Akademik Kadro Başvurusunda Mezuniyet Alanı ve Diploma Denkliği Uyuşmazlığı

9 Kasım 2018 tarihli Öğretim Üyesi Dışındaki Öğretim Elemanı Kadrolarına Yapılacak Atamalarda Uygulanacak Merkezi Sınav ile Giriş Sınavlarına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmeliğin 6. maddesinin 5. fıkrası bu sınırı şöyle koyar:

“Yükseköğretim kurumları, bu Yönetmeliğe tabi öğretim elemanı kadro ilanlarında lisans veya lisansüstü mezuniyet alanları ile ilan edilen alana ait bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullar dışında belirli bir adayı tanımlayan özel şartlar koyamazlar.”

İlan süresi de kısa tutulamaz. Son başvuru tarihi, ilan tarihinden itibaren on beş günden az olamaz. Aynı Yönetmelik, ilan metninde sınav takviminin de gösterilmesini ister.

İlanın nerede yayımlandığı da önemlidir. Öğretim üyesi kadroları Resmî Gazete'de duyurulur. Aynı ilan üniversitenin internet ana sayfasında da yayımlanır. Duyuruyu rektörlük yapar. Adaylara on beş günden az olmamak üzere süre tanınır. Alan şartının metni, dava dosyasında bu iki kaynaktan birlikte okunur.

İlana karşı dava ile ret işlemine karşı dava aynı şey değildir. İkisinin farkı akademik kadro ilanına itiraz ve dava yazısında ayrılmıştır.

Lisans ve Lisansüstü Mezuniyet Şartlarının Ayrımı

Lisans ve lisansüstü mezuniyet şartı ayrımında belirleyici olan, ilanın alan şartını hangi öğrenim düzeyine bağladığıdır. Yönetmelik bu açıklığı tecrübe şartı için açıkça ister, alan şartında da aynı açıklık beklenir. İlanın hangi öğrenim düzeyini bağladığı ilk sorudur. Bazı ilanlar lisans diplomasının alanını arar. Bazıları yüksek lisans ya da doktora programının adına bakar. İki şart aynı ilanda birlikte de kullanılır.

Kadro unvanına göre asgari şart değişir. Doktor öğretim üyeliğinde doktora, uzmanlık ya da sanatta yeterlik eğitimi tamamlanmış olmalıdır. Öğretim görevliliğinde en az tezli yüksek lisans derecesi aranır. Araştırma görevliliğinde ise tezli yüksek lisans, doktora veya sanatta yeterlik öğrencisi olmak gerekir. Bu kadroda bir de yaş sınırı vardır. Giriş sınavının yapıldığı yılın ocak ayının birinci günü esas alınır. Aday o gün otuz beş yaşını doldurmamış olmalıdır. Bu kadrodaki uyuşmazlıklar araştırma görevlisi kadrosuna atama itiraz ve dava yazısında toplanmıştır.

Doçent kadrosunda ölçü diplomadan çok unvandır. Adayın doçentlik unvanını almış olması aranır. Yurt dışında alınan unvan da geçerli olabilir. Bunun için Üniversitelerarası Kurulun 2547 sayılı Kanunun 27. maddesi uyarınca verdiği karar gerekir. Doçentlik unvanı zaten bir bilim alanına bağlı verildiği için alan tartışması burada unvan üzerinden yürür.

Profesörlükte alan şartı ayrıca yazılıdır. Yönetmeliğin 12. maddesi doçentlik unvanından sonra beş yıl arar. Bu beş yılın "açık bulunan profesörlük kadrosu ile ilgili bilim alanında" geçmesi gerekir.

Kadro unvanına göre aranan asgari öğrenim veya unvan şartı şöyle özetlenebilir:

Adayın lisans alanı tutarken lisansüstü alanı tutmayabilir. Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı tartışması bu yüzden iki düzeyde birden yürür. İlan hangi düzeyi bağladığını yazmıyorsa belirsizlik doğar. Yönetmelik, tecrübe şartının hangi öğrenim düzeyinden sonrasına ait olduğunun yazılmasını ister. Aynı açıklık beklentisi alan şartı için de geçerlidir.

Eşdeğer Program ve Alan Kabulünün Sınırları

İlanlarda sık görülen "veya eşdeğeri" ibaresi tek başına ölçüt değildir. İbare, hangi programların eşdeğer sayılacağını göstermez. Boşluğu idarenin yorumu doldurur. Bu yorum da bilimsel, nesnel ve denetlenebilir olmak zorundadır.

Eşdeğerlik somut dayanaklara oturur. Programın Yükseköğretim Kurulu onaylı adı ilk ölçüttür. Programın bağlı olduğu anabilim dalı ikinci ölçüttür. Transkriptteki zorunlu ders yükü ve kredi dağılımı tabloyu tamamlar. Tez konusunun ilan edilen alanla ilişkisi de tartılır.

Eşdeğerlik iddiası dilekçede soyut kalmamalıdır. Aday, hangi ders ve kazanımların örtüştüğünü göstermelidir. Ders kataloğu ve AKTS bilgisi bu iddiayı somutlaştırır.

Alan şartı ile puan hesabı birbirine karıştırılmamalıdır. Alan şartı, başvurunun kabul edilip edilmeyeceği aşamasında denetlenir. Ön değerlendirme ise ayrı bir işlemdir. Orada ALES, yabancı dil ve lisans mezuniyet notu belirli ağırlıklarla hesaplanır. Alan dışı sayılan aday bu hesabın hiç içine girmez. Bu nedenle ret gerekçesinin hangi aşamaya ait olduğu dilekçede açıkça gösterilir.

İdare, benzer durumdaki adaylara farklı ölçüt uygularsa işlem sakatlanır. Bir adayın programı eşdeğer sayılır. Çok yakın bir programdan mezun olan aday ise elenir. Böyle bir tabloda eşitlik ilkesi tartışmaya açılır. Şartı taşımayan bir rakibin atanması ise ayrı bir sorundur. İzlenecek yol atanamayan adayın ilan şartlarına uyması yazısında anlatılmıştır.

Disiplinler Arası Program Mezunlarının Durumu

Disiplinler arası program mezunlarında değerlendirme yalnız diploma adına bakılarak yapılamaz; programın adı, bağlı olduğu anabilim dalı, dersleri ve tez konusu birlikte ilandaki alanla karşılaştırılır. Disiplinler arası programlar alan tartışmasının en yoğun olduğu yerdir. Biyomedikal mühendisliği bu programlara örnektir. Nörobilim ve bilişsel bilim de benzer yapıdadır. Bu adlar klasik anabilim dalı adlarıyla örtüşmez. İlan ise çoğu zaman klasik adı kullanır.

Diploma adı ile enstitü anabilim dalı adı da ayrışabilir. Aday, program adının hangi bilim alanına bağlandığını belgelemelidir. Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi kaydı burada işe yarar. Kayıt, tezin başlığını ve bağlı olduğu bilim dalını gösterir. Belge resmî bir dayanaktır.

İdare yalnız diploma başlığına bakarak elerse inceleme eksik kalır. Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı denetimi tek bir satıra indirgenemez. Eksiklik dava dilekçesinde ileri sürülebilir.

Benzer tartışma doçentlik sürecinde de çıkar. Yayınların ve tezin bilim alanıyla ilişkisi orada da ölçülür. Konu doçentlikte bilim alanı ile ilgili olmak yazısında incelenmiştir.

Yurt Dışı Diplomalarında Denklik ve Tanıma

Yurt dışı diploması olan adayda inceleme iki katmanlıdır. Önce diplomanın Türkiye'deki karşılığı belirlenir. Sonra bu karşılık ilandaki alanla karşılaştırılır.

Yurtdışı Yükseköğretim Diplomaları Tanıma ve Denklik Yönetmeliği 3. maddesi iki belgeyi ayırır. Denklik belgesi, diplomanın hangi alan ve düzeye eşdeğer olduğunu gösterir. Tanıma belgesi ise başka bir işe yarar. O belge yalnız kurumun ve programın tanınıp tanınmadığını gösterir. Yönetmelik, tanıma belgesinin denklik niteliği taşımadığını açıkça yazar. İki belgenin farkı mezuniyet tanıma belgesi nedir yazısında ayrılmıştır.

Ayrım, başvuru dosyasında doğrudan sonuç doğurur. Elinde yalnız tanıma belgesi olan aday alan şartını karşılayamaz. ALES bakımından da benzer bir şart aranır. 9 Kasım 2018 tarihli Yönetmeliğin 5. maddesi denklik belgesi almış olmayı ister.

Zamanlama ayrı bir sorun yaratır. Denklik incelemesi bazen seviye ve yeterlik belirleme sürecine bağlanır. Bu süreç uzarsa ilanın on beş günlük süresi dolabilir. Aday, ilan süresi içinde elindeki belgeyi sunmak durumundadır. Denklik sonradan çıksa bile başvuru anındaki hukuki durum esas alınır. Bu nedenle denklik başvurusunun ilan dönemlerinden önce yapılması pratik bir öneme sahiptir.

İlanın alanı ile denklik belgesindeki alan birlikte değerlendirilir. Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı şartı bu nedenle ikili okunur. Başvuru süreci diploma denklik başvurusu sayfasında anlatılmıştır.

Diploma Adı ile Transkript İçeriğinin Birlikte İncelenmesi

Alan incelemesi diploma başlığıyla sınırlı değildir. Bunun resmî örneği denklik mevzuatındadır. Denklik Yönetmeliğinin 6. ve 7. maddeleri ölçütü sayar. Başvuru; temel kazanımlar, teorik ve uygulamalı dersler, staj ve projeler yönünden incelenir. Yönetmelik ayrıca görüş alma yolunu açar. Çeşitli mezuniyet alanları için Bilim Alanı Danışma Komisyonundan görüş istenebilir. Yükseköğretim kurumlarının görüşüne de başvurulabilir.

Bu hükümler kadro ilanları için getirilmemiştir. Yine de nesnel bir yöntemi gösterir. Bir diplomanın alanı, içerikle birlikte tespit edilir.

Kadro başvurusunda da transkript dosyaya eklenebilir. Ders içerikleri ve tez özeti aynı işi görür. Belgeler, diploma adının anlatmadığı içeriği görünür kılar. Ret gerekçesi yalnız başlığa dayanıyorsa dosyanın incelenmediği savunulabilir.

Denklik belgesinde yazan alan da dava konusu olabilir. Bu ihtimal farklı alandan verilen denkliğe karşı açılan dava yazısındadır.

Üniversitenin Takdir Yetkisi ve Bağlı Yetki Ayrımı

Üniversitenin yetkisi iki aşamada farklı işler. İlanı hazırlarken birimin ihtiyacına göre takdir yetkisi kullanır. İlan yayımlandıktan sonra kendi ölçütüyle bağlanır.

Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı incelemesi ikinci aşamada yapılır. İdare, ilanda yazmayan bir şartı sonradan ekleyemez. Yazan şartı da sonradan daraltamaz. Böyle bir yorum, işlemi sebep unsuru yönünden tartışmalı kılar.

Takdir yetkisi de sınırsız değildir. Her iki yönetmelik de aynı iki ölçütü koyar. Ek koşul belirli bir adayı tanımlamamalıdır. Ek koşul denetlenebilir de olmalıdır.

Şart hizmet gereğiyle açıklanamıyorsa tablo değişir. Şart yalnız tek bir adayın özgeçmişiyle örtüşüyorsa ilanın kendisi dava konusu olur. Bu ihtimal kişiye özel akademik kadro ilanının iptali yazısında incelenmiştir.

Jüri kurulurken de alan bağlayıcıdır. Doktor öğretim üyesi dosyalarını, adayın başvurduğu bilim alanıyla ilgili üç öğretim üyesi inceler. Profesörlükte ise kadronun bilim veya sanat alanıyla ilgili en az beş profesör görevlendirilir.

Mezuniyet Şartı Nedeniyle Ret İşlemine İtiraz

Mezuniyet şartı nedeniyle verilen ret işlemine karşı, bildirim tarihini izleyen günden itibaren altmış gün içinde iptal davası açılabilir ya da idareye başvurulabilir. Sonuç yalnız ilanda gösterilen internet adresinde duyurulmuşsa, süre bu duyurunun tarihinden hesaplanmalıdır. Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı gerekçesiyle verilen ret, ayrı bir idari işlemdir. Başvurunun kabul edilmemesi bu sonucu doğurur. Ön değerlendirme listesine alınmama da aynı sonucu verir. Jüri incelemesine gönderilmeme de öyledir.

Dava süresi 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesinde yazılıdır. Süre altmış gündür. Yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.

Kanunun 11. maddesi ayrı bir imkân verir. Aday, dava açma süresi içinde idareye başvurabilir. Bu başvuru, işlemeye başlamış süreyi durdurur. Otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır. Ret veya reddedilmiş sayılma hâlinde süre yeniden işler. Başvuruya kadar geçen süre de hesaba katılır.

Yürütmenin durdurulması ayrı bir taleptir. Kanunun 27. maddesi iki şartı birlikte arar. İşlem açıkça hukuka aykırı olmalıdır. Uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zarar doğmalıdır. Aynı madde bir de sınır koyar. Kamu görevlileri hakkındaki atama işlemleri, uygulanmakla etkisi tükenen işlemlerden sayılmaz.

Atanmama hâlinde açılacak davanın çerçevesi akademik kadroya atanmama davası yazısındadır.

Bilirkişi İncelemesinin Gerekli Olduğu Durumlar

İki programın kazanımlarının örtüşüp örtüşmediği teknik bir sorudur. Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı uyuşmazlığı bu yüzden özel bilgi ister. Soru, hukuk bilgisiyle tek başına çözülmez.

İdari Yargılama Usulü Kanununun 31. maddesi yolu gösterir. Madde, bilirkişi konusunda Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanununa yollama yapar. Bilirkişiler, bilirkişilik bölge kurullarının hazırladığı listelerden seçilir.

Bilirkişi teknik değerlendirme yapar. Programların içeriğini ve kazanımlarını karşılaştırır. İşlemin hukuka uygunluğuna ise mahkeme karar verir. Bu ayrım, rapor okunurken önem taşır.

Dilekçedeki bilirkişi talebi somut gerekçeye bağlanır. Hangi ders, kredi ve kazanımların karşılaştırılacağı yazılır. Genel bir talep mahkemeyi yönlendirmez.

Mahkemenin araştırma yetkisi de geniştir. Kanunun 20. maddesine göre mahkeme, davaya ait her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar. Gerekli gördüğü evrakın gönderilmesini taraflardan ve ilgili yerlerden isteyebilir. Ara kararının gereği yerine getirilmezse, bunun karara etkisini mahkeme takdir eder. İdare, alan değerlendirmesini hangi belgeye dayandırdığını bu yolla açıklamak zorunda kalır.

Rapor eksik ya da çelişkili olabilir. Bu hâlde ek rapor istenebilir. Yeni bir bilirkişi incelemesi de talep edilebilir. İtirazın usulü idari yargıda bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlatılmıştır.

İptal Kararı Sonrasında Başvurunun Yeniden Ele Alınması

Akademik kadro başvurusunda mezuniyet alanı nedeniyle verilen ret işleminin iptali, tek başına atama sağlamaz. İptal kararı, hukuka aykırı işlemi ortadan kaldırır. Karar idareyi yeniden değerlendirmeye zorlar.

Kanunun 28. maddesi idareye açık bir yükümlülük getirir. İdare, kararın icaplarına göre gecikmeksizin işlem yapmak zorundadır. Bu süre, kararın idareye tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.

İdare, kararın gerekçesine göre başvuruyu yeniden ele alır. Aday alan şartını taşıyor sayılırsa süreç durduğu yerden devam eder. Ön değerlendirme bu aşamalardan biridir. Giriş sınavı ve jüri incelemesi de aynı sırada gelir.

Kadroya bu sırada başka bir aday atanmış olabilir. O atama işleminin akıbeti ayrıca değerlendirilir. Yeni bir dava açılması gerekip gerekmediği dosyaya göre belirlenir. Kararın sonuçları bu nedenle tebliğden hemen sonra incelenmelidir.

Zarar doğmuşsa ayrı bir yol daha vardır. Kanunun 12. maddesi iptal ile tam yargı davasının birlikte açılmasına imkân tanır. İlgili, önce iptal davası açıp kararın tebliğinden sonra da tam yargı davası açabilir. Hangi yolun seçileceği, uğranılan zarara ve sürelere göre belirlenir.

Mezuniyet Alanı ve Diploma Denkliği Konusunda Avukat Desteği

Mezuniyet alanı ve diploma denkliği bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Mezuniyet alanı ve diploma denkliği hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor sayfası üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Tanıma belgesi kadro ilanındaki alan şartını karşılar mı?