Yükseköğretim Kurulu Başkanı üst kuruluşlar, rektörler ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürlerinin (…)(2); rektör, üniversitenin; bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü, bağımsız vakıf meslek…
Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu'nun 53 üncü maddesinde sayılır. Madde, altı ceza türünü ve her cezayı gerektiren fiilleri gösterir. Listeden sonra soruşturma usulü, zamanaşımı ve dava yolu gelir.
Yükseköğretim Disiplin Suç ve Cezalarının Kanuni Dayanağı
Yükseköğretim disiplin suç ve cezalarının bugünkü tek dayanağı kanundur. Yükseköğretim Kurumları Yönetici, Öğretim Elemanı ve Memurları Disiplin Yönetmeliği 1982 tarihliydi. Kaldırma işlemi 20 Ekim 2017 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı. Fiiller ve cezalar bugün 2547 sayılı Kanun m. 53 ve devamında yer alır.
Kanunilik ilkesi katıdır. Listede yer almayan fiil için ceza verilemez. Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları bakımından bu ilke, savunmanın ilk dayanağıdır.
Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları listesi yalnız öğretim elemanlarını kapsar. Öğrenci tarafını öğrenci disiplin cezaları yazısı ele alır.
Cezalar Ağırlık Sırasına Göre Nasıl Dizilir
Sıralama uyarmayla başlar ve kamu görevinden çıkarmayla biter. Vakıf kurumlarında kademe ilerlemesi yerine birden fazla ücretten kesme uygulanır. Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları listesi bu altı başlıkta toplanır.
Yükseköğretim Kurulu Başkanı; üst kuruluşların, rektörlerin ve bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürlerinin disiplin amiridir. Rektör, üniversitenin amiridir. Bağımsız vakıf meslek yüksekokulu müdürü, kendi okulunun amiridir. Dekan, fakültenin amiridir. Enstitü ve yüksekokul müdürleri de kendi birimlerinin amiridir. Uygulama araştırma merkezi ile bağımsız enstitü müdürleri aynı sıfatı taşır. Bu birimlerin genel sekreter veya sekreterleri, bağlı birim personelinin amiridir.
Devlet ve vakıf yükseköğretim kurumlarının öğretim elemanlarına altı ceza uygulanabilir. İlki uyarma, ikincisi kınamadır. Üçüncüsü aylıktan veya ücretten kesmedir. Dördüncüsü kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesmedir. Beşincisi üniversite öğretim mesleğinden çıkarmadır. Altıncısı ve en ağırı kamu görevinden çıkarmadır.
Bazı personel bu listenin dışındadır. İş sözleşmesiyle çalışanlar 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa tabidir. İş veya toplu iş sözleşmesi hükümleri de uygulanır. Memurlar hakkında ise 657 sayılı Kanunun 125 inci maddesi uygulanır.
Sık Sorulan Sorular
Yükseköğretim disiplin cezalarının bugünkü dayanağı hangi metindir?
Dayanak doğrudan 2547 sayılı Kanunun 53 üncü maddesi ve devamındaki hükümlerdir. 1982 tarihli disiplin yönetmeliği 20 Ekim 2017 tarihli Resmî Gazetede yürürlükten kaldırılmıştır. Mülga yönetmeliğe dayanan itiraz ve dava dilekçeleri bu nedenle sonuç doğurmaz.
Kanunda sayılmayan bir davranış için disiplin cezası verilebilir mi?
Hayır. Disiplin hukukunda kanunilik ilkesi geçerlidir ve listede bulunmayan fiil cezalandırılamaz. Fiilin hangi bende girdiği ceza yazısında açıkça gösterilmelidir. Bende oturmayan isnat, iptal talebinin ilk dayanağı olur.
Uyarma (birinci ceza): Öğretim elemanına, görevinde ve davranışlarında daha dikkatli olması gerektiğinin yazı ile bildirilmesidir. Uyarma cezasını gerektiren fiiller şunlardır.
(b) Destek alınarak yürütülen araştırmalar sonucu yapılan yayınlarda destek veren kişi, kurum veya kuruluşlar ile bunların katkılarını belirtmemek.
(c) Görevin tam ve zamanında yapılmasında kayıtsızlık göstermek veya düzensiz davranmak. Aynı kayıtsızlık, kurumca belirlenen usul ve esaslar bakımından da geçerlidir.
(d) Usulsüz müracaat veya şikayette bulunmak.
Kınama Cezasını Gerektiren Fiiller
Kınama (ikinci ceza): Öğretim elemanına, görevinde ve davranışlarında kusurlu olduğunun yazı ile bildirilmesidir. Kınama cezasını gerektiren fiiller şunlardır.
(a) (Mülga:15/4/2020-7243/7 md.)
(b) Resmi olarak ders vermekle yükümlü bulunulan öğrencilere özel ders vermek.
(c) (Mülga:15/4/2020-7243/7 md.)
(d) Üniversite veya bağlı birimlerin sınırları içinde herhangi bir yeri kurumun izni olmadan hizmetin amaçları dışında kullanmak veya kullandırmak.
(e) Yayınlarında hasta haklarına riayet etmemek.
(f) İnsanlarla ilgili biyomedikal araştırmalarda veya diğer klinik araştırmalarda ilgili mevzuat hükümlerine aykırı davranmak.
(g) İncelemek üzere görevlendirildiği bir eserde yer alan bilgileri başkalarıyla paylaşmak. Paylaşım, eser sahibinin açık izni olmaksızın ve yayımdan önce yapılmıştır.
(h) Bilimsel bir çalışma kapsamında yapılan anket ve tutum araştırmalarında elde edilen verileri yayımlamak. Fiil, katılımcıların açık rızası alınmadan işlenir. Araştırma bir kurumda yapılacaksa kurumun izni de aranır.
(ı) Araştırma ve deneylerde, çalışmalara başlamadan önce alınması gereken izinleri yetkili birimlerden yazılı olarak almamak.
(j) Araştırma ve deneylerde mevzuata aykırı çalışmalarda bulunmak. Aynı yasak, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşme hükümleri için de geçerlidir.
(k) Araştırmacılar veya yetkililerce, yapılan bilimsel araştırmanın muhtemel zararlı uygulamaları konusunda ilgilileri bilgilendirme ve uyarma yükümlülüğüne uymamak.
(l) (Mülga:15/4/2020-7243/7 md.)
(m) İçeriği itibarıyla şiddet veya nefret amaçlı bildiri, afiş, pankart, bant ve benzerlerini basmak, çoğaltmak veya dağıtmak. Bunları teşhir etmek yahut kurumun bir yerine asmak da aynı fiildir.
(n) Yükseköğretim kurumları içinde siyasi parti faaliyetinde bulunmak veya siyasi parti propagandası yapmak.
(o) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görevin tam ve zamanında yapılmasında kusurlu davranmak. Kusur, görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasların yerine getirilmesinde de aranır.
(p) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Mevzuatta öngörülen bildirim yükümlülüğünü yerine getirmemek.
(r) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görevi sırasında amirine sözle saygısızlık etmek.
(s) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görevle ilgili resmi araç, gereç ve benzeri eşyayı özel işlerinde kullanmak veya kaybetmek. Kusurlu davranışıyla bunlara zarar vermek de fiile girer.
(t) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Taşıdığı sıfatın gerektirdiği özen yükümlülüğüne aykırı davranmak. Genel ahlak ve edep dışı tutum ve davranışlar da bu fiile girer.
(u) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görevi gereği katılmakla yükümlü olduğu kurul ve toplantılara katılmamak. Fiil, izinsiz veya özürsüz olarak bir yılda birden fazla işlenir.
Aylıktan veya Ücretten Kesme Cezasını Gerektiren Fiiller
Kınamaya Sonradan Eklenen Fiiller
Aylıktan veya ücretten kesme (üçüncü ceza): Brüt aylıktan veya ücretten bir defaya mahsus kesinti yapılmasıdır. Kesinti oranı 1/30 ila 1/8 arasındadır. Bu cezayı gerektiren fiiller şunlardır.
(a) Yükseköğretim üst kuruluşları ile yükseköğretim kurumlarının organlarında yapılan konuşma ve alınan kararları dışarı yaymak. Amaç, yetkili olunmadığı hâlde organ veya üyelerinin aleyhinde davranışlara yol açmaktır.
(b) Kuruma ait araç, gereç, belge ve benzeri eşyayı belirlenen süre içinde geri vermemek. Görev sona erdiği ve kurumca yazı ile istendiği hâlde eşya geri verilmemiştir.
(c) Araştırma ve deneylerde, hayvanlara ve ekolojik dengeye zarar vermek.
(d) Bilimsel çalışmalarda, diğer kişi ve kurumlardan alınan veri ve bilgileri izin verildiği ölçüde ve şekilde kullanmamak. Bu bilgilerin gizliliğine riayet etmemek ve korunmasını sağlamamak da fiile dâhildir.
(e) Bilimsel araştırma için sağlanan veya ayrılan kaynakları, mekânları, imkânları ve cihazları amaç dışı kullanmak.
(f) (Mülga:15/4/2020-7243/7 md.)
(g) Bir araştırmanın sonuçlarını uygun olmayan biçimde parçalara ayırıp birden fazla yayımlamak. Bölme, araştırmanın bütünlüğünü bozmalıdır. Bu yayınları akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak da fiile dâhildir.
(h) Aktif katkısı olmayan kişileri yazarlar arasına dâhil etmek veya olan kişileri dâhil etmemek. Yazar sıralamasını gerekçesiz ve uygun olmayan bir biçimde değiştirmek. Aktif katkısı olanların isimlerini sonraki baskılarda eserden çıkartmak. Aktif katkısı olmadığı hâlde nüfuzunu kullanarak ismini yazarlar arasına dâhil ettirmek.
(ı) Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak suç isnadında bulunmak.
(j) Hukuka aykırı olarak kurumun bilişim sisteminin bütününe veya bir kısmına kasten girmek veya orada kalmak.
(k) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Akademik atama ve yükseltmelere ilişkin başvurularda yanlış veya yanıltıcı beyanda bulunmak. Beyan, bilimsel araştırma ve yayınlara ilişkin olmalıdır.
(l) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Kasıtlı olarak görevi tam ve zamanında yapmamak. Görev mahallinde kurumlarca belirlenen usul ve esasları yerine getirmemek de fiile girer.
(m) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Özürsüz ve kesintisiz 3 – 9 gün göreve gelmemek.
(n) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görev yeri sınırları içerisinde bir yerin izinsiz kullanılmasına yardımcı olmak. Kullanım; toplantı, tören ve benzeri amaçlarla olabilir. Bu yeri kullanmak veya kullandırmak da fiile dâhildir.
(o) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Yasaklanmış her türlü yayını basmak, çoğaltmak, dağıtmak veya teşhir etmek.
Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme (dördüncü ceza): Devlet yükseköğretim kurumlarındaki aylıklı öğretim elemanları için ceza, kademe ilerlemesinin durdurulmasıdır. Süre, fiilin ağırlığına göre bir ila üç yıldır. Vakıf kurumu öğretim elemanları için ise brüt ücretten kesinti yapılır. Oran 1/30 ila 1/8, süre üç ila altı aydır. Bu cezayı gerektiren fiiller şunlardır.
(a) Hizmet içinde resmi bir belgeyi tahrif etmek, yok etmek, gizlemek veya sahte olarak düzenlemek. Sahte belgeyi bilerek kullanmak veya kullandırmak da fiile dâhildir.
(b) Görevi sebebiyle veya görevi sırasında doğrudan veya dolaylı olarak menfaat sağlamak. İş sahiplerinden veya öğrencilerden borç para istemek ya da almak da fiile girer.
(c) Kamu hizmetlerinin yürütülmesini engellemek, boykot ve işgal eyleminde bulunmak.
(d) Ders, seminer, konferans, laboratuvar, grafik çalışma ve sınav gibi öğretim çalışmalarının yapılmasına engel olmak. Görevlileri veya öğrencileri eğitim-öğretim alanı dışına çıkartmak. Görev yapılmasına engel olmak. Öğrencileri bu tür davranışlara teşvik etmek veya zorlamak. Bu maksatla yapılacak hareketlere iştirak etmek.
(e) Basın-yayın veya bilişim sistemlerini kullanarak gerçeğe aykırı açıklamada veya haksız isnatta bulunmak. Fiil; amiri, iş arkadaşları, personeli, hizmetten yararlananlar veya öğrencileri hakkında işlenir. Rızaları olmaksızın özel hayatlarıyla ilgili açıklama yapmak da fiile girer.
(f) İnsanlarla ilgili biyomedikal araştırmalarda ve diğer klinik araştırmalarda mevzuat hükümlerine aykırı davranarak kişilere zarar vermek.
(g) Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak. Araştırma kayıtlarını veya elde edilen verileri tahrif etmek. Araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek. Destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek.
(h) Görevin yerine getirilmesinde dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din ve mezhep ayrımı yapmak. Görevin gereklerine aykırı davranarak kişilerin yarar veya zararını hedef tutan davranışlarda bulunmak da fiile girer.
Öğretim Çalışmalarını Engelleyen Fiiller
(ı) (Mülga:15/4/2020-7243/7 md.)
Kademe İlerlemesine Sonradan Eklenen Fiiller
(j) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Mükerrer yayınlarını akademik atama ve yükselmelerde ayrı yayınlar olarak sunmak.
(k) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Göreve sarhoş gelmek, görev yerinde alkollü içki içmek.
(l) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Gerçeğe aykırı rapor ve belge düzenlemek.
(n) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Görevi gereği öğrendiği ve gizli kalması gereken bilgi ve belgeleri açıklamak.
(o) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya hizmetten yararlananlara hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek.
Üniversite Öğretim Mesleğinden Çıkarmayı Gerektiren Fiiller
(m) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) İlgili kanunların tanıdığı istisnalar dışında ticaret yapmak. Yasaklanan diğer kazanç getirici faaliyetlerde bulunmak da fiile girer.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma (beşinci ceza): Akademik bir kadroya bir daha atanmamak üzere üniversite öğretim mesleğinden çıkarmadır. Bu cümle 7243 sayılı Kanunla değiştirilmiştir. Cezayı gerektiren fiiller şunlardır.
(a) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Başkalarına ait özgün fikir, metot, veri veya eserleri kendisine ait gibi göstermek. Gösterme kısmen veya tamamen olabilir. Fiil, bilimsel kurallara uygun atıf yapılmadan işlenir.
(b) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Atama ve yükselmelerde, unvan veya derece kazanılmasında başkalarınca üretilmiş yayın ve çalışmalar kullanmak. Üretim, ücretli veya ücretsiz olabilir. Fiil, kişisel emek ve birikime dayanmayan çalışmaları kapsar. Anket ve veri toplama gibi akademik değerlendirme içermeyen katkılar kapsam dışıdır.
(c) (Ek:15/4/2020-7243/7 md.) Özürsüz veya izinsiz olarak bir yılda toplam 20 gün göreve gelmemek.
Kamu Görevinden Çıkarmayı Gerektiren Fiiller
Kamu görevinden çıkarma (altıncı ceza): Bir daha atanmamak üzere kamu görevinden çıkarmadır. Yasak; kamu kurum ve kuruluşları ile vakıf yükseköğretim kurumlarındaki öğretim elemanı ve memur kadrolarını kapsar. Bu cezayı gerektiren fiiller şunlardır.
(a) (Değişik:15/4/2020-7243/7 md.) Terör niteliğinde eylemlerde bulunmak veya bu eylemleri desteklemek. Kamu imkân ve kaynaklarını bu örgütler için kullanmak ya da kullandırmak da fiile dâhildir.
(b) Amire, iş arkadaşlarına, personeline, hizmetten yararlananlara veya öğrencilerine fiili saldırıda veya cinsel tacizde bulunmak.
(c) Kamu hizmeti veya öğretim elemanı sıfatı ile bağdaşmayacak nitelik ve derecede yüz kızartıcı ve utanç verici hareketlerde bulunmak.
(d) Uyuşturucu veya uyuşturucu olarak kabul edilen diğer uyarıcı maddeleri kullanmak, bulundurmak veya başkalarına vermek. Kullanılmasını özendirmek, satmak veya imal etmek de fiile dâhildir.
(e) Hukuka aykırı olarak kurumun verilerini elde etmek, kaydetmek, kullanmak veya depolamak. Bu verileri dağıtmak, değiştirmek veya yok etmek de fiile girer.
(f) Kurumun bilişim sistemlerinin işleyişini kasten engellemek veya bozmak.
Disiplin Soruşturması Hangi Usulle Yürür
Yükseköğretim disiplin suç ve cezalarında soruşturma usulünü 2547 sayılı Kanun'un 53/A maddesi düzenler. Madde, 9 Ağustos 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan kanun değişikliğiyle yenilendi. İfade alma ve savunma alma artık ayrı aşamalardır.
Savunmaya davet yazısında önerilen ceza da bildirilir. İlgiliye evrak inceleme hakkı ayrıca hatırlatılır. Usule aykırılık tek başına iptal sebebi oluşturabilir. Savunma hakkının kapsamını üniversitede disiplin soruşturması ve savunma hakkı yazısı açıklar.
Soruşturmayı Kim Açar ve Kim Karar Verir
Uyarma ve kınama cezasını disiplin amiri verir. Ağır cezalarda karar mercii disiplin kuruludur. Yükseköğretim disiplin suç ve cezalarında yetki kuralı dar yorumlanır. Kurulların oluşumunu disiplin kurullarının teşekkülü yazısı gösterir.
Zamanaşımı ve Tekerrür Süreleri Nasıl İşler
Disiplin hukukunda iki ayrı süre işler. Biri soruşturma açma, diğeri ceza verme süresidir. Süre dolduktan sonra ceza verilemez. Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları dosyalarında bu itiraz ilk sırada incelenir.
Yükseköğretim disiplin suç ve cezalarına karşı önce itiraz yolu açıktır. İtiraz reddedilirse iptal davası gündeme gelir. Dava süresini 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m. 7 düzenler. Süre, kararın yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür.
Dava, işlemi tesis eden üniversitenin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları davalarında yürütmenin durdurulması talebi çoğu kez birlikte ileri sürülür. İtiraz aşamasını yükseköğretim disiplin soruşturmalarında itiraz yazısı anlatır.
Ismarlama Yayınla İlgili Yeni Düzenleme
Ek 47 nci madde, ısmarlama tez, makale ve kitap konusunu düzenler. Madde 2547 sayılı Kanuna eklenmiştir. Bu yolla derece veya unvan alan kişi öğretim mesleğinden çıkarılır. Kişinin unvanı da geri alınır. Madde ayrıca adli para cezasını üç kademeye ayırır. Düzenleme, yükseköğretim disiplin suç ve cezaları listesinin yanında ayrı bir yaptırım katmanı kurar.
Yükseköğretim Disiplin Suç ve Cezaları Konusunda Avukat Desteği
Yükseköğretim disiplin suç ve cezaları bakımından uygulanacak hukuki yolu yalnız mevzuat belirlemez. Somut olayın özellikleri, soruşturma dosyası ve varsa idari ya da yargısal kararlar da rol oynar. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez. Dosyanıza özgü bir değerlendirme isterseniz Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Üniversitedeki her çalışan bu ceza listesine tabi midir?
Hayır. Madde 53'teki liste öğretim elemanlarını kapsar. İş sözleşmesiyle çalışanlar 4857 sayılı İş Kanununa, memurlar ise 657 sayılı Kanunun 125 inci maddesine tabidir. Öğrenciler bakımından 2547 sayılı Kanunun 54 üncü maddesi uygulanır.
Soruşturulan kişi soruşturma evrakını inceleyebilir mi?
Evet. 53/A maddesinde 2026 yılında yapılan değişiklikten sonra bu hak, savunmaya davet yazısında kendiliğinden bildirilir. İnceleme talebinin reddi savunma hakkını kısıtlar ve işlemi sakatlayabilir. Talebi yazılı yapmak sonraki aşamada ispat kolaylığı sağlar.
Ismarlama tez veya makaleyle unvan almanın yaptırımı nedir?
2547 sayılı Kanunun ek 47 nci maddesine göre kişi öğretim mesleğinden çıkarılır ve aldığı unvan geri alınır. Madde adli para cezasını da üç kademede düzenler. İşi yapan veya aracılık eden, bunu meslek edinen ve eseri kullanarak unvan alan için ayrı gün aralıkları öngörülmüştür.
Disiplin cezasına karşı dava hangi mahkemede açılır?
Dava, işlemi kuran üniversitenin bulunduğu yer idare mahkemesinde açılır. Süre, kararın yazılı bildiriminden itibaren altmış gündür ve 2577 sayılı Kanunun 7 nci maddesinde düzenlenir. Dilekçede yürütmenin durdurulması istemine de yer verilir.
Soruşturmacının unvanı bakımından bir şart aranır mı?
Evet. Öğretim elemanları arasından görevlendirilen soruşturmacının akademik unvanı, hakkında soruşturma yapılan kişinin unvanına eşit veya ondan üst olmalıdır. Bu şarta aykırı görevlendirme, soruşturmanın usulünü tartışmalı hâle getirir. İtirazda görevlendirme yazısı örneği istenmelidir.
Disiplin Soruşturması
İntihal İddiası Nasıl İspatlanır ve Çürütülür
İntihal iddiası benzerlik yüzdesiyle değil, sayfa ve paragraf düzeyinde metin karşılaştırmasıyla ispatlanır. İspat yükü, bilirkişi incelemesi ve ilk yayın tarihinin belgelenmesi açıklanıyor.
