Sahtecilik etik ihlali gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verilerin kullanılmasıdır. Çarpıtma, uydurma ve sahtecilik adlandırmalarının farkı, 2547 sayılı Kanundaki ceza, savunma ve dava yolu.
Sahtecilik etik ihlali masa başı yayın olarak da adlandırılan gerçekte var olmayan verilerin ya da bilgilerin kullanılarak bilimsel bir yayın üretilmesi, çarpıtma etik ihlali ise var olan verilen ya da bilgilerin bilimsel çalışmanın sonucunun anlamlı olması adına değiştirilmesi ya da oynanması olarak tanımlanabilir.
Kısa cevap: Sahtecilik etik ihlali, bilimsel bir araştırmada gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmaktır. Çarpıtma etik ihlali ise araştırma verilerini tahrif etmek, kullanılmayan cihazı kullanılmış göstermek veya destekçi çıkarına göre sonuçları değiştirmektir. 2547 sayılı Kanunun 53. maddesine göre ikisi de öğretim elemanları için kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasını gerektirir. TÜBİTAK uydurma ve çarpıtma adlarıyla ayrı düzenler.
Sahtecilik Etik İhlali Nedir?
Masa başı yayın olarak adlandırılan sahtecilik etik ihlali en basit anlatımıyla bilimsel bir çalışma veya araştırma yaparken gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak şeklinde tanımlanabilir.
Doçentlik Başvurusunda Sahtecilik Etik İhlali
Doçentlik başvurusunda sahtecilik etik ihlali iddiası, jüri incelemesinde başvuru dosyasındaki eserler üzerinden ileri sürülebilir. Doçentlik sürecinin başvuruların giderek yoğunlaştığı ve kriterlerin bilimsel çalışmalar üzerinde toplandığı bir sistem olduğu göz önüne alındığında jüriler tarafından başvuruda kullanılan bilimsel eserlerde sahtecilik etik ihlali iddiasının ileri sürüldüğü görülmektedir. Bu durumda savunmayı aşağıda belirtilen argümanlar çerçevesinde yapmak gerekir.
TÜBİTAK AYEK Kapsamında Sahtecilik Etik İhlali
TÜBİTAK sahtecilik etik ihlalini uydurma olarak adlandırıp hayali veriler sunmak, rapor etmek veya yayımlamak şeklinde tanımlamaktadır. İnceleme neticesinde kasıt ve ağır kusur unsuruna göre cezalar verilmektedir. Kurul ilk etapta savunma istemektedir.
Sık Sorulan Sorular
Sahtecilik etik ihlali nedir?
Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 4. maddesine göre sahtecilik, bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmaktır. Üniversitelerarası Kurul Yönergesi de aynı tanımı kullanır. Uygulamada bu eyleme masa başı yayın da denir.
Sahtecilik ile uydurma aynı şey midir?
Büyük ölçüde aynı davranışı anlatırlar. YÖK ve ÜAK yönergeleri gerçekte var olmayan verinin kullanılmasını sahtecilik olarak adlandırır. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9. maddesi ise aynı eylemi uydurma başlığı altında düzenler. Hangi adın kullanılacağı dosyaya hangi kurumun baktığına göre değişir.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Sahtecilik Etik İhlalinde Araştırma Verileri Ne Kadar Süre Saklanmalıdır?
YÖK ve ÜAK etik mevzuatında araştırmacı için genel bir veri saklama süresi yoktur; klinik araştırma gibi alanlarda ise ayrı saklama yükümlülükleri bulunur. ÜAK Yönergesine göre sahtecilik ve çarpıtma incelemesi süre sınırına bağlı olmadığı için verilerin akademik hayat boyunca saklanması önerilir. Sahtecilik etik ihlal iddiası ile çarpıtma etik ihlal iddiasında savunmanın delillendirilmesinde en önemli argüman araştırma verilerinin saklanmasıdır. Kurumun iç yönergesine göre kayıtlar arşive kaldırılabilir ya da imha edilebilir. Ancak kayıtların kişinin elinde tutulmasına ilişkin net bir süre bulunmamaktadır. Etik ihlal iddiası akademik hayatta her zaman karşınıza çıkabileceğini düşünerek kayıtların saklanması tavsiye edilmektedir.
Sahtecilik Etik İhlalinde Sonuçların Anlamlı Olması Ne Anlama Gelir?
Sahtecilik etik ihlal eyleminde üzerinde durulması gereken konunun “verilerin elde edilişi ve kullanılışı neticesinde ulaşılan sonuçların anlamlı olup olmaması” olarak karşımıza çıkmaktadır. Zira sahtecilik iddiası bahsedildiği üzere veriler üzerinden ileri sürülebilir. Verilerin elde edilişi doğru ise sahtecilikten bahsetmek mümkün olmayacaktır.
Araştırma kayıtlarını veya bilimsel çalışmada elde edilen verileri tahrif etmek
Araştırmada kullanılmayan cihaz/materyalleri kullanılmış gibi göstermek
Destek alınan kişi/kuruluşların çıkarları doğrultusunda sonuçları tahrif etmek
Doçentlik Başvurusunda Çarpıtma Etik İhlali
Doçentlik başvurusunda çarpıtma etik ihlali iddiası da jüri incelemesi veya dışarıdan gelen bir ihbarla ortaya çıkabilir. Benzer şekilde sahtecilik etik ihlal iddiasının yanı sıra jüri ya da dışarıdan ihbar yoluyla çarpıtma etik ihlali iddiası gündeme gelmektedir. Bu durumda verilerin çarpıtılmadığı belgelerle ve bilgilerle ortaya koymak gerekmektedir.
TÜBİTAK AYEK Kapsamında Çarpıtma Etik İhlali
İlgili Yönetmelikte çarpıtma değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma araç gereçleri, işlemleri veya kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek şeklinde yapılmış kast unsuruna göre projelerden belli süre men cezası öngörülmüştür. Kurul ilk etapta savunma istemektedir.
Bildiriden veya Tezden Üretilen Çalışmada Hatanın Düzeltilmesi Çarpıtma mıdır?
Gerçek bir hatanın ham verilere dayanarak ve belgelenerek düzeltilmesi kural olarak çarpıtma sayılmaz; bu işlem verinin okuyucuya doğru aktarılmasıdır. Düzeltme verilerle desteklenmiyorsa çarpıtma iddiası gündeme gelebilir. Doçentlik sürecinde ya da bilimsel çalışmalarla ilgili etik iddialarda çarpıtma etik ihlali en çok karşılaşılan türü daha önce özeti yayınlanmış çalışma ya da tezde bazı hataların makale yazım aşamasında fark edilmesi halinde düzeltilmesi işleminden kaynaklanmaktadır. Bu durumda yapılan işlem çarpıtma değil bilimsel verinin okuyucuya doğru aktarılmasıdır ki bu etik olarak doğru olan eylemdir.
Uydurma, Sahtecilik ve Çarpıtma Adlandırmaları Neden Farklıdır?
Aynı davranış, hangi kurumun mevzuatına bakıldığına göre farklı adla anılır. Sahtecilik, YÖK ve ÜAK yönergelerinin kullandığı addır. TÜBİTAK ise aynı davranışı uydurma başlığı altında düzenler. Adlandırma farkı dosyaya hangi kurulun bakacağını ve hangi yaptırımın uygulanacağını belirler. Savunma dilekçesinin hangi metne dayandırılacağı da bu farka göre değişir.
TÜBİTAK metni ise farklı bir ayrım kurar. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9. maddesinde sahtecilik başlığı yoktur. Maddenin birinci fıkrasının (a) bendi uydurmayı düzenler. Uydurma, hayali veriler sunmak, rapor etmek veya yayımlamak olarak tanımlanır. Aynı fıkranın (b) bendi çarpıtmayı tanımlar. Çarpıtma, değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma araç gereçleri, işlemleri veya kayıtlarında değişiklik yapmak ya da sonuçları değiştirmektir.
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 9. maddesi uydurma ve çarpıtmayı şu sözlerle tanımlar:
“Uydurma: Hayali veriler sunmak, rapor etmek veya yayımlamak (…) Çarpıtma: Değişik sonuç verebilecek şekilde araştırma araç gereçleri, işlemleri veya kayıtlarında değişiklik yapmak veya sonuçları değiştirmek”
Fark yalnızca isimden ibaret değildir. YÖK ve ÜAK metnindeki sahtecilik tanımı iki ayrı davranışı birden kapsar. Hem var olmayan verinin kullanılması hem de tahrif edilmiş verinin kullanılması aynı bende girer. TÜBİTAK metninde ise bu iki davranış ayrılır. Var olmayan veri uydurma, tahrif edilmiş veri çarpıtma sayılır. Bu ayrım savunmanın kurgusunu doğrudan değiştirir.
Var olmayan veriyi kullanmak: YÖK ve ÜAK metninde sahtecilik, TÜBİTAK metninde uydurma sayılır.
Mevcut veriyi tahrif etmek: YÖK ve ÜAK metninde hem sahtecilik hem çarpıtma tanımına girebilir, TÜBİTAK metninde çarpıtma sayılır.
Kullanılmayan cihaz veya materyali kullanılmış gibi göstermek: her iki metinde de çarpıtma sayılır.
Yaptırım rejimi de ayrışır. TÜBİTAK Yönetmeliğinin 10. maddesine göre uydurma, çarpıtma ve aşırma hâllerinde bir yıldan beş yıla kadar destek verilmez. Kişi bu süre boyunca kurum yayın organlarında yayın yapamaz. Kurum destekli toplantılarda sunum da yapamaz. Yaptırım kararının onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilirse süre yarısı kadar artırılır. Yükseköğretim tarafında ise yaptırım disiplin hukukundan gelir ve 2547 sayılı Kanuna dayanır.
Bu yüzden dosyanın hangi mevzuata göre incelendiği en başta belirlenmelidir. TÜBİTAK projesi kapsamındaki bir iddia AYEK Yönetmeliğine göre değerlendirilir. Doçentlik başvurusundaki bir iddia ÜAK Yönergesine göre incelenir. Kurum içi bir ihbar ise üniversitenin etik kuruluna gider. Uydurma adlandırmasının ayrıntısı ve savunma pratiği için uydurma etik ihlali yazımız incelenebilir.
Yukarıdaki ayrımın YÖK/ÜAK ve TÜBİTAK mevzuatındaki karşılığı tabloda özetlenmiştir:
Davranış
YÖK / ÜAK Yönergesi
TÜBİTAK AYEK Yönetmeliği
Var olmayan veriyi kullanmak
Sahtecilik
Uydurma
Veriyi tahrif etmek
Çarpıtma
Çarpıtma
Tahrif edilmiş veriyi kullanmak
Sahtecilik
Çarpıtma
Kullanılmayan cihazı kullanılmış göstermek
Çarpıtma
Açıkça sayılmaz; yorumla çarpıtma (md. 9/1-b)
Sahtecilik Etik İhlali ile Çarpıtma Etik İhlalinin Cezası Nedir?
2547 sayılı Kanunun 53. maddesinin (b) fıkrası bu iki eylemi aynı bentte sayar. Dördüncü fıkranın (g) bendi, bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmayı düzenler. Aynı bent, araştırma kayıtlarının tahrif edilmesini ve araştırmada kullanılmayan cihazın kullanılmış gibi gösterilmesini de kapsar. Bu fiillere öngörülen ceza kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesmedir. Devlet yükseköğretim kurumlarındaki aylıklı öğretim elemanlarında kademe ilerlemesi, fiilin ağırlığına göre bir ila üç yıl durdurulur. Vakıf yükseköğretim kurumlarında ise üç ila altı ay süreyle brüt ücretten 1/30 ila 1/8 arasında kesinti yapılır.
“Bilimsel araştırmalarda gerçekte var olmayan veya tahrif edilmiş verileri kullanmak, araştırma kayıtları veya elde edilen verileri tahrif etmek, araştırmada kullanılmayan cihaz veya materyalleri kullanılmış gibi göstermek, destek alınan kişi ve kuruluşların çıkarları doğrultusunda araştırma sonuçlarını tahrif etmek veya şekillendirmek”
Kanunun 53/D maddesi iki ayrı sonucu birlikte düzenler. Geçmiş hizmetleri sırasındaki çalışmaları olumlu olanlara bir derece alt ceza uygulanabilir. Ödül veya başarı belgesi alanlar için de aynı imkân vardır. Buna karşılık ceza yönetim görevlerini doğrudan etkiler. Kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezası alanlar beş yıl boyunca rektör, dekan, enstitü müdürü, bölüm başkanı ve dengi kadrolara atanamaz. Bu görevlerde bulunanların görevi, cezanın verildiği tarihte kendiliğinden sona erer. Hakkında etik ihlal kararı verilen eserlerin akademik başvurularda yeniden kullanılmaması gerekir. Maddenin tam metni 2547 sayılı Kanunun konsolide hâlinde yer almaktadır.
Çarpıtma ve Sahtecilik Etik İhlal Kararına İtiraz
Çarpıtma etik ihlal ve sahtecilik etik ihlal iddiasında savunma sonucunda olumsuz bir karar alınırsa karara dayanak teşkil eden raporlar temin edilerek ve varsa yeni belgeler sunularak itiraz edilebilir. Uygulamada dava açma süresi içinde itiraz edilebileceği görülse de etkili bir yöntem değildir.
Sahtecilik ve Çarpıtma Etik İhlal Kararına Karşı İptal Davası
Sahtecilik etik ihlali ve çarpıtma etik ihlaline karar verilmesi durumunda dava açma süresi olan 60 gün içerisinde eldeki verilerle birlikte dava açılabilir. Dava açılırken eldeki tüm belgelerin doğru şekilde kullanılması önem arz etmektedir.
Sahtecilik ve Çarpıtma Etik İhlalinde Örnek Mahkeme Kararları
Ankara 3. İdare Mahkemesi’nin 2020 tarihli kararında
“Çarpıtma, yanlış ve yanıltıcı beyana bulunma hususunda;
1-Adayın doçentlik başvurusunda dosyasına TÜBİTAK proje raporunu eklemiş olmasının konu ile ilgili yanıltma gibi bir niyetinin olmadığını gösterdiği,
2-Evraklarda herhangi bir yanıltıcı ifade yer almadığı,
3-Bilimsel yaklaşımın, ölçümler aracılığıyla elde edilen yeni bilgiler ışığında sonuçların farklılaşmasını mümkün kıldığı, zaman farklılığı olan tez, proje ve makalede farklılıklar içeren grafiklerin, aradan geçen sürede verilerin daha iyi anlaşılıp yeni sonuçlarla desteklenmesinden kaynaklanabildiği, bu nedenle tezden ve TÜBİTAK projesinden kaynaklanan yayında yer alan grafiklerin farklı olması durumunun çarpıtma, yanlış ve yanıltıcı beyanda bulunmak olarak nitelendirilemeyeceği” değerlendirmesine yer verilerek davacı hakkında verilen etik ihlal kararı iptal edilmiştir. Çarpıtma etik ihlal iddiasının doğru olmadığına karar vermiştir. Kararın detaylı tahlili için sitemizde yer alan şu makaleyi inceleyebilirsiniz.
Bir diğer karar özeti ise şu şekildedir:
Çarpıtma ve Sahtecilik Etik İhlal İddiasında Etik Savunma Örneği
_________________ BAŞKANLIĞI/ÜNİVERSİTESİ
______________ Etik Komisyonu’na
İddiaya Konu Eserler : Sahtecilik Etik İhlali ve Çarpıtma Etik İhlali İddia Edilen Eserler Kod ve Künyeleriyle Birlikte Yazılmalıdır.
İddialar : Çarpıtma Etik İhlali ile Sahtecilik Etik İhlali ile İlgili İleri Sürülen İddialar Doğru Bir Şekilde Özetlenmelidir.
Savunma : Sahtecilik Etik İhlali ve Çarpıtma Etik İhlali ile İlgili Deliller ile Birlikte Savunma Özetlenerek Aşağıdaki Noktalara Dikkat Edilmelidir;
1-) Çarpıtma etik İhlali ile sahtecilik etik İhlali iddia edilen eserlerde verilere ilişkin araştırma yapılırken tutulan veriler mutlaka her türlü bilgi ve belge ile birlikte ortaya koyulmalıdır. Veriler ile çalışmada ifade edilen kısımların tutarlılığı üzerinde durulmalıdır.
2-) Veri farklılığı makale hazırlanırken dergiden kaynaklanan bir durumsa bu durum belirtilmelidir. Dergiye gönderilirken yapılan bir hata ise editör ile iletişime geçilerek elde edilen bilgiler dosyaya eklenmelidir.
3-) Kanun ve Yönergede yer alan tekrar yayım etik ihlalinin tanımına yer verilmelidir.
4-) Literatürde sahtecilik etik ihlali ile çarpıtma etik ihlalinin ne gibi durumlarda gerçekleştiğinden örnekler verilerek mevcut olay ile ilgisi kurulup, etik ihlalin gerçekleşmediği hususları vurgulanarak savunma yazılmalıdır.
5-) Emsal mahkeme ve etik komisyon kararları örnek gösterilerek iddia edilen olayda çarpıtma etik ihlali ile sahtecilik etik ihlalinin gerçekleşmediği tartışılmalıdır. Emsal mahkeme ve etik komisyon kararları ve detaylı bir etik savunma yardımı için Akademik Hukuk ve Danışmanlık Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.
Sonuç ve Talep: Yukarıda ifade edilen hususlar değerlendirildiğinde jürinin/ihbarcının tarafıma iddia ettiği eylemlerin somut olayda gerçekleşmediği ve eylemlerimde etik ihlal bulunmadığı açık bir şekilde görülmektedir. Bu doğrultuda; savunmam yeterli görülerek etik ihlalde bulunmadığıma karar verilmesini saygılarımla arz ederim. ___.___.202..
Sahtecilik etik ihlali bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Sahtecilik etik ihlali hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya soru formumuz üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Sahtecilikte kullanılan veri gerçekte yoktur veya tahrif edilmiştir. Çarpıtmada ise gerçekte var olan veri değiştirilir, kayıtlar tahrif edilir ya da kullanılmayan cihaz kullanılmış gibi gösterilir. TÜBİTAK metninde var olmayan veri uydurma, tahrif edilmiş veri çarpıtma sayılır.
Sahtecilik etik ihlalinin disiplin cezası nedir?
2547 sayılı Kanunun 53. maddesinin (b) fıkrasının dördüncü bendinde bu fiil sayılmıştır. Öngörülen ceza kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesmedir. Devlet yükseköğretim kurumlarında kademe ilerlemesi bir ila üç yıl durdurulur; vakıf yükseköğretim kurumlarında üç ila altı ay ücret kesintisi uygulanır.
Ceza yönetim görevlerini etkiler mi?
Etkiler. 2547 sayılı Kanunun 53/D maddesine göre kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezası alanlar beş yıl boyunca rektör, dekan, enstitü müdürü, bölüm başkanı ve dengi kadrolara atanamaz. Bu görevlerde bulunanların görevi cezanın verildiği tarihte kendiliğinden sona erer.
TÜBİTAK uydurma veya çarpıtma tespitinde ne kadar yaptırım uygular?
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliğinin 10. maddesine göre uydurma, çarpıtma ve aşırma hâllerinde bir yıldan beş yıla kadar destek verilmez. Kişi bu sürede kurum yayın organlarında yayın ve kurum destekli toplantılarda sunum yapamaz. Beş yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilirse süre yarısı kadar artırılır.
Etik ihlal kararına karşı ne kadar sürede dava açılır?
İptal davası, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre altmış gün içinde açılır. Süre kararın tebliğinden itibaren işler. Dilekçede yürütmenin durdurulması da istenebilir.
Doçentlik
Doçentlik Dil Puanı ve Geçerlilik Süresi
Doçentlik başvurusunda 55 puan eşiği, YDS ve YÖKDİL sonuçlarının süresiz geçerliliği, uluslararası sınavlarda beş yıl ve TOEFL'de iki yıl sınırı ile ret hâlinde dava yolu.
