Yükseköğretim hukuku, akademisyenlerin, yükseköğretim öğrencilerinin, yükseköğretim kurumlarında çalışan personellerin ve diğer kişilerin, Yükseköğretim Kurulu(YÖK), Üniversiteler, Üniversitelerarası Kurul,TUBİTAK, vakıf üniversiteleri görev kapsamına giren konularda yaşadıkları uyuşmazlıkları çözmeyi amaçlayan bir alandır. Yükseköğretim hukuku birkaç özel hukuk işlemi haricinde mahiyeti itibariyle idare hukukunun alt dalı sayılmaktadır.
Yükseköğretim Nedir ?
Ortaöğretim sonrasında verilen eğitim ve öğretim faaliyetleri ile bu faaliyetlerin yerine getirilmesi açısından gerekli mevzuatın ihdası, birimlerin kurulması ve sürecin yönetimi konularının bütünüdür.
Yükseköğretim Kurulunun Görevleri Nelerdir ?
Yükseköğretim Kurulu, tüm yüksek öğretim ile ilgili işleri koordine eden, üniversite ve dğer yükseköğretim kurumlarının işleyişine yön veren, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ile kendisine verilen bütün görev ve yetkiler kapsamında bağımsızlığa sahip ve kamu tüzel kişiliğine sahip, bir kuruldur. Yükseköğretim Kurulunun görevleri ;
2547 sayılı Kanun kapsamında üniversite ve diğer yükseköğretim kurumlarının kurulması, geliştirilmesi, eğitim – öğretim faaliyetlerinin öğretim elemanı yetiştirilmesi yükseköğretim kurumlarına verilen kaynakların, etkin şekilde kullanılmasını gözetim ve denetim altında bulundurmak,
Türk yükseköğretiminin geliştirilmesi için gerekli olan koordinasyonu sağlamak,
Üniversitelerde yapılan çalışmaların optimize edilmesi ve eğitim-öğretim dönemlerinin planlanmasını sağlamak
Yükseköğretim Kurumları dahilinde fakülte, enstitü ve yüksekokul açılmasına, birleştirilmesi veya kapatılması ile ilgili işlemleri tesis etmek ve Milli Eğitim Bakanlığına sunmak,
Sık Sorulan Sorular
Vakıf üniversitesinde çalışan öğretim elemanı hangi kanuna tabidir?
Akademik yönüyle 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununa tabidir. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 23. maddesine göre aylık ve diğer özlük hakları bakımından ise 4857 sayılı İş Kanunu hükümleri uygulanır.
Vakıf üniversitesi öğretim elemanına devlet üniversitesinden az ücret ödenebilir mi?
Ödenemez. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesine göre vakıf yükseköğretim kurumunda çalışan öğretim elemanına, unvanına göre devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen ücret tutarından az ücret verilemez.
Üniversitelerde açılacak bölüm, anabilim ve anasanat dalları ile uygulama ve araştırma merkezi açılması, birleştirilmesi veya kapatılması vb ilgili birimlerin kurulması ile kaldırılması işlemlerini yapmak
Eğitim – öğretime ara verilmesine veya tekrar başlatılmasına ilişkin kararları almak
Üniveristelerin uzmanlaşması için gerekli önlemleri almak işlemleri yapmak
Üniveristeler ve diğer yükseköğretim kurumlarındaki ders saatlerini ve sürelerini, yatay ve dikey geçişleri ve bir üst düzeyde öğrenim ile ilgili usulleri belirlemek yapmalarına ilişkin esasları Üniversitelerarası Kurulun da görüşlerini alarak tespit etmek
Üniversite ve diğer yükseköğretim kurumlarındaki öğrenci ve akademisyen sayılarının optimize edilmesi ve tespitini yapmak
Üniversitelerin faaliyet göstergelerini değerlendirmek
Üniversite ve diğer yükseköğretim kurumlarına girerken oluşabilecek eşitsizlikleri önlemek,
Öğrencilerin ne kadar harç ödeyeceklerine dair işlemleri tesis etmek
Üniversitelerce kontrol etmek ve onayladıktan sonra Milli Eğitim Bakanlığına sunmak,
Rektörlerle ilgili disiplin hukukundan kaynaklanan işleri ve öğretim elemanlarının yükseköğretim kurumları ile ilişkilerini kesmek
Vakıf yükseköğretim kurumlarının kurulması ve diğer işlemleri ile ilgili kararları almak ve önerilerini Milli Eğitim Bakanlığına sunmak
Yurt dışındaki üniversite ve diğer yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans ve lisansüstü diplomaların denkliğini tespit etmek,
Üniversitelerin Görevleri Nelerdir ?
Bilimsel anlamda bağımsız olarak kabul edilen, kamu tüzelkişiliği olan ve ortaöğretim sonrasında yapılacak eğitim öğretim faaliyetlerinin gerçekleştirildiği fakülte, yüksekokul gibi birimlerden oluşan en üst seviyedeki yükseköğretim kurumudur. (Erdem, A. R. (2013). Bilgi Toplumunda Üniversitenin Değişen Rolleri ve Görevleri . Yükseköğretim Dergisi , 3 (2) , 109-120)
Üniversitenin görevleri üç grupta toplanabilir;
Eğitim-öğretim faaliyeti,
Bilimsel araştırma yapılması ve geliştirilmesi,
Toplumsal hizmetler
Avrupa Üniversiteler Birliğinin Graz Deklarasyonuna göre üniversitenin rolleri şunlardır:
Üniversitelerin kamu sorumluluğu olarak kalmasını sağlamak,
Araştırmayı yükseköğretimin ayrılmaz bir parçası olarak görmek,
Sağlam kurumlar oluşturarak akademik kaliteyi yükseltmek,
Hareketliliği ve sosyal boyutu geliştirmek,
Kalite güvencesi içinde bir Avrupa için bir politika çerçevesinin geliştirilmesini desteklemek
Üniversiteler olarak reformun merkezinde olmak.
Üniversiteler yerine getirdikleri göreve göre değerlendirildiğinde;
Kitlesel eğitim üniversiteleri
Araştırma üniversiteleri olarak iki gruba ayrılmaktadır.
Yükseköğretim Hukuku Kapsamı
Yükseköğretim Hukuku nedir ? Yükseköğretim hukuku yükseköğretim faaliyetleri kapsamında akademik personel, öğrenci, üniversite, üst kurul gibi bir çok süje arasında ortaya çıkan uyuşmazlıkları konu alan hukuk dalıdır. Yükseköğretim hukukun konu edindiği başlıklar kısaca şu şekildedir;
Doçentlik Başvurusunun İptaline İtiraz ve Davalar
Doçentlik süreçlerinde ortaya çıkan uyuşmazlıklar yükseköğretim hukukunun en önemli konularından biridir. Doçentlik başvurusu öncesi yayın yapma ve yayınlar ile bilimsel faaliyetlerin Doçentlik Bilgi Sistemine (DBS) yüklenmesi işlemleri; doçentlik başvurusu sırasında asgari şartlara ilişkin beyanname ile özgeçmiş eserler listesi hazırlama ve jüri raporuna ilişkin işlemler; ve doçentlik başvurusu sonrasında etik inceleme, asgari koşul incelemesi ile eser inceleme ile ilgili işlemler sırasında problemler ortaya çıkabilmektedir.
Doçentlik süreçleri ile ilgili yönetmelik ve üstü bir norm ile ilgili düzenleyici işlemleri yapan kurum Yükseköğretim Kurulu (YÖK), normlar hiyerarşisine göre daha alt düzenlemeleri yapan kurum ise Üniversitelerarası Kurul (ÜAK)’dur. Bu süreçte ayrıca Web of Scince ile Ulakbim gibi ulusal ve uluslararası indeks kuruluşları, dergiler ve yayınevleri ile ilgili sorunlar da söz konusu olmaktadır. Bütün bu süreç yükseköğretim hukukunu ilgilendirmektedir. Doçentlik başvurusunun reddine itiraz ve davalar başta olmak üzere kısaca;
Doçentlik mevzuatında yapılan değişikliklerin iptali davaları
Doçentlik şartlarında yapılan değişikliklerin iptali davaları
Doçentlik etik komisyonuna savunma yapılması
Doçentlik etik inceleme sonuçlarına itiraz ve davalar
Doçentlik eser inceleme sonuçlarına itiraz ve davalar
Doçentlik asgari koşul inceleme sonuçlarına itiraz ve davalar
Doçentlik kadrosuna atanma ile ilgili itiraz ve davalar
Yurt dışı üniversite ve diğer yükseköğretim kurumlarından alınan ön lisans, lisans ve yüksek lisans diplomaların denklik işlemleri ile ilgili YÖK’ün taraf olduğu; doktora, sanatta yeterlilik, doçentlik ve profesörlük denkliği işlemleri ile ilgili ÜAK’ın taraf olduğu uyuşmazlıklar da yükseköğretim hukuku kapsamındadır. Yurt dışından alınan diplomaların Türkiye’de kullanılabilmesi ve bu yöndeki unvan ve sgk kaydı ile ilgili işlemlerin yapılabilmesi bu kurumlardan alınacak belge ile mümkündür. Adı geçen kurumların yaptıkları inceleme neticesinde hukuka aykırı sonuçlar ortaya çıktığında itiraz ve yargı yolu ile çözülmeye çalışılmaktadır. İtiraz ve yargı süreçleri yükseköğretim hukuku çerçevesinde yürütülmektedir.
Eğitim düzey ve içeriği yetersiz olduğu gerekçesiyle verilen denklik başvurusunun reddi kararına itiraz ve davalar
Yurt dışında kalış süresi yetersiz olduğu için verilen denklik başvurusunun reddi kararına itiraz ve davalar
Denklik başvurusunda verilen SYBS kararına itiraz ve davalar
Bütün denklik derecelerinde verilen kararların iptali için açılacak davalar
Akademik Personeller ve Akademik Kadro İptali İle İlgili Davalar ve Uyuşmazlıklar
Yükseköğretim Hukuku kapsamında akademisyenlerin atanma, terfi ve kadro işleriyle ilgili gerek kendi aralarında gerek üniversite yada diğer kurumlarla olan uyuşmazlıkları yükseköğretim hukukunun konusunu oluşturur. İdari düzenlemelerde akademik personelin hizmet kapsamına ilişkin sorunlardan kaynaklanan hususlar dava açılmasını zaruri kılmaktadır. Bu kapsamda ortaya çıkan problemlerin bazıları şu şekildedir;
Öğretim Üyesi Yetiştirme Programı kapsamında ortaya çıkan sorunlar
Bir üniversite adına başka bir üniversitede lisansüstü eğitim görecek araştırma görevlileriyle ilgili sorunlar
Öğretim elemanlarından mecburi hizmeti olanların mecburi hizmetlerinin bir başka üniversiteye veya kuruma devri ile ilgili problemler
Üniversitelerde yabancı uyruklu öğretim elemanları ve Türk soylu yabancı öğretim elemanlarının çalıştırılmalarına ilişkin uyuşmazlıklar
Devlet konservatuarlarında çalıştırılacak sözleşmeli öğretim elemanlarına ilişkin roblemler
Türk ve Akraba Toplulukları ile Kırgızistan-Türkiye Manas Üniversitesi’nde görevlendirilecek öğretim elemanlarına ilişkin uyuşmazlıklar
Lisansüstü eğitim amacıyla yurt dışına gönderilecek araştırma görevlileriyle ilgili sorunlar
Üniversitelerde 657 sayılı Kanun’un 4C maddesi uyarınca çalıştırılacak geçici personelle ilgili uyuşmazlıklar
78 sayılı KHK ile Üniversitelere tahsis edilen öğretim elemanı kadrolarının anabilim dallarına dağılımını yapmak
Merkezi Yönetim Bütçe Kanunlarıyla öğretim elemanı kadrolarına verilen açıktan atama izinleri ile ilgili sorunlar
Öğretim Üyesi dışındaki öğretim elemanı kadrolarına naklen veya açıktan yapılacak atamalarda uygulanacak merkezi sınav ile giriş sınavlarına ilişkin usul ve esaslar hakkında yönetmelik uyarınca üniversitelerin kadro ilanlarını onaylamak
Birimle ilgili istatistiki bilgileri hazırlamak
Kurum personelinin idari ve özlük işleri ile ilgili problemler
TUS, DUS ve YDUS kontenjanlarının belirlenmesi ve kadroların tahsisi ile ilgili sorunlar
Milli Eğitim Bakanlığı (MEB)bursuyla 1416 sayılı Kanun çerçevesinde lisansüstü eğitim amacıyla yurt dışına gönderilecek öğrencilerin işlemleri ile ilgili uyuşmazlıklar
Yükseköğretim disiplin soruşturmaları 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 53. maddesi kapsamında ayrıntılı olarak düzenlenmiş olup yükseköğretim hukuku kapsamında akademik disiplin işlerinin önemli bir yeri vardır. Yükseköğretim kanunu disipline ilişkin hükümlerin dayanak olduğu üniversite yönetmelikleri ve diğer kurumların yönergeleri çerçevesinde başlatılan disiplin soruşturmalarının usulü, karar mercileri, süresi, zamanaşımı ve verilecek karara karşı başvurularak kanun yolları doğrudan yükseköğretim hukukunu etkilemektedir.
Bu itibarla YÖK tarafından yapılan rektör disiplin süreci, öğretim mesleğinden çıkarılmaya ilişkin disiplin süreçleri, ÜAK tarafından doçentlik sürecinde yapılan bilimsel araştırma ve yayın etiğine dair işlemler ile üniversitelerce açılan disiplin soruşturmaları bu kapsamda incelenmektedir.
Disiplin soruşturması sürecinde yapılacak disiplin savunması ve ifadeler
Akademisyen disiplin cezasının iptali için yapılacak itiraz ve açılacak davalar
Yükseköğretim Kanununa tabi diğer personel hakkında verilen disiplin cezasının iptali için yapılacak itiraz ve açılacak davalar
Öğretim mesleğinden çıkarma ile ilgili yapılacak savunma, itiraz ve davalar
Yükseköğretim Kurumları Eğitim Öğretim Faaliyetleri İle İlgili Sorunlar
Üniversite ve diğer yükseköğretim kurumlarının asli görevi olan eğitim öğretim faaliyeti sırasında ortaya çıkan uyuşmazlıklar yükseköğretim hukukunun asli konularındandır. Bu kapsamda;
ÖSYS, DGS sınavları ile Yurt Dışından Öğrenci Kabul ile ilgili uyuşmazlıklar
Yükseköğretim kurumlarındaki bölüm ve programlarda verilen eğitimlerle ilgili sorunlar,
Yükseköğretim Kurumlarındaki önlisans ve lisans diploma programlarını yatay geçiş ve staj kontenjan ile ilgili uyuşmazlıklar
Yükseköğretim kurumlarında Pedagojik Formasyon Sertifika Programı açılması konusundaki sorunlar
Yurt içinden ve yurt dışından alınan diplomaların ve programların birbirleri ile eşdeğerliliğine ilişkin problemler
Türkiye’de eğitim veren yükseköğretim kurumlarının tanınmasına ilişkin uyuşmazlıklar
TUBİTAK İle İlgili İşlemler
Yükseköğretim Hukuku kapsamında TUBİTAK AYEK (Türkiye Bilimsel ve Teknolojik Araştırma Kurumu Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu)nun görev, yetki ve sorumlulukları ile ilgili uyuşmazlıklarında savunma hazırlama ve dava süreçleri başta olmak üzere TUBİTAK projeleri, destekleri ve diğer tüm iş ve işlemleriyle ilgili sorunlar itiraz ve yargı yoluna taşınmaktadır.
Yükseköğretim Hukuku kapsamında vakıf yükseköğretim kurumlarının kuruluş, taahhüt değişikliği, eğitim-öğretime başlama talepleri, denetim raporları, satınalma ve ihale yönetmelikleri ile ilgili işlemlerde ortaya çıkan uyuşmazlıklar yükseköğretim hukuku kapsamında yer almaktadır. Bu hususta vakıf yükseköğretim kurumu tarafından yapılan taleplerin YÖK tarafından karşılanmaması yada vakıf yükseköğretim kurumu içerisinde yer alan personellerden, eğitimden ve diğer işlerden kaynaklanan sorunlar itiraz ve yargı yoluna taşınmaktadır.
Vakıf yükseköğretim kurumunda görev yapan öğretim elemanının hukuki durumu iki ayrı başlıkta okunur. Anayasanın 130. maddesinin son fıkrasına göre bu kurumlar, mali ve idari konuları dışındaki akademik çalışmaları, öğretim elemanlarının sağlanması ve güvenlik yönlerinden devlet üniversiteleriyle aynı hükümlere tabidir. Aynı esas 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun ek 2. maddesinde de yer alır. Buna karşılık çalışma ilişkisinin kendisi sözleşmeye dayanır. Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliğinin 23. maddesi, akademik ve idari personelin çalışma esaslarını 2547 sayılı Kanuna, aylık ve diğer özlük haklarını ise 4857 sayılı İş Kanununa bağlar.
Bu ikili yapı yükseköğretim hukuku bakımından iki somut sonuç doğurur. Birincisi ücret güvencesidir. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesine göre vakıf yükseköğretim kurumunda çalışan öğretim elemanına, unvanına göre devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen tutardan az ücret verilemez. İkincisi disiplin rejimidir. Aynı Kanunun 53. maddesi vakıf kurumlarının öğretim elemanlarını da kapsar ve bu kişilere ücretten kesme cezası uygulanabilir. Görevden uzaklaştırma yetkisi ise 53/B maddesi uyarınca vakıf kurumlarında rektöre aittir. Sözleşmenin yenilenmemesi, ücret farkı ve kıdem talepleri bakımından görevli yargı yeri uygulamada tartışmalıdır ve uyuşmazlığın niteliğine göre değerlendirilir.
Öğrenci tarafında ilişki öğrenim sözleşmesine dayanır. 2547 sayılı Kanunun ek 9. maddesi eğitim öğretim esaslarını ve öğrenci haklarını bu Kanuna bağlar, öğrenim ücretini ise mütevelli heyetin belirleyeceğini söyler. Aynı maddeye 7566 sayılı Kanunla eklenen cümle, yerleştirme yılı dışındaki ücret artışlarını üretici ve tüketici fiyat endeksi artışlarının ortalamasına göre sınırlar. Ücret iadesi, fahiş artış ve kayıt sildirme uyuşmazlıklarında tüketici mevzuatı da gündeme gelir. Vakıf kurumlarına özgü bu başlıklar, yükseköğretim hukuku içinde ayrı bir inceleme gerektirir.
Yükseköğretim Hukuku Konusunda Avukat Desteği
Yükseköğretim hukuku kapsamındaki uyuşmazlıklarda uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Yükseköğretim hukuku alanındaki bir işlem hakkında dosyanıza özgü değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Vakıf üniversitesinde disiplin soruşturması nasıl yürütülür?
2547 sayılı Kanunun 53. maddesi vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarını da kapsar. Bu kişilere aylıktan kesme yerine ücretten kesme cezası uygulanır ve görevden uzaklaştırma yetkisi 53/B maddesi uyarınca rektöre aittir.
Vakıf üniversitesiyle çıkan uyuşmazlıkta hangi mahkeme görevlidir?
Görevli yargı yeri uyuşmazlığın niteliğine göre değişir ve uygulamada tartışmalıdır. İşlemin akademik yönü ile çalışma ilişkisinden doğan yönü ayrı değerlendirildiği için dosyanın somut belgelerine bakılması gerekir.
Vakıf üniversitesi öğrenim ücretini istediği gibi artırabilir mi?
Öğrenim ücretini mütevelli heyet belirler. Ancak 2547 sayılı Kanunun ek 9. maddesine 7566 sayılı Kanunla eklenen cümle uyarınca, yerleştirme yılı dışındaki ücretler üretici ve tüketici fiyat endeksi artışlarının ortalaması dikkate alınarak belirlenir.
Yükseköğretim hukuku hangi uyuşmazlıkları kapsar?
Doçentlik süreçleri, diploma denkliği, akademik kadro ve atama işlemleri, disiplin soruşturmaları, eğitim öğretim faaliyetlerinden doğan öğrenci uyuşmazlıkları, TÜBİTAK işlemleri ve vakıf yükseköğretim kurumlarına ilişkin uyuşmazlıklar bu alana girer.
Yükseköğretim kurumunun işlemine karşı dava açma süresi nedir?
İdari işlemlere karşı iptal davası, 2577 sayılı Kanunun 7. maddesi uyarınca kural olarak tebliğden itibaren altmış gün içinde açılır. Özel kanunlarda farklı süre öngörülen hâller ile itiraz yoluna başvurulan hâller ayrıca değerlendirilir.
Akademik Kadro
Üniversite Akademik Atama Kriterlerinin Değiştirilmesi ve Geriye Yürümezlik
Üniversite akademik atama kriterlerinin değiştirilmesi düzenleyici bir işlemdir ve kural olarak geçmişe yürümez. Yazıda YÖK onayı, yürürlük tarihi, kazanılmış hak tartışması ve iptal davası yolu ele alınmaktadır.
