Tek ders sınavına kimin girebileceği üniversite yönetmeliğine, azami süresi dolan öğrencinin sınırsız sınav hakkı ise 2547 sayılı Kanunun 44. maddesine dayanır. Kapsam dışı dersler ve ret kararına karşı yollar da açıklanıyor.
Tek ders sınavı hakkı, mezun olmak için yalnız bir dersi kalan ve o dersin devam şartını yerine getirmiş öğrenciye verilir. Bu sınav kanunda ayrıca düzenlenmez. Dayanağı, her üniversitenin kendi ön lisans ve lisans yönetmeliğidir. Azami süresi dolmuş ve tek dersi kalmış öğrencinin sınav hakkı ise doğrudan 2547 sayılı Kanundan gelir ve sınırsızdır.
Tek Ders Sınavı Nedir?
Tek ders sınavı, dönem sonunda tek dersten kalan son sınıf öğrencisine açılan ek bir sınavdır. Amacı, öğrencinin bir sonraki dönemi beklemeden mezun olmasını sağlamaktır. Öğrenci dersi yeniden almaz ve derse yeniden devam etmez. Yalnız sınava girer, geçer not alırsa mezuniyet işlemi başlar.
Bir örnekle düşünelim. Dört yıllık bir programın son döneminde olan öğrenci, bahar döneminde tek bir dersten FF alıyor. Diğer bütün derslerini ve stajını tamamlamış. Bu öğrenci şartları taşıyorsa güz dönemini beklemeden, bahar dönemi sonunda açılan sınava girebilir. Geçerse o dönemin mezunları arasında yer alır.
Sınavın adı ve kuralları üniversiteden üniversiteye değişir. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 44. maddesi, sınav çeşitlerini belirleme yetkisini senatolara bırakır. Bu yüzden bazı okullarda "mezuniyet sınavı" ya da "üç ders sınavı" adı kullanılır. Hakkın sınırını okulunuzun yönetmeliği çizer.
"Devam koşulunu yerine getirmiş olup tek dersten FF veya YZ harf notu alan mezun olabilecek durumdaki son sınıf öğrencisi için, tek derse kaldığı dönem sonunda tek ders sınavı yapılır."
Aynı madde, öğrencinin sınava birim yönetim kurulu kararıyla alındığını da belirtir. Yani hak kendiliğinden kullanılmaz; öğrencinin başvurması ve kurulun bunu kabul etmesi gerekir.
Tek Ders Sınavı Hakkı Hangi Şartlarla Doğar?
Yönetmeliklerin çoğu aynı temel şartları arar. Ayrıntı değişse de hakkın doğması için genellikle şu durumların birlikte bulunması gerekir:
Sık Sorulan Sorular
Tek ders sınavına kaç kez girilebilir?
Bu sayı üniversitenin yönetmeliğine göre değişir. Bazı okullar sınavı bir defaya mahsus açar, bazıları her dönem sonunda yeniden girmeye izin verir. Azami süresi dolmuş ve tek dersi kalmış öğrenci ise 2547 sayılı Kanunun 44. maddesi gereği sınırsız sınav hakkına sahiptir.
Tek ders sınavı için katkı payı ödenir mi?
Ücret kuralı da okuldan okula değişir. Bursa Teknik Üniversitesinde o dönem ders seçmeyen öğrenciden sınav için katkı payı istenmez, ancak başvuru şartları arasında varsa katkı payının yatırılmış olması bulunur. Azami süre sonunda sınırsız hak kullanan öğrenci ise girdiği her ders için katkı payı veya öğrenim ücreti öder.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Mezuniyet için gereken derslerden yalnız birinin eksik kalması
O dersin devam şartının daha önce yerine getirilmiş olması
Dersten FF gibi başarısız bir not alınmış olması
Okul arıyorsa staj ve bitirme projesinin tamamlanmış olması
Bu şartlardan biri eksikse birim başvuruyu reddedebilir. İki dersten kalan öğrenci, okulunda üç ders sınavı gibi ayrı bir düzenleme yoksa bu sınava giremez. Önce derslerden birini başarması gerekir. Bursa Teknik Üniversitesi esaslarında ise tek ders hesabına yaz stajları katılmaz.
Devam Şartı Neden Belirleyicidir?
Devamsızlıktan kalan öğrenci tek ders sınavı hakkı kazanamaz. Devamsızlık notu (DZ) alan öğrenci, o dersin devam yükümlülüğünü yerine getirmemiş sayılır. Bu durumda dersi yeniden alıp devam şartını sağlaması gerekir. Hiç alınmamış bir ders için de sınav açılmaz.
Bazı üniversiteler sınava girmek için genel not ortalaması şartı koyar. Örneğin Bursa Teknik Üniversitesi tek ders sınavı usul ve esasları, AGNO'su en az 2,00 olan öğrenciyi kapsar. Aynı esaslar, varsa katkı payının yatırılmış olmasını da arar. Ortalaması düşük öğrenci için ayrı bir yol vardır. İlişiği kesilme durumuna gelen son dönem öğrencisine not yükseltmek için tanınan sınırsız sınav hakkı, Kanunun 44. maddesinden gelir.
Hangi Derslerde Tek Ders Sınavı Yapılmaz?
Yönetmelikler, tek bir sınavla ölçülemeyen dersleri genellikle kapsam dışında tutar. Staj, bitirme projesi, tasarım dersi, stüdyo ve laboratuvar çalışmaları bu gruptadır. Bu derslerin notu bir dönem boyunca yapılan işe göre oluşur. Tek bir yazılı sınav bu çalışmanın yerini tutmaz.
Eskişehir Teknik Üniversitesi yönetmeliği bu istisnayı geniş tutar. Tümüyle uygulamalı derslerde ve dönem sonu sınavı uygulamalı yapılan derslerde tek ders sınavı yapılmaz. Bursa Teknik Üniversitesi esasları ise iki sınır daha koyar. Not yükseltmek için bu sınava girilemez. Öğrenci daha önce almadığı veya devamsızlıktan kaldığı dersten de sınava giremez.
Uygulamalı bir dersten kalan öğrencinin seçeneği, dersi tekrar almaktır. Dersin uygulamalı sayılıp sayılmadığı tartışmalıysa ders bilgi paketi ve bölüm kurulu kararı belirleyici olur.
Başvuru Ne Zaman ve Nereye Yapılır?
Başvuru, öğrencinin kayıtlı olduğu fakülte, yüksekokul veya meslek yüksekokuluna dilekçeyle yapılır. Tarihler akademik takvimde ya da birim duyurusunda ilan edilir. Çoğu zaman dönem sonu veya bütünleme notlarının açıklanmasından birkaç gün sonraya denk gelir.
Birim, başvuruyu öğrenci işleri kayıtlarıyla karşılaştırır. Şartları taşıyan öğrenciler birim yönetim kurulu kararıyla sınava alınır. Sınava girecek öğrencilerin listesi ve sınav tarihi genellikle birimin internet sitesinde duyurulur.
Tarihleri izlemek öğrencinin sorumluluğundadır. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesinin 17 Eylül 2026 tarihli yönetmelik değişikliği bunu açıkça yazar. Süreyi kaçıran öğrenci o dönemki hakkını kaybedebilir. Dilekçenin evrak kayıt numarasını saklamak, başvurunun zamanında yapıldığını gösterir.
Dilekçede öğrenci numarası, program adı, dersin kodu ve adı ile dersten kalınan dönem yazılmalıdır. Güncel not belgesi (transkript) eklenirse birimin kontrolü hızlanır. Elektronik başvuru alan okullarda ekran görüntüsü almak da işe yarar. Kurulun kararı olumsuzsa gerekçeli kararın yazılı bir örneğini istemek, sonraki itirazı kolaylaştırır.
Sınav Notu Nasıl Belirlenir?
Notun hesaplanma biçimi de yönetmeliğe göre değişir. Bazı düzenlemelerde ara sınav ve dönem içi notlar dikkate alınmaz. Başarı yalnız tek ders sınavı notuna bakılarak ölçülür. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi bunu açıkça yazar. Aynı düzenlemede başka bir geçer not belirlenmemişse sınır 100 üzerinden 50 puandır.
Eskişehir Teknik Üniversitesi ise harf notunun nasıl verileceğini senatonun uygulama esaslarına bırakır. Bu yüzden aynı puan iki üniversitede farklı harf notuna dönüşebilir. Sınava girmeden önce bu esasları okumak, geçme sınırını önceden bilmeyi sağlar.
Bursa Teknik Üniversitesi esaslarında sınavda alınan harf notu, o dersin dönem başarı notu sayılır. Aynı esaslara göre bu sınava giremeyen öğrenciye mazeret sınavı hakkı verilmez. Listede adı olduğu hâlde sınava girmeyen öğrenciye GR (girmedi) notu verilir. Hastalık gibi bir engel çıkarsa sonraki dönemin sınavını beklemek gerekebilir.
Azami Süresi Dolan Öğrenciye Sınırsız Sınav Hakkı Tanınır
Tek ders sınavı ile en çok karıştırılan kurum, Kanunun 44. maddesinin (c) fıkrasındaki sınırsız sınav hakkıdır. Bu hak yönetmelikten değil, doğrudan kanundan doğar. Azami süre, dört yıllık lisans programında yedi yıl, iki yıllık ön lisans programında dört yıldır. Beş yıllık programlarda bu süre sekiz yıl, altı yıllık programlarda dokuz yıldır. Bir yıllık yabancı dil hazırlık sınıfı bu süreye katılmaz. Öğrencinin kaydını yenileyip yenilemediğine bakılmaksızın süre işler.
Azami süre sonunda mezun olamayan son sınıf öğrencisine, kalan bütün dersleri için iki ek sınav hakkı verilir. Ek sınavlar sonunda başarısız ders sayısını beşe indirenlere bu dersler için üç yarıyıl tanınır. Ek sınavlara girmeden beş derse kadar başarısız olana dört yarıyıl verilir. Tek dersi kalan öğrenci için Kanunun ifadesi şöyledir.
"bir dersten başarısız olanlara ise öğrencilik hakkından yararlanmaksızın sınırsız, başarısız oldukları dersin sınavlarına girme hakkı tanınır."
Azami süre içindeki tek ders sınavı hakkı yönetmeliğe bağlıdır ve çoğu zaman sınırlıdır. Azami süre dolduktan sonra tek dersi kalan öğrenci ise aynı dersin sınavına sınırsız girebilir. Kendi sürenizi azami öğrenim süresi hesaplama aracıyla bulabilirsiniz.
Sınırsız Hak Kullanan Öğrenci Neleri Kaybeder?
Bu hak bazı yükümlülükler getirir. Öğrenci, sınava girdiği her ders için katkı payı veya öğrenim ücreti ödemeye devam eder. Sınav hakkı dışındaki öğrencilik haklarından yararlanamaz.
Kanun hakkın düşeceği durumu da belirler. Açılan sınavlara üst üste veya aralıklı olarak toplam üç eğitim-öğretim yılı hiç girmeyen öğrenci, bu haktan vazgeçmiş sayılır. Bu durumda ilişik kesme gündeme gelir. Bu karara karşı yollar, azami öğrenim süresi dolan öğrencinin ilişiğinin kesilmesi yazısında anlatılıyor.
Not ortalaması için de benzer bir hak vardır. Bütün derslerden geçtiği hâlde ortalaması yetmeyen son dönem öğrencisi, dilediği derslerden sınırsız sınava girebilir. Bu sınavlarda uygulamalı ve daha önce alınmamış dersler dışında devam şartı aranmaz.
7592 Sayılı Kanunla Ne Değişti?
44. maddenin (c) fıkrası 7592 sayılı Kanunla değiştirildi. Kanun, 9 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanıp aynı gün yürürlüğe girdi. Ek sınav hakkı artık teorik ve uygulamalı bütün dersler için açıkça tanınıyor. İntörn eğitimi dönemi ise bu hakkın dışında tutuldu.
Değişiklik uygulamalı eğitim sorununa da çözüm getirdi. Teorik derslerini geçmiş ama uygulamalı eğitimini ya da intörnlüğünü bitirmemiş öğrenciye bu eğitimi tamamlama imkânı tanınıyor. Azami süreyi dolduran ara sınıf öğrencisine ek sınav hakkı verilmiyor. Fıkranın usul ve esaslarını belirleme yetkisi YÖK'e verildi.
Tek Ders Sınavı Diğer Sınavlardan Nasıl Ayrılır?
Bu sınavlar aynı dönemlerde açıldığı için sık karıştırılır. Aşağıdaki tablo farkı kısaca gösterir.
Sınav
Dayanağı
Kimler Girer
Bütünleme sınavı
Üniversite yönetmeliği
Dönem sonu sınavında başarısız olan ve devam şartını sağlayan öğrenci
Tek ders sınavı
Üniversite yönetmeliği
Mezuniyet için tek dersi kalan son sınıf öğrencisi
Ek sınav ve sınırsız sınav hakkı
2547 sayılı Kanun m. 44/c
Azami süresi dolan son sınıf öğrencisi
Bütünleme sınavı her üniversitede bulunmaz. Tek ders sınavı ise genellikle dönem sonu ve bütünleme notları belli olduktan sonra açılır. Yalnız mezuniyet eşiğindeki öğrenciye yöneliktir.
Tek Ders Sınavında Başarısız Olan Öğrenci Ne Yapabilir?
Bu sorunun cevabı da yönetmelikte yazar. Bazı üniversiteler sınavı bir defaya mahsus açar ve başarısız öğrenci dersi sonraki dönem yeniden alır. Bazıları ise derse yeniden devam etmeden sonraki dönemlerin sınavlarına girme imkânı tanır. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesi düzenlemesi bu ikinci modele örnektir. Bursa Teknik Üniversitesi ise iki yolu birlikte açar. Başarısız öğrenci dersi açıldığı dönemde tekrar alabilir ya da bir sonraki sınava yeniden başvurabilir.
Sınava girme hakkı olduğu hâlde ilan edilen listede adını göremeyen öğrenci beklememelidir. Bu durumda fakülteye dilekçe vererek listenin düzeltilmesini istemek gerekir.
Başarısızlık azami sürenin dolmasına yol açıyorsa Kanunun 44. maddesi devreye girer. Bu noktadan sonra öğrenci ek sınav ve sınırsız sınav haklarını izlemelidir. Sınav kâğıdında maddi hata olduğunu düşünen öğrenci ise sonuca itiraz edebilir.
Başvurusu Reddedilen Öğrenci Hangi Yollara Başvurabilir?
Tek ders sınavı başvurusunun reddi bir idari işlemdir. Devlet üniversitesi yönetim kurulunun bu kararı idari yargı denetimine tabidir. Öğrenci isterse önce üniversiteye itiraz edebilir. Doğrudan iptal davası açmak da mümkündür.
İtiraz dilekçesinde ret gerekçesi tek tek karşılanmalıdır. Devam şartının sağlanmadığı iddia ediliyorsa yoklama listesi veya eski not belgesi eklenebilir. Uygulamalı ders gerekçesi varsa dersin bilgi paketi ve ders planı sunulabilir.
Dava Açma Süresi Nasıl İşler?
2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre idare mahkemesinde dava açma süresi 60 gündür. Süre, ret kararının yazılı bildirimini izleyen günden başlar. Kanunun 11. maddesine göre dava açmadan önce üst makama başvurmak bu süreyi durdurur. Başvuruya 30 gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
Sınav dönemi kısa olduğu için dava bitmeden sınav tarihi geçebilir. Bu yüzden dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenebilir. Yürütmenin durdurulması, işlemin dava sonuçlanana kadar uygulanmamasıdır. Süreleri idari dava süresi hesaplama aracıyla kontrol edebilirsiniz.
Dava Hangi Mahkemede Açılır?
Dava idare mahkemesinde açılır. İYUK'un 32. maddesine göre genel yetkili mahkeme, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki idare mahkemesidir. Üniversite hangi ildeyse dava kural olarak o ilin idare mahkemesinde görülür. Dava dilekçesine ret kararı, başvuru dilekçesi ve not belgesi eklenir. Davanın konusu ret işleminin iptalidir. Mahkeme hukuka aykırılık bulursa işlemi iptal eder. Üniversite de karara uygun yeni bir işlem yapmak zorundadır.
Sınav Sonucuna İtiraz Süresi Kısadır
Sınava girildiyse itirazın konusu bu kez nottur. Eskişehir Teknik Üniversitesi yönetmeliği, sonuçlara yalnız maddi hata nedeniyle ve ilanı izleyen üç iş günü içinde itiraz edilebileceğini öngörür. Başka okullarda süre farklı olabilir. Dilekçe için sınav sonucuna itiraz dilekçesi, dava aşaması için sınav sonucuna itiraz ve not tespit davası yazılarına bakılabilir.
İlişiği Kesilmiş Öğrenci İçin Af Yolu Var mı?
İlişiği kesilmiş öğrenciler için 2026'da yeni bir af düzenlemesi yapıldı. Tek dersi kaldığı hâlde okulla bağı kopan öğrenciler de bu kapsamdadır. 7592 sayılı Kanun, 2547 sayılı Kanuna geçici 85. maddeyi ekledi. Buna göre ilişiği kesilen öğrenci, 9 Ağustos 2026'dan itibaren dört ay içinde ilişiğinin kesildiği üniversiteye başvurursa öğrenimine dönebilir. Terör suçları ve sahte belge gibi sebeplerle ilişiği kesilenler kapsam dışındadır.
Aftan dönen öğrenci, 2026-2027 eğitim-öğretim yılında Kanunun 44. maddesindeki esaslara göre öğrenimine başlar. Tek dersi kalan biri için bu, sınav haklarının yeniden açılması anlamına gelebilir. Şartlar ve başvuru süreci öğrenci affı sayfasında güncel olarak izlenebilir.
Tek Ders Sınavı Konusunda Avukat Desteği
Tek ders sınavı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Tek ders sınavı hakkı konusunda dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya avukata soru sorma formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Listeye alındığı hâlde sınava girmeyen öğrenci o dönemki hakkını kullanmamış olur. Bursa Teknik Üniversitesi esaslarında bu öğrenciye GR notu verilir ve mazeret sınavı açılmaz. Sonraki dönemde yeniden başvurup başvuramayacağınız okulunuzun yönetmeliğine bağlıdır.
Yaz okulunda kalınan ders için tek ders sınavına girilebilir mi?
Bazı üniversitelerde mümkündür. Bursa Teknik Üniversitesi esaslarına göre bahar sonundaki sınava giremeyen ve dersi yaz okulunda da geçemeyen öğrenci, güz başında açılan sınava başvurabilir. Kendi okulunuzdaki kuralı öğrenci işlerinden teyit etmeniz gerekir.
Vakıf üniversitelerinde tek ders sınavı hakkı var mı?
Evet, vakıf üniversiteleri de kendi yönetmeliklerinde bu sınava yer verebilir. İstanbul Yeni Yüzyıl Üniversitesinin 17 Eylül 2026'da değişen yönetmeliği buna bir örnektir. Şartlar ve ücret her vakıf üniversitesinin kendi düzenlemesine göre belirlenir.
Tek ders sınavını geçen öğrenci ne zaman mezun olur?
Not sisteme işlendikten sonra okul mezuniyet şartlarını yeniden kontrol eder. Eksik yükümlülük yoksa mezuniyet işlemi başlar, diploma ve geçici mezuniyet belgesi düzenlenir. Mezuniyetin hangi dönem tarihiyle kaydedileceği yönetmeliğe göre değişir.
Diğer Akademik Süreçler
Üniversite Kaydı Silme İşlemi Nasıl Yapılır?
Devlet üniversitesinde kendi isteğiyle kayıt sildirmenin aşamaları, üniversitenin kaydı öğrencinin isteği dışında sildiği hâller ve bu kararın OBP ile KYK borcuna etkisi.
