Doçent unvanı aldığı hâlde kadrosuzluk nedeniyle dördüncü derecede kalan araştırma görevlilerinin hususi damgalı pasaport talebi; mevzuat, ret gerekçeleri, dava süresi ve Adana, Tekirdağ ve Bursa kararları.
Araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı, Pasaport Kanunu'ndaki kadro derecesi şartına bağlıdır. Kanun bu pasaportu ilk üç derece kadrolara verir. Doçent unvanı olup da kadro yokluğu yüzünden dördüncü derecede kalanların talebi ise çoğu kez reddedilir. Ancak Adana, Tekirdağ ve Bursa'da verilen kararlar bu ret işlemlerini iptal etmiştir.
Yeşil pasaportun kanundaki adı hususi damgalı pasaporttur. Kararlarda da belirtildiği gibi bu pasaport, pek çok ülkeye vizesiz ya da kolay giriş sağlar. Kongre, ortak proje ve kısa davetler için sık yola çıkan akademisyen için bu önemli bir kolaylıktır. Bu yüzden araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı yalnız bir unvan meselesi değildir.
Yeşil Pasaport Pasaport Kanunu'nda Kimlere Verilir
Hususi damgalı pasaport, Pasaport Kanunu 14. maddesinde düzenlenir. Hüküm, devlet memurları ve diğer kamu görevlileri için derece ölçütü kullanır. Kanuna göre pasaport, "birinci, ikinci ve üçüncü derece kadrolarda bulunan veya bu kadrolar karşılık gösterilmek" suretiyle çalışanlara verilir.
Aynı madde, emekli olan ya da görevden çekilen kişinin hakkını da korur. Hak sahibinin eşine de aynı tür pasaport verilir. Ergin olmayan çocuklar da bu haktan yararlanır. Okula devam eden ve yanında yaşayan çocuklar için sınır 25 yaştır.
Vakıf üniversiteleri için ayrı bir kural vardır. 2020 yılında 7243 sayılı Kanunla bir ekleme yapıldı. Buna göre en az 15 yıl kıdemi olan vakıf üniversitesi öğretim üyeleri de bu hakka sahiptir. Devlet üniversitesinde ise ölçüt, kişinin bulunduğu kadronun derecesidir. Pasaport türleri ve genel başvuru usulü pasaport başvurusu yazısında anlatılmıştır.
Bordo Pasaport ile Yeşil Pasaport Farkı
Araştırma görevlisi zaten bordo pasaport alabilir. Bordo pasaportun kanundaki adı umuma mahsus pasaporttur. Yeşil pasaport ise kamu görevine bağlı bir haktır. Adana kararı bu farkı açıkça tartışmıştır. Mahkemeye göre yeşil pasaport, vize işlemleri için harcanan zamanı ve parayı azaltır. Kısa sürede gelen bir kongre davetine yetişmeyi de kolaylaştırır. Bu yüzden bordo pasaportun varlığı, ret işlemini haklı kılmaya yetmemiştir.
Sık Sorulan Sorular
Doçent unvanı olan araştırma görevlisi yeşil pasaport alabilir mi?
Kanunun lafzı ilk üç derece kadroyu arar. Ancak kadrosuzluk nedeniyle dördüncü derecede kalan doçent unvanlı araştırma görevlilerine ilişkin ret işlemleri bazı idare mahkemelerince iptal edilmiştir.
Yeşil pasaport için hangi kadro derecesi gerekir?
Pasaport Kanunu 14. madde birinci, ikinci veya üçüncü derece kadroyu esas alır. Bu kadrolar karşılık gösterilerek çalışanlar da hükmün kapsamında sayılmıştır.
İstifa eden araştırma görevlisi yeşil pasaport alabilir mi?
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Araştırma Görevlileri Neden Üçüncü Dereceye Yükselemiyor
2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu 3. maddesi, öğretim elemanlarını sınıflara ayırır. Araştırma görevlileri bu sınıflardan biridir. Giriş derecesi, öğrenim durumuna göre bulunan dereceye iki derece eklenerek belirlenir.
Derece yükselmesi aynı Kanunun 7. maddesinde yer alır. Madde üç şartı birlikte arar:
Yükselinecek derecede aynı unvanla boş bir kadro bulunması
Derecede en az üç yıl kalınması
Bu derecenin üçüncü kademe aylığının bir yıl fiilen alınması
Bu süre içinde olumlu sicil alınması
Sorun ilk şartta düğümlenir. Kararlardaki savunmalarda üniversiteler, üçüncü ya da daha üst derecede araştırma görevlisi kadrosu açmadıklarını bildirmiştir. Bu durumda süre ve sicil şartını dolduran kişi dördüncü derecede kalır. Derece artmaz, yalnız kademe yatay olarak ilerler. Konunun genel işleyişi kademe ve derece ilerlemesi yazısında yer alır.
Kanun Birinci Dereceye Kadar Yolu Açık Tutar
Bursa'daki bölge idare mahkemesi önemli bir tespit yapmıştır. Karara göre 2914 sayılı Kanun'a ekli cetvelde araştırma görevlisi kadro dereceleri 1 ile 7 arasındadır. Yani kanun, araştırma görevlisinin birinci dereceye kadar yükselmesini engellemez. Engel, kurumun bu kadroyu açmamasından doğar. Bu da sorunu kişinin değil idarenin alanına taşır.
Kadro Karşılık Gösterilerek Çalışma İbaresi Nasıl Yorumlanıyor
Pasaport Kanunu'nun 14. maddesi yalnız ilk üç derece kadroda olanları saymaz. Hüküm, bu kadrolar karşılık gösterilerek çalışanları da kapsar. Davacılar bu ibareyi geniş yorumlamıştır. Onlara göre unvan ve hizmet süresi bakımından ilk üç dereceye denk düşen kişi de kapsama girer.
İdareler ise ibareyi dar okur. Bu görüşe göre kişi fiilen hangi derecedeyse hak da ona göre belirlenir. Bursa'daki karar da hususi pasaportun fiilen ilk üç derecede olanlara verildiğini kabul etmiştir. Ancak aynı karar, emsalin ülke genelinde aranması gerektiğini söylemiştir. Bu yaklaşım, kadro açmayan üniversitenin tercihini kişinin aleyhine çevirmez.
Görevden Ayrılan Araştırma Görevlileri İçin Ek 4. Madde
Pasaport Kanunu'nun ek 4. maddesi ayrı bir kural koyar. Bu kural, ilk üç dereceye ulaşmadan emekli olan ya da görevden ayrılan memurlar içindir. Böyle bir kişinin hizmet süresi ve unvanı, bugün görevde olan emsaliyle karşılaştırılır. Emsal pasaport alabiliyorsa, hüküm gereği "emsal alınmak suretiyle bunlara da Hususi Pasaport verilir."
Bu hüküm, istifa eden ya da emekli olan araştırma görevlisi için önemlidir. Adana davasında ise tartışma farklı bir yönde gelişti. İdare, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün ek 4. maddeye dayanan görüşüyle talebi reddetti. Davacı bu maddenin görevden ayrılanlar için olduğunu söyledi. Kendisinin hâlen görevde olduğunu da ileri sürdü.
Emsal Kararlar
Aşağıdaki üç karar aynı soruna ilişkindir. Hepsinde doçent unvanı olan bir araştırma görevlisi, kadro yokluğu yüzünden dördüncü derecede kalmıştır. Üç kararda da ret işlemi iptal edilmiştir.
Bursa Bölge İdare Mahkemesi (2025)
Davacı, Bursa'daki bir üniversitenin eğitim fakültesinde uzun süre çalıştıktan sonra istifa etmiştir. Doçent unvanı olduğunu belirten davacının talebi, üniversitede dördüncü dereceden yüksek kadro bulunmadığı için reddedilmiştir. İlk derece mahkemesi de davayı reddetmiştir. Bölge idare mahkemesi, davacının 2019'dan beri bir üst dereceye yükselme hakkı olduğunu tespit etmiştir. Kadro olmadığı için kademesinin yatay ilerlediğini de belirtmiştir. Daire, emsalin üniversitedeki duruma göre değil, ülke geneline göre aranması gerektiğine karar vermiştir. İlk derece kararını kaldırmış, işlemi iptal etmiş ve kararı kesin olarak vermiştir.
Adana İdare Mahkemesi (2026)
Davacı, Adana'daki bir devlet üniversitesinde maliye alanında araştırma görevlisidir. 2022 yılında doçent unvanı almıştır. Üniversitede üçüncü derece kadro olmadığı için derecesi yatay ilerlemiştir. Talebi, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünün görüşüne dayanılarak reddedilmiştir. Mahkeme, üçüncü dereceye geçememenin sebebinin kişisel bir eksiklik olmadığını vurgulamıştır. Sebep, idarenin kadro tercihidir. Kazanılmış bir statünün belirsiz bir kadro tahsisine bağlanması, hukuki belirlilik ve eşitlik ilkeleriyle bağdaşmamıştır. İşlem oybirliğiyle iptal edilmiş, istinaf yolu açık bırakılmıştır.
Tekirdağ İdare Mahkemesi (2026)
Davacı, Tekirdağ'daki bir üniversitenin tıp fakültesinde 2010'dan beri araştırma görevlisidir. Doçent unvanı da vardır. Üniversite, YÖK'e soru sorduğunu ama cevap alamadığını savunmuştur. Üçüncü ve üzeri derecede kadro açılmadığını da belirtmiştir. Mahkeme, 2914 sayılı Kanun'un derece hükümlerini incelemiştir. Doçentliği, merkezi ve nesnel ölçütlerle kazanılan bir yeterlilik olarak görmüştür. Üçüncü derece kadrosu olan doçent meslektaşlarla aynı durumdaki davacıya farklı davranılmasını eşitliğe aykırı bulmuştur. İşlem oybirliğiyle iptal edilmiş, istinaf yolu açık tutulmuştur.
Üç Kararın Ortak Noktası
Üç olayda da kişi doçent unvanına sahiptir. Hepsinde kişi dördüncü derecede kalmıştır. Sebep de her seferinde aynıdır: üniversitede üst derece kadro yoktur. Mahkemeler bu durumu kişinin kusuru olarak görmemiştir.
Kararlar yol bakımından ise ayrılır. Bursa'daki davacı görevden ayrılmıştır. Bu yüzden ek 4. madde ve emsal karşılaştırması öne çıkmıştır. Adana ve Tekirdağ'daki davacılar ise hâlen görevdedir. Bu iki kararda mahkemeler, sonuca eşitlik ve hukuki belirlilik ilkeleriyle ulaşmıştır. Bursa kararı kesindir. Diğer iki karara karşı istinaf yolu açıktır.
Mahkemeler Hangi Anayasal İlkelere Dayandı
Adana ve Tekirdağ kararları aynı gerekçeyi izler. Mahkemeler önce idare hukukunun şekil kurallarına önem verdiğini kabul eder. Ardından şu tespiti yapar: "Ne var ki şekil kuralları, hukukun amacı değil aracıdır."
Mahkemelere göre derece ve kadro gibi teknik kurallar, kişinin kazandığı liyakati boşa çıkaracak biçimde yorumlanamaz. Kararlarda dayanılan anayasal hükümler şunlardır:
Anayasa'nın 2. maddesindeki hukuk devleti ilkesi
10. maddedeki kanun önünde eşitlik ilkesi
23. maddedeki seyahat hürriyeti
27. maddedeki bilim ve sanat hürriyeti
130. maddedeki bilimsel araştırma ve yayın görevi
Adana kararı bir adım daha ileri gider. Mahkeme, bordo pasaportla da seyahat edilebileceği görüşünü ayrıca ele almıştır. Hususi pasaportun vize için harcanan zaman ve parayı ortadan kaldırdığını belirtmiştir. Ani bilimsel davetlere hızla katılmayı sağladığını da eklemiştir. Bu nedenle ret işleminin bilim özgürlüğünü fiilen daralttığı sonucuna varmıştır.
Doçentlik Unvanı ile Doçent Kadrosu Aynı Şey Değildir
Doçentlik unvanını, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu 11. maddesi uyarınca Üniversitelerarası Kurul verir. Doçent kadrosuna atama ise ayrı bir işlemdir. Bunun için üniversitede ilan edilmiş bir kadro gerekir. 2914 sayılı Kanun'un 3. maddesine göre doçent, kadroya atandığı tarihi izleyen aybaşından itibaren üçüncü derecenin aylığını alır.
Aynı Kanunun 6. maddesi de bir derece yükselmesi öngörür. Bu yükselme, unvanı alıp doçent kadrosuna atananlar içindir. Unvanı alan ama atanmayan kişi ise araştırma görevlisi kadrosunun derecesinde kalır. Araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı tartışması tam olarak bu boşluktan doğar.
Kararlara yansıyan ret yazılarında üç gerekçe öne çıkar:
Kişinin fiilen dördüncü derece kadroda bulunması
Üniversitede üçüncü ya da daha üst derecede kadro açılmamış olması
Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğünden ya da YÖK'ten istenen görüşler
Bu gerekçelerin ortak yanı, sonucu kişiye değil idarenin kadro planına bağlamasıdır. Adana ve Tekirdağ'daki mahkemeler, idarenin kadro planlamasında takdir yetkisi olduğunu kabul etmiştir. Ancak bu yetkinin sonucu anayasal ilkelere ve kamu yararına açıkça aykırı olamaz. Tekirdağ dosyasında üniversite, YÖK'ten cevap gelmeden talebi reddetmişti. Görüş beklenmeden verilen bu ret de iptalden kurtulamamıştır. Araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı bakımından ret yazısı, bu kararlarla birlikte okunmalıdır.
Dava Açmadan Önce Hangi Bilgiler Kontrol Edilmeli
Her dosya aynı güçte değildir. Kararlardaki olaylara bakıldığında şu bilgiler öne çıkar:
Doçent unvanının alındığı tarih
Dördüncü derecede kaç yıl kalındığı
Üçüncü kademe aylığının ne zaman bir yıl doldurulduğu
Sicilin olumlu olup olmadığı
Üniversitede üst derece kadro bulunup bulunmadığı
Ret yazısının hangi gerekçeye dayandığı
Bu bilgilerin çoğu hizmet cetvelinde görünür. Derece şartını yıllar önce dolduran kişinin durumu daha açıktır. Görevden ayrılan kişide ise ek 4. madde ve emsal karşılaştırması öne çıkar. Görevde olan kişide tartışma daha çok eşitlik ve hukuki belirlilik ilkeleri üzerinden yürür.
Bir sınırı da belirtmek gerekir. İncelenen üç kararın hepsi doçent unvanı olan kişilere ilişkindir. Unvanı olmayan araştırma görevlisinin emsali bu kararlarda tartışılmamıştır. Bu yüzden araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı, doçent unvanı bulunmayan kişilerde daha temkinli değerlendirilmelidir.
Yeşil Pasaport Başvurusu Nasıl Yapılır
Başvuru, görev yapılan üniversitenin rektörlüğüne verilecek bir dilekçeyle başlar. Dilekçede doçentlik tarihi, hizmet süresi ve mevcut kadro derecesi yazılmalıdır. Derece şartlarının hangi tarihte tamamlandığı da belirtilmelidir. Hizmet cetveli ve doçentlik belgesi dilekçeye eklenebilir. Kararlarda talebin konusu, "hususi damgalı pasaport verilmesi için gerekli işlemlerin yapılması" olarak yazılmıştır.
Üniversite çoğu zaman tek başına karar vermez. İncelenen dosyalarda idareler, Nüfus ve Vatandaşlık İşleri Genel Müdürlüğüne ya da YÖK'e görüş sormuştur. Bu yazışmalar başvurunun sonucunu geciktirebilir. Ret yazısı geldiğinde, gerekçe olarak hangi görüşe dayanıldığına bakılmalıdır. O görüş yazısının örneği de istenebilir.
Ön bilgi için sitedeki yeşil pasaport hakkı sorgulama aracı kullanılabilir. Araç genel bir fikir verir. Kadro yokluğu gibi özel durumlarda dosya ayrıca incelenmelidir. Araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı için en sağlam belge, derece ve kademe geçmişini gösteren hizmet cetvelidir.
Ret İşlemine Karşı Dava Açma Süresi Ne Kadardır
Ret işlemine karşı idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdari Yargılama Usulü Kanunu 7. maddesine göre bu süre 60 gündür. Süre, ret yazısının tebliğini izleyen gün başlar. İncelenen üç davada da işlem, üniversitenin bulunduğu şehirdeki idare mahkemesinde dava edilmiştir.
İlk derece kararına karşı 30 gün içinde istinaf yoluna gidilebilir. Bu süre de tebliği izleyen gün başlar. Bursa kararında olduğu gibi bölge idare mahkemesinin kararı kesin olabilir. Süre hesabına dair genel kurallar akademik kadroya atanmama davası yazısında da yer alır.
Dava Dilekçesine Hangi Belgeler Eklenir
Dava dilekçesi, ret işlemini ve bu işlemin neden hukuka aykırı olduğunu açıkça göstermelidir. Dilekçeye genellikle şu belgeler eklenir:
Ret yazısı ve tebliğ tarihini gösteren belge
Başvuru dilekçesinin bir örneği
Güncel hizmet cetveli
Doçentlik belgesi
Varsa NVİ ya da YÖK görüş yazısı
Hizmet cetveli, derece şartının hangi tarihte dolduğunu gösterir. Bu tarih, kadrosuzluk iddiasının en somut kanıtıdır. Benzer olaylarda verilen kararlar da dilekçede anılabilir. Ancak her mahkeme dosyayı kendi olayına göre değerlendirir.
Adana ve Tekirdağ kararlarına karşı istinaf yolu açıktır. Bu kararların üst mercide nasıl sonuçlanacağı ayrıca izlenmelidir. Araştırma görevlilerinin yeşil pasaport hakkı konusunda verilen olumlu bir karar, her dosyada aynı sonucu garanti etmez.
Araştırma Görevlilerinin Yeşil Pasaport Hakkı Konusunda Avukat Desteği
Yeşil pasaport talebinde uygulanacak hukuki yol, mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, belgelere ve varsa idari ya da yargısal kararlara göre belirlenir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Yeşil pasaport talebiniz için dosyanıza özgü bir değerlendirme istiyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya hukuki soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmedeki hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Pasaport Kanunu ek 4. madde, ilk üç dereceye ulaşmadan ayrılanlara emsal karşılaştırmasıyla hususi pasaport verilmesini öngörür. Bursa'daki bölge idare mahkemesi, emsalin ülke genelinde aranması gerektiğini kabul etmiştir.
Yeşil pasaport talebi reddedilirse dava süresi kaç gündür?
İdari Yargılama Usulü Kanunu 7. madde uyarınca dava açma süresi 60 gündür. Süre, ret yazısının tebliğini izleyen günden işlemeye başlar.
Yeşil pasaport başvurusu nereye yapılır?
Başvuru önce görev yapılan üniversitenin rektörlüğüne dilekçeyle yapılır. Dilekçeye hizmet cetveli ve doçentlik belgesi eklenebilir.
Araştırma görevlisinin eşi de yeşil pasaport alabilir mi?
Pasaport Kanunu 14. madde, hususi pasaport alabilecek kişilerin eşlerine de aynı tür pasaport verilmesini öngörür. Bu nedenle eşin durumu, asıl hak sahibinin talebinin sonucuna bağlıdır.
Akademik Kadro
Akademisyen Ek İş Yapabilir mi? Dış Görev, Danışmanlık, Şirket ve YouTube Geliri
Devlet üniversitesindeki öğretim elemanı hangi dış işleri izinle yapabilir? Döner sermaye, görevlendirme, teknopark şirketi, YouTube geliri, disiplin ve dava yolu.