Rektörü savcılığa şikayet eden öğretim üyesine kınama disiplin cezası verilmiştir. Uyuşmazlığın çekirdeği tek sorudur. Akademik personele disiplin cezası verilirken hangi kanun uygulanır? Aşağıdaki Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi kararı, disiplin cezası bakımından uygulanacak mevzuatı tarih sırasıyla gösterir.
Şikayet Dilekçesi Nedeniyle Verilen Disiplin Cezası
İSTİNAF BAŞVURUSUNDA BULUNAN (DAVALI): Adıyaman Üniversitesi Rektörlüğü.
VEKİLİ: Av. K1.
KARŞI TARAF (DAVACI): K3.
VEKİLİ: Av. K3.
İstem ve Savunmanın Özeti
İSTEMİN ÖZETİ: Adıyaman İdare Mahkemesinin kararı istinaf yoluyla incelenmiştir. Karar 26/01/2018 tarihlidir. Esas numarası E:2017/50, karar numarası K:2018/35 şeklindedir. Davalı idare bu kararın kaldırılmasını istemektedir.
SAVUNMANIN ÖZETİ: Savunma verilmemiştir.
Türk Milleti Adına
Karar veren Gaziantep Bölge İdare Mahkemesi 5. İdari Dava Dairesi dava dosyasını incelemiştir. İnceleme, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 45. maddesi uyarınca yapılmıştır. Daire, işin gereğini görüşmüştür.
Dava, Adıyaman Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesinde öğretim üyesi olarak görev yapan davacının, Rektör hakkında Adıyaman Cumhuriyet Başsavcılığına vermiş olduğu şikayet dilekçesi ekindeki belgeleri üniversite bünyesindeki müdürlük görevi sona erdiği halde müdür olarak imzaladığının sübuta erdiğinden bahisle 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/1.C-ı maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası ile tecziyesi gerekmekte iken bir alt ceza olan“Kınama”cezasıyla tecziyesine ilişkin işlemin iptali istemiyle açılmıştır.
İdare mahkemesi, işlemin tesis edildiği tarihte yürürlükte olan mevzuatı esas almıştır. Davacı üniversitede öğretim üyesidir. 657 sayılı Kanun'un 1. maddesi öğretim üyelerini kanun kapsamı dışında tutar. Öğretim üyelerinin özel kanununda ise disiplin işleri yönünden 657 sayılı Kanun'a açık bir atıf bulunmamaktadır. Mahkemeye göre bu durumda davacı hakkında 657 sayılı Kanun'un disipline ilişkin hükümleri uygulanamaz. Davacıya 125/C-ı maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası verilmesi gerekirken bir alt disiplin cezası olan kınama uygulanmıştır. Mahkeme, bu disiplin cezası işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle iptal kararı vermiştir.
Davalı Üniversitenin İstinaf Gerekçeleri
Davalı idare istinaf dilekçesinde şu gerekçeleri ileri sürmüştür. Akademik personel, Anayasa'daki hükme göre diğer kamu görevlisidir. Bu personel de disiplin cezası ile karşılaşabilir. Sorumluluk, kamu hizmeti sırasındaki eylemlerden doğar. İdareye göre 2547 sayılı Kanun'un 11. bölümü ile 62. maddesi birlikte okunmalıdır. Değerlendirmeye 2194 sayılı Kanun'un 20. maddesi de katılmalıdır. Özlük hakları için özel kanunda hüküm yoksa genel hükümler uygulanır. Mahkeme kararıyla geneli kapsayan bir cezasızlık nedeni oluşturulamaz.
Anayasa'nın 10. maddesi kimseye imtiyaz tanınmayacağını belirtir. Özlük haklarının çekirdeğini iki husus oluşturur. Bunlar mali haklar ile disiplin cezasıdır. İdareye göre karar eşitlik ilkesine aykırıdır. Karar ayrıca usule ve yasaya aykırıdır. Dava süresinde açılmamıştır. Hangi işleme karşı açıldığı da belirtilmemiştir. Davacı hakkında usulüne uygun soruşturma yapılmıştır. Soruşturma makul sürede bitirilmiştir. Davacı, görevden alındığı tarihten sonra dilekçeyi müdür sıfatıyla imzalamıştır. Mobbing iddiası yerinde değildir. İdareye göre disiplin cezası işlemi hukuka uygundur.
Disiplin Hükümlerinin Kanuni Dayanağı Nasıl Değişti
Kanunun 9. Bölümü disiplin ve ceza işlerini düzenler. Bölümün 53. maddesi genel esasları gösterir. Maddenin (b) bendinin eski hâli kısaydı. Bende göre disiplin işlemlerini Yükseköğretim Kurulu düzenlerdi. Kural; öğretim elemanları, memur ve diğer personel için geçerliydi. Disiplin amirlerinin yetkileri de aynı yolla belirlenirdi. Ölçü, devlet memurlarına uygulanan usul ve esaslardı. Bent, 6528 sayılı Kanunun 7. maddesiyle değişti. Değiştiren Kanun 01.03.2014 tarihlidir. Yeni bentte disiplin cezası türleri tek tek sayıldı. Bunlar uyarma, kınama ve yönetim görevinden ayırmadır. Listede aylıktan kesme de yer alır. Kademe ilerlemesinin durdurulması dördüncü sıradadır. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma listeyi tamamlar. Hangi fiile hangi disiplin cezası uygulanacağını Yükseköğretim Kurulu belirler.
Anayasa Mahkemesinin İptal Kararı
Söz konusu düzenlemenin iptali istemiyle dava açılmıştır. Anayasa Mahkemesi davayı 14/01/2015 gününde karara bağlamıştır. Kararın esas numarası E:2014/100, karar numarası K:2015/6 şeklindedir. Mahkemeye göre kural, hangi fiilin hangi disiplin cezasını gerektireceğini düzenlemeyi öngörmüştür. Kural, disiplin işlemleri ve disiplin amirlerinin yetkilerini de kapsar. Oysa bu işlemler Anayasa gereğince kanunla düzenlenmelidir. Memurlar ve öğretim elemanları için kuralla getirilmiş bir güvence yoktur. Yasal belirlilik de sağlanmamıştır. Kural yalnızca Devlet memurlarına uygulanan usul ve esasların göz önüne alınmasını öngörmüştür. Başka bir kanuni düzenlemeye yer verilmemiştir.
Dava konusu kural disiplin uygulamalarının genel ilkelerini ortaya koymamaktadır. Kural, disiplin cezası gerektiren hâl ve durumları da belirlememektedir. Kuralda disiplin cezası vermeye yetkili amir ve kurullar gösterilmemiştir. Zamanaşımı ve karar verme süreleri de yoktur. Yüksek disiplin kurulunun çalışma usulü yine boştur. Kurul kararlarına itiraz hakkı düzenlenmemiştir. Savunma hakkı da kanunda yer almamıştır. Disiplin cezası hangi usulle tatbik edilir, kural bunu da söylemez. Cezaların özlük dosyasından ne zaman sileceği gösterilmemiştir.
İptal Kararının Yürürlüğü ve Doğan Boşluk
Bu nedenle disiplin usul ve esasları kanunda gösterilmemiştir. Kural, tüm işlemlerin Yükseköğretim Kurulunca düzenlenmesini öngörmüştür. Anayasa Mahkemesine göre kural Anayasaya aykırıdır. Aykırılık, Anayasanın 38., 128. ve 130. maddeleri bakımındandır. Bu gerekçeyle 53. maddenin (b) bendinin ikinci cümlesi iptal edilmiştir.
Yüksek Mahkeme iptal hükmünün yürürlüğünü ertelemiştir. Hüküm, yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girecekti. Karar 07.04.2015 gün ve 29319 sayılı Resmi Gazetede yayımlandı. İptal hükmü 08.01.2016 tarihinde yürürlüğe girdi. Bu süre içinde Meclis yeni bir düzenleme yapmadı. Düzenleme ancak 6764 sayılı Kanun ile geldi. Bu Kanun 09.12.2016 günlü ve 29931 sayılı Resmi Gazetede yayımlandı. Böylece on bir aylık bir boşluk oluştu.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu Kararı
Anayasa Mahkemesinin tanıdığı dokuz aylık süre henüz dolmamıştı. Bu sırada Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu bir karar vermiştir. Karar 29/04/2015 günlü, E:2013/826 ve K:2015/1654 sayılıdır. Kurul, Anayasa Mahkemesinin iptal kararındaki gerekçelere değinmiştir. Anayasa Mahkemesi, 53. maddenin (b) fıkrasının ikinci cümlesini iptal etmişti. İptal hükmünün yürürlüğü de dokuz ay ertelenmişti.
Kurula göre bu erteleme mahkemeleri bağlamaz. Bir hükmün Anayasaya aykırı bulunduğu bilinmektedir. Eldeki davaların bu kurallara göre çözülmesi uygun görülemez. Böyle bir uygulama Anayasanın üstünlüğüne aykırı düşer. Hukuk devleti ilkesi de buna engeldir. Erteleme, yargı yerlerinin iptal edilmiş kuralı uygulaması sonucunu doğurmaz. Kurul bu değerlendirmeyi yapmıştır. İptal kararı, önceki tarihli ve derdest tüm davalara uygulanır. Davacıya verilen disiplin cezasının dayanağı ise Anayasaya aykırıdır. Bu gerekçeyle İdare Mahkemesi kararı bozulmuştur.
YÖK Genel Kurulu Kararı ve Danıştay İncelemesi
Bu karar üzerine YÖK Genel Kurulu toplanmıştır. Toplantı 12.11.2015 tarihinde yapılmıştır. Kurul, 657 sayılı Kanunun 1. maddesinin üçüncü fıkrasına dikkat çekmiştir. Fıkra, yükseköğretim personeli için özel kanunlara atıf yapar. Kurula göre uygulanabilir özel hüküm bulunmamaktadır. Karar, başlatılmış tüm disiplin soruşturmalarını kapsar. Bundan sonra başlatılacak soruşturmalar da kapsamdadır.
Kurul kararına göre 657 sayılı Kanunun disiplin hükümleri uygulanır. Bu uygulama, 53. maddenin (a) bendi dışındaki hâller için geçerlidir. Kanunun diğer maddelerindeki özel hükümler de kapsam dışındadır. Karara karşı dava açılmıştır. Danıştay Sekizinci Dairesi 09.03.2016 tarih ve E:2016/1221 sayılı kararını vermiştir. Daire, yürütmenin durdurulması talebini reddetmiştir.
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da itirazı reddetmiştir. Ret kararı 27.02.2017 tarih ve E.2016/610 sayılıdır. Daire ardından esas hakkında karar vermiştir. Karar 11.03.2020 tarihli, E:2016/1221 ve K:2020/1783 sayılıdır. Dava, oy birliğiyle reddedilmiştir. Ret, YÖK kararının iki kısmını kapsar. Birinci kısım, 657 sayılı Kanunun disiplin hükümlerinin uygulanmasıdır. İkinci kısım, iptal hâlinde yeniden işlem tesisidir.
Uygulanan 657 Sayılı Kanun Hükmü
Somut olayda uygulanan hüküm 657 sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/1.C-(ı) maddesidir. Madde bir fiili tanımlar. Fiil, hizmet içinde Devlet memurunun itibar ve güven duygusunu sarsacak nitelikte davranışlarda bulunmaktır. Bu fiil, aylıktan kesme cezasını gerektiren hâllerden sayılmıştır.
Öte yandan 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53. maddesi de değişmiştir. Değişiklik, 7243 sayılı Kanunun 7. maddesiyle yapılmıştır. Bu Kanun 17/04/2020 tarih ve 31102 sayılı Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe girmiştir. Yeni hükme göre aylıktan veya ücretten kesme, brüt aylıktan veya ücretten bir defaya mahsus kesintidir. Kesinti oranı 1/30 ila 1/8 arasındadır. Bu disiplin cezası aşağıdaki fiiller için öngörülmüştür.
Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezasını Gerektiren Fiiller
(a) Yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının organlarında yapılan konuşma ve alınan kararları dışarı yaymak. Fiil, yetkili olunmadığı hâlde ve organ veya üyelerinin aleyhinde davranışlara yol açmak maksadıyla işlenir. (b) Kuruma ait araç, gereç, belge ve benzeri eşyayı belirlenen süre içinde geri vermemek. Görev sona ermiş ve eşya kurumca yazı ile istenmiş olmalıdır. (c) Araştırma ve deneylerde, hayvanlara ve ekolojik dengeye zarar vermek.
(d) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan temin edilen veri ve bilgileri izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak. Bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak da fiile dâhildir. (e) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak. (f) (Mülga:15/4/2020-7243/7 md.)
Yayın Etiğine İlişkin Fiiller
(g) Bir araştırmanın sonuçlarını uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla sayıda yayımlamak. Bölme, araştırmanın bütünlüğünü bozacak nitelikte olmalıdır. Bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak da fiile dâhildir. (h) Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek. Yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek. Aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak. Aktif katkısı olmadığı hâlde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek.
(ı) Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak suç isnadında bulunmak. (j) Hukuka aykırı olarak kurumun bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına kasten girmek veya orada kalmak. (k) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Akademik atama ve yükseltmelere ilişkin başvurularda bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak. (l) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Kasıtlı olarak görevi tam ve zamanında yapmamak. Görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek de fiile girer.
(m) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Özürsüz ve kesintisiz 3 – 9 gün göreve gelmemek. (n) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görev yeri sınırları içerisinde herhangi bir yerin izinsiz kullanılmasına yardımcı olmak. Kullanım; toplantı, tören ve benzeri amaçlarla olabilir. Bu yeri kullanmak veya kullandırmak da fiile dâhildir. (o) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Yasaklanmış her türlü yayını basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya teşhir etmek.
Alt Ceza Uygulaması ve İtiraz Mercileri
Aynı Kanunun 53/D maddesi, disiplin cezası verilmesinde uygulanacak temel ilkeleri düzenler. Maddenin üçüncü fıkrasına göre bazı hâllerde bir derece alt ceza uygulanabilir. Bu imkân, geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olanlar için tanınmıştır. Ödül veya başarı belgesi alanlar da bu kapsamdadır.
Bir derece alt cezayı, asıl cezayı vermeye yetkili makam verir.
Kanunun 53/F maddesi ise itiraz mercilerini gösterir. Madde, disiplin cezalarına itiraz edilebilecek amir ve kurulları sayar.
Uyarma ve kınama cezalarına karşı itiraz, ilgilinin görevli olduğu birimin disiplin kuruluna yapılır. Dekanlar için itiraz mercii üniversite disiplin kuruludur.
Rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürleri için itiraz, Yüksek Disiplin Kuruluna yapılabilir.
Dava dosyasının incelenmesinden, Adıyaman Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesinde öğretim üyesi olarak görev yapan davacının, Rektör hakkında Adıyaman Cumhuriyet Başsavcılığına vermiş olduğu şikayet dilekçesi ekindeki belgeleri üniversite bünyesindeki müdürlük görevi sona erdiği halde müdür olarak imzaladığının sübuta erdiğinden bahisle 657 Sayılı Devlet Memurları Kanununun 125/1.C-ı maddesi uyarınca aylıktan kesme cezası ile tecziyesi gerekmekte iken bir alt ceza olan “Kınama”cezasıyla cezalandırılmasına karar verildiği, bu karara yapılan itirazın reddi üzerine bakılmakta olan davanın açıldığı anlaşılmaktadır.
İstinaf İncelemesinde Varılan Sonuç
Olayda İdare Mahkemesi bir sonuca varmıştır. Mahkemeye göre davacı hakkında 657 sayılı Kanunun disiplin hükümleri uygulanamaz. Bölge idare mahkemesi bu değerlendirmeye katılmamıştır. Yükseköğretim Genel Kurulu 12/11/2015 tarihinde 2015.14.486 sayılı kararı almıştır. Karar, 657 sayılı Kanunun disiplin hükümlerinin uygulanmasını öngörmüştür. Uygulama, 53. maddenin (a) bendi ile diğer özel hükümler dışında geçerlidir.
Bu karara karşı dava açılmıştır. Danıştay Sekizinci Dairesi yürütmenin durdurulması talebini reddetmiştir. Ret kararı 09.03.2016 tarih ve E:2016/1221 sayılıdır. Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu da itirazı reddetmiştir. Bu karar 27.02.2017 tarih ve E:2016/610 sayılıdır. Daire, 11.03.2020 tarih ve E:2016/1221, K:2020/1783 sayılı kararıyla davayı reddetmiştir. Karar oy birliğiyle verilmiştir. Bu tablo karşısında disiplin cezası işleminde usul yönünden hukuka aykırılık yoktur. İdare mahkemesi kararında ise hukuki isabet görülmemiştir.
Daire ayrıca lehe hüküm sorununu ele almıştır. Kanun koyucu, 2547 sayılı Kanunun disiplin maddelerine 6764 sayılı Kanunla bir ibare eklemişti. İbare, 657 sayılı Kanundaki fiillere ilave olarak biçimindeydi. Anayasa Mahkemesi bu ibareyi iptal etmiştir. Karar 10/04/2019 tarihli ve E:2017/33 sayılıdır. İptal hükmü, yayımdan dokuz ay sonra yürürlüğe girmiştir. Yayım tarihi 17/07/2019 olmuştur. Ardından 7243 sayılı Kanun yayımlanmıştır. Yayım tarihi 17/04/2020'dir. Bu Kanun 2547 sayılı Kanunda değişiklik yapmıştır. Davacı öğretim elemanıdır. Bu nedenle değişiklikler uyuşmazlığın çözümünü etkiler. Lehe olan hükmün uygulanması ilkesi de gözetilmiştir. Dosyanın, esas incelemesi için mahkemesine iadesi gerekmektedir.
Hüküm Fıkrası
Açıklanan nedenlerle istinaf başvurusunun kabulüne karar verilmiştir. İstinafa konu mahkeme kararı kaldırılmıştır. Dava dosyası mahkemesine gönderilmiştir. Gönderme, 2577 sayılı Kanunun 45. maddesinin 5. fıkrası uyarıncadır. Mahkeme, disiplin cezası işleminin esası hakkında yeniden karar verecektir. Bu aşamada yargılama giderleri yönünden hüküm kurulmasına yer olmadığına karar verilmiştir. Karar 14/10/2020 tarihinde oybirliğiyle ve kesin olarak verilmiştir.
Gaziantep BİM, 5. İDD, E. 2019/1382 K. 2020/1712 T. 14.10.2020 sayılı karar.
Şikayet Üzerine Verilen Disiplin Cezası Nasıl Değerlendirilir
Karar, öğretim elemanına verilen disiplin cezası bakımından uygulanacak hukuku üç dönem halinde gösterir. Anayasa Mahkemesinin iptal kararı sonrasında 2547 sayılı Kanun metninde on bir aylık bir boşluk doğmuştur. YÖK Genel Kurulu bu boşlukta 657 sayılı Kanun hükümlerine dayanmıştır. Şikayet üzerine verilen disiplin cezası dosyalarında bu tarih çizelgesi belirleyici olur.
Şikayet hakkı ile disiplin sorumluluğu arasındaki sınır ayrı bir tartışmadır. Kamu görevlisi, hukuka aykırı gördüğü işlemi savcılığa bildirebilir. Bildirim dayanaksız, yersiz ve kasıtlı ise disiplin cezası gündeme gelir. Hangi fiilin hangi cezayı gerektirdiğini yükseköğretim disiplin suç ve cezaları yazısı bent bent gösterir.
Disiplin cezası kararına karşı itiraz yolu da kararda gösterilmiştir. Uyarma ve kınama cezasında itiraz, ilgilinin görevli olduğu birimin disiplin kuruluna yapılır. İtiraz sonuç vermezse altmış gün içinde iptal davası açılır. Usulü yükseköğretim disiplin soruşturmalarında itiraz yazısı anlatır. Benzer uyuşmazlıkları akademisyen disiplin cezası kararları yazısı derler.
Lehe olan hükmün uygulanması ilkesi bu disiplin cezası dosyasında belirleyici olmuştur. 7243 sayılı Kanun'la yapılan değişiklik davacı lehine sonuç doğurabilir. Bu nedenle bölge idare mahkemesi dosyayı esas incelemesi için mahkemesine iade etmiştir. İptal kararının metnine Anayasa Mahkemesi kaynaklarından ulaşılabilir.
Disiplin Cezası Konusunda Avukat Desteği
Disiplin cezası dosyalarında izlenecek yolu yalnız mevzuat belirlemez. Somut olayın özellikleri, soruşturma dosyası ve varsa yargısal kararlar da rol oynar. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Dosyanıza özgü değerlendirme isterseniz Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz.
