Akademik Kadro Alımında Mezuniyet Notu Dönüşümü ve Hesaplama Hatası

Bu ağırlıkların pratik sonucu açıktır. Mezuniyet notu, çoğu kadroda giriş sınavıyla eşit ağırlıktadır. Aday sınavdan yüksek puan alsa bile notu düşük çevrilmişse sıralamada geriler. Değerlendirme puanı 65'in altında kalan aday ise sınavlarda başarısız sayılır.

Akademik kadro alımında mezuniyet notu dönüşümü sonrasında bu not, Yönetmeliğin 12 nci maddesindeki genel kadrolarda nihai puanda şu ağırlıklarla yer alır. Araştırma üniversitelerinden öncelikli alan kadroları ise 15 inci maddedeki ayrı ağırlıklara tabidir:

Sözlü sınav yapılan kadrolarda ayrı bir eşik daha vardır. Yönetmeliğin 11. maddesine göre sözlü sınavdan 60'ın altında puan alan aday nihai değerlendirmeye geçemez. Mezuniyet notu bu ilk eleme sırasında hiç hesaba katılmaz. Bu akış kadro türüne göre değişir. Aşamaların karşılaştırması araştırma görevlisi kadrosuna atamada itiraz ve dava yazısında yer alır.

Ön Değerlendirme ile Nihai Değerlendirme Arasındaki Fark

Ön değerlendirme sınava çağrılacak adayları, nihai değerlendirme ise başarı sırasını belirler; mezuniyet notu nihai değerlendirmede %10-%30 ağırlıkla hesaba girer. Meslek yüksekokullarında mezuniyet notu ön değerlendirmede de sayılır. Adayların çoğu mezuniyet notunun ön değerlendirmede de sayıldığını sanır. Yönetmeliğin 10. maddesi bunu yalnız bir hâlde kabul eder. Meslek yüksekokullarına yapılan müracaatlarda ön değerlendirme ALES'in %70'i ve mezuniyet notunun %30'u ile yapılır.

Diğer kadrolarda ön değerlendirme yalnız ALES ve yabancı dil puanına dayanır. Genel kuralda ALES'in %60'ı ve yabancı dil puanının %40'ı esas alınır. Yabancı dille eğitim yapan programların öğretim görevlisi kadrolarında oran tersine döner. Mezuniyet notu bu kadrolarda ancak nihai değerlendirmede devreye girer. Bu ayrım, itiraz dilekçesinin hangi aşamaya yöneleceğini belirler.

Yönetmeliğin 10. maddesinin birinci fıkrası ön değerlendirmedeki ağırlıkları şöyle sayar:

“Sınav jürisi; başvuran adaylar arasından ilan edilen kadro sayısının on katına kadar adayı, meslek yüksekokullarında bu kadrolarda istihdam edilecekler de dâhil olmak üzere bu Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin dördüncü fıkrası kapsamındaki öğretim görevlisi kadrolarında ALES puanının %40’ını ve yabancı dil puanının %60’ını; bu Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolarda ALES puanının %60’ını ve yabancı dil puanının %40’ını; meslek yüksekokullarına müracaatlarda ise ALES puanının %70’ini ve lisans mezuniyet notunun %30’unu dikkate alarak belirler ve kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan eder.”

Dörtlük ve Yüzlük Not Sistemleri Arasındaki Dönüşüm

Dönüşüm, dörtlük veya beşlik not ortalamasının Yükseköğretim Kurulu'nun yayımladığı resmî tablodaki 100'lük karşılığı bulunarak yapılır. Not dörde bölünüp 100 ile çarpılarak (basit orantıyla) hesaplanmaz. Yönetmelik puanı 100 üzerinden kurgular. Formülün diğer üç bileşeni zaten bu ölçeğe oturur. ALES, merkezi yabancı dil sınavı ve giriş sınavı notu 100 üzerinden verilir. Türkiye'deki üniversitelerin büyük bölümü ise dörtlük sistemle mezun verir. Bu yüzden jüri, transkriptteki genel not ortalamasının 100'lük karşılığını bulmak zorundadır.

Dönüşümün kimin yetkisinde olduğunu Yönetmeliğin 6. maddesinin üçüncü fıkrası düzenler. Hüküm şöyledir: "Ön değerlendirme ve nihai değerlendirme aşamalarında lisans mezuniyeti notunun hesaplanmasında kullanılacak 4'lük ve 5'lik not sistemlerinin 100'lük not sistemine eşdeğerliği Yükseköğretim Kurulu kararıyla belirlenir. Diğer not sistemlerinin 100'lük not sistemine eşdeğerliğine yükseköğretim kurumlarının senatoları karar verir."

Fıkra iki ayrı yetki kurar. Dörtlük ve beşlik sistemlerde yetki Yükseköğretim Kurulu'nundur. Bu iki sistemin dışındaki ölçeklerde yetki üniversite senatosuna aittir. Yetki kuralı bir tercih değildir. İdare, kendisine bırakılmamış bir konuda kendi tablosunu uygulayamaz. Yönetmeliğin dayanağı, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 6, 7 ve 65. maddeleridir.

YÖK Dönüşüm Tablosunun Uygulanması

Yükseköğretim Kurulu, dörtlük notların 100'lük karşılıklarını tek tek gösteren bir tablo yayımlar. Tablo, YÖK Personel Dairesi Başkanlığı sayfasındaki 4'lük sistemin 100'lük karşılığı belgesinde bulunur. Ortalamalar 1,00'dan 4,00'a kadar yüzdelik adımlarla sıralanmıştır.

Akademik kadro alımında mezuniyet notu dönüşümü bu satırlar dışına çıkamaz. Jüri, transkriptteki ortalamanın tablodaki karşılığını alır ve formüle koyar. Ara değer için yakın satır seçilmez; tablo zaten her yüzdelik adımı içerir.

Notu Dörde Bölmek Farklı Sonuç Verir

Uygulamada en sık görülen hata basit bir orantı kurmaktır. Ortalamayı 4'e bölüp 100 ile çarpmak akla yatkın görünür. Bu yöntem 3,00 için 75,00 sonucunu verir. YÖK tablosunda aynı notun karşılığı 76,66'dır.

Fark küçük durur ama puanın içine ağırlıklı girer. Mezuniyet notu %30 ağırlıktaysa 1,66 puanlık sapma nihai puanı yaklaşık 0,50 puan aşağı çeker. Sıralamayı küsurat belirlediği için bu sapma kadroyu değiştirebilir.

Üniversiteye Özgü Dönüşüm Tablosu Kullanılması

Senato tablosu, dörtlük ve beşlik notların öğretim elemanı alımına çevrilmesinde uygulanamaz; bu iki sistemde yetki Yönetmeliğin 6 ncı maddesinin üçüncü fıkrasıyla Yükseköğretim Kurulu'na aittir. Senato tablosu alımda yalnız diğer not sistemleri için kullanılır. Neredeyse her üniversitenin senato kararıyla kabul edilmiş bir not dönüşüm tablosu vardır. Bu tabloları öğrenci işleri kendi süreçleri için hazırlar. Yatay geçiş, çift anadal, af dönüşü ve mezuniyet belgesi işlemlerinde kullanılırlar. Aynı dörtlük not, iki üniversitenin tablosunda birkaç puan farkla karşılık bulabilir.

Sorun, ilan veren üniversitenin bu tabloyu öğretim elemanı alımına taşımasıyla doğar. Kimi ilan metni adaydan mezun olduğu kurumun tablosunu getirmesini ister. Kimi birim ise kendi senato tablosunu bütün adaylara uygular. İki uygulama da dörtlük ve beşlik sistemler bakımından Yönetmeliğin 6. maddesine aykırılık iddiası doğurur.

Aday bu noktada iki ayrı belgeyi karşılaştırmalıdır. Birincisi transkriptteki dörtlük ortalamadır. İkincisi jürinin puan cetveline yazdığı 100'lük değerdir. İkisi YÖK tablosunda örtüşmüyorsa hesap denetime açıktır.

İlan metninin kendisi de ayrı bir denetim konusudur. Yönetmeliğin 6. maddesinin beşinci fıkrası ilanlara sınır çizer. Kurumlar ilanda mezuniyet alanlarını ve alana ait koşulları belirleyebilir. Bu koşulların bilimsel, nesnel ve denetlenebilir olması şarttır. Belirli bir adayı tanımlayan özel şart ise konulamaz. İlanla getirilen koşulların denetimi akademik kadro ilanına itiraz ve iptal davası yazısında ele alınmıştır.

Yönetmeliğin 6. maddesinin beşinci fıkrası ilan koşullarına şu sınırı çizer:

“Yükseköğretim kurumları, bu Yönetmeliğe tabi öğretim elemanı kadro ilanlarında lisans veya lisansüstü mezuniyet alanları ile ilan edilen alana ait bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullar dışında belirli bir adayı tanımlayan özel şartlar koyamazlar.”

Transkriptte Birden Fazla Not Sisteminin Bulunması

Bazı transkriptler hem dörtlük hem 100'lük ortalamayı birlikte gösterir. Bu durumda hangi değerin esas alınacağı sorulur. Belirleyici olan, üniversitenin eğitim öğretimi hangi sistemle yürüttüğüdür.

Kurum notlandırmayı 100'lük sistemle yapıyorsa dönüşüme gerek kalmaz. Transkriptteki 100'lük ortalama doğrudan formüle girer. Kurum dörtlük sistemle çalışıyor ve 100'lük değeri kendi tablosundan üretiyorsa durum değişir. Bu ikinci değer senato tablosunun ürünüdür ve dörtlük sistem için bağlayıcı değildir.

Ara sınıfta yatay geçiş yapan adaylarda tablo daha da karışır. Öğrenci iki farklı sistemde ders almış olabilir. Mezuniyet ortalaması ise diplomayı veren kurumun sistemine göre tektir. Aday, öğrenci işlerinden ortalamanın hangi sistemle hesaplandığını yazılı olarak isteyebilir. Bu yazı, itiraz aşamasında transkriptin yanına konulacak en somut belgedir.

Ondalık basamak sayısı da tartışma çıkarır. Bazı transkriptler ortalamayı üç haneli gösterir. YÖK tablosu ise iki haneli adımlarla ilerler. Jürinin yuvarlamayı hangi yönde yaptığı bu durumda puanı değiştirir. Aday, cetveldeki değerin tablonun hangi satırından geldiğini sorabilir.

Yurt Dışı Mezuniyet Notunun Değerlendirilmesi

Yurt dışında lisans öğrenimini tamamlayanlar için ilk şart denklik belgesidir. Yönetmeliğin 5. maddesi ALES'e başvuruyu bu belgeye bağlar. Denklik ile tanıma arasındaki fark ayrı bir konudur ve mezuniyet tanıma belgesi yazısında açıklanmıştır.

Not dönüşümü bakımından yurt dışı mezunları farklı bir rejime tabidir. Yabancı ölçekler çoğunlukla dörtlük ya da beşlik değildir. Harf sistemleri, onluk ölçekler ve sınıflandırmalı sistemler bu gruba girer. Yönetmeliğin 6. maddesinin üçüncü fıkrası bu ölçeklerde yetkiyi senatoya bırakır.

Aday burada senato kararının varlığını sorgulamalıdır. İlan veren üniversitenin yürürlükte bir eşdeğerlik tablosu yoksa hesap dayanaksız kalır. Tablo varsa hangi tarihli senato kararına dayandığı sorulabilir. Kararın adayın ölçeğini kapsamaması da ayrı bir sakatlık sebebidir.

Yanlış Dönüşümün Sıralamaya Etkisi

Hatalı dönüşüm tek bir adayı etkileyen bir daktilo hatası değildir. Puan cetveli bütün adaylar için aynı formülle kurulur. Bir adayın notu düşük çevrildiğinde sıralamanın tamamı kayar.

Akademik kadro alımında mezuniyet notu dönüşümü iki eşiği doğrudan etkiler. Birincisi 65 puanlık başarı barajıdır. İkincisi ilan edilen kadro sayısı kadar adayın belirlendiği başarı sırasıdır. Meslek yüksekokulu başvurularında etki daha erken görülür. Mezuniyet notu ön değerlendirmede %30 ağırlık taşıdığı için yanlış dönüşüm adayı giriş sınavına hiç çağırmayabilir.

Yedek listeler de bu hesaba bağlıdır. Yönetmeliğin 13. maddesi ilan edilen kadro sayısı kadar yedek aday ilanını öngörür. Bir sıra kayması adayı asil listeden yedeğe düşürebilir. Atanamayan adayın açacağı davanın çerçevesi akademik kadroya atanmama davası yazısında anlatılmıştır.

Puan Cetvelinin İstenmesi ve Hesabın Denetlenmesi

Yönetmelik hesabın gizli kalmasına izin vermez. 10. madde, ön değerlendirmede dikkate alınan puanlar ile lisans mezuniyet notlarının ilan edilmesini emreder. 12. madde aynı yükümlülüğü nihai değerlendirme için tekrar eder. İlan, kadro duyurusunda gösterilen internet adresinde yapılır.

Bu iki hüküm adaya somut bir denetim aracı verir. Aday, listedeki kendi mezuniyet notunu YÖK tablosuyla karşılaştırır. Sonra dört bileşeni ayrı ayrı ağırlıklandırarak nihai puanı yeniden hesaplar. Sonuç idarenin açıkladığı puandan farklıysa hata sayısaldır ve gösterilebilir.

Denetim, ilan edilen listeyi başkalarıyla karşılaştırmayı da kapsar. Aynı listede farklı üniversitelerden mezun adaylar yer alır. Jüri hepsinin dörtlük ortalamasını aynı tabloyla çevirmelidir. Bir adayın notu kendi kurumunun tablosuyla, diğerininki YÖK tablosuyla çevrilmişse eşitlik bozulur. Bu karşılaştırma, akademik kadro alımında mezuniyet notu dönüşümü itirazının en güçlü dayanağını üretir.

İlan Edilmeyen Puanlar Nasıl İstenir?

Bazı birimler yalnız kazananların adını duyurur. Bu, Yönetmeliğin açık hükmüne aykırıdır. Aday, eksik ilanı belirterek puan cetvelini yazılı olarak isteyebilir.

Talep karşılıksız kalırsa 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu yolu açıktır. İstenecek belgeler bellidir: ön değerlendirme listesi, nihai değerlendirme cetveli ve jüri tutanağı. Sınav sürecinde tutulan belgelerin kapsamı öğretim görevlisi kadrosuna atama yazısında ayrıca açıklanmıştır.

Üniversiteye İtiraz ve Düzeltme Talebi

Yönetmelik puan hesabına karşı ayrı bir itiraz yolu ve süresi düzenlememiştir. Bu boşlukta genel idari usul uygulanır. Aday, işlemi yapan idareye başvurup hesabın düzeltilmesini isteyebilir. Dayanak, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesidir.

Bu başvuru dava açma süresi içinde yapılmalıdır. Başvuru, işleyen dava süresini durdurur. İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Bu tarihten sonra dava süresi kaldığı yerden yeniden işler.

Akademik kadro alımında mezuniyet notu dönüşümü itirazında dilekçe sayısal kurulur. Transkriptteki dörtlük ortalama yazılır. YÖK tablosundaki karşılığı satır olarak gösterilir. İdarenin kullandığı değer ve aradaki fark ayrıca belirtilir. Son olarak düzeltilmiş nihai puan ve doğru sıralama talep edilir. Sınav takvimleri kısa olduğu için başvurunun gecikmemesi önemlidir.

Dilekçe, ilanı veren birime ve rektörlüğe birlikte verilebilir. Aday, elden verdiği dilekçenin tarihli ve kayıt numaralı bir suretini almalıdır. Bu suret, sürenin ne zaman durduğunu ispatlayan tek belgedir. Posta yolunu seçen aday iadeli taahhütlü gönderi kullanmalıdır. Dilekçeye transkript, ilan metni ve ilan edilen puan listesinin çıktısı eklenir. İtiraz dilekçesinin kurgusuna dair örnekler akademik dilekçe örnekleri sayfasında toplanmıştır.

İptal Davası Sonucunda Yeniden Değerlendirme

İtiraz sonuçsuz kalırsa iptal davası gündeme gelir. Dava, ilanı veren üniversitenin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Hasım, işlemi tesis eden rektörlüktür. Dava açma süresi İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre altmış gündür.

Davada denetlenen şey jürinin takdiri değildir. Akademik kadro alımında mezuniyet notu dönüşümü sayısal ve denetlenebilir bir işlemdir. Mahkeme, uygulanan tablonun yetki kuralına uygun olup olmadığını inceler. Hesabın aritmetiği de aynı şekilde denetime açıktır. Karmaşık puanlamalarda mahkeme bilirkişi incelemesine başvurabilir. Bu incelemenin işleyişi idari yargıda bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlatılmıştır.

İptal kararı işlemi baştan ortadan kaldırır. İdare, kararın gereğini yerine getirmek ve değerlendirmeyi doğru tabloyla yenilemek zorundadır. Yeniden yapılan hesapta aday kadro sırasına girebilir. Kadroya bu arada başka bir aday atanmış olabilir. Bu ihtimalde atama işleminin akıbeti de davanın kapsamına girer.

Yeniden değerlendirmenin kapsamını dava dilekçesi çizer. Aday talebini yalnız kendi puanının düzeltilmesiyle sınırlayabilir. Dilekçe, kadroya yapılan atamanın iptalini de kapsayabilir. İkinci seçenek, sıralamanın gerçekten değişeceği hâllerde anlam taşır. Kadro sürecinin bütününe yönelen davalar akademik kadro iptal davası yazısında ayrıca incelenmiştir.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

Atama süreci dava sonuçlanmadan tamamlanabilir. Bu riski karşılamak için dilekçeye yürütmenin durdurulması talebi eklenir. Talebin koşulları Kanun'un 27. maddesinde sayılmıştır.

Mahkeme, işlemin açıkça hukuka aykırı olmasını ve telafisi güç zararı birlikte arar. Sayısal bir dönüşüm hatası ilk koşulun ispatını kolaylaştırır. Kurumun işleyişi ve sonuçları yürütmenin durdurulması kararı yazısında ayrıntılı biçimde açıklanmıştır.

Akademik Kadro Alımında Mezuniyet Notu Dönüşümü Konusunda Avukat Desteği

Mezuniyet notu dönüşümü bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Mezuniyet notu dönüşümü hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya avukata soru sayfamız üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Üniversite kendi not dönüşüm tablosunu öğretim elemanı alımında uygulayabilir mi?