TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu (AYEK) yaptırım kararı verirse karar, kişinin kurumuna gizli belge olarak bildirilir. TÜBİTAK AYEK kararı sonrası üniversitede disiplin soruşturması bu yazıyla gündeme gelir. Soruşturmayı üniversite yürütür ve cezayı 2547 sayılı Kanunun 53. maddesine göre verir. AYEK kararı ise disiplin cezası sayılmaz ve kanunda onu disiplin kurulu için bağlayıcı kılan bir hüküm yoktur.
AYEK Kararının Üniversiteye Bildirilmesi
AYEK bir dosyada ihlal bulursa kararını Kurul Başkanı yoluyla TÜBİTAK Başkanına sunar. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği 7. maddesine göre yaptırım, Başkan onaylamadan uygulanmaz. Başkan önerilen süreyi gerekçe göstererek üçte bir oranında artırabilir veya azaltabilir.
Yönetmelik bundan sonra iki ayrı bildirim öngörür. İlki kişiye yapılır ve kişi tebliğden itibaren on beş gün içinde itiraz edebilir. İkincisi 10. maddenin yedinci fıkrasındadır. Başkanlık, yaptırım kararını kişinin bağlı olduğu kurumun üst yöneticisine "gizli belge" formatında yazıyla bildirir.
Üniversite kararı, kişinin itiraz süresi dolmadan da öğrenebilir. İtirazın ve iptal davasının ayrıntıları AYEK kararına itiraz yazısında ele alınır.
Yalnız Uyarı Verilen Dosyalar da Bildirilir mi?
Yönetmelik iki sonucu birbirinden ayırır. Kurul, ihlalin kasıt veya ağır ihmal sonucu olmadığına karar verirse kişi yalnız yazılı olarak uyarılır. Kuruma bildirim hükmü ise "yaptırım uygulanmasına karar verilen durumlar" için konmuştur. Bu nedenle yalnız uyarıyla kapanan bir dosya için yönetmelikte üniversiteye bildirim zorunluluğu yoktur.
Yönetmelik üniversiteden disiplin işlemi de istemez. 10. maddenin sekizinci fıkrası, ayrıca işlem yapılmasını yalnız TÜBİTAK personeli için öngörür. Üniversite personeli hakkında ne yapılacağını 2547 sayılı Kanun belirler.
Üniversite Disiplin Soruşturması Açmak Zorunda mı?
AYEK yaptırımı üniversiteye hangi biçimde bildirilir?
Bildirimi TÜBİTAK Başkanlığı yapar ve yazıyı kurumun üst yöneticisine gizli belge formatında gönderir. Yönetmelik bu bildirimi yalnız yaptırım içeren kararlar için öngörür. Yazılı uyarıyla biten dosyalarda kuruma bildirim hükmü yoktur.
AYEK yaptırımı alan akademisyene üniversite ayrıca disiplin cezası verebilir mi?
Verebilir. TÜBİTAK yaptırımı kişinin Kurumla ilişkisini etkiler, disiplin cezası ise kamu görevine yöneliktir. 2547 sayılı Kanunun 53/A maddesi, başka kanunlara dayanan idari yaptırımın disiplin cezasına engel olmadığını belirtir.
53/A maddesi açık bir kural koyar. Disiplin cezası gerektiren bir fiilin işlendiğini öğrenen disiplin amiri, yazılı olarak soruşturma başlatır. Rektör üniversitenin, dekan fakültenin disiplin amiridir. Enstitü ve yüksekokul müdürleri de kendi birimlerinin disiplin amiridir.
Ancak her AYEK yaptırımı bir disiplin suçuna karşılık gelmez. Disiplin amiri önce fiilin 53. maddedeki bir bende uyup uymadığına bakar. TÜBİTAK AYEK kararı sonrası üniversitede disiplin soruşturması açılıp açılmayacağı bu değerlendirmeye bağlıdır. Örneğin destekleyen kuruluşu belirtmemek, kanunda yalnız uyarma cezası gerektiren bir fiildir.
Kanundaki cezalar devlet ve vakıf üniversitelerindeki öğretim elemanlarına birlikte uygulanır. Fark, parasal cezaların hesabındadır. Vakıf üniversitesinde aylıktan kesme yerine brüt ücretten kesinti yapılır.
YÖK tarafındaki düzenleme de aynı yöndedir. Etik ihlali tespit edilen kişi hakkında disiplin işlemini kurumun kendisi yapar. Bu kural YÖK'ün bilimsel araştırma ve yayın etiği yönergesi 10. maddesindedir.
AYEK İncelemesi Etik Kurul Şartını Karşılar mı?
Etik ihlaline dayanan disiplin dosyalarında kanun bir ön şart arar. 53/A maddesinin (b) bendine göre bu fiillerde soruşturma başlamadan önce etik kurul incelemesi zorunludur. Kanun, incelemenin "bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarınca" yapılmasını ister.
Hüküm, incelemenin hangi kurulca yapılacağını söylemez. AYEK de adı ve işlevi bakımından bir araştırma ve yayın etiği kuruludur. Buna karşın YÖK yönergesinin 9. maddesi başka bir yol çizer. Kuruma ulaşan etik ihlal iddiaları, kurumun kendi kurullarında incelenir. 13. madde de doçentlik adayı olmayan kişiler için yetkiyi, eylem sırasında bağlı olunan kuruma verir.
İki metin yan yana okununca iki yaklaşım doğar. İlkine göre AYEK incelemesi kanundaki şartı karşılar ve üniversite doğrudan soruşturma açabilir. İkincisine göre dosya önce üniversitenin etik kuruluna gönderilmelidir. Konuyu açıkça çözen bir kanun hükmü bulunmuyor.
Etik kurul incelemesi yaptırılmadan soruşturma açılırsa, bu durum usul itirazı konusu olabilir. Üniversite kurulunun AYEK'ten farklı bir sonuca varması da mümkündür. İki kurulun işleyişi TÜBİTAK AYEK ile YÖK etik kurulu arasındaki farklar yazısında karşılaştırılır.
AYEK Kararı Muhakkiki Bağlar mı?
TÜBİTAK AYEK kararı sonrası üniversitede disiplin soruşturması yürüten muhakkik, kendi dosyasını ayrıca toplar. Muhakkik, soruşturmacının diğer adıdır. 53/A maddesi ona belge toplama, ifade alma, tanık dinleme ve bilirkişiye başvurma yetkisi verir. Keşif ve ilgili makamlarla yazışma da bu yetkiler arasındadır. Yetkilerin sınırı muhakkik atanması ve yetkileri yazısında anlatılır.
AYEK kararı dosyada önemli bir delildir, ama disiplin suçunun unsurlarını kendiliğinden kurmaz. İki metin aynı fiili farklı ölçütlerle tanımlar. Yönetmelikteki "aşırma", başkasının fikir, yöntem, veri ve yazısını usulüne uygun atıf yapmadan kullanmayı kapsar. Kanun ise meslekten çıkarma için daha fazlasını arar. Özgün bir fikir, metot, veri veya eser, kişinin kendisine ait gibi gösterilmiş olmalıdır.
Ölçü de farklıdır. AYEK yaptırımı için eylemde kasıt veya ağır ihmal aranır. Bu durum inandırıcı ve yeterli belgeyle ispatlanmalıdır. Disiplin makamı ise kararı kendi delil değerlendirmesiyle verir. 53/Ç maddesine göre yetkili makam eksik soruşturmayı iade edebilir. Önerilen cezayı aynen verebilir, hafifletebilir veya reddedebilir.
AYEK Dosyasındaki Belgelere Erişim
Yönetmeliğin 12. maddesi kurul kararlarını ve dayanağı olan belgeleri gizli sayar. Raportör, danışman ve iddia sahibinin adları da gizlidir. Bu belgeler yalnız hakkında inceleme yapılan kişiye verilebilir. Dayanak 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunudur ve verilirken isimler çıkarılır.
Üniversiteye giden bildirim bu yüzden raporların tamamını içermeyebilir. Soruşturmacı TÜBİTAK'tan belge isteyebilir. Ancak TÜBİTAK dış yazışmaları Başkanlık üzerinden yürütür. Akademisyen ise bilgi edinme yoluyla aldığı raporları kendi ifadesine ekleyebilir.
Aynı Fiile Hem TÜBİTAK Yaptırımı Hem Disiplin Cezası Verilebilir mi?
Verilebilir, çünkü iki yaptırımın konusu farklıdır. AYEK yaptırımı kişinin TÜBİTAK ile ilişkisini hedefler. Proje ve burs görevleri, yeni başvurular, Kurum yayınları ve hakemlik bu kapsamdadır. Disiplin cezası ise kamu görevine ve akademik kadroya ilişkindir.
2547 sayılı Kanun bu ayrımı destekler. 53/A maddesinin (o) bendi bu konuda açıktır. Bir fiile başka kanunlara göre idari yaptırım uygulanması, aynı fiile disiplin cezası verilmesine engel olmaz.
Kanunun yasakladığı, aynı fiile birden fazla disiplin cezası verilmesidir. Bir fiil birden fazla disiplin suçu oluşturuyorsa 53/D maddesi uygulanır ve en ağır ceza verilir. Üniversite bu nedenle aynı eylem için hem kınama hem aylıktan kesme veremez.
Bir sonuç daha gündeme gelebilir. Etiğe aykırı eserle daha önce unvan alınmış olabilir. YÖK yönergesinin 10. maddesine göre unvanın geri alınıp alınmayacağını kurum ayrıca inceler.
AYEK İhlallerinin Disiplin Cezası Karşılıkları
2547 sayılı Kanun cezaları 53. maddenin (b) bendinde numaralı gruplar hâlinde sayar. AYEK yönetmeliğindeki ihlal adları bu gruplara birebir oturmaz. Aşağıdaki eşleştirme kanun metnine dayanır. Somut dosyada fiilin tarifi ayrıca karşılaştırılmalıdır.
Destekleyen kuruluşu belirtmemek 53/b-1-b bendine girer ve uyarma cezası gerektirir.
Haksız yazarlık 53/b-3-h bendindedir ve aylıktan veya ücretten kesme gerektirir.
Dilimleme, yayınlar atama ve yükselmede ayrı yayın gibi sunulursa 53/b-3-g bendine girer. Cezası aylıktan veya ücretten kesmedir.
Araştırma kaynaklarını amaç dışı kullanmak 53/b-3-e bendindedir ve aynı cezayı gerektirir.
Uydurma ve çarpıtma 53/b-4-g bendine girer. Bu bent var olmayan veya tahrif edilmiş veri kullanımını düzenler. Cezası kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesmedir.
Tekrar yayım, mükerrer yayınlar atama ve yükselmede ayrı sunulursa 53/b-4-j bendine girer.
Aşırma, 53/b-5-a bendindeki şartlar oluşursa üniversite öğretim mesleğinden çıkarma gerektirir.
Aynı ihlallerin TÜBİTAK tarafındaki yaptırım süreleri AYEK etik ihlal türleri yazısında gösterilir.
Kanunda Karşılığı Olmayan İhlaller Ne Olur?
Bazı AYEK ihlallerinin 2547 sayılı Kanunda adı geçmez. Kendi yayımlanmış çalışmasından kaynak göstermeden alıntı yapmak bunlardan biridir. Kabul ve taahhüt beyanlarına uymamak da kanunda ayrıca sayılmaz. Yalnız atama ve yükseltme başvurusundaki yanlış beyan 53/b-3-k bendine yaklaşır.
Böyle durumlarda 53/D maddesindeki benzer fiil kuralı tartışılır. Kanun, sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzeyen fiillere aynı türden ceza verilmesine izin verir. Ancak kararda fiilin hangi disiplin fiiline benzediği belirtilmelidir. Bu gerekçe yoksa ceza sebep yönünden tartışmaya açılabilir.
AYEK Kararına Göre Disiplin Zamanaşımının İşleyişi
53/C maddesi iki tür süre koyar. Birincisi soruşturmaya başlama süresidir ve fiilin öğrenildiği tarihte başlar. Uyarmadan kademe ilerlemesinin durdurulmasına kadar olan cezalarda bu süre bir aydır. İki çıkarma cezasında ise altı aydır. Süre içinde başlanmazsa soruşturma açılamaz.
İkincisi ceza verme süresidir ve fiilin işlendiği tarihte başlar. Genel süre iki yıl, meslekten çıkarmayı gerektiren fiilde altı yıldır. Eser atama ve terfide kullanılır ya da yeniden yayımlanırsa bu süreler yeniden işlemeye başlar.
TÜBİTAK AYEK kararı sonrası üniversitede disiplin soruşturması için ilk soru, öğrenme tarihinin hangi gün sayılacağıdır. Bildirim yazısının üniversite kayıtlarına giriş tarihi bu yüzden temel belgedir. Sürenin etik kurul kararına göre hesabı etik ihlalde disiplin zamanaşımı yazısında incelenir. O yazıda bir Danıştay kararı da ele alınır.
AYEK'in kendi süresi bundan ayrıdır. Yönetmeliğin 11. maddesine göre Kurul, eylemden itibaren beş yıl geçmişse incelemeye başlayamaz.
AYEK Kararına Dava Açılırsa Disiplin Süreci Durur mu?
AYEK kararına karşı önce TÜBİTAK'a on beş gün içinde itiraz edilebilir. İptal davası ise 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 7. maddesine göre altmış gün içinde açılır. Dava açılması üniversitedeki süreci kendiliğinden durdurmaz.
2547 sayılı Kanun bekletici sorunu yalnız ceza kovuşturması için düzenler. Bekletici sorun, bir kararın başka bir yargılamanın sonucunu beklemesidir. 53/A maddesinin (n) bendine göre ceza kovuşturması beklenirse disiplin zamanaşımı durur. AYEK kararına açılan idari dava için kanunda böyle bir durma hâli yoktur.
Bu nedenle disiplin amiri AYEK davasını beklemek istese bile 53/C süreleri işlemeye devam eder. Soruşturma da görevlendirme yazısının tebliğinden itibaren iki ay içinde tamamlanır. Mahkeme AYEK kararının yürütmesini durdurabilir. Böyle bir kararın disiplin dosyasına sunulması yararlı olur.
AYEK Kararı İptal Edilirse Disiplin Cezası Ne Olur?
Disiplin cezası ayrı bir idari işlemdir. AYEK kararının iptali, verilmiş bir disiplin cezasını kural olarak kendiliğinden kaldırmaz. Ceza büyük ölçüde AYEK kararına dayanıyor olabilir. Bu durumda iptal kararı, disiplin cezasına karşı davada sebep unsurunu tartışmaya yarar.
İdarenin de bir imkânı vardır. Disiplin cezası yargı kararıyla iptal edilirse 53/C maddesinin son fıkrası uygulanır. İdare, kalan zamanaşımı süresinde yeniden ceza verebilir. Süre dolmuşsa veya üç aydan az kalmışsa bu imkân en geç üç ay içinde kullanılır. Yeni işlemde mahkeme kararının gerekçesi dikkate alınır.
Savunma Aşamasında Akademisyenin Dikkat Etmesi Gerekenler
TÜBİTAK AYEK kararı sonrası üniversitede disiplin soruşturması sırasında ifade ve savunma artık ayrı aşamalardır. Bu ayrımı 7592 sayılı Kanun getirdi. Kanun 9 Ağustos 2026'da Resmî Gazete'de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Soruşturmacı önce ifadeye çağırır. Çağrı yazısında iddialar açıkça yazılır ve en az yedi gün süre verilir.
Savunmaya çağrıyı ise ceza vermeye yetkili makam yapar. Yazıda teklife esas eylem ve bu eyleme karşılık gelen disiplin cezası belirtilir. Savunma için yine en az yedi gün verilir. Kişiye soruşturma evrakını önceden inceleyebileceği de bildirilir. Süresinde savunma yapmayan kişi bu haktan vazgeçmiş sayılır.
Meslekten veya kamu görevinden çıkarma istenen kişinin hakları daha geniştir. Kişi evrakı inceleyebilir ve tanık dinletebilir. Disiplin kurulunda kendisi ya da vekili yoluyla sözlü veya yazılı savunma da yapabilir.
Savunmada Öne Çıkan Konular
AYEK dosyasındaki savunma ile disiplin savunması arasında çelişki olmamasına dikkat edilir. Bunun yanında disiplin dosyasına özgü dört konu vardır.
TÜBİTAK AYEK kararı sonrası üniversitede disiplin soruşturması bir cezayla biterse, itiraz mercii cezanın türüne göre değişir. Kural 53/F maddesindedir. Uyarma ve kınamaya karşı itiraz, kişinin çalıştığı birimin disiplin kuruluna yapılır. Rektörün verdiği uyarma ve kınamada merci üniversite disiplin kuruludur. Aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulmasında da itiraz üniversite disiplin kuruluna yapılır.
İtiraz süresi cezanın tebliğinden itibaren yedi gündür. Merci altmış gün içinde karar verir. İtiraz kabul edilirse ceza tüm sonuçlarıyla kalkar. Ancak idare, kabul gerekçesine uygun olarak üç ay içinde yeni işlem yapabilir. Ayrıntılar yükseköğretim disiplin soruşturmalarında itiraz yazısındadır.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarını Yüksek Disiplin Kurulu verir. 53/F maddesi bu cezalar için bir itiraz mercii saymaz. Bu cezalara karşı başvurulacak yol iptal davasıdır.
İptal davası, işlemin yazılı bildirimini izleyen günden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde açılır. Dava öncesinde üst makama başvurulursa İYUK 11. maddesine göre işleyen süre durur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler.
TÜBİTAK AYEK Kararı Sonrası Disiplin Soruşturması Konusunda Avukat Desteği
AYEK kararı sonrası disiplin soruşturması bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
AYEK kaynaklı disiplin soruşturması hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya soru sorma sayfamız üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Üniversite AYEK kararına dayanarak soruşturmasız ceza verebilir mi?
Hayır, önce disiplin soruşturması yürütülmesi gerekir. 53/A maddesi ifade ve savunma için ayrı davet yazıları ve en az yedi günlük süreler öngörür. Etik ihlaline dayanan fiillerde soruşturmadan önce etik kurul incelemesi de zorunludur.
AYEK bildiriminden sonra disiplin soruşturması kaç gün içinde açılmalı?
Uyarmadan kademe ilerlemesinin durdurulmasına kadar olan cezalarda idarenin öğrenmesinden itibaren bir ay içinde başlanmalıdır. Meslekten ve kamu görevinden çıkarmayı gerektiren fiillerde bu süre altı aydır. Öğrenme tarihi için bildirim yazısının kuruma giriş kaydı önem taşır.
Kanunda böyle bir durma hâli öngörülmemiştir. 2547 sayılı Kanun bekletici sorunu ve zamanaşımının durmasını yalnız ceza kovuşturması için düzenler. Mahkemeden yürütmenin durdurulması kararı alınırsa bu karar disiplin dosyasında ileri sürülebilir.
AYEK kararı iptal edilirse disiplin cezası kendiliğinden kalkar mı?
Kural olarak kalkmaz, çünkü disiplin cezası ayrı bir idari işlemdir. Cezaya karşı süresinde itiraz veya dava yoluna gidilmesi gerekir. AYEK kararının iptali, bu davada cezanın dayanağını tartışmak için kullanılabilir.
Etik ihlal nedeniyle verilen disiplin cezasına kaç gün içinde itiraz edilir?
İtiraz, cezanın tebliğinden itibaren yedi gün içinde yapılır. Uyarma ve kınamada birim disiplin kuruluna, aylıktan kesme ve kademe durdurmada üniversite disiplin kuruluna başvurulur. Meslekten çıkarma cezasına karşı ise doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılır.
Disiplin Soruşturması
İntihal İddiası Nasıl İspatlanır ve Çürütülür
İntihal iddiası benzerlik yüzdesiyle değil, sayfa ve paragraf düzeyinde metin karşılaştırmasıyla ispatlanır. İspat yükü, bilirkişi incelemesi ve ilk yayın tarihinin belgelenmesi açıklanıyor.
