Akademik teamüllere aykırılık, doçentlik dosyalarında en tartışmalı etik ihlal başlığıdır. Bendin metni geniştir ve somut bir eylem saymaz. Bu yüzden iddia çoğu kez başka bir isnatla birlikte ileri sürülür. Aşağıda bendin kapsamı, savunma yolu ve dava süreci ele alınmaktadır.
Akademik Teamüllere Aykırılık Yönergede Nasıl Tanımlanır
Bendin kaynağı Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesidir. Yönerge, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 11 ve 24. maddelerine dayanır. Metne ÜAK'ın etik sayfasından ulaşılabilir. Aynı bent üniversite bünyesindeki kurullar için ayrıca değerlendirilir.
Hüküm Hangi Bentte Yer Alır
Yönergenin 4. maddesi ikiye ayrılır. Birinci fıkra beş ağır eylemi sayar. Bunlar intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım ve haksız yazarlıktır.
İkinci fıkra ise diğer etik ihlal türlerini sıralar. Akademik teamüllere aykırılık bu ikinci fıkranın (k) bendindedir. Hüküm şöyledir: "Akademik teamüllere aykırı olarak bir doçent adayında etik açıdan beklenmeyen tutum ve davranışlarda bulunmak."
Bu ayrım önemsiz değildir. Uygulamada bent numarası zaman zaman 4/1-k olarak yazılır. Doğru atıf 4/2-k'dir. Yanlış atıf savunmada ayrıca ileri sürülebilir.
Fıkra ayrımının pratik bir yönü de vardır. Birinci fıkradaki eylemler için etik incelemede süre sınırı yoktur. İkinci fıkradaki ihlallerde ise süre işler. Bu fark aşağıda ayrıca ele alınmaktadır.
Tanımın Açık Uçlu Olması Ne Sonuç Doğurur
Bent somut bir fiil tarif etmez. Ölçüt olarak akademik teamül ve beklenen tutum kullanılır. Bu kavramların içeriği dosyadan dosyaya değişebilir.
Teamül yazılı bir kural değildir. Alanda yerleşmiş bir uygulamayı anlatır. Yerleşiklik ise gösterilmesi gereken bir olgudur. Bu nedenle isnadın dayandığı teamülün varlığı ayrıca sorulmalıdır.
Bu durum idareye geniş bir alan bırakır. Ancak sınırsız bir alan değildir. Komisyonun hangi teamülün ihlal edildiğini göstermesi gerekir. Beklenen davranışın ne olduğu da somut biçimde açıklanmalıdır.
Sık Sorulan Sorular
Akademik teamüllere aykırılık hangi maddede düzenlenir?
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 4. maddesinin ikinci fıkrasının (k) bendinde yer alır. Bent, doçent adayından etik açıdan beklenmeyen tutum ve davranışları kapsar.
Kitap bölümünü yanlış türde beyan etmek etik ihlal midir?
Kendiliğinden ihlal sayılmaz. Maddi hata ile bilerek yapılan yanıltıcı beyan farklıdır. Kitabın künyesi, içindekiler sayfası ve yayınevi yazışmaları bu ayrımı ortaya koyar.
Bu iddia için ayrı bir disiplin cezası öngörülmüş müdür?
İdari işlemin sebep unsuru burada devreye girer. Sebep, işleme dayanak olan maddi ve hukuki durumdur. Sebebi gösterilmeyen bir işlem denetime elverişli olmaz. Gerekçesiz bir akademik teamüllere aykırılık kararı bu yönüyle eleştirilebilir.
Bir başka ölçüt de eşitliktir. Aynı davranış başka dosyalarda ihlal sayılmamış olabilir. Bu durumda tutarsızlık ileri sürülebilir. Kavramın çerçevesi etik açıdan beklenmeyen tutum yazısında ayrıca incelenmiştir.
Yanlış Beyan İsnadıyla Neden Birlikte İleri Sürülür
Aynı yönergenin (j) bendi yanlış veya yanıltıcı beyanı düzenler. Bu bent akademik atama ve yükselme başvurularındaki beyanları hedef alır. Konusu somuttur ve belgeyle sınanabilir.
İki bent çoğu kez birlikte kullanılır. Sebebi basittir. Jüri üyesi önce bir beyanın gerçeğe uymadığını ileri sürer. Ardından bu davranışın adaydan beklenmeyeceğini ekler.
Savunmada iki isnat ayrı ayrı karşılanmalıdır. Beyanın doğruluğu belgeyle gösterilir. Akademik teamüllere aykırılık yönünden ise teamülün varlığı tartışılır. Beyan boyutunun ayrıntısı yanlış veya yanıltıcı beyan etik ihlali yazısında ele alınmıştır. İki bendin birlikte ileri sürüldüğü bir başka dosya yanlış beyan ve akademik teamüllere aykırılık etik ihlali kararında özetlenmiştir.
Kitap Bölümü Beyanı Neden Tartışma Konusu Olur
Doçentlik dosyalarında kitap ve kitap bölümü ayrı puanlanır. İkisi arasındaki puan farkı çoğu temel alanda belirgindir. Bu fark isnadın çıkış noktasını oluşturur. Hangi eserin hangi türe gireceği ÜAK'ın dönem dönem yayımladığı başvuru şartlarında belirlenir. Bu şartlar yönergede değil, temel alan tablolarında yer alır.
Aday eseri yanlış türde beyan edebilir. Böyle bir hâlde iki ihtimal doğar. Birincisi maddi hatadır. İkincisi bilerek yapılan yanıltıcı beyandır.
Ayrımın ölçütü kasttır. Maddi hata dosyada düzeltilebilir bir eksikliktir. Yanıltıcı beyan ise bilerek yapılan bir yönlendirmedir. Komisyon bu ikisini ayırmadan karar veremez.
Adayın kendi lehine bir puan farkı doğup doğmadığı da bakılan bir noktadır. Beyan yanlış olsa bile asgari şartlar başka eserlerle sağlanmış olabilir. Bu hâlde yanıltma kastı tartışmalı hâle gelir. Eser türlerinin sınıflandırması doçentlik başvurusunda eser türleri yazısında anlatılmıştır.
Editörlü Kitap ve Tek Yazarlı Kitap Ayrımı
Bir kitap bölümünün ayrı eser sayılması için kitabın yapısı önem taşır. Çok yazarlı ve çok bölümlü kitaplarda her bölüm ayrı bir katkıdır. Kitap tek yazar adına basılmışsa durum değişir.
Bu noktada basım biçimi belirleyici olur. Bölümü aday yazmış olabilir. Kitap yine de tek yazarlı görünebilir. Ortaya çıkan uyumsuzluk akademik teamüllere aykırılık isnadına dayanak yapılır.
Savunma bu uyumsuzluğun kaynağını göstermelidir. Yayınevi tercihi, dizgi hatası veya editör uygulaması söz konusu olabilir. Adayın beyanı ile kitabın künyesi arasındaki fark böylece açıklanır.
Kitabın basım sürecinde aday çoğu kez taraf değildir. Künye bilgisini yayınevi düzenler. Bölüm yazarlarının nasıl gösterileceği de yayınevinin kararıdır. Bu nokta savunmada açıkça belirtilmelidir.
Spor Bilimleri Alanındaki Komisyon Kararı Ne Diyordu
Mart 2019 döneminde spor bilimleri alanında bir doçentlik başvurusu incelenmişti. Dosyaya Sağlık ve Spor Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu bakmıştı.
İddia C2.2 kodlu kitap bölümüne ilişkindi. Bölümün yer aldığı kitabın editörlü yayımlanmadığı ileri sürülmüştü. Yedinci bölüm aday tarafından yazılmasına rağmen kitabın tek yazarlı basıldığı belirtilmişti. Bu nedenle eserin yanlış ve yanıltıcı beyan ile akademik teamüllere aykırılık bentlerine aykırı olduğu değerlendirilmişti.
Savunma 12.02.2020 tarihinde istenmişti. Aday bu tarihten sonra on beş günlük süre içinde yazılı savunmasını sundu. Komisyon iddiaları, savunmayı ve uzman görüşlerini birlikte değerlendirdi. Sonuçta adayın iddiaya konu yayınlarında etik ihlalde bulunmadığına oybirliğiyle karar verildi.
Karar bunun ötesinde bir sonuç daha doğurdu. İddia sahibi jüri üyesi jürilikten çıkarıldı. Adayın askıya alınmış doçentlik süreci kaldığı yerden devam etti.
Dosyanın seyri iki noktayı görünür kılar. Birincisi uzman görüşünün ağırlığıdır. İkincisi kitabın basım biçimine ilişkin belgelerin belirleyici olmasıdır.
Bu karar tek bir dosyaya ilişkindir. Genel bir kural olarak okunamaz. Gösterdiği şey, akademik teamüllere aykırılık isnadının belge ve uzman görüşüyle karşılanabildiğidir. Kararın komisyon tutanağındaki hâli akademik teamüllere aykırılık ve yanlış beyan savunması yazısında yer alır.
Savunma Nasıl Kurulur
İnceleme başlatılan kişiden yazılı savunma istenir. Yönergenin 10. maddesi bunun için on beş gün süre tanır. Süre içinde savunma verilmezse komisyon mevcut belgelere göre karar verir.
Savunma iddiayı parça parça karşılamalıdır. Önce isnadın hangi bende dayandığı belirlenir. Ardından o bendin unsurları tek tek tartışılır.
Genel bir savunma metni çoğu kez yetersiz kalır. İddia belirli bir esere yöneliktir. Cevap da o esere yönelik olmalıdır. Her iddia için ayrı başlık açmak işi kolaylaştırır.
Sözlü savunma da mümkündür. Yönerge gerekli görülen hâllerde savunmanın sözlü alınabileceğini belirtir. Talep dilekçede açıkça yazılabilir. Ancak sözlü açıklama yazılı savunmanın yerine geçmez. Yazılı metin dosyada kalıcı olarak durur.
Savunmaya Hangi Belgeler Eklenir
Kitap kaynaklı dosyalarda künye sayfası ve içindekiler bölümü eklenir. Bölüm yazarlarını gösteren sayfalar da sunulur. Yayınevi ile yapılan yazışmalar açıklayıcı olabilir.
Beyan tarafı için başvuru ekranı çıktıları kullanılır. Adayın hangi alana hangi eseri girdiği böylece görülür. Örnek bir metin için etik kurul savunma örneği incelenebilir.
Komisyon gerektiğinde uzman görüşü alabilir. Yönergenin 9. maddesi kimlerin uzman olamayacağını sayar. Adayın tez danışmanları, doçentlik jürilerinde görev almış öğretim üyeleri ve kendi üniversitesindeki öğretim üyeleri görevlendirilemez. Adayın eşi ve üçüncü dereceye kadar hısımları da görev alamaz. Aralarında husumet bulunan kişiler için de aynı yasak geçerlidir.
Bu yasağa aykırılık karara karşı ileri sürülebilir. Bu nedenle uzmanın kimliği dosyadan istenmelidir.
Komisyonun kendi çalışma düzeni de denetlenebilir. Komisyon en az beş üye ile toplanır. Karar üye tam sayısının salt çoğunluğuyla alınır. Çekimser oy kullanılamaz. Karara katılmayan üye karşı oy gerekçesini yazmak zorundadır.
Şikâyet Yoluyla Gelen İddialar Nasıl İşlenir
İsnat her zaman jüri üyesinden gelmez. Üçüncü kişiler de şikâyet veya ihbarda bulunabilir. Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesi bu hâli ayrıca düzenler.
Böyle bir başvuru ÜAK'a ulaştığında derhâl ilgili komisyona gönderilir. Komisyon önce ön değerlendirme yapar. Bakılan ölçüt tektir. Başvuru inandırıcı nitelikte bilgi ve belgeye dayanıyor mu?
Ölçüt karşılanmıyorsa inceleme açılmaz. Karşılanıyorsa doçentlik süreci durur. Bu nedenle isimsiz ve belgesiz ihbarlar savunmada ayrıca tartışılabilir.
Yönergenin 14. maddesi ikinci bir sınır koyar. Karara bağlanmış bir konu aynı iddialarla yeniden incelenemez. Yeni bir kanıt gösterilmesi gerekir.
İddia Yerinde Görülmezse Ne Olur
Doçentlik Yönetmeliği'nin 7. maddesi bu hâli açıkça düzenler. İddianın doğru olmadığı tespit edilirse doçentlik süreci kaldığı yerden devam eder.
Aynı hükümde ikinci bir sonuç vardır. Aykırılık iddiasında bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır. Yerine yedek üyenin raporu değerlendirmeye alınır. Böylece dosya yeni bir üyenin raporuyla tamamlanır.
Etik komisyonu kararı ile disiplin cezası ayrı işlemlerdir. Disiplin karşılıkları 2547 sayılı Kanunun 53. maddesinde sayılır.
Kanun yanlış veya yanıltıcı beyanı açıkça saymıştır. Bu fiil aylıktan veya ücretten kesme cezasını gerektirir. Buna karşılık akademik teamüllere aykırılık kanunda ayrı bir disiplin fiili olarak yer almaz.
Kanunun listesi bu bakımdan öğreticidir. İntihal en ağır yaptırıma bağlanmıştır. Dilimleme ve haksız yazarlık aylıktan kesmeyi gerektirir. Mükerrer yayın ise kademe ilerlemesinin durdurulmasına bağlanmıştır.
Bu fark savunmada kullanılabilir. Kanun koyucu ağır bulduğu eylemleri tek tek saymıştır. Sayılmayan bir davranış doğrudan disiplin cezasına dayanak yapılamaz. Etik inceleme ile disiplin soruşturması arasındaki sıra da bellidir. Kanunun 53/A maddesi, disiplin soruşturmasından önce etik kurul incelemesini zorunlu kılar.
İnceleme Hangi Sürelere Tabidir
Yönergenin 12. maddesi süreleri ikiye ayırır. İntihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatılması süreye bağlı değildir.
Diğer ihlallerde iki süre işler. Eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmişse inceleme yapılamaz. Eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez. Akademik teamüllere aykırılık bu ikinci gruptadır.
Sürelerin yeniden işlediği bir hâl de vardır. Eser yeniden yayımlanır ya da akademik atama ve yükselmede kullanılırsa süreler baştan başlar.
Bu kural iki yönlü çalışır. Eski bir eser yeni dosyaya konursa süre yeniden işler. Buna karşılık dosyaya hiç girmemiş eski bir eser için süre çoktan dolmuş olabilir.
Disiplin tarafında ayrı süreler vardır. Fiilin öğrenildiği tarihten sonra bir ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçmişse ceza verilemez. Bu süreler etik incelemenin sürelerinden bağımsız işler.
Etik İhlal Kararı Başvuruyu Nasıl Etkiler
Yönergenin 11. maddesi sonucu düzenler. Etik ihlalde bulunduğuna karar verilen adayın doçentlik başvurusu iptal edilir. Aday, müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir.
Doçentlik Yönetmeliği 14 Ekim 2025 tarihinde değiştirildi. Değişiklik 33047 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Yeni metne göre etik ihlal tespiti içeren jüri raporları adayın erişimine açılır. Diğer jüri üyelerinin raporları açılmaz.
Yeniden başvuran aday da yükümlüdür. Etik ihlal tespitine konu olan yayınlarını belirtmek zorundadır. Bu yayınlar yanlış beyan hâli dışında yeni beyannamede kullanılamaz.
Karara Karşı Hangi Yollara Başvurulabilir
Doçentlik Yönetmeliğinin 8. maddesi bir iç yol tanır. Adayların doçentlik sürecine ilişkin her türlü itirazı Doçentlik Komisyonunca incelenir ve karara bağlanır.
İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi ayrı bir imkân verir. İşlemin kaldırılması veya değiştirilmesi dava süresi içinde idareden istenebilir. Başvuru dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap gelmezse istek reddedilmiş sayılır. Sürecin tamamı ÜAK etik inceleme süreci yazısında anlatılmıştır.
İptal Davası Nasıl Açılır
Dava süresi altmış gündür. Süre tebliğle başlar. Doçentlik Yönetmeliğinin 6. maddesi tebliğ anını belirler. Sonuç elektronik ortamda erişime açılır ve izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır.
Davalı idare Üniversitelerarası Kurul Başkanlığıdır. Kurul Ankara'da bulunduğu için dava Ankara idare mahkemelerinde görülür.
Dava dilekçesinde hangi sakatlığın ileri sürüleceği önemlidir. Yetki, şekil, sebep, konu ve amaç unsurları ayrı ayrı incelenir. Gerekçesizlik sebep unsuruna, usul eksikliği ise şekil unsuruna girer.
Mahkeme eser incelemesi yapmaz. Yerindelik denetimi de yapamaz. Baktığı şey işlemin hukuka uygunluğudur. Teknik değerlendirme için bilirkişi görevlendirilir.
Dilekçede yürütmenin durdurulması da istenebilir. Kanunun 27. maddesi iki şartı birlikte arar. İşlem açıkça hukuka aykırı olmalı ve telafisi güç ya da imkânsız zarar doğurmalıdır. Akademik teamüllere aykırılık gerekçesiyle askıya alınan bir süreçte bu zarar somut olarak gösterilebilir. Benzer uyuşmazlıklar için Danıştay karar arama sistemi kullanılabilir.
Akademik Teamüllere Aykırılık Konusunda Avukat Desteği
Akademik teamüllere aykırılık bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Akademik teamüllere aykırılık hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor sayfası üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
2547 sayılı Kanunun 53. maddesinde bu davranış ayrı bir disiplin fiili olarak sayılmamıştır. Buna karşılık yanlış veya yanıltıcı beyan aylıktan veya ücretten kesme cezasını gerektirir.
Komisyona savunma vermek için kaç gün süre verilir?
Yönergenin 10. maddesine göre on beş gün süre verilir. Bu süre içinde savunma verilmezse komisyon mevcut bilgi ve belgelere göre incelemesini tamamlar.
İddia yerinde görülmezse jüri üyesine ne olur?
Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesine göre aykırılık iddiasında bulunan jüri üyesinin görevi sonlandırılır. Doçentlik değerlendirme süreci ise kaldığı yerden devam eder.
Bu iddia kaç yıl sonra incelenemez hâle gelir?
Eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren on yıl geçmişse etik inceleme yapılamaz. Ayrıca eylemin öğrenildiği tarihten itibaren iki yıl içinde inceleme başlatılmazsa iddia incelenemez.
Etik komisyonu kararına karşı doğrudan dava açılabilir mi?
Başvurunun iptaline yol açan işlem kesin ve yürütülebilir niteliktedir. Bu nedenle altmış gün içinde iptal davası açılabilir. İdareye başvuru yapılırsa dava süresi durur.
Doçentlik
Doçentlik Dil Puanı ve Geçerlilik Süresi
Doçentlik başvurusunda 55 puan eşiği, YDS ve YÖKDİL sonuçlarının süresiz geçerliliği, uluslararası sınavlarda beş yıl ve TOEFL'de iki yıl sınırı ile ret hâlinde dava yolu.
