Sözlü sınavlardaki hukuki problemler genel olarak usulen yapılan yanlışlardan kaynaklanmaktadır. Sınav gereği gibi kayıt altına alınmaz. Tutanaklar uygun biçimde tutulmaz. Karar gerekçesi de yazılmaz. Soru ve cevapların denetlenebilir nitelikte tutanağa işlenmemesi de hukuka aykırılığı ortaya çıkarır. Sözlü sınav yargı kararları da yıllardır aynı ölçütleri tekrarlamaktadır.
Sözlü Sınavda Hukuka Aykırılık Nereden Doğar
Sözlü sınavın amacı adayın yeterliliğini ölçmektir. Bu ölçüm objektif biçimde ortaya konulamazsa güven kaybolur. Elenen adaylar, amacın liyakati ölçmek olmadığı düşüncesine kapılır.
İdare hukukunun belirlilik ilkesi burada devreye girer. Sınavın nasıl yapılacağı önceden açıkça belirlenmelidir. Soru ve cevapların yeterliliği nasıl ölçeceği de baştan bilinmelidir. Bu belirleme yapılmazsa işlem yargı mercilerince hukuka aykırı bulunmaktadır.
Uygulamada en sık görülen eksikler şunlardır.
Boş tutanak
Gerekçesiz not
Kayıt yokluğu
Hazırlıksız soru
Eksik komisyon
Geç ilan
Yanlış puan
Bu eksiklerin her biri ayrı bir iptal sebebidir.
Aşağıda yalnız bir kısmına yer verilen kararlar da bu hususlara işaret etmektedir. Kararlar farklı yıllara ve farklı dairelere aittir. Buna rağmen ortak bir çizgi izlemektedir.
Sözlü Sınav Yargı Kararlarının Ortak Ölçütü Nedir
Kararlar dört başlıkta toplanabilir. Bu başlıklar dava dilekçesinin de iskeletini oluşturur.
Soruların ve cevapların önceden hazırlanmış olması
Sık Sorulan Sorular
Sözlü sınavın sesli ve görüntülü kayda alınması zorunlu mudur?
Aktarılan kararlar kaydın alınmamasını iptal sebebi saymaktadır. Kayıt, sınavın sonradan denetlenebilmesini sağlayan tek somut araçtır. Kayıt bulunmadığında mahkeme, işlemin hukuka uygunluğunu denetleyemeyeceği sonucuna varabilmektedir.
Sınav komisyonu soruları önceden hazırlamak zorunda mıdır?
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu kararında soruların ve cevapların sınav öncesinde hazırlanması gerektiği belirtilmiştir. Sınav sırasında bu sorulardan kura ile belirlenenlerin sorulacağı da ifade edilmiştir. Öğretim elemanı alımına ilişkin yönetmelik de soru ve cevapların tutanak altına alınmasını öngörür.
Bu dört ölçüt birbirini tamamlar. Biri eksik kaldığında yargısal denetim fiilen imkânsız hâle gelir. Sözlü sınav yargı kararları da denetimin imkânsızlaşmasını iptal sebebi saymaktadır.
Ölçütlerin ortak amacı tektir. Sınav sonradan yeniden okunabilmelidir. Okunabilirlik ise yazılı ve görsel kayda bağlıdır.
Tutanakta Yer Alması Gereken Bilgiler
Tutanak, davanın omurgasıdır. İçeriği şu başlıkları taşımalıdır.
Sınav tarihi ve saati
Komisyon üyelerinin adları
Adaya sorulan sorular
Adayın verdiği yanıtlar
Her üyenin verdiği not
Notun kısa gerekçesi
Üyelerin imzaları
Bu yedi başlık eksiksiz olmalıdır. Biri yoksa tutanak denetime elverişli sayılmaz. Eksik tutanak dava dosyasında da sorun yaratır.
Aday bu ölçütleri tek tek dilekçeye taşımalıdır. Genel bir hukuka aykırılık iddiası yeterli olmaz. Her ölçüt için ayrı bir eksiklik gösterilmelidir. Sözlü sınav yargı kararları da bu somutlukla sonuç vermektedir.
Danıştay ve İdare Mahkemesi Kararlarından Örnekler
Aşağıdaki alıntılar sitede daha önce derlenen kararlardan alınmıştır. Alıntılar olduğu gibi korunmuştur.
Tutanağa Bağlanmamış Soru ve Cevaplar
T.C. Danıştay 8.Dairesi Esas: 2004/1367 Karar: 2004/3878 Karar Tarihi: 19.10.2004
“…sözlü sınavında ise sadece başarısız olduğuna ilişkin bir tutanak tutulduğu, hangi yönlerden başarısız sayıldığına ilişkin somut iddia ve verilerin bulunmaması karşısında tesis edilen işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı…”
Ankara 11. İdare mahkemesi’ nin 2008/2418 E., 2009/1225 K. Sayılı İlamı.
“…sözlü sınavında başarısız savılmasına ilişkin işlemin yargısal denetiminin yapılabilmesi için gerekli olan, tutanağa bağlanmış soruların ve yanıtların neler olduğunun ortaya konulmamış olması, ayrıca sözlü sınavda teknolojik imkânlardan yararlanılarak sesli ve görüntülü kayıt altına alınmaması nedeniyle davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır. Öte yandan bu kararın, davacının sözlü sınavı kazandığı sonucunu doğurmayacağı, karar üzerine davacının yeniden sözlü sınava alınacağı tabiidir.”
Bu iki karardan üç kural çıkar.
Salt “başarısız” ibaresi taşıyan tutanak yeterli değildir.
Hangi yönden başarısız sayıldığı somut olarak yazılmalıdır.
Soru ve yanıtlar tutanakta yer almalıdır.
Soruların Önceden Hazırlanması ve Kura Yöntemi
Danıştay İdari Dava Daireleri Kurulu, YD Kararı.
“… Sözlü sınav öncesinde adaylara sorulacak soruların ve yanıtlarının sınav komisyonunca belirlenmesi, böylece sözlü sınav öncesinde adaylara yöneltilebilecek soruların ve yanıtlarının hazırlanmış olması gerekmektedir. Sınav sırasında, adaylara hazırlanmış olan bu sorulardan kura yöntemiyle belirlenenlerin sorulacağı tabiidir. Davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde, sınav öncesinde soruların ve yanıtlarının hazırlanmamış olması, sözlü sınavın sesli ve görüntülü kayıt yapılmak suretiyle gerçekleştirilmemesi, ayrıca komisyon üyelerince takdir edilen notun gerekçeleriyle ortaya konulmaması nedenleriyle hukuka uyarlık bulunmamaktadır”.
Karar üç noktayı birlikte arar.
Sorular ve yanıtlar sınav öncesinde hazırlanır.
Adaya bu sorulardan kura ile seçilenler sorulur.
Verilen not gerekçesiyle ortaya konur.
Kayıtlar Üzerinde Bilirkişi İncelemesi
Danıştay 2. Daire, 18.02.2016 tarihli Kararı
“…Olayda, uyuşmazlık konusu sınav tarihi itibarıyla yürürlükte olan mevzuat hükümlerinde, sözlü sınavlarda sesli ve görüntülü kayda yönelik bilgi ve belgenin istenilmesine engel olan herhangi bir düzenlenmenin bulunmadığı, belirtilen tarihteki yargı içtihatlarının da bahse konu kayıtların alınması gerektiği yönünde olduğu, davaya konu sözlü sınavla ilgili olarak açılan birçok davada bilirkişi incelemesi yaptırıldığı hususları dikkate alındığında; davacıya ait soru cevap anahtarı ve sözlü sınava dair yapılan görüntülü sesli kayıt üzerinde bilirkişi incelemesi yaptırılarak uyuşmazlık hakkında bir karar verilmesi gerekirken, bu yönde bir inceleme yapmaksızın davayı reddeden İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.”
Karar bir usul kuralı da getirir. Kayıt varsa mahkeme onu incelemelidir. İnceleme yapılmadan verilen ret kararı bozulur.
Objektif Değerlendirme Ölçütlerinin Bulunmaması
Ankara 1. İdare Mahkemesi’nin 2008/1308 E., 2009/970 K. sayılı ilamı.
“… Davacının bilgisini ölçmeye yönelik olarak hangi soruların sorulduğu ve bunlara ne şekilde yanıt verildiği, verilen yanıtların objektif olarak değerlendirmesinin her bir jüri üyesi tarafından nasıl yapıldığı hususlarının söz konusu tutanakta belirtilmediği görülmektedir. Bu durumda anılan sözlü sınavda başarısız savılmasına ilişkin işlemde; sözlü sınavda davacının bilimsel yeterliliğinin tespitinde objektif değerlendirme ölçülerine uyulmamış olması nedeniyle hukuka uyarlık olmadığı sonucuna varılmıştır.
T.C. Danıştay 5.Dairesi 19.03.2010 tarihli kararında;
“…Yazılı sınavı tamamlayıcı nitelikte, bilgi ve liyakati ölçmeyle birlikte atanılacak göreve en uygun kişinin belirlenebilmesini teminen yapılması gereken sözlü sınavın objektif olduğundan söz edilebilmesi için değerlendirme esaslarının bu hususları belirlemeye yönelik ölçütleri içermesi ve bunun da tutanak ile ortaya konulması, aynı zamanda sınavın daha sağlıklı yapıldığının tespiti amacıyla sesli ve görüntülü kayıt suretiyle gerçekleştirilmesi gerektiğinden, belirtilen hususlara aykırı olarak yapılmış olan sözlü sınavda ve itirazın reddi yolundaki dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığından, aksi yöndeki Mahkeme kararında isabet görülmemiştir.”
Bu iki kararın ortak yönü nettir. Not tek başına yeterli değildir. Notun nasıl oluştuğu da gösterilmelidir. Her üyenin değerlendirmesi ayrı ayrı yazılır.
Adaya Hangi Soruların Sorulduğunun Tespit Edilmemesi
T.C. Danıştay 12.Dairesi 21.04.2015 tarihli kararında;
“…Uyuşmazlıkta, davalı idare tarafından adaylara sorulacak soruların ve cevaplarının önceden hazırlanarak tutanak altına alınmakla birlikte, davacıya hangi soruların sorulduğunun tespit edilmediği görülmüş olup, davacının kendisine önceden belirlenenler dışında sorular sorulduğuna dair iddiaları da dikkate alındığında, davacıya hangi soruların sorulduğunun tutanakla tespit edilmemiş olması yönüyle dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı anlaşıldığından davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında hukuki isabet görülmemiştir.”
T.C. Danıştay 2.Dairesi 07.10.2009 tarihli kararında;
“…Tüm unsurları itibariyle yargısal denetimin yapılabilmesi ve hukuk devleti ilkesinin temini açısından; sözlü sınav komisyonu üyelerinin her biri tarafından değerlendirme yapılarak tutanağa bağlanmış soruların ve yanıtlarının neler olduğunun, bu yanıtlara komisyon üyelerince takdir edilen notun gerekçeleriyle ortaya konulmamış olması, ayrıca sözlü sınavda verilen yanıtların, teknolojik imkânlardan yararlanılarak sesli ve görüntülü kayıt altına alınmaması nedeniyle davacının sözlü sınavda başarısız sayılmasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”
Son iki karar bir ayrımı gösterir. Soruların önceden hazırlanması tek başına yetmez. Adaya hangi sorunun sorulduğu da ayrıca tespit edilmelidir. Aksi hâlde tutanak denetime elverişli olmaz.
Künyesi Eksik Kararlar İçin Uyarı
Yukarıdaki alıntıların bir kısmında esas ve karar numarası yer almamaktadır. Bu kararlar bir dosya örneği olarak değerlendirilmelidir. Dilekçede kullanılacaksa künye Danıştay karar arama sistemi üzerinden doğrulanmalıdır.
Mevzuat Bu Ölçütleri Nasıl Karşılıyor
Yargı kararlarındaki ölçütlerin bir kısmı bugün mevzuatta yer almaktadır. Öğretim elemanı alımında uygulanan düzenleme buna örnektir. Öğretim elemanı alımına ilişkin yönetmelik 9 Kasım 2018 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanmıştır. Yönetmeliğin sayısı 30590’dır.
Yönetmeliğin 11. maddesinin ikinci fıkrası şu hükmü içerir:
“Sınav jürisi, yazılı ve sözlü sınavın nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar. Raportör olarak belirlenen üye, yazılı ve sözlü sınavların soru ve cevaplarını tutanak altına alır.”
Bu hüküm, sözlü sınav yargı kararlarındaki tutanak şartını pozitif hukuka taşımıştır. Aynı yönetmeliğin 9. maddesi jüri yapısını belirler. Jüri üç asıl ve bir yedek üyeden oluşur. Üyelerden biri anabilim dalı başkanı olmalıdır.
Süreç şu sırayla işler.
Kadro ilanı yayımlanır
Adaylar başvurusunu yapar
Ön değerlendirme yapılır
Giriş sınavı uygulanır
Nihai değerlendirme açıklanır
Atama işlemi kurulur
Her aşama ayrı bir işlemdir. Dava da bu aşamalardan birine yöneltilir.
Sekizinci madde ise ilan içeriğini düzenler. İlanda sınav takvimi, ön değerlendirme tarihi ve sınav tarihi gösterilir. Son başvuru tarihi, ilan tarihinden itibaren on beş günden az olamaz.
Doçent Kadrosunda Sözlü Sınav Hangi Hâlde Yapılır
Doçentlik unvanı için sözlü sınav 2018 yılında kaldırılmıştır. Bu değişiklik 22/2/2018 tarihli ve 7100 sayılı Kanunla yapılmıştır. Ancak sözlü sınav tümüyle ortadan kalkmamıştır.
2547 sayılı Kanunun 24. maddesinin (d) fıkrası konuyu düzenler. Yükseköğretim kurumları doçent kadrosuna atama için ek koşul belirleyebilir. Ek koşullar arasında sözlü sınav yer alırsa bu sınav Üniversitelerarası Kurulca oluşturulacak jürilerce yapılır.
Bu ayrım pratikte önemlidir. Unvan sınavı ile kadro sınavı farklı işlemlerdir. Sözlü sınav yargı kararları her iki alanda da benzer ölçütleri aramaktadır.
Ek koşulun kendisi de denetlenebilir olmalıdır. Kanun bunu açıkça yazar. Aksi hâlde koşul da dava konusu olur. Koşullar objektif ve denetlenebilir nitelikte olacaktır. Ayrıca Yükseköğretim Kurulunun onayı alınır.
Belirli bir adayı tarif eden koşul konulamaz. Bu yasak öğretim elemanı yönetmeliğinde de yer alır. Yönetmeliğin 6. maddesinin beşinci fıkrası bu kuralı içerir.
Yargısal Denetimin Sınırı Nerede Başlar
Denetimin kapsamı sınırsız değildir. Mahkemeler çoğunlukla usul ve şekil unsuru üzerinde durmaktadır. Konu unsuru bakımından ise takdir yetkisine atıf yapılabilmektedir.
Kamu sektöründeki sınavlar bakımından dayanak açıktır. Anayasanın 70. maddesi kamu hizmetine girme hakkını korur. Anayasanın 125. maddesi ise idarenin her türlü işlemine karşı yargı yolunu açık tutar.
Denetim üç aşamada kurulur. Önce işlemin şekli incelenir. Sonra sebep unsuru ele alınır. En sonda amaç unsuru tartışılır.
Sözlü sınav yargı kararları çoğunlukla ilk aşamada sonuç verir. Şekil eksikliği açıkça görülür. Konu unsuru ise ancak kayıt varsa denetlenebilir.
Şekil denetimi şu soruları sorar.
Komisyon usulüne uygun mu kuruldu?
Sorular önceden hazır mıydı?
Tutanak tutuldu mu?
Kayıt alındı mı?
Not gerekçelendirildi mi?
Cevaplardan biri olumsuzsa iptal gündeme gelir.
İptal Kararı Adayı Doğrudan Atamaya Götürür mü
İptal kararı adayın sınavı kazandığı anlamına gelmez. Bu husus kararların kendisinde de belirtilmektedir. Ankara 11. İdare Mahkemesi kararında bu sonuç açıkça yazılmıştır.
İptal kararının sonucu şudur. İdare, sınavı usulüne uygun biçimde yeniden yapmakla yükümlüdür. Aday yeni sınavda da başarısız sayılabilir.
Dava dilekçesinde şu talepler yer alır.
İşlemin iptali
Yürütmenin durdurulması
Sınavın yeniden yapılması
Belgelerin dosyaya getirilmesi
Yargılama giderleri
Talepler kısa ve açık yazılır. Sözlü sınav yargı kararları da açık talebe göre kurulur.
Bu nedenle talep sonucu doğru kurulmalıdır. İşlemin iptali asıl taleptir. Koşulları varsa yürütmenin durdurulması ayrıca istenir. Yoksun kalınan parasal haklar için tam yargı davası da açılabilir.
Dava Süresi Nasıl Hesaplanır
Süre kuralı genel hükümlere tabidir. İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre dava açma süresi altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
Sonuçların internette ilan edildiği hâllerde dikkatli olunmalıdır. İlan tarihi ile tebliğ tarihi farklı olabilir. İlan ekranının tarihli görüntüsü alınmalıdır. Aynı Kanunun 11. maddesine göre dava süresi içinde idareye başvurulabilir. Bu başvuru süreyi durdurur.
İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Bu tarihten sonra kalan süre yeniden işlemeye başlar. Başvuruya kadar geçen süre de hesaba katılır.
Süre hesabında şu noktalara dikkat edilir.
Tebliğ tarihi
İlan tarihi
Başvuru tarihi
Cevap tarihi
Kalan gün sayısı
Bu beş tarih dosyada yazılı olmalıdır.
Hangi Belgeler İstenmelidir
Sözlü sınav davalarında dosya delille kurulur. Aşağıdaki belgeler ilk aşamada istenmelidir.
Sınav komisyonunun oluşumuna ilişkin karar
Önceden hazırlanmış soru ve cevap anahtarı
Adaya sorulan soruları gösteren tutanak
Her komisyon üyesinin verdiği not ve gerekçesi
Sesli ve görüntülü kayıtların bulunup bulunmadığına dair yazı
Ön değerlendirme ve nihai değerlendirme puan cetvelleri
Belge talebi kısa ve net yazılmalıdır. Her belge ayrı madde olarak istenir. Talebe cevap verilmemesi de dosyada delil olur.
Sözlü Sınav Yargı Kararları Konusunda Avukat Desteği
Sözlü sınav yargı kararları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Sözlü sınav yargı kararları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Hayır. İptal kararı, sınavın usulüne uygun biçimde yeniden yapılmasını gerektirir. Aktarılan Ankara 11. İdare Mahkemesi kararında da bu sonuç açıkça belirtilmiştir.
Doçentlik unvanı için hâlâ sözlü sınav yapılıyor mu?
Üniversitelerarası Kurul tarafından yapılan doçentlik sözlü sınavı 7100 sayılı Kanunla kaldırılmıştır. Ancak yükseköğretim kurumları doçent kadrosuna atama için ek koşul belirleyebilir. Ek koşullar arasında sözlü sınav varsa bu sınav Üniversitelerarası Kurulca oluşturulacak jürilerce yapılır.
Sözlü sınav kayıtlarına ve tutanağa nasıl ulaşılır?
Belgeler idareden yazılı olarak istenebilir. Talep reddedilirse veya cevapsız kalırsa bilgi edinme ve dava yolları açıktır. Dava açıldıktan sonra mahkemeden ara kararla belge istenmesi de talep edilebilir.
Sözlü sınav sonucuna karşı dava süresi kaç gündür?
İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca süre altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. Aynı Kanunun 11. maddesi uyarınca dava süresi içinde idareye başvurulması süreyi durdurur.
Öğretim elemanı alımında giriş sınavı sözlü mü yazılı mı yapılır?
Bu, kadronun niteliğine göre değişir. Yabancı dille eğitim yapılan programlardaki öğretim görevlisi kadrolarında sözlü sınav yapılır. Yönetmelik kapsamındaki diğer kadrolarda ise giriş sınavı yazılı olarak yapılır.
İdare Hukuku
Üniversite Senatosu ve Yönetim Kurulu Kararı İptal Davası
Senato ve üniversite yönetim kurulu kararlarına karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasının süresi, yetkili mahkemesi, itiraz yolu ve yürütmenin durdurulması şartları.
