi Reddedilirse Hangi Yollar Var?
İzin talebinin reddi bir idari işlemdir ve idare mahkemesinde dava konusu yapılabilir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu madde 7'ye göre dava açma süresi, yazılı bildirimden itibaren 60 gündür. İdare başvuruya 30 gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır (madde 10).
Dava açmadan önce üst makama başvurmak da mümkündür. İYUK madde 11'e göre bu başvuru işlemeye başlamış dava süresini durdurur. Ret işleminin gerekçesi önemlidir. Raporda eksik bilgi varsa önce raporun düzeltilmesi daha hızlı bir yol olabilir. Gerekçe yakınlık ya da hayati tehlike şartı hakkındaysa hukuki değerlendirme gerekir.
Yürütmenin Durdurulması Neden Önemlidir?
Refakat ihtiyacı çoğu zaman birkaç ay sürer, dava ise daha uzun sürebilir. Bu yüzden dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenmesi değerlendirilmelidir. Bu istek, mahkeme karar verene kadar ret işleminin etkisini durdurmayı amaçlar. İzin verilmediği için göreve gelmeyen memur hakkında disiplin işlemi başlarsa memur disiplin cezasına itiraz ve iptal davası yolu ayrıca gündeme gelir.
Kalıcı Bakım İhtiyacında Tayin Yolu
Yakının bakımı altı ayı aşacak kadar uzun sürüyorsa izin yerine yer değiştirme seçeneği de düşünülebilir. Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atamalarına İlişkin Yönetmelik madde 13, sağlık mazeretine bağlı yer değişikliğini düzenler. Bu yol memurun eşinin, annesinin, babasının ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının ve vasisi olduğu kardeşinin hastalığı için de açıktır. Genel çerçeve memur tayin hakkı yazısında yer alır. Tayin talebi reddedilirse izlenecek yol memur atama iptali davası yazısında anlatılmıştır.
Memur Refakat İzni Konusunda Avukat Desteği
Memur refakat izni bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Memur refakat izni hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Memurlar için yönetmelikte iznin bölünerek kullanılmasını düzenleyen açık bir hüküm yoktur. Uygulamada izin, rapordaki süre ve tarih aralığına göre verilir. Bölerek kullanma isteği varsa bunun rapora ve kurumun yazılı onayına bağlanması güvenli olur.
Kayınvalide veya kayınpeder için refakat izni verilir mi?
Hayır, kanundaki liste ana, baba, eş, çocuk ve kardeşle sınırlıdır. Eşin anne ve babası bu listede yer almaz. Bu yakınlar için ancak mazeret izni veya yıllık izin kullanılabilir.
Refakat izni dönüşü memur yeniden rapor almak zorunda mı?
Memurun kendisi için iyileşme raporu aranmaz, çünkü hasta olan memur değil yakınıdır. Ancak süre uzatılacaksa yeni bir sağlık kurulu raporu sunulmalıdır. Refakat ihtiyacı erken biterse memur raporu beklemeden göreve döner.
Refakat izni hizmet süresinden sayılır mı?
Evet, izin süresinde aylık ve özlük hakları korunduğu için bu süre hizmetten sayılır. Kademe ilerlemesi ve emeklilik için geçen süre kesintiye uğramaz. Kurumlara özgü bölge hizmeti gibi hesaplarda ise kurumun kendi yönetmeliğine bakmak gerekir.
İdare Hukuku
Alkollü Araç Kullanma Cezası Ne Kadar?
Alkollü araç kullanma cezası 27 Şubat 2026'dan beri ilk ihlalde 25.000 TL ve altı ay ehliyet geri alma. Tekrarlarda tutarlar, test reddi, ticari sürücü iptali ve itiraz yolu.
