Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nasıl Yapılır
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, genellikle kamu kurum ve kuruluşlarında işe alım sürecinde, güvenlik ve gizlilik gerektiren pozisyonlarda çalışan veya çalışacak olan kişilerin geçmişlerinin incelenmesi amacıyla yapılan iki ayrı prosedürdür. Bu süreçlerin amacı, ilgili kişinin güvenilir olup olmadığını belirlemek ve gizli bilgilerin güvenliğini sağlamaktır. Bu iki terim genellikle birlikte kullanılsa da, aralarında bazı farklar bulunmaktadır.…
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, genellikle kamu kurum ve kuruluşlarında işe alım sürecinde, güvenlik ve gizlilik gerektiren pozisyonlarda çalışan veya çalışacak olan kişilerin geçmişlerinin incelenmesi amacıyla yapılan iki ayrı prosedürdür. Bu süreçlerin amacı, ilgili kişinin güvenilir olup olmadığını belirlemek ve gizli bilgilerin güvenliğini sağlamaktır. Bu iki terim genellikle birlikte kullanılsa da, aralarında bazı farklar bulunmaktadır.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?
Bu işlemler, genellikle bir kurum ya da yetkili makamın talebi doğrultusunda gerçekleştirilir. Bu süreç, kişinin geçmişi ve faaliyetleri hakkında ayrıntılı bilgi toplamayı amaçlar. İnceleme, arşiv kayıtları, adli sicil bilgileri ve kişinin yaşadığı çevrede yapılan araştırmalar gibi çeşitli kaynaklardan elde edilen verileri içerir.
Toplanan bilgiler doğrultusunda genellikle bir rapor hazırlanır ve bu rapor ilgili kuruma veya yetkili makama sunulur. Değerlendirme Komisyonu, kendisine iletilen olgusal verileri değerlendirir. Nihai karar ise genellikle atama yetkisi olan amir tarafından alınır.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının nasıl yapılacağı, genellikle belirli bir düzenlemeye tabidir. Bu düzenleme, genellikle yönetmelik veya benzeri bir belge ile belirlenir. Yönetmelik, güvenlik soruşturmasının nasıl yürütüleceğini, hangi makamların yetkili olduğunu ve hangi prosedürlerin izlenmesi gerektiğini belirler.
Güvenlik Soruşturması Nedir?
Güvenlik soruşturması, bir kişinin adli sicil kaydının kontrol edilmesi, kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığının belirlenmesi, hakkında herhangi bir yasak veya kısıtlama olup olmadığının tespit edilmesi, kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4 Aralık 2004 tarihli 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 171. maddesinin beşinci fıkrası ile 231. maddesinin 13. fıkrası kapsamında alınan kararlar doğrultusunda, kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmaların incelenmesi süreçlerini içerir.
Ayrıca, kişinin kamu görevinden çıkarılıp çıkarılmadığı veya memurluktan çıkarma cezasının olup olmadığı, yabancı devlet kurumlarıyla veya yabancılarla herhangi bir bağlantısının bulunup bulunmadığı, terör örgütleri ya da suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle işbirliği, ilişki veya bağlantısının olup olmadığının mevcut kayıtlar ve yerinde yapılan araştırmalar ile belirlenmesi ve değerlendirilmesi süreçlerini kapsar.
Arşiv Araştırması Nedir?
Kişinin adli sicil kaydının, emniyet birimleri tarafından hala aranıp aranmadığının, herhangi bir kısıtlama veya yasak olup olmadığının, kesinleşmiş mahkeme kararları ve 4 Aralık 2004 tarihli 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171. maddesinin beşinci fıkrası ve 231. maddesinin 13. fıkrası kapsamında alınan kararlar ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış soruşturma ya da kovuşturmalara ilişkin bilgilerin ve kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarılma cezasının olup olmadığının mevcut kayıtlardan belirlenmesidir.
Sık Sorulan Sorular
Güvenlik soruşturması ile arşiv araştırması arasındaki fark nedir?
Arşiv araştırması mevcut kayıtlar üzerinden yapılır; adli sicil, arama kaydı, tahdit ve kesinleşmiş mahkeme kararları incelenir. Güvenlik soruşturması bunlara ek olarak kolluk ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verileri, yabancılarla ilişiği ve terör ya da suç örgütleriyle bağlantıyı kapsar.
Kimler hakkında güvenlik soruşturması yapılır?
Arşiv araştırması ilk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes hakkında yapılır. Güvenlik soruşturması ise 7315 sayılı Kanun'un 3. maddesinin ikinci fıkrasında sayılanlar bakımından buna eklenir; gizlilik dereceli birimler, emniyet ve jandarma, ceza infaz kurumları, öğretmenler ve üst kademe kamu yöneticileri bunlar arasındadır.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasında Nelere Bakılır?
Süreçte kişinin kayıtlı ve fiilen ikamet ettiği adres dikkate alınarak şu unsurlar incelenir:
Güvenlik Soruşturmasında Nelere Bakılır?
Güvenlik soruşturması, gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar ile kanunda belirtilen kurumlarda görev yapacak kamu görevlileri hakkında gerçekleştirilir (madde 3/2). Bu soruşturma, aynı zamanda arşiv araştırmasını da içerir. Dolayısıyla, belirtilen unsurlara ek olarak aşağıdaki konulara da odaklanılır:
Kişinin görevinin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat birimlerinde bulunan olgusal veriler: Bu kapsamda, güvenlik soruşturması, görevle ilgili verilere ulaşır; ancak her türlü veriye değil, görevin nitelikleriyle ilgili olan somut verilere odaklanır. Bu veriler, yorum içermeyen, somut ve gözlemlenebilir vakıalara dayanır.
Kişinin yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiği: Bu durumun araştırılmasıyla ilgili belirsizlik vardır. Yabancılarla olan ilişkinin mahiyetinin anlaşılması gerekmektedir. Eğer kişinin ilişkisi tespit edilirse, iletişimin denetlenmesi gerekebilir. Ancak, bu durumda MİT, polis veya jandarma tarafından devam eden bir araştırma veya takip varsa ve bu takip suç oluşturmamışsa, güvenlik soruşturmasında kullanılabilir.
Kişinin terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle ilişkisi: Bu husus, 4045 sayılı Kanun dönemindeki Yönetmelikte daha geniş ve belirsiz bir şekilde düzenlenmiştir. Ancak 7315 sayılı Kanun, kişinin terör veya suç örgütleriyle “eylem birliği”, “irtibat” ve “iltisak” içinde olup olmadığını araştırır. Ancak, “irtibat” ve “iltisak” kavramları net değildir ve ceza hukukunda suç olarak tanımlanmamıştır.
Güvenlik soruşturması, kişinin terör örgütüyle iltisakının varlığını belirlemede çeşitli ölçütleri kullanır. Bu ölçütler arasında kişinin banka hesapları, eğitimi, katıldığı etkinlikler, konakladığı yerler, aile üyelerinin faaliyetleri ve hakkında yapılan adli işlemler yer alır. Ancak, kişi hakkında kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararı olmaksızın, suçsuzluk karinesi ve lekelenmeme hakkının ihlal edilme riski vardır.
Arşiv Araştırmasında Nelere Bakılır?
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu‘nda, arşiv araştırması ve güvenlik soruşturması kapsamında toplanacak veriler detaylı olarak düzenlenmiştir. Arşiv araştırmasına konu olan veriler somut bir şekilde sıralanmışken, güvenlik soruşturması kapsamında toplanacak kişisel verilerin hangi konulara ilişkin olabileceği belirtilmiş, ancak bu verilerin somut olaya göre güvenlik soruşturması yapan personelin takdirine bırakılmıştır. Ancak Kanun, bu verilerin “yorum içermeyen olgusal veriler” olması gerektiğini özellikle vurgulamıştır.
7315 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre arşiv araştırmasında aşağıdaki veriler incelenir:
Kişinin adli sicil kaydı
Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı
Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığı
Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları
Ceza Muhakemeleri Kanunu’nun ilgili maddeleri kapsamında alınan kararlar (kamu davasının açılmasının ertelenmesi ve HAGB kararları)
Kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma veya kovuşturmalar
Kişi hakkında kamu görevinden çıkarılma veya kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezasının olup olmadığı
Arşiv araştırması mevcut kayıtlar üzerinden yapılır. Bu şekilde, arşiv araştırması güvenlik soruşturmasına kıyasla daha somut bir içeriğe sahiptir. Mevcut kayıtlar incelenerek veriler objektif bir şekilde toplanacak ve değerlendirme komisyonuna sunulacaktır.
Güvenlik Soruşturması Kim Tarafından Yapılır?
Bu işlemler üç ana birim tarafından yapılmaktadır:
Millî İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (MİT)
Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM)
Mahalli mülki idare amirlikleri
Kamu hizmetine girecek kişiler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması ile ilgili kanuni düzenleme 7315 sayılı Kanun’da yer almaktadır. Bu kanun, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının genel çerçevesini ve kapsamını belirlemektedir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasının Hukuki Dayanağı Nedir?
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının temel hukuki dayanağı, devleti zafiyete uğratmayacak kritik görevlere uygun personelin seçilmesidir. Bu süreç, işe alınacak kişilerin görevlerinin gerektirdiği niteliklere ve gereksinimlere uygun olup olmadıklarını değerlendirmek için önemli veriler sağlar. Bu veriler, çeşitli yöntemler ve araçlarla toplanarak, önceden belirlenmiş objektif kriterler doğrultusunda analiz edilip bir rapor haline getirilir.
Kişisel bilgilerin toplanması ve incelenmesi, bireylerin kişilik haklarının ve özel hayatlarının gizliliği açısından demokratik devletlerde ciddi etik ve hukuki sorunlara yol açmaktadır. Bu bağlamda, güvenlik soruşturmaları ve arşiv araştırması şu temel sorunları barındırır:
Özel Hayatın Gizliliği: Kişilerin özel yaşamlarının detaylı bir şekilde incelenmesi, özel hayatın gizliliği ilkesine aykırı olabilir.
İnsan Hakları: Kişilerin temel insan haklarının korunması gerekliliği, güvenlik soruşturmalarının kapsamını ve yöntemlerini sınırlayabilir.
7315 Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu Neleri Düzenledi?
7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu, toplamda 16 maddeden oluşmaktadır. Bu kanunun bazı maddeleri detaylı düzenlemeler içermemekte olup, bazıları ise Cumhurbaşkanı tarafından yürürlüğe konacak yönetmeliklerle düzenlenmesi öngörülmektedir (m. 12). Örneğin, kanuna göre bu işlemleri yapacak birimler, daha önceki düzenlemelere benzer şekilde, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı (MİT), Emniyet Genel Müdürlüğü (EGM) ve mahalli mülki idare amirlikleridir (m. 6/1). Ancak bu birimlerin hangi görevlerde yetkili olduğu, Cumhurbaşkanlığı tarafından hazırlanacak yönetmelikte belirlenecektir (m. 12).
Kanunun Kapsamı ve Uygulama Alanları
Verilerin Belirlenmesi: İşlemler sırasında kullanılacak verilerin tanımlanması.
Arşiv Araştırması: İlk defa veya yeniden kamu görevine atanacaklar için arşiv araştırması yapılması.
Kritik Görevler: Gizlilik dereceli birimler, Milli Savunma Bakanlığı, Genelkurmay Başkanlığı, jandarma, emniyet, sahil güvenlik ve istihbarat teşkilatlarında görev alacak kamu personeli, ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel ile üst düzey kamu yöneticileri için güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının birlikte uygulanması.
Arşiv Araştırması İçeriği: İlgili kişinin adli sicil kaydı, arama kaydı, tahditler, kesinleşmiş mahkeme kararları, devam eden veya sonuçlanmış kovuşturma ve soruşturma süreçleri, kamu görevinden çıkarılma veya memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının incelenmesi.
Güvenlik Soruşturması İçeriği: Arşiv araştırmasındaki bilgilere ek olarak, kolluk kuvvetleri ve istihbarat birimlerinde bulunan verilerin, yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişkilerin, terör örgütleri ve suç örgütleri ile eylem birliği, irtibat ve iltisakının incelenmesi.
Yetkili Birimler: Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yürütecek birimlerin MİT, EGM ve mülki idare amirlikleri olarak belirlenmesi.
Gizlilik Tedbirleri: Süreçte elde edilen kişisel bilgilerin basın, yayın kuruluşları veya diğer iletişim kanallarıyla paylaşılmamasına yönelik tedbirlerin alınması.
Değerlendirme Komisyonu: Elde edilen bilgilerin değerlendirilmesi amacıyla en az 5 kişiden oluşan bir değerlendirme komisyonu kurulması.
Yargı İş birliği: Mahkemeler tarafından talep edildiğinde elde edilen bilgilerin Değerlendirme Komisyonundan alınması.
Kişisel Verilerin Korunması: Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapan birimlerin, kişisel verilerin korunmasına yönelik tedbirleri alması.
Veri Saklama Süresi: İşlem sonucunda elde edilen bilgi ve verilerin her durumda 2 yıl sonunda silinmesi.
Cezai Yaptırımlar: Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını uygulayan veya değerlendirenler tarafından kişisel verilerle ilgili suç işlenmesi halinde uygulanacak cezai yaptırımların belirlenmesi.
Bu maddeler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının yasal çerçevesini ve uygulama usullerini belirlemekte, kişisel hakların korunmasına yönelik tedbirler içermektedir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik
Yeni kanunun uygulama kuralları bir yönetmelikle belirlendi. Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılmasına Dair Yönetmelik, 2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı ekinde kabul edildi ve 3 Haziran 2022 tarihli, 31855 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Yönetmelik; gizlilik dereceli birim ve kısımların tespitini, soruşturma ve araştırmanın usulünü ve değerlendirme komisyonlarının çalışmasını düzenler.
Yönetmelik kapsamında şu hususlar öne çıkmaktadır
Bilmesi Gerekenler: Gizlilik dereceli bilgi ve belgeleri görevi gereği öğrenen, inceleyen, uygulayan ve korumaktan sorumlu olan kişiler.
Değerlendirme Komisyonu: Güvenlik soruşturması veya arşiv araştırması sonucunda elde edilen kişisel verilerin göreve atanma sürecinde değerlendirildiği komisyon.
İstihbari Faaliyet: İlgili kişi hakkında istihbarat üniteleri tarafından çeşitli kaynaklardan elde edilen haber ve bilgilerin işlenmesi süreci.
Kişisel Veri: Belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi.
Kurum ve Kuruluş: Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması yapılmasını talep eden kamu kurum ve kuruluşları ile stratejik öneme sahip diğer kurum ve kuruluşlar.
Olgusal Veri: Yürütülecek görevle ilgili somut ve doğrulanabilir vakıalara dayanan veri.
Üst Kademe Kamu Yöneticisi: Kamu kurum ve kuruluşlarında atama usullerine dair Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile belirlenen üst düzey kamu yöneticisi.
Gizlilik Dereceli Belgeler: Gizlilik dereceli bilgi ve belgelerin oluşturulması, saklanması ve korunmasıyla ilgili yönetmelik hükümlerine göre belirlenen birimler ve kısımlar.
Kamu Kurum ve Kuruluşlarında Gizlilik Dereceli Birimler: Teftiş ve denetim birimleri, personel birimleri, bilgi işlem birimleri ve özel kalem müdürlükleri gibi gizlilik dereceli birimler.
7315 sayılı Kanun ve bu kanuna dayalı yönetmelikle, bu iki işlemin nasıl yürütüleceği ve kişisel verilerin nasıl korunacağı detaylı olarak düzenlenmiştir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kimlere Yapılır?
Arşiv araştırması, kamu görevine ilk defa atanacak veya yeniden atanacak herkes için yapılır. Güvenlik soruşturması ise sadece aşağıdaki kurumlarda yapılır:
Gizlilik dereceli birimlerde, yetkisiz kişilerin bilgi sahibi olmaları durumunda devlet güvenliği, ulusal varlık ve bütünlüğü ile iç ve dış menfaatlerin zarar görebileceği veya tehlikeye düşebileceği bilgi ve belgelerin bulunduğu kurumlar.
Milli Savunma Bakanlığı ve bağlı eğitim kurumlarındaki öğrenciler
Genelkurmay Başkanlığı ve Jandarma Genel Komutanlığı öğrencileri
Emniyet Genel Müdürlüğü ve Polis Akademisi öğrencileri
Sahil Güvenlik Komutanlığı öğrencileri
İstihbarat teşkilatlarında çalışacak kamu personeli
Hakim ve savcı adayları, hakimlik ve savcılık mesleğine kabul edilecekler ve adli ve idari yargıda çalışacak diğer personel
Kaymakam adayları
Dışişleri Bakanlığındaki aday meslek memurları ve doğrudan yurtdışı teşkilatında çalışacaklar
Ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel
Kamu kurumlarında görev yapacak öğretmenler
Üst düzey kamu yöneticileri
Özel kanunlar gereği güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler
Milli güvenlik açısından stratejik öneme sahip birimlerde çalışacaklar
İki işlem birlikte yapılır. Yani her iki süreç de aynı anda uygulanır. Arşiv araştırması, statüsü veya çalışma biçimine bakılmaksızın ilk defa veya yeniden kamu görevine atanacak herkes için yapılır.
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 48. maddesi, memuriyete girişte genel ve özel şartları düzenler. Genel şartlar, vatandaşlık, yaş, öğrenim, mahkûmiyet, askerlik ve sağlık durumu gibi unsurları içerir. Özel şartlar ise kurumların özel kanun ve mevzuatlarında belirlenen gerekliliklerdir ve görevin doğasına göre değişir.
Güvenlik Soruşturmasına Etki Etmemesi Gereken Durumlar
Yönetmelik, belirli hususların araştırılmasını açıkça belirtse de bazı kurumlar, bu maddelerin dışına çıkarak hukuka aykırı uygulamalara girebiliyor. Özellikle kazanılan güvenlik araştırması iptal davalarından yola çıkarak şu hususları sıralayabiliriz:
Kişinin içinde bulunduğu durum gözetilmeden sadece anne, baba ve kardeş hakkında adli veya idari işlem olması nedeniyle güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması.
Kişinin birinci derece yakınları dışında kan ve kayın hısımlarının araştırılması.
Kişi hakkında adi suçlardan HAGB (Hükmün Açıklamasının Geriye Bırakılması) kararı verilmiş olması.
Kişi hakkında takipsizlik veya beraat kararı verilmiş olması.
Kişinin boşanmış olması veya boşanma davasının sürmesi.
Kişi hakkında icra takibinin olması.
18 yaş altı suçlardan dolayı mahkum olması.
Okul, yurt, dershane ve pansiyon nedeniyle güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlanması.
Kişinin ceza dosyasında tanık veya müşteki (Mağdur) olması.
İstihbarı bilginin olması.
Bu nedenlerle güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan adayların 60 gün içinde yürütmenin durdurulması istemiyle iptal davası açmaları gerekmektedir.
Güvenlik Soruşturması Ne Kadar Sürer?
Süreler Yönetmeliğin 11. maddesinin yedinci fıkrasında düzenlenmiştir. Talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir.
Bu süreler, sonucun talep eden kuruma bildirilmesine ilişkindir. Atama işleminin tamamlanma süresi değildir. Kurumun kendi değerlendirme ve atama aşaması bu sürenin dışındadır. Uygulamada toplam süre bu nedenle daha uzun olabilir. Sürenin uzaması tek başına olumsuz sonuç anlamına gelmez.
Özellikle uzun süren güvenlik soruşturması durumunda kuruma başvurarak durumu izah edebilirsiniz. Ayrıca, bazı durumlarda güvenlik araştırması tamamlandığı halde kişiye tebligat yapılamaması gibi sorunlar da yaşanabilmektedir.
Son olarak, Sağlık Bakanlığı, Milli Eğitim Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, üniversiteler ve diğer yükseköğretim kurumları, alınacak kamu personeli için bu işlemleri yaparken MİT, Emniyet Genel Müdürlüğü veya ilgili kurumlardan belge talep etmektedir. Bu belgelerin temini bazen uzun sürebilmektedir.
Güvenlik Soruşturması Birinci Derece Akrabaları Kapsar mı?
Güvenlik soruşturmaları, bireyin profiline detaylı bir bakış sunar. Bu süreçte birinci derece akrabalar tek başlarına incelenmez; ancak mahkeme kararları, adli sicil kaydı ve kişinin kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığı gibi önemli bilgiler titizlikle araştırılır.
Buna ek olarak, birinci derece akrabalar arasında terör örgütleri veya suç örgütleriyle ilişkili olanlar varsa, bu bilgiler de soruşturma sürecinde dikkate alınır. İdare, belirli durumlarda soruşturmanın kapsamını genişletebilir ve bu yetki doğrultusunda hareket edebilir.
Kanunun belirlediği sınırlara rağmen, idare bazı durumlarda yetkisini kullanarak sınırları genişletebilir. Ancak, somut olaylara dayanmayan ve hukuki dayanağı olmayan soruşturmalarda, bu durumlar idari davalarda göz önünde bulundurulur.
Kanaat oluşturmak, somut bilgilere ve belgelere dayanmadan karar vermek veya hukuki dayanağı olmayan kararlar almak durumunda olan bireyler, yasal haklarını kullanarak dava açabilirler. İdari dava açacak olan bireyler, idarenin keyfi davranış sergilediğini kanıtlamak durumunda kalabilirler.
Güvenlik Soruşturması Olumsuz Çıkarsa Ne Yapılmalı?
Kamu görevine atanma sürecinde güvenlik soruşturmasının olumlu sonuçlanması aranır. Sonuç olumsuz olduğunda iki yol vardır. İdareye başvurulabilir ya da doğrudan idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. İdari başvuru zorunlu değildir ve dava açma süresini durdurur. Sürenin kaçırılması hak kaybına yol açtığı için tebligat tarihi dikkatle takip edilmelidir.
Güvenlik soruşturması olumsuz çıkan adaylar vakit kaybetmeden idare mahkemelerine başvurarak, hukuka aykırı bir idari işlemin iptalini veya tam yargısını talep edebilirler. Bu süreç, kişinin hakkını araması ve yasal haklarını kullanması açısından önemlidir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması ile İlgili Danıştay Kararları
“YARGILAMA SÜRECİ: Dava konusu istem: Vergi müfettiş yardımcılığı yazılı ve sözlü sınavında başarılı olan davacının, Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliğinin 15. maddesi uyarınca vergi müfettiş yardımcısı olarak atamasının yapılmamasına ilişkin …tarihli ve …sayılı işlemin iptaline karar verilmesi istemiyle istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …İdare Mahkemesinin …tarihli ve E:…, K:…sayılı kararıyla; davacının atamasının yapılmamasının nedeni olarak hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına karar verilen şantaj ve telefonla hakaret suçlarının gösterildiği, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı nedeniyle kurulan hükmün davacı hakkında hiç bir hukuki sonuç doğurmayacağı açık olduğundan, davacının atamasının yapılmamasına ilişkin işlemde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline karar verilmiştir.
Daire kararının özeti: Davalının temyiz başvurusu üzerine Danıştay Onikinci Dairesince, temyize konu karar hukuk ve usule uygun bulunmuş ve kararın onanmasına karar verilmiştir.
HUKUKİ DEĞERLENDİRME:
…kişisel veri olarak kabul edildiği; kamu görevinde çalıştırılacak kişiler bakımından güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması yönünde düzenlemeler getirilmesinin kanun koyucunun takdir yetkisinde olduğu, ancak bu alanda düzenleme öngören kuralların kamu makamlarına hangi koşullarda ve hangi sınırlar içinde tedbirler uygulama ve özel hayata saygı gösterilmesini isteme hakkına yönelik müdahalelerde bulunma yetkisi verildiğini yeterince açık olarak göstermesi ve muhtemel kötüye kullanmalara karşı yeterli güvenceleri sağlaması gerektiği, kuralda güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli olanların bu kapsamda kişisel veri niteliğindeki bilgilere ulaşması öngörülmüşken,
…kuralla güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli olanların bu soruşturma ve araştırma kapsamında kişisel veri niteliğindeki bilgileri almakla yetkili olduklarının belirtildiği, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması sonucunda kişisel veri niteliğindeki bilgilerin alınmasına, kullanılmasına, işlenmesine yönelik güvenceler ve temel ilkeler kanunla belirlenmeksizin bunların alınmasına ve kullanılmasına izin verilmesi Anayasa’nın 13. ve 20. maddeleriyle bağdaşmadığından, kuralın Anayasa’nın 13. ve 20. maddelerine aykırı olduğu gerekçesiyle iptaline karar verilmiştir…
Öte yandan, Anayasa Mahkemesinin yukarıda anılan iptal kararı üzerine, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu 17/04/2021 tarih ve 31457 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanmış ve aynı tarihte yürürlüğe konulmuştur.
Bu duruma göre, dava konusu uyuşmazlık temyiz aşamasında iken, 17/04/2021 tarihinde 7315 sayılı Kanun’un Resmi Gazete’de yayımlanmak suretiyle yürürlüğe konulduğu, Kanun’un 13. maddesinin sekizinci fıkrası ile 4045 sayılı Kanun’un yürürlükten kaldırıldığı ve 14. maddesiyle, 4045 sayılı Kanun’a yapılan atıfların bu Kanun’a yapılmış sayılacağı düzenlemesine yer verilmiş olduğu hususları gözetildiğinde; davalı idarece, 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu’nda öngörülen temel ilkelere, usul ve esaslara uygun olarak, davacı hakkında yeniden bir değerlendirme yapılabileceği de kuşkusuzdur.
KARAR SONUCU : Açıklanan nedenlerle;
Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
Dava konusu işlemin yukarıda özetlenen gerekçeyle iptaline ilişkin temyize konu …. İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının 2577 sayılı Kanun’un 49. maddesi uyarınca, yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA, 28/09/2022 tarihinde, oybirliğiyle karar verildi.”
“YARGILAMA SÜRECİ. Dava konusu istem: Manisa ili, ….’ıncı Jandarma Komando Eğitim Alay Komutanlığında uzman erbaş olarak görev yapan davacının, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının olumsuz sonuçlandığından bahisle sözleşmesinin feshedilmesine ilişkin 12/08/2017 tarihli işlemin iptali ile bu işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal hakların sözleşme feshi tarihinden itibaren işleyecek yasal faiziyle birlikte ödenmesine karar verilmesi istenilmiştir.
İlk Derece Mahkemesi kararının özeti: …. İdare Mahkemesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararıyla; …iptal kararlarının niteliği de göz önüne alınarak, işlem hiç tesis edilmemiş olsaydı davacıya yapılacak ödemeler ne zaman yapılacaktı ise ödeme miktarı ve ödeme tarihi esas alınarak her bir ödeme döneminde ödenen miktara, ödemenin yapılması gerektiği tarihten itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine karar verilmiştir.
Bölge İdare Mahkemesi kararının özeti: …Bölge İdare Mahkemesi …İdari Dava Dairesince; istinaf başvurusuna konu İdare Mahkemesi kararının hukuka ve usule uygun …. istinaf başvurusunun reddine karar verilmiştir.
İLGİLİ MEVZUAT:
4045 sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli ile Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 1. maddesinin ikinci fıkrasında; “…(Ek:18/10/2018-7148/29 md.) Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapmakla görevli birimler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi ve belge almaya…
“İcra edilen temel askerlik eğitimini başarıyla tamamlayanlardan güvenlik soruşturması uygun olmak veya ilk atamaları doğrudan doğruya kıt’a veya birliklere yapılan uzman erbaşlar için güvenlik soruşturması uygun olmak” şartı aranmaktadır.
Davacının işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklara uygulanacak “yasal faizin başlangıç tarihi”nin, dava açma tarihi olan 18/08/2017 tarihi esas alınarak, …parasal hakların, dava açma tarihi olan 18/08/2017 tarihinden itibaren hesaplanacak yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine” şeklinde düzeltilerek onanması gerektiği sonucuna varılmıştır.
KARAR SONUCU :Açıklanan nedenlerle;
Davalı idarenin temyiz isteminin reddine,
Dava konusu işlemin yukarıda belirtilen gerekçe ile iptali ve davacının işlem nedeniyle yoksun kaldığı parasal haklarının her bir ödemenin yapılması gereken tarihten itibaren işletilecek yasal faiziyle birlikte davacıya ödenmesine ilişkin İdare Mahkemesi kararına karşı yapılan istinaf başvurusunun reddi yolundaki temyize konu …Bölge İdare Mahkemesinin …. İdari Dava Dairesinin …tarih ve E:…, K:…sayılı kararının, dava konusu işlemin iptaline ilişkin kısmının yukarıda belirtilen gerekçe ile ONANMASINA…”
Değerlendirme Komisyonu Neyi Değerlendirir
Soruşturmayı yapan birimler karar vermez. Elde edilen veriler, kurum bünyesinde kurulan Değerlendirme Komisyonuna iletilir. Komisyonun oluşumu 7315 sayılı Kanun'un 7. maddesinde ve 2/6/2022 tarihli ve 5649 sayılı Cumhurbaşkanı Kararıyla yürürlüğe konulan Yönetmeliğin 12. maddesinde düzenlenmiştir.
Komisyon, başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur. Başkanlık görevi kurumun türüne göre değişir. Bakanlıklarda bakan yardımcısı, valiliklerde vali yardımcısı, üniversitelerde rektör yardımcısı komisyona başkanlık eder. Üyeler teftiş veya denetim, personel ve hukuk birimlerinden gelir. Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve kararlarını oy çokluğuyla alır.
Komisyona iletilecek verinin niteliği de sınırlıdır. Yalnızca yorum içermeyen olgusal veriler iletilir. Yönetmeliğin 12. maddesinin üçüncü fıkrası bir adım daha ileri gider. Somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen bilgiler komisyona iletilmez. İftira olduğu yahut kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan bilgi ve beyanlar da iletilmez ve komisyonca dikkate alınmaz.
Bu kural, olumsuz sonuçlanan işleme karşı açılan davalarda somut bir dayanak sağlar. İşlem tek bir ihbara veya kaynağı belirsiz bir beyana dayanıyorsa kuralın ihlali ileri sürülebilir. Komisyon, gerekli görürse bilginin kaynağını açıklamaksızın ilgili kişiden açıklama isteyebilir. Komisyon nesnel ve gerekçeli değerlendirmesini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar; mahkemeler istediğinde bu bilgiler mahkemeye de verilir.
Anayasa Mahkemesi 7315 Sayılı Kanun Hakkında Ne Karar Verdi
7315 sayılı Kanun kendisinden önceki düzenlemenin iptali üzerine çıkarılmıştı. Bu kez iptali istenen hükümler ayakta kaldı. Anayasa Mahkemesi 4/12/2024 tarihinde E.2021/60 sayılı dosyada, Kanunun dava konusu kurallarının Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal taleplerinin reddine karar verdi. Karar 2024/200 sayısını taşır ve 26 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
Ret kararının kapsamı geniştir. Karar; hakkında araştırma yapılacak kişilere, araştırmanın kapsamına, işlemi yapacak ve verileri değerlendirecek birimlere ve elde edilen verilerin korunmasına ilişkin kuralları kapsıyordu. Mahkeme, sınırlamanın genel çerçevesinin kanunla çizildiğini ve kuralların belirli, ulaşılabilir ve öngörülebilir olduğunu değerlendirdi. Kararın resmî duyurusu Anayasa Mahkemesinin internet sitesinde yayımlanmıştır.
Bu karar bireysel işlemleri dokunulmaz kılmaz. Kanunun kendisi anayasaya uygun bulunmuş olsa da somut atama işlemi hâlâ idari yargı denetimine tabidir. Olgusal veriye dayanmayan, gerekçesiz ya da ölçüsüz bir değerlendirme iptal sebebi olmaya devam eder.
Öğretim Elemanı Atamasında Güvenlik Soruşturması Nasıl Uygulanır
Yükseköğretim kurumları da bu rejimin içindedir. Üniversiteye ilk defa veya yeniden atanacak öğretim elemanı ve memur hakkında arşiv araştırması yapılır. Güvenlik soruşturması ise ancak Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki hâllerde, örneğin gizlilik dereceli birimlerde çalışacaklar bakımından buna eklenir.
Üniversitede Değerlendirme Komisyonuna rektör yardımcısı başkanlık eder. Bu nedenle olumsuz sonuçlanan bir atamada davalı idare kural olarak üniversitedir. Sonuç olumsuz çıkarsa işlemin tebliğinden itibaren altmış gün içinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir. Süreç olumsuz güvenlik soruşturması iptal davası yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. Atama uyuşmazlıklarının genel çerçevesi için akademik kadroya atanmama davası ve yükseköğretim hukuku ve akademik davalar yazılarına bakılabilir.
Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Konusunda Avukat Desteği
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor sayfası üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Güvenlik soruşturması ne kadar sürede sonuçlanır?
Yönetmeliğin 11. maddesinin yedinci fıkrasına göre talebin ilgili kuruma ulaşmasından itibaren arşiv araştırması sonuçları en geç 30 iş günü, güvenlik soruşturması sonuçları en geç 60 iş günü içinde talep eden kuruma bildirilir.
Değerlendirme Komisyonu kimlerden oluşur?
Komisyon başkan dahil en az beş kişiden ve tek sayıda oluşur. Bakanlıklarda bakan yardımcısı, valiliklerde vali yardımcısı, üniversitelerde rektör yardımcısı başkanlık eder. Üyeler teftiş veya denetim, personel ve hukuk birimlerinden gelir. Komisyon üye tam sayısıyla toplanır ve oy çokluğuyla karar verir.
İhbar veya iftira niteliğindeki beyanlar dikkate alınır mı?
Alınmaz. Yönetmeliğin 12. maddesinin üçüncü fıkrasına göre somut olarak gözlemlenemeyen veya doğruluğu denetlenemeyen bilgiler ile iftira olduğu yahut kin ve düşmanlık gibi saiklerle verildiği açık olan beyanlar komisyona iletilmez ve komisyonca dikkate alınmaz.
Anayasa Mahkemesi 7315 sayılı Kanunu iptal etti mi?
Hayır. Anayasa Mahkemesi 4/12/2024 tarihinde E.2021/60 sayılı dosyada dava konusu kuralların Anayasa'ya aykırı olmadığına ve iptal taleplerinin reddine karar verdi. Karar 2024/200 sayılıdır ve 26 Mart 2025 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı.
Üniversiteye atanacak öğretim elemanı hakkında güvenlik soruşturması yapılır mı?
Üniversiteye ilk defa veya yeniden atanacak öğretim elemanı ve memur hakkında arşiv araştırması yapılır. Güvenlik soruşturması ancak Kanunun 3. maddesinin ikinci fıkrasındaki hâllerde eklenir. Üniversitede Değerlendirme Komisyonuna rektör yardımcısı başkanlık eder.
İdare Hukuku
Üniversite Senatosu ve Yönetim Kurulu Kararı İptal Davası
Senato ve üniversite yönetim kurulu kararlarına karşı idare mahkemesinde açılan iptal davasının süresi, yetkili mahkemesi, itiraz yolu ve yürütmenin durdurulması şartları.
