İntihal Etik İhlali Cezası, Zamanaşımı ve İptal Davası
İntihal Etik İhlali Nedir? Cezası, Türleri, Örnekleri, İtiraz ve Dava
İntihal etik ihlali, başkasının özgün fikir, metot, veri veya eserini atıf yapmadan kendine mal etmektir. Türleri, 2547 sayılı Kanundaki ceza, zamanaşımı, benzerlik oranı, savunma ve dava yolu.
İntihal etik ihlali, bilimsel yayın ve eserlerde ciddi akademik suiistimal kabul edildiğinden bilim dünyasının çok tartışılan konularından biridir. Bu yazıda intihal nedir, intihal türleri nelerdir, intihal tespit programları nelerdir, ülkemizde intihal etik ihlali cezası nelerdir, intihalde zamanaşımı gibi sorular cevaplanacaktır. Ancak bu hususlara geçmeden önce genel olarak Etik İhlal Nedir? başlıklı yazıdan bilgi alınabilir.
İntihal Etik İhlali (Plagiarism) Nedir?
İntihal, (plagiarism) bir Arapça terim olup, TDK tarafından intihal bilimsel anlamda aşırmak “başkasının eserinden parçalar alıp kendisinin gibi göstermek olarak tanımlanmıştır. Yükseköğretim Kanununa göre intihal etik ihlali başkalarının özgün verilerini, fikirlerini veya eserlerini kullanarak atıf vermeden kendi eseri gibi göstermektir. Bu haliyle intihalde kanun koyucu bilinçli sahiplenme kastını aramaktadır. İntihal tespit programı üniversitelerde etkin olarak kullanılmaktadır.
İntihal Etik İhlalinde Atıf ve Alıntı Kavramı
Atıf bir makale ya da eserdeki yapılan yararlanmada kullanılan bir kavramdır. Eğer çalışma kelime kelime yapılıyorsa ve tırnak içerisine alınıyorsa doğrudan atıf, eğer alınan yararlanılırken kendi cümleleri ile ifade ediliyorsa dolaylı atıf söz konusudur. Atıf bir kaynaktaki bilginin gösterilme amacıdır Alıntı, yapılan metin ve kaynağın işaret edilmesidir.
İntihal Etik İhlalinin Türleri
İntihal karmaşık ve çok boyutlu bir olgudur, intihal, plagiarism birçok farklı çeşit ve uygulamayı içermektedir. Benzerlik tespit programları da olarak bilinen intihal tespit programları bazen tam olarak intihali (plagiarism) tespit edememekte çoğu zaman yetersiz kalmaktadır. İntihal etik ihlalinin çeşitlerinde aşağıda detaylı olarak verilecektir. Aşağıda kaynak gösterilerek yapılan ve gösterilemeden yapılan intihal türlerine örnekler bulunmaktadır. (Uçak NÖ, Birinci HG. 2008)
Sık Sorulan Sorular
İntihal etik ihlali nedir?
Yükseköğretim Kurumları ve Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergelerinin 4. maddesine göre intihal, başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen ya da tamamen kendi eseri gibi göstermektir. TÜBİTAK Yönetmeliği aynı davranışı m.9/1-c'de aşırma adıyla düzenler.
İntihal etik ihlalinin disiplin cezası nedir?
2547 sayılı Kanunun 53/b maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendine göre karşılığı üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasıdır. Bu ceza akademik bir kadroya bir daha atanmamak anlamına gelir ve 53/Ç maddesi uyarınca Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir. 53/D maddesindeki koşullar varsa bir derece alt ceza uygulanabilir.
İntihal Etik İhlalinin Kaynak Göstermeden Yapılan Türleri
1-The ghost writer (Hayalet Yazar)
Bir başka kaynaktan atıf vermeyerek ve kaynakçada göstermeyerek neredeyse kelime kelime tüm bilgiyi almak ve kendi eseri gibi sunmak anlamına gelen bir intihal türüdür. İntihal programları ve benzerlik tespit programları sayesinde aynı dilde bunun yapılma ihtimali kalmamıştır. Global intihal (global plagiarism) tanımlamaları da bulunmaktadır.
2-The potluck paper (Mevcut Yazı)
Pek çok kaynaktan makaleye alıntılar yaparak ve atıf vermeyerek makaleyi kendi özgün fikriymiş gibi sunmak anlamına gelen bir intihal türüdür. İntihal programları sayesinde artık bu intihal, plagiarism türü tespit edilebilmektedir. Mozaik intihal, mosaic/patchwork plagiarism oalrak da tanımlanmaktadır.
Alıntı yapılan kaynaktan paragraf alınırken içerisindeki bazı önemli kelimeleri değiştirerek atıf vermeden yapılan intihal türüdür. Ancak intihal tespit ve benzerlik tespit programları sayesinde artık önceki ve sonraki kelime analizi yapılarak tespit edilebilmektedir. En çok kullanılan intihal, plagiarism yöntemi olduğunu da ayrıca belirtmek gerekir.
4-Fotokopi (The Photocopy)
Belli bir kaynaktan belli bir bölümün aynen alınmasına rağmen atıf vermeden kendi eseri gibi sunmak olarak ifade edilen intihal türü olup intihal programları sayesinde yakalanabilen intihal türüdür. Kopyala yapıştır yöntemiyle oluşan intihal, verbatim plagiarism, copy & paste plagiarism tanımlamaları da bulunmaktadır.
5-The Labor of Laziness (Emek Tembelliği)
Makale yazarının özgün bir çalışma yapmak yerine makalenin büyük kısmını atıf vermeden başka makaleler ile alıntılarla doldurarak yaptığı intihal türüdür. Bu da en çok karşılaşılan intihal türlerinden biri olup bazen intihal programı (plagiarism) tarafından yakalanamamaktadır.
İntihal Etik İhlalinin Kaynak Gösterilerek Yapılan Çeşitleri
1-The forgotten footnote (Unutulan Dipnot)
Atıf yapılan makalenin yazarının adını vererek ancak makalenin yayınlandığı dergi, yıl, sayı ve sayfa gibi ayrıntıları vermeyerek kaynağın orijinaline ulaşılması ihtimalinin ortadan kaldırılması olarak tanımlanan intihal türüdür.
2-The misinformer (Yanlış Bilgilendirme)
Atıf yapılan makaleye ait bilgilerin yanlış verilerek asıl kaynağa ulaşılma ihtimalinin ortadan kaldırıldığı intihal türüdür. Aslında okuyucunun kaynaklara çok önem vermediği gözetilerek ya da düşünülerek yapıldığı bir gerçektir. Yanlış alıntı yapmak suretiyle intihal türü de (plagiarism) yani incorrect citation denilebilir.
Makale yazarının alıntı yapılan kaynağa tam olarak atıf yapması ancak doğrudan alıntı yapmasına rağmen tırnak işareti koymaması olarak ifade edilen intihal türüdür. İntihal benzerlik programlarında da çıkmasına rağmen bu intihal türünün (plagiarism) yazarın sevhen yapabilme ihtimaline karşı doğrudan intihal (plagiarism) olarak ifade etmek doğru değildir. Maksadın haklı gösterdiği oranın aşılıp aşılmadığına bakma gerekir.
4-The Resourceful Citer (Becerikli Atıf Yapma)
Makalenin yazarlarının tüm kaynaklara doğru bir şekilde atıf vermesine ve tırnak işareti kullanmasına rağmen makalenin ya da eserin herhangi bir özgünlüğünün olmadığı intihal türüdür. Ancak çalışmanın derleme ya da literatür taraması olup olmadığına dikkat etmek gerektiğini de ayrıca vurgulamak gerekir. Zira bu gibi durumlarda makalenin orijinal olmaması bir intihale yol açmadığını ifade etmek gerekir. Artık benzerlik programları sayesinde bu gibi makaleler derleme ya da literatür taraması olmadığı sürece yayınlanmamaktadır.
5-The Perfect Crime (Mükemmel Suç)
Yazarın yararlandığı kaynağa bazı yerlerde ilgili sayfaları da belirterek atıf yapması ancak yararlandığı diğer kısımlara atıf yapmayarak bu kısımların kendi özgün fikriymiş gibi sunulması amacını güden intihal türüdür. Otomatik intihal (auto-plagiarism) olarak da adlandırılmaktadır. Ancak burada bu metinlerin oranı ve yazarın kastı önem taşımakta olup doğrudan intihal (plagiarism) kabul etmek doğru olmayacaktır.
Doçentlik Başvurusunda İntihal Etik İhlali
Doçentlik başvurusu sürecinde intihal etik ihlali ile 3 şekilde karşılaşmak mümkündür. İlk olarak ve en sık karşılaşma yöntemi jüri üyesinin iddiası sonucu intihalden etik incelemenin başlatılmasıdır. İkinci hususta ise jüri üyeleri haricinde dışarıdan verilecek bir dilekçe ile ihbar ya da şikayette bulunulması ile intihal iddiası söz konusu olabilir. Son durum ise etik komisyon ya da doçentlik komisyonunun intihal isnadı ile inceleme başlatılması için işlem tesis etmesidir. Ancak doçentlik komisyonun resen etiğe sevk emesinin önünde mevzuat engeli olduğunu unutmamak gerekir. Buna rağmen doçentlik komisyonunun sevk ettiğini görüyoruz.
Hangi yolla olursa intihal etik ihlalinin varlığı iddiası en zor etik ihlal iddiasıdır ve ÜAK Etik Komisyonları tarafından etik inceleme sürecinde genel olarak başvurulan bilim alanından belirlenecek uzmanlardan görüş alınarak çözüme kavuşturulmaktadır.
Yeniden başvuran aday, etik ihlale konu olan yayınlarını beyan etmekle yükümlüdür. Yanlış beyan dışındaki hâllerde bu yayınlar beyannamede kullanılamaz. Kullanıldığı tespit edilirse başvuru Doçentlik Komisyonunca reddedilir. Ayrıca m.4/9 uyarınca lisansüstü tezindeki intihal sebebiyle başvurusu iptal edilen aday, aynı tezi kullanarak yeniden başvuramaz. Karar ayrıca m.7/8 uyarınca disiplin işlemleri için adayın kurumuna bildirilir. Süre ve dilekçe pratiği için Doçentlik Etik İhlal İtirazı Nasıl Yapılır? yazısına bakılabilir.
İntihal Etik İhlal Cezaları ve Yaptırımları
İntihal, 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53/b maddesinin beşinci fıkrasının (a) bendinde düzenlenmiştir. Bendin metni şudur: başkalarına ait özgün fikir, metot, veri veya eserleri bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendisine ait gibi göstermek. Karşılığı üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasıdır. Bu ceza, akademik bir kadroya bir daha atanmamak üzere meslekten çıkarma anlamına gelir. Öğretim elemanları için öngörülen en ağır ikinci disiplin cezasıdır.
Cezayı verme yetkisi 53/Ç maddesinin (c) bendindedir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezası, atamaya yetkili amirin teklifi üzerine Yüksek Disiplin Kurulu kararıyla verilir. Yüksek Disiplin Kurulu, 53/E maddesine göre Yükseköğretim Genel Kuruludur. Verilen ceza tüm yükseköğretim kurumlarına bildirilir.
Aynı Kanunun 53/D maddesi bir hafifletme imkânı tanır. Geçmiş hizmetleri olumlu olan veya ödül ya da başarı belgesi alanlara bir derece alt ceza uygulanabilir. Bir alt ceza, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesmedir. Alt ceza kararını, asıl cezayı vermeye yetkili makam verir.
Disiplin cezasının yanında başka sonuçlar da doğar. ÜAK ve TÜBİTAK gibi kurumlar başvuruyu iptal eder ve belirli bir süre başvuru yasağı uygular. İntihal etik ihlali bulunan eserle akademik unvan alınmışsa unvanın geri alınması ayrıca değerlendirilir. Konu İntihal Nedeniyle Doçentlik Unvanının Geri Alınması Davası yazısında ele alınmıştır. Eylem ayrıca 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında ceza soruşturmasına konu olabilir. Ayrıntı için İntihal Suçu ve Cezası Nedir? yazısına bakılabilir.
İntihal Etik İhlal Zamanaşımı
Zamanaşımı kuralı 2547 sayılı Kanunun 53/C maddesindedir. Madde iki ayrı süre öngörür. Birincisi soruşturmaya başlama süresidir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiillerde bu süre altı aydır. Fiilin işlendiği öğrenildikten sonra altı ay içinde soruşturmaya başlanmazsa disiplin soruşturması açılamaz.
İkincisi ceza verme süresidir. Genel süre iki yıl olmakla birlikte üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiil bakımından altı yıldır. Fiilin işlendiği tarihten itibaren altı yıl geçmişse artık disiplin cezası verilemez.
Aynı maddede intihal dosyalarını doğrudan ilgilendiren bir istisna vardır. Bilimsel bir eserin akademik atama ve terfilerde kullanılması hâlinde süreler yeniden işlemeye başlar. Eserin kısmen veya tamamen yeniden yayımlanması da süreleri yeniden başlatır. Bu nedenle eski bir yayının yeni bir başvuruda kullanılması, zamanaşımı savunmasını etkisiz bırakabilir.
Uygulamada ÜAK, doçentlik başvurularında intihal iddiası için zamanaşımı süresi bulunmadığı görüşündedir. Bu görüş, etik inceleme ile disiplin soruşturmasının ayrı süreçler olmasına dayanır. Buna karşılık komisyon kararına dayanılarak yürütülen disiplin işlemi 53/C sürelerine tabidir. Konu Etik İhlallerde Zamanaşımı ve Etik İhlalinden Doğan Disiplin Suçunda Zaman Aşımı yazılarında ayrıntılı ele alınmıştır.
Kendisine ait makaleden ya da farklı bir çalışmadan aynen alıntılar yaparak kendi çalışmasına atıf vermemesi olarak anlatılan intihal türüdür. Ancak bu durumu net intihal kabul etmek mümkün değildir. Zira mevzuatımızda intihal (plagiarism) kavramı başkasının eserinden alınanlar için geçerlidir. Ancak uluslarası literatürde bunun bir etik ihlal olarak kabul edildiği bilinmektedir. Buna rağmen kendi eserinden faydalanma hususu niteliksiz eserlerin üretilmesi sonucunu doğurmakla birlikte hem yargı organları hem de üak içtihatları gereği etik ihlal olarak sayılmamaktadır. Bu konuda ÜAK Etik Komisyon kararına karşı açılan davanın özetine Kendinden İntihal (Self-Plagiarism) ve Yayın Etiği başlıklı yazıdan ulaşılabilir.
Anonim Bilgileri Kullanmak İntihal Etik İhlali Oluşturur Mu?
Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 5. maddesinde “Evrensel olarak tanınan bilim kuramları, bilim alanlarının temel bilgileri, matematik teoremleri ve ispatları gibi önermelerin çalışmalarda kullanılması etik ihlal olarak değerlendirilemez” denilmektedir. Genel, alışılagelmiş tekrarlar “eser” olarak korunmaz, dolayısıyla intihal oluşturmaz. Nitekim Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun kararında “anonim bilgiler içeren… yayınlarda herkese ait fikirler olması nedeni ile dünyadaki uygulamalarda olduğu gibi atıf yapılmasına gerek olmadığı” şeklinde karar verilmiştir.
İntihal Etik İhlalinin Önlenmesi
İntihal bilimin gelişmesine en büyük engellerden biri olup bazen akademisyenler hızlı yükselme çabasıyla bilim dünyasına çalıntı ürünler sürmekte ve bazıları intihal programları (plagiarism) ile tespit edilememektedir. İntihalin (plagiarism) önlenmesi amacıyla eğitimlere önem verilmesi gerekmekdir. Diğer bir önleyici yöntem ise intihal programlarıdır. İnternette ücretsiz intihal programları yer almakta olup ülkemizde bazı programlar üniversitelerde kullanılmaktadır. Bu programı kullanan kişiler benzerlik oranını düşürmek adına yani intihal oranını (plagiarism) düşürmek adına çabalamaktadır.
Benzerlik Oranı İntihal Demek Değildir
Uygulamada en sık sorulan soru, intihal oranının yüzde kaç olması gerektiğidir. Mevzuatta bu soruya karşılık gelen bir sayı yoktur.
Yönergelerdeki ve 2547 sayılı Kanundaki intihal tanımı orana yer vermez. Tanımın unsurları özgün fikrin, metodun, verinin veya eserin atıf yapılmadan kendine mal edilmesidir. Bir metin yüzde kırk benzerlik gösterip hiç intihal içermeyebilir. Kaynakça, tekrar eden yöntem cümleleri ve mevzuat alıntıları benzerlik oranını tek başına yükseltir. Buna karşılık yüzde beş benzerlik gösteren bir metin, tek bir paragrafın kaynaksız aktarılması nedeniyle intihal etik ihlali sayılabilir.
Turnitin ve iThenticate raporları bir delildir, karar değildir. Filtre ayarları değiştikçe aynı metnin oranı belirgin biçimde değişir. Bu nedenle rapor, hangi ayarlarla ve hangi tarihte alındığı belirtilerek değerlendirilir. Danıştay incelemesinde de belirleyici olan oran değil, atfın bulunup bulunmadığıdır. Üniversitelerin kendi yönergelerindeki benzerlik eşikleri ise iç düzenlemedir ve disiplin cezasının dayanağı olmaz.
İntihal Etik İhlalinin Diğer Etik İhlal Türlerinden Ayrılması
Etik dosyalarında intihal etik ihlali çoğu zaman başka iddialarla birlikte ileri sürülür. Her türün tanımı ayrı bir bentte yazılıdır ve ceza karşılıkları eşit değildir. Bu nedenle savunmanın ilk adımı, iddianın hangi tanıma girdiğini göstermektir. Türlerin tamamı için Etik İhlal Türleri, Cezaları, Savunma ve Dava yazısına bakılabilir.
İntihal, başkasının eserine ilişkindir. Kendinden intihalde ise yazar kendi önceki eserinden atıf vermeden yararlanır. Yönergelerde kendinden intihal ayrı bir başlık değildir; komisyonlar bu olayı çoğunlukla dilimleme veya tekrar yayım üzerinden değerlendirir. Konu Kendinden İntihal (Self-Plagiarism) ve Yayın Etiği yazısında ele alınmıştır.
Ülkemizde üniversitelerde benzerlik tespit programları yani intihal programı olarak kullanılan iki adet program bulunmaktadır; Turnitin ve iThenticate. Bu programlar hem intihali tespit etmek hem de orijinal düşünceyi geliştirmeye yardımcı olmak amacıyla kurulmuş programlardır. Bu programlar benzerlik tespit programı olup yüzde yüz intihalin varlığını ortaya koymamaktadır. İntihal programını yapıp raporun denetimi yapacak kişiye de farklı sorumluluklar yüklenmektedir. Lisansüstü Eğitim ve Öğretim Yönetmeliğinde de benzerlik oranının tek başına intihal sayılmaya yetmeyeceğini, rapor üzerine gerçek intihalin tespiti (plagiarism) halinde incelenmesi gerektiğini vurgulamıştır.
İntihal / Benzerlik Programları Nelerdir ?
İntihal programı ücretsiz, ücretsiz intihal programı, turnitin intihal programı, intihal oranı hesaplama, ithenticate giriş, tez intihal programı, türkçe intihal programı, intihal taraması, intihal sorgulama, benzerlik oranı hesaplama, benzerlik oranı düşürme
Akademik çalışmalarda kullanılan benzerlik programına genel olarak intihal programı adı verilmektedir. Ancak açıklandığı üzere intihal etik ihlalinin net şekilde tespiti için daha ayrıntılı bir inceleme yapılması gerekmektedir. Bu bakımdan her ne kadar bu programlara intihal programı adı verilse de benzerlik programı olarak kullanmak daha doru olacaktır. Ancak anlaşılması açısından bu yazıda intihal programı ifadesi kullanılmaktadır.
En iyi intihal programları ya da ücretsiz intihal programları özellikle akademisyenler tarafından en çok sorgulanan hususlar olup bu yazıda söz konusu yazılımlardan kısaca bahsedilmektedir. Üniversiteler ve diğer yükseköğretim kurumlarında en çok kullanılan intihal programları iThenticate intihal programı veya Turnitin intihal programı adı verilen programlardır. Bu programlarla birlikte başka birçok program da benzerlik tespiti amacıyla kullanılmakta olup birkaçı şu şekildedir:
Turnitin intihal programına bağlı olunan üniversitenin vermiş olduğu şifre ile giriş yapılabilir. Turnitin Türkçe intihal programı olarak görülebilir. Çünkü Türkçe dil seçeneği mevcuttur. Turnitin İntihal Programı ile intihal taraması ve intihal sorgulaması yapılabilir. Programda benzerlik oranı hesaplaması yapılarak hangi yayından yüzde kaç oranında alıntı yapıldığı görülmektedir. Turnitin intihal programından elde edilen çıktılar ile benzerlik oranını düşürmek için yayın üzerinde ayrıca çalışılarak benzerlik oranı düşürülebilir.
iThenticate intihal programı ile intihal taraması ve intihal sorgulaması yapılabilir. Programda benzerlik oranı hesaplaması yapılarak hangi yayından yüzde kaç oranında alıntı yapıldığı görülmektedir. iThenticate giriş sonucu elde edilen çıktılar ile benzerlik oranını düşürmek için yayın üzerinde ayrıca çalışılarak benzerlik oranı düşürülebilir. iThenticate intihal programı ile kapsamlı sonuçlar alınabilir, eşleşmeler ve kaynakçalar görüntülenebilir ve kritik sorunlar belirlenebilir.
İntihal Etik İhlali ile İlgili Emsal Yargı Kararları
1-İntihal Etik İhlali İdare Mahkemesi Kararı
a- Davanın konusu : Karara konu olan olayda Doçent adayının başvurusu, eser incelemesinde intihal nedeniyle iptal edildi. Eser incelemesi intihal tespiti yaparak iptal kararı verdi. Aday da bu iptale istinaden idare mahkemesine başvurmuş ve idare mahkemesi de eserde aşağıda açıklanacağı şekilde intihal olduğunu, doçentlik başvurusunun iptalinin usul ve yasaya uygun olduğunu tespit etmiştir. Çalışmamıza konu Danıştay Kararı da bunun üzerine yapılan başvuruyu inceleyip karara bağlamıştır.
İdare Mahkemesi’nin kararı şu şekildedir:
”Davacı tarafından, bilirkişilerce uyuşmazlık konusu kitapta Devlet Planlama Teşkilatı’nın Uzun Vadeli Strateji ve Sekizinci Beş Yıllık Kalkınma Planı, Sosyal Hizmetler ve Yardımlar Özel İhtisas Komisyon Raporu’ndan da yolsuz alıntılar yapıldığı belirtilmekle birlikte, anılan yayının kapak sayfasında, söz konusu çalışmanın yayın ve referans olarak kullanılmasının Devlet Planlama Teşkilatı’nın iznini gerektirmeyeceği ve internet adresi belirtilerek yayın ve referans olarak kullanılabileceğinin belirtilmesi karşısında, bilirkişi raporunun bu kısmının uyuşmazlıkta dikkate alınmaması gerektiği ileri sürülmüş ise de, kitapta, çoğu yerde atıfta bulunmamak ve bazen de alıntı kurallarına aykırı olarak çok uzun alıntılar yapmak suretiyle DPT Raporunun kendi özgün fikri gibi lanse edildiği, dolayısıyla anılan eser yönünden de etik ihlalin oluştuğu,
diğer taraftan, … ve diğerlerinin ”…” adlı yayınından yapılan intihallerin de tablolar eşliğinde gösterildiği ve davacıya ait yayında intihal/etik ihlal yapıldığının anlaşıldığı, davacının doçentlik başvurusunda başarısız sayılmasına ilişkin dava konusu işlemde hukuka ve mevzuata aykırılık bulunmadığı sonucuna varılarak davanın reddine karar verilmiştir.
b-İntihal Kararı Danıştay İncelemesi
Danıştay 8. DAİRE E. 2017/1380 K. 2021/245 SAYILI dosyada incelemeye başlarken öncelikle Doçentlik Sınav Yönetmeliği m.7’deki hükümleri açıklamış ve intihal konusunda bu hükümlerin uygulama alanı bulabileceğini belirtmiştir. Bu hükümlerden yola çıkarak yapılacak olan intihal incelemesinin sadece doçentlik başvurusu kapsamında sunulan eserlere yönelik olduğunu belirterek, bu kapsamda sunulmayan bir eserin intihal içerdiği gerekçesiyle adayın doçentlik başvurusunun reddedilmesinin Doçentlik Sınav Yönetmeliği’nin 7.maddesinin emredici hükümlerine aykırı olduğunu belirtmiştir. Kaldı ki intihal incelemesi yapılan eserin doçentlik başvurusu kapsamında sunulmadığı davalı idare tarafından da kabul edilmiştir.
Dolayısıyla davacı doçent adayının, doçentlik başvurusunun eser incelemesi aşamasında sunmadığı bir eserden dolayı başarısız sayılması Doçentlik Sınav Yönetmeliği’nin 7.maddesinin emredici hükümlerine aykırıdır. Danıştay’ın açıklamalarında da belirttiği gibi intihal etik ihlali yapıldığı belirtilen “Sosyal Hizmet” adlı eserin doçentlik başvuru dosyasında bir eser olarak sunulmamış olması, bu eserin doçentlik başvurusunun eser incelemesi aşamasında incelenemeyeceği anlamına gelmektedir.
c- İntihal Danıştay Kararı
Sonuç olarak Danıştay yukarıda özeti geçilen nedenleri öne sürerek davacı doçent adayının doçentlik başvurusunun eser incelemesi aşamasında sunmadığı bir eserden dolayı intihal etik ihlali yapıldığı ileri sürülerek başarısız sayılmasını hukuka aykırı bulmuş, davacının idare mahkemesinin kararını temyiz etmesini ise haklı bularak temyize konu kararın bozulmasına, dosyanın yeniden bir karar verilmek üzere anılan Mahkemeye gönderilmesine, bu kararın tebliğ tarihini izleyen 15 (on beş) gün içerisinde kararın düzeltilmesi yolu açık olmak üzere, 21/01/2021 tarihinde oybirliği ile karar vermiştir.
Dava, Mart 2019 döneminde Sosyal, Beşeri ve İdari Bilimler Temel Alanından doçentlik başvurusunda bulunan adayın doçentlik başvurusunun, başvuru dosyasında kullanmış olduğu bazı yayınlarında Yükseköğretim Kurulu Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesinin 8/1-(a) maddesine göre intihal yoluyla etik ihlalde bulunduğundan bahisle iptaline ilişkin 19.03.2019 tarih ve E.3417 sayılı işlemin iptali için açılmıştır.
ÜAK iddiaya konu olan C2.1 ve C2.3 nolu yayınlarının iThenticate raporlarının çok sayıda “doğrudan alma” olduğu, doğrudan alınmayan kısımlarda ise çok ciddi İngilizce hataları nedeniyle tespitlerin yapılamadığı belirlendiğinden bahisle bu işlemi tesis etmiştir. Mahkeme aldığı bilirkişi raporunda benzerlik gösteren kısımların tamamında ilk kaynağa atıf verilmiş olması ve ilgili atıfların tamamının çalışmanın kaynakçasında yer almasını gerekçe göstererek davaya konu işlemi hukuka aykırı bulmuştur.
Açıklanan nedenlerle; 26/02/2021 tarihinde dava konusu işlemin iptaline karar verilmiş olup bu karar ANKARA BÖLGE İDARE MAHKEMESİ 4. İDARİ DAVA DAİRESİ’nin diğer kanun yolları kapalı ve kesin olmak üzere, 10/06/2021 tarihindeki kararı ile kesinleşmiştir.
3- Doçentlik Başvurusunda İntihal İddiası Sonucu Açılan Dava
“Mühendislik” Temel Alanından Doçentlik Sınavına başvuran aday adına, aday hakkında Fen ve Mühendislik Bilimleri Etik Komisyonu’nun …. tarihli ve … No’lu toplantısında etik ihlal kararı verilmesine ilişkin işlemin; hukuka aykırı olduğu, iddiaya konu eserlerinde intihal etik ihlal fiilini işleme durumunda olan kişilere özensizlik, kast yoktur, iddiayı haklılaştıracak nitelik ve yoğunlukta olmadığı gerekçeleriyle etik ihlal olmadığı kararı verildiği, işlemde hiçbir gerekçe yer almadığı gibi hangi eserde intihal işlendiğine dair bile bilgi yer almadığı, ölçülülük ilkesine aykırı olarak işlem tesis edildiği ileri sürülerek işlemin iptali ve yürütmenin durdurulması Ankara 9. İdare Mahkemesi nezdinde istenmiştir.
ÜAK Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın etiği Komisyonu tarafından ;
“iddialar, savunma ve uzman görüşleri birlikte değerlendirildiğinde; Dr. …..’nun iddiaya konu olan yayınlarında Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında Madde 4-1-a ‘Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek,’ intihal fiilini işleyerek etik ihlalde bulunduğuna oy birliği ile karar verildi” şeklinde karar verilmiştir.
Dava dilekçesinde ileri sürülen hususlara paralel olarak hazırlanan bilirkişi raporunda “Sonuç olarak Dr. ………bazı eserlerinde yukarıda ifade edilen hususlarda yeterli itinayı göstermediği dolayısıyla özensizlik yaptığı anlaşılsa da bunların intihal eylemi kapsamında düşünülemeyeceği” görüş ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.
Bu durumda, Ankara 9. İdare Mahkemesi tarafından dava dilekçesi ve bilirkişi raporundaki tespitler doğrultusunda, davacının Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu’nun kararında belirtilen “Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi kapsamında Madde 4-1-a ‘Başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek,’ intihal fiilini işleyerek etik ihlalde bulunduğu” fiilini işlemediği anlaşıldığından, etik ihlalinin gerçekleştiğine karar verilmesine ilişkin Üniversitelerarası Kurul Başkanlığı Fen ve Mühendislik Bilimleri Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu’nun … tarihli ve …. No’lu toplantısında etik ihlal kararı verilmesine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık görülmemiştir.
ÜAK bu karara karşı istinaf mahkemesine itiraz yoluna gitmişse de Ankara Bölge İdare Mahkemesi 4. İdari Dava Dairesi Esas No: 2020/311 sayılı ve 26/06/2020 tarihli kararı ile dava lehe kesinleşmiştir.
4- İntihal etik ihlali ile ilgili diğer emsal karar içeriklerinden de aşağıda kısaca bahsedilmektedir:
Emsal Karar 1: ÜAK Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu önüne gelen intihal iddialarını değerlendirerek; iddiada atıf verilmediği ifade edilen yerlerde başka kaynaklara atıf verildiğini, bir konuda yazı yazılırken benzer ifadeleri birçok eserde bulmak mümkün olduğunu, bunlardan birine ya da birkaçına atıf yapmak, söylenileni temellendirmek için yeterli olduğunu ifade ederek her defasında atıfta bulunmak gerekli olmadığını vurgulamış ve intihal (plagiarism) olmadığına karar vermiştir.
Emsal Karar 2: Ankara İdare Mahkemesi tarafından alınan yürütmeyi durdurma kararında atıf hususunda bazı özensizlikler tespit edilse de tezin yazıldığı dönem itibariyle akademik hayatının başlangıcında olduğu değerlendirilmiş ve yeterli donanıma sahip olamayabileceği üzerinde durularak intihal (plagiarism) eyleminin oluşmadığını ortaya koymuştur.
Emsal Karar 3: Doktora tezinde intihal yaptığından bahisle doktora tezinin iptaline ve doktor unvanının geri alınmasına ilişkin işlem nedeniyle İdare Mahkemesi’nde açılan davada yaptırılan bilirkişi raporunda, davacının alıntı yaptığı, yapılan alıntıların 500’ün üzerinde sayfası olan tezin ilk 71 sayfasında olduğu, tezdeki alıntıların tezin başlangıç̧ kısmında yer aldığı ve genel geçer nitelikte her yerde bulunan ansiklopedik türde bilgilerden oluştuğu, tezin ana kısmında yer almadığının belirtilmesi üzerine işlemin iptaline karar verildiği görülmektedir.
Emsal Karar 4: Ankara İdare Mahkemesi ilgili çalışmada dikkatsizce iktibas yapıldığı ancak bunun sehven yapılmış intihal (plagiarism) düzeyine varmayan ve tezi tamamen yok sayacak bir husus olmadığı tespit edilerek hukuka aykırı karar iptal etmiştir.
Emsal Karar 5: Ankara İdare Mahkemesi intihal benzerlik oranı yapıldığı yıl itibariyle alınamamasına rağmen, benzerliklerin yüzde olarak çok düşük olduğu ifade edilerek başkalarının özgün fikirlerini, metotlarını, verilerini veya eserlerini bilimsel kurallara uygun biçimde atıf yapmadan kısmen veya tamamen kendi eseri gibi göstermek tanımı kapsamında intihal (plagiarism) fiilini işlemediği sonucuna vararak, dava konusu işlemde hukuka uygunluk görmemiştir.
Emsal Karar 6: Ankara İdare Mahkemesi alıntı yapılan eserin tam başlığı ve yazar isminin kaynakçada açıkça yer aldığı, bir başka eseri kendi eseri gibi sunma gayretinde olan kişinin söz konusu eseri kendi eserinin kaynaklar listesinde göstermesinin intihal etik ihlali(plagiarism) gayreti ile bağdaşmadığı değerlendirmesinde bulunarak intihal olmadığı tespiti yaparak iptal kararı vermiştir.
Emsal Karar 7: Ankara İdare Mahkemesinde bilirkişiler şu ifadeleri kullanmışlardır; “…şurası da bir gerçektir ki iddiaya konu olan çoğu husus, adayın çalışmalarım etkileyecek veya çalışmalarının esasını değiştirecek bir durum oluşturmamaktadır. Bunların birçoğu genel bilgi niteliğindedir. Kaldı ki adayın alanında pek çok çalışmalar yaptığı da görülmektedir. …ifade edilen hususlarda yeterli itinayı göstermediği dolayısıyla özensizlik yaptığı anlaşılsa da bunların intihal etik ihlali (plagiarism) eylemi kapsamında düşünülemeyeceği görüş ve kanaatine varıldığı belirtilmiştir.”
İntihal Etik İhlali ile İlgili Örnek ÜAK Etik Komisyon Kararları
Aşağıda ÜAK Etik Komisyonlarınca verilen kararlardan örnek özetler yer almaktadır. Kararlar, etik savunmanın hangi noktalarda sonuç verdiğini göstermek amacıyla paylaşılmaktadır.
1- İntihal Etik İhlali (+ Tekrar Yayım, Dilimleme) ile İlgili Etik Komisyon Kararı
2- İntihal Etik İhlali ile İlgili Etik Komisyon Kararı
3- Kendinden Aşırma ile İlgili Etik Komisyon Kararı
4- İntihal Etik İhlali ile İlgili Etik Komisyon İncelemesi
5- İntihal Etik İhlal İddiasında Etik Savunma Sonrası Verilen Komisyon Kararı
Intihal etik ihlali bakımından izlenecek hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, dosyadaki belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Intihal etik ihlali hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya çevrim içi soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
İntihalde disiplin cezası zamanaşımı kaç yıldır?
2547 sayılı Kanunun 53/C maddesine göre üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektiren fiilde soruşturmaya altı ay içinde başlanmalıdır. Ceza verme zamanaşımı ise fiilin işlendiği tarihten itibaren altı yıldır. Eserin akademik atama ve terfilerde kullanılması veya yeniden yayımlanması hâlinde süreler yeniden işlemeye başlar.
İntihal oranı yüzde kaç olmalıdır?
Mevzuatta tek bir yüzde sınırı yoktur. Yönergelerdeki intihal tanımı orana yer vermez; belirleyici olan atfın bulunup bulunmadığıdır. Turnitin ve iThenticate raporları delil niteliğindedir ve filtre ayarlarına göre oran değişir. Üniversitelerin kendi yönergelerindeki eşikler iç düzenlemedir ve tek başına disiplin cezasının dayanağı olmaz.
Kendinden intihal etik ihlal sayılır mı?
YÖK ve ÜAK yönergelerinde kendinden intihal ayrı bir etik ihlal başlığı olarak sayılmamıştır. Komisyonlar aynı olayı çoğunlukla dilimleme veya tekrar yayım tanımı üzerinden değerlendirir. TÜBİTAK Yönetmeliği ise m.9/1-g'de kendi çalışmasından usulüne uygun kaynak göstermeden alıntı yapmayı ayrıca düzenler.
Doçentlik başvurusu intihal nedeniyle iptal edilirse ne olur?
Doçentlik Yönetmeliği m.7/7 uyarınca başvuru iptal edilir ve aday en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Etik ihlal tespiti içeren jüri raporu adayın erişimine açılır. Yeniden başvuruda etik ihlale konu yayınların beyan edilmesi zorunludur ve bu yayınlar beyannamede kullanılamaz.
İntihal etik ihlali kararına karşı dava süresi kaç gündür?
Etik komisyon veya etik kurul kararının tebliğinden itibaren altmış gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Doçentlik başvurusuna ilişkin kararlarda dava Üniversitelerarası Kurul Başkanlığına karşı açılır. Dilekçede yürütmenin durdurulması talebi ayrıca ileri sürülür.
Doçentlik
Doçentlik Davası Devam Ederken Başvuru Yapılması
Doçentlik davası devam ederken yeniden başvuru yapmak mümkündür. Yeni başvuruyu davanın kesinleşmesine bağlayan yönetmelik hükmü Danıştay tarafından iptal edildi. Bekleme dönemleri, hukuki yarar ve yürütmenin durdurulması bu yazıda ele alınıyor.
