Fazla Mesai Ücreti Nedir? Nasıl Hesaplanır ve Alınabilir?

Denkleştirme doğru uygulanırsa bazı haftalarda kırk beş saatin aşılması fazla çalışma sayılmaz. Ortalama korunduğu sürece zamlı ücret doğmaz. Turizm sektöründe dört aylık ortalama esas alınır ve süre toplu iş sözleşmesiyle altı aya kadar çıkabilir. Denkleştirmenin yazılı olarak kararlaştırılması ispat bakımından önem taşır.

Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır

Fazla mesai ücreti hesabına günlük ve haftalık sınırlardan başlanır. İşçinin günlük çalışma süresi her hâlde on bir saati aşamaz. On bir saati aşan çalışma, haftalık süre kırk beş saati geçmese bile fazla çalışma sayılır. Bu kural işçinin sağlığını korumaya yöneliktir.

Gece çalışmaları için ayrı bir sınır vardır. İş Kanunu m.69, gece çalışmasının yedi buçuk saati geçemeyeceğini söyler. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmeti yürütülen işlerde işçinin yazılı onayıyla bu süre aşılabilir. Onay yoksa aşan kısım fazla çalışma olarak değerlendirilir.

Yıllık bir üst sınır da bulunur. Fazla çalışma süresinin toplamı bir yılda iki yüz yetmiş saati aşamaz. Sınırın aşılması işverenin idari yaptırımla karşılaşmasına yol açar. Ancak sınırın aşılması, yapılan çalışmanın ücretsiz kalması sonucunu doğurmaz.

Saatlik Ücret Nasıl Bulunur

Önce çıplak brüt aylık ücret otuza bölünür ve günlük ücret bulunur. Günlük ücret yedi buçuğa bölününce saatlik ücret ortaya çıkar. Fazla çalışma saati sayısı, bu saatlik ücretin bir buçuk katıyla çarpılır. Fazla sürelerle çalışmada çarpan bir nokta yirmi beştir.

Kısa bir örnek yöntemi netleştirir. Aylık çıplak brüt ücreti otuz bin lira olan bir işçi düşünelim. Günlük ücret bin lira, saatlik ücret yaklaşık yüz otuz üç liradır. Bu işçinin bir saatlik fazla çalışması için yaklaşık iki yüz lira ödenmesi gerekir.

Hesapta ara dinlenme süreleri çalışma süresinden düşülür. İş Kanunu m.68, yedi buçuk saati aşan işlerde bir saat ara dinlenmesi öngörür. Bu süre çalışma süresinden sayılmaz. Ara dinlenmesi göz ardı edilirse fazla mesai ücreti olduğundan yüksek hesaplanır.

Fazla Mesai Ücreti Normal Ücretten Farklı mıdır

Fark zam oranından doğar. Fazla mesai ücreti bakımından İş Kanunu m.41, her saat için normal saat ücretinin yüzde elli artırılmasını emreder. Fazla sürelerle çalışmada artış oranı yüzde yirmi beştir. Sözleşmeyle bu oranların altına inilemez.

Oranların üstünde bir ödeme kararlaştırılması ise mümkündür. Toplu iş sözleşmeleri çoğu zaman daha yüksek oranlar öngörür. Ödemenin bordroda ayrı bir kalem olarak gösterilmesi gerekir. Bordroda görünmeyen fazla mesai ücreti sonradan tartışma konusu olur.

Zamlı Ücret Yerine Serbest Zaman İstenebilir mi

İşçi dilerse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. İş Kanunu m.41, fazla çalıştığı her saat için bir saat otuz dakika serbest zaman tanır. Fazla sürelerle çalışmada karşılık bir saat on beş dakikadır. Seçim hakkı işverene değil işçiye aittir.

Serbest zaman altı ay içinde kullanılır. Kullanım çalışma süreleri içinde olur ve ücrette kesinti yapılmaz. Süre içinde kullandırılmayan serbest zaman ücret alacağına dönüşür. Bu nedenle kullandırma tarihlerinin kayda geçirilmesi gerekir.

İşçinin Fazla Çalışma Zorunluluğu Var mıdır

Fazla çalışma yaptırmak isteyen işveren, işçinin yazılı onayını almalıdır. İş Kanunu m.41 bu şartı açıkça arar. İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği onayın her yılbaşında yenilenmesini öngörür. Onay veren işçi, fazla çalışma kurallarına uymak durumundadır.

Onay alınmadan işçiyi fazla çalışmaya zorlamak farklı bir sonuç doğurur. Böyle bir davranış iş sözleşmesinin işçi tarafından haklı nedenle feshine imkân verir. Haklı fesih hâlinde işçi kıdem tazminatına hak kazanır. Onayın geri alınması ise ileriye etkili sonuç doğurur.

Zorunlu ve olağanüstü hâller için ayrı hükümler vardır. İş Kanunu m.42, arıza gibi zorunlu nedenlerle fazla çalışmayı düzenler. İş Kanunu m.43 ise seferberlik hâlinde fazla çalışma yükümlülüğünü öngörür. Bu hâllerde de yapılan çalışmanın ücreti zamlı ödenir.

Fazla Çalışma Ücreti Asıl Ücrete Dâhil Edilebilir mi

Kanunda ve yönetmelikte bu yönde açık bir hüküm bulunmaz. Buna karşılık böyle bir sözleşme kaydının geçerli olduğu, doktrinde ve yargı kararlarında kabul edilmektedir. Kabul sınırsız değildir. Geçerlilik, aşağıdaki şartların birlikte gerçekleşmesine bağlanır.

Şartlar birbirini tamamlar. Eksik kalan tek bir şart kaydı geçersiz kılabilir.

İlk şart süreye ilişkindir. Fazla çalışma günlük on bir saati ve yıllık iki yüz yetmiş saati geçmemelidir. İkinci şart ücrete ilişkindir. Fazla çalışma karşılığını da içeren ücret asgari ücretin üzerinde belirlenmelidir.

Üçüncü şart edimler arasındaki dengeye bakar. İş görme ile ücret arasında açık orantısızlık bulunmamalıdır. Dördüncü şart ise açıklıktır. Fazla çalışma ücretinin asıl ücrete dâhil olduğu sözleşmede açıkça yazmalıdır.

Kanunun günlük ve yıllık sınır koyması bu noktada belirleyicidir. Sözleşme özgürlüğü ancak yasal sınırlar içinde kalan çalışmayı kapsar. Bu nedenle kayıt, günde on bir saati ve yılda iki yüz yetmiş saati aşmayan çalışmalar için geçerli olur. Sınırın ötesindeki çalışmanın karşılığı ayrıca istenir.

Sözleşmede sürenin gösterilmediği hâller de görülür. Ücrete dâhil sayılan fazla çalışmanın kaç saate karşılık geldiği yazılmamış olabilir. Böyle bir durumda kaydın en çok yıllık iki yüz yetmiş saati kapsadığı kabul edilir. Bunun üzerindeki çalışma için fazla mesai ücreti ayrıca doğar.

Kaydın geçerli olması her talebi ortadan kaldırmaz. Yapılan fazla çalışma için hiçbir ücret ödenmeyeceğine ilişkin hükümler geçersizdir. Böyle bir hüküm işçinin kanundan doğan hakkını ortadan kaldıramaz. Sözleşme metni bu yönüyle ayrıca denetlenir.

Fazla Mesai Nasıl İspat Edilir

Fazla mesai ücreti talebinde ispat yükü kural olarak işçiye düşer. Öncelikle işyeri kayıtlarına bakılır. Giriş çıkış kayıtları, puantaj cetvelleri ve iç yazışmalar güçlü delil sayılır. Kamera kayıtları ve elektronik bildirimler de dosyaya sunulabilir.

Yazılı belgeyle kanıtlama her zaman mümkün olmaz. Bu durumda tanık beyanlarıyla sonuca gidilir. Tanıkların işçiyle aynı dönemde ve aynı işyerinde çalışmış olması aranır. Bordro, puantaj kaydı ve günlük devam çizelgeleri beyanları destekler.

İşverenin talimatı kural olarak aranır. Ancak işveren fazla çalışmaya göz yummuşsa sonuç değişmez. Yazılı olarak fazla çalışma yapılmaması talimatı verilmiş olabilir. Buna rağmen yalnız fazla çalışmayla bitirilebilecek bir iş istenmişse çalışma yapılmış sayılır.

İmzalı ücret bordroları ayrı bir kural doğurur. Bordroda fazla çalışma ücreti ödendiği görünüyorsa işçi daha fazla çalıştığını ileri süremez. İşçi bordroya ihtirazi kayıt koymuşsa durum değişir. Bu hâlde bordroda görünenden fazla çalışma her türlü delille kanıtlanabilir.

Bordro imzalı ve ihtirazi kayıtsızsa ispat yazılı belgeye bağlanır. Bordro imzalatılmamış olabilir. Buna karşılık her ay değişen tutarlarda ödeme banka kanalıyla yapılmışsa yine yazılı delil aranır. İhtirazi kayıt ileri sürülmemiş olması bu sonucu doğurur.

Hesaplanan Alacaktan İndirim Yapılır mı

Uzun döneme yayılan taleplerde takdiri indirim gündeme gelir. Yargı kararlarında, tanık beyanına dayanan hesaplardan hakkaniyet indirimi yapıldığı görülür. İndirim oranı somut olayın özelliklerine göre belirlenir. Karar örneklerine Yargıtay karar arama sistemi üzerinden ulaşılabilir.

Hangi Çalışanlar Fazla Mesai Ücreti İsteyemez

Kapsam önce İş Kanununa göre belirlenir. İş Kanunu m.4, bazı işleri ve çalışanları kanunun dışında bırakır. Deniz ve hava taşıma işleri ile ev hizmetleri bu kapsamdadır. Bu işlerde çalışanların hakları kendi özel mevzuatına göre değerlendirilir.

İşveren vekili konumundaki üst düzey yöneticiler ayrı bir tartışma yaratır. Çalışma saatlerini kendisi belirleyen ve denetime tabi olmayan yöneticinin talebi kural olarak kabul görmez. Buna karşılık yönetici, kendisinden üstün bir yöneticinin denetiminde çalışıyorsa durum değişir. Böyle bir çalışan da fazla mesai ücreti isteyebilir.

Fazla Mesai Ücretinde Zamanaşımı Süresi Nedir

Fazla mesai ücreti bir ücret alacağıdır. İş Kanunu m.32, ücret alacaklarında zamanaşımını beş yıl olarak belirler. Süre, alacağın doğduğu tarihten itibaren işler. Bu nedenle beş yıldan eski dönemler kural olarak istenemez.

İş sözleşmesi devam ederken de dava açılabilir. Süre, sözleşmenin sona ermesini beklemeden işlemeye başlar. Arabuluculuk başvurusu zamanaşımını keser. Diğer işçilik alacaklarının süreleri için işçi alacakları ve tazminat türleri yazımıza bakabilirsiniz.

Fazla Mesai Alacağı Davası Nasıl Açılır

Bu davalar hak sahibi işçi tarafından da açılabilir. Ancak hesap yöntemi, ispat araçları ve süreler teknik bilgi gerektirir. Yanlış kurulan bir talep telafisi güç hak kayıplarına yol açabilir. Bu nedenle iş hukuku alanında çalışan bir avukattan destek alınması yerinde olur.

Dava açılmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu, işçilik alacakları için arabuluculuğu dava şartı olarak düzenler. Süreç anlaşmayla biterse tutanak ilam gibi icraya konulur. Anlaşma sağlanamazsa son tutanak dava dilekçesine eklenir. Ayrıntılar için iş hukukunda arabuluculuk yazımız yol gösterir.

Görevli mahkeme iş mahkemesidir. Yetkili mahkeme, davalı işverenin yerleşim yeri ya da işin yapıldığı yer mahkemesidir. Talep, bilirkişi raporundan sonra ıslah yoluyla artırılabilir. Alacağa en yüksek mevduat faizi işletilmesi de dava dilekçesinde istenir.

Dava dilekçesine hizmet dökümü, bordrolar ve giriş çıkış kayıtları eklenir. Tanık listesi de dilekçeyle birlikte sunulur. İşveren kayıtları mahkeme aracılığıyla istenebilir. Sözleşme türüne göre değişen ayrıntılar için belirsiz süreli iş sözleşmesi yazımıza bakılabilir.

Fazla Mesai Ücreti Ödenmezse İşçi Ne Yapabilir

Ödenmeyen fazla mesai ücreti işçiye iki ayrı imkân verir. İş Kanunu m.24, ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun ödenmemesini haklı fesih sebebi sayar. Haklı nedenle fesheden işçi kıdem tazminatına hak kazanır. İhbar tazminatı ise bu hâlde istenemez.

İkinci imkân çalışmaktan kaçınmadır. İş Kanunu m.34, ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmeyen ücret için bu hakkı tanır. İşçiler bu nedenle işi bıraksa da grev sayılmaz. Kıdem tazminatının ayrıntıları için ihbar tazminatı yazımıza bakabilirsiniz.

İdari yol da açıktır. Fazla mesai ücreti ödenmeyen işçi, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı birimlerine şikâyette bulunabilir. İş müfettişleri işyeri kayıtlarını inceler. İnceleme sonucu düzenlenen rapor, açılacak davada delil olarak kullanılabilir.

Fazla Mesai Ücretinden Kesinti Yapılır mı

Ödeme brüt tutar üzerinden hesaplanır. Fazla mesai ücreti üzerinden gelir vergisi, damga vergisi ve sigorta primi kesilir. Bu nedenle bordroda görünen net tutar hesaplanan brüt tutardan düşüktür. Kesintiler işverenin ödeme yükümlülüğünü ortadan kaldırmaz.

İşçi alacakları konusunda hukuki yardım almak isterseniz bizimle irtibata geçebilirsiniz…

Fazla Mesai Ücreti Konusunda Avukat Desteği

Fazla mesai ücreti bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

Fazla mesai ücreti hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya hukuki soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

İBRANAME

İbraname, hukuki anlamda, kişiler arasında herhangi bir alacak veya verecek kalmadığını gösteren bir belgedir. Bu belge, taraflardan birinin, diğerine karşı ileri sürebileceği tüm hak ve taleplerinden feragat ettiğini ve herhangi bir borç ya da yükümlülüğün kalmadığını beyan eder. İBRANAME NEDİR İbra, borcu sona erdiren önemli bir hukuki işlemdir. Arapça kökenli bir kelime olan ibra, “temize…