TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı Uyuşmazlıkları

Bursiyer, proje sözleşmesinin tarafı değildir. Bilim İnsanı Destek Programları Başkanlığı yönetmeliğinin 8. maddesine göre sözleşme, TÜBİTAK ile desteklenen kurum arasında imzalanır. Kurumdan bağımsız kişisel burslarda ise taahhütname alınır.

Bu ayrım pratikte önemlidir. Öğrencinin yükümlülükleri üç yerden doğar. Bunlar çağrı duyurusu, üniversite ile firma arasındaki protokol ve öğrencinin imzaladığı belgelerdir.

Öğrencinin iki danışmanı olur. Akademik danışman üniversitede görevlidir ve tezi yürütür. Sanayi danışmanı ise firmada çalışır. Sanayi danışmanı hem eğitimin firmada geçen bölümünde hem de mezuniyet sonrasında rehberlik eder.

İki danışmanın beklentisi her zaman örtüşmez. Tez takvimi ile firmanın proje takvimi ayrıştığında sorun büyür.

Burs ödemesini TÜBİTAK doğrudan yapmaz. Ödeme, üniversitenin açtığı proje özel hesabından yürür. Bursun en az yüzde 25'i ise projeye giren firma tarafından karşılanır.

Öğrenci bursiyer olduğu için sigortasız da değildir. 5510 sayılı Kanunun 5. maddesinin (b) bendi, kamu kurumlarınca desteklenen projelerde görevli bursiyerleri kapsar. Bu kişiler hakkında iş kazası ve meslek hastalığı sigortası uygulanır. Bakmakla yükümlü olunan kişi durumunda olmayanlar ayrıca genel sağlık sigortası kapsamına girer.

Sigortalı sayılmak işçi sayılmak anlamına gelmez. Bursiyerlik döneminde kural olarak bir iş sözleşmesi kurulmaz.

Buna karşılık öğrencinin çalışma özgürlüğü sınırlanır. Çağrı duyurusu, proje ortağı firma dışında bir yerde işe başlamak için yazılı onay alınmasını zorunlu tutar. Onay hem proje yöneticisinden hem de firmanın proje yürütücüsünden istenir.

Burs Ödemelerinde Yaşanan Sorunlar

TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı bursu her ay düzenli ödenmek üzere kurgulanmıştır. Bursun, ait olduğu ayı takip eden ayın ilk 10 günü içinde ödenmesi gerekir. Gerekli tedbirleri almak üniversitenin görevidir.

Burs süresi sınırlıdır. Yüksek lisans sonrası doktorada 48 ay, bütünleşik doktorada 60 ay sonunda burs sona erer. Derslerin başladığı dönemden itibaren 12 veya 14 yarıyıl aşılırsa ödeme yapılmaz.

Miktar da sabit değildir. Başka bir yerden ücreti, maaşı veya ticari kazancı olan bursiyer kısmi burs alır. Gelir kesilirse tam burslu statüye geçilir ve gün hesabıyla mahsuplaşma yapılır.

Kayıt dondurma dönemlerinde burs ödenmez. Akademik çalışmaya yeniden başlandığı belgelenirse burs süresi, ara verilen süre kadar uzar. Doktorada kayıt dondurma en çok dört dönemdir.

Bilimsel hazırlık dönemi burs dönemine dahil edilmez. Bu dönemde geçen aylar için burs beklenmemelidir.

Mezuniyetle birlikte burs kendiliğinden biter. Mezuniyet belgesindeki tarihten sonraki aylarda ödeme yapılmaz. Fazla ödenen tutar varsa geri istenir.

Yurt dışına çıkış da bursu etkiler. Bursiyer, danışmanın ve proje yöneticisinin izniyle en çok iki dönem yurt dışına gidebilir. Yurt dışında geçen süre burs süresinden sayılır.

2211 Yurt İçi Lisansüstü Burs Programından geçiş yapan öğrencilerde iki programın süreleri ayrı ayrı izlenir. Geçiş, önceki programın yükümlülüklerini kendiliğinden ortadan kaldırmaz.

Ödeme kesildiğinde ilk adım yazılı başvurudur. İşlemi yapan makam üniversite ise talep enstitüye ve rektörlüğe yöneltilir. İdare altmış gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır.

İstihdam Taahhüdünün Kapsamı

İstihdam taahhüdü, TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı ile diğer burs programları arasındaki temel farktır. Bursiyer, doktora mezuniyetinden sonra projedeki firmada en az 12 ay çalışmak zorundadır. Taraflar arasındaki mutabakat sürerse bu süre 36 aya kadar uzar.

Süre mezuniyetten önce işlemeye başlamaz. Doktora sırasında zaten firmada çalışan bursiyerler için de zorunlu istihdam süresi mezuniyetle başlar.

Karşılığında firma da desteklenir. TÜBİTAK, istihdam edilen araştırmacı için firmaya en çok 36 ay destek öder. Destek, Üniversite-Sanayi İşbirliği modelinde ücretin yüzde 40'ı, Rekabet Öncesi modelde yüzde 60'ıdır.

Desteğin bir tavanı vardır. Tutar, brüt asgari ücretin ilk modelde iki katını, ikinci modelde üç katını aşamaz.

Bursiyer için de bir taban ücret güvencesi getirilmiştir. Firmanın istihdam döneminde ödediği aylık net ücret, brüt asgari ücretin iki katından az olamaz. Sözleşmeye bu tutarın altında bir ücret yazılması çağrı duyurusuna aykırıdır.

Firma ayrıca performans kriterlerini önceden tanımlamak zorundadır. Kriterlerin işe başlandıktan sonra tek taraflı ağırlaştırılması, görev tanımı ve ücret bakımından uyuşmazlık doğurur.

Firmanın Yükümlülüklerini İhlali

TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı yükümlülükleri tek yönlü değildir. Firma da taahhüt altına girer. Firma mezuniyet sonrası istihdamı sağlamazsa, proje yöneticisi durumu gerekçesiyle TÜBİTAK'a bildirir. Bu hâlde bursiyere desteği başka bir firmaya taşıması için en çok bir yıl süre verilebilir.

Taşıma serbest değildir. Önerilen firmanın proje kapsamına uygunluğuna danışman görüşü alınarak karar verilir. On iki aylık zorunlu istihdam süresi tamamlandıktan sonra destek başka firmaya taşınamaz.

Firmanın projeden çıkması ayrı bir başlıktır. Mücbir sebeple ayrılma talebinde proje yöneticisi üç ay içinde yeni kuruluş önerir. Ayrılan firmanın proje kapsamında yaptığı katkılar kendisine iade edilmez.

İstihdam döneminde fesih de mümkündür. Performans kriterlerini karşılamayan bursiyerin iş akdi sona ererse, firmaya ödenen istihdam desteği kesilir. Bu kesinti feshin iş hukuku bakımından geçerli olduğu anlamına gelmez.

Otuz veya daha fazla işçi çalıştıran işyerinde altı aylık kıdemi bulunan bursiyer iş güvencesinden yararlanır. Belirsiz süreli iş sözleşmesi bu korumanın şartıdır. İşe iade talebi için önce arabulucuya başvurulması gerekir.

Firmanın burs katkısını ödememesi ise ayrı bir sorundur. Bu, protokolden doğan bir alacak uyuşmazlığıdır. Talebin muhatabı öğrenci değil, üniversitedir. Öğrenci bu gecikmeden doğan burs eksiğini üniversiteden ister.

Öğrencinin Programdan Ayrılmasının Sonuçları

Çağrı duyurusu ayrılma bakımından ikili bir sistem kurar. Projeye dahil edilme tarihinden itibaren ilk iki yıl içinde bursiyer geri ödemesiz şekilde ayrılabilir. Talep proje yöneticisinden, bursiyerden veya firmanın proje yürütücüsünden gelebilir.

İki yıl dolduktan sonra tablo değişir. Doktorayı bırakma, ilişik kesilmesi, yükümlülüklerin ihlali veya zorunlu istihdamı tamamlamadan ayrılma bursiyerliği sona erdirebilir.

Karar tek imzayla verilmez. Proje yöneticisi ve firmanın proje yürütücüsünün görüşü alınır, sonrasında Grup Yürütme Kurulu değerlendirme yapar. Bursiyer sözleşmesinin feshi sürecinde savunmanın bu aşamada verilmesi önemlidir.

Mücbir sebep bu noktada belirleyicidir. Kabul edilebilir bir mücbir sebep yoksa yapılan burs ödemeleri geri alınır. Faiz, taahhüdün ihlal edildiği tarihten yani projeden ayrılış tarihinden işler.

Süre aşımı da aynı sonucu doğurur. Doktorayı öngörülen süre içinde bitiremeyen bursiyerden yapılan tüm ödemeler yasal faiziyle geri istenir. Azami öğrenim süresi dolduğu için ilişiği kesilen öğrenci bakımından bu risk somuttur.

Üniversite veya alan değişikliği de bursiyerliği bitirebilir. Bu hâlde karar yine Grup Yürütme Kuruluna aittir.

Bildirim yükümlülüğü çoğu kez atlanır. Kayıt dondurma, kayıt sildirme, danışman veya alan değişikliği on gün içinde TÜBİTAK'a bildirilmelidir. Bildirimi yapmak proje yöneticisinin görevidir. Öğrencinin durumu zamanında iletmemesi ise savunmasını zayıflatır.

İade ve Tazminat Talepleri

İade talebini TÜBİTAK değil, proje yöneticisi kurum yürütür. Tahsil edilen tutar üniversitenin veya araştırma altyapısının proje özel hesabına aktarılır.

Talebin kapsamı, ödenen burs tutarı ile yasal faizden oluşur. Protokolde veya bursiyerin imzaladığı belgede ayrıca ceza koşulu varsa bu kalem tartışmaya açıktır. Türk Borçlar Kanununun 182. maddesi uyarınca hâkim, aşırı gördüğü ceza koşulunu kendiliğinden indirir.

Hesabın kendisi de denetlenmelidir. Ödeme dökümü, tam ve kısmi burs geçişleri, kayıt dondurma dönemleri ve mezuniyet tarihi karşılaştırılır. Kayıt dondurulan aylarda burs ödenmemesi gerektiğinden bu aylara ilişkin talep dayanaksız kalabilir.

Zamanaşımı ayrı bir savunmadır. Kanunda özel bir süre öngörülmediğinden on yıllık genel süre uygulanır. Burs iadesi davalarında faiz başlangıcı ve kefil sorumluluğu ayrıca tartışılır.

Aynı anda iki BİDEB bursu alınması ayrı bir geri ödeme sebebidir. Bu durumda alınan bursun tamamı kanuni faiziyle üniversiteye iade edilir. 2250 Lisansüstü Bursları Performans Programı bu yasağın dışında tutulmuştur.

Firma tarafından ileri sürülen tazminat talepleri ise ayrı değerlendirilir. Bunların dayanağı çağrı duyurusu değil, taraflar arasındaki iş sözleşmesi veya istihdam taahhüdüdür.

Uyuşmazlıklarda Görevli Yargı Yolu

TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı uyuşmazlıkları üç ayrı yargı hattına dağılır. Talep hangi ilişkiden doğuyorsa görevli mahkeme de ona göre belirlenir.

TÜBİTAK kararları idari işlem niteliğindedir. Bursiyerliğin sonlandırılması, süre uzatma talebinin reddi veya destek kararının geri alınması bu gruba girer. Bu işlemlere karşı idare mahkemesinde iptal davası açılır.

Dava açma süresi kısadır. İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre dava açma süresi tebliğden itibaren altmış gündür. Aynı Kanunun 11. maddesi uyarınca üst makama başvuru bu süreyi durdurur.

Burs kesildiğinde para akışı hemen durduğu için yürütmenin durdurulması talebi dilekçede ayrıca ileri sürülür.

Yetkili mahkeme, işlemi yapan merciin bulunduğu yere göre saptanır. TÜBİTAK işlemlerinde bu yer Ankara'dır. Üniversite işlemlerinde ise üniversitenin bulunduğu yer idare mahkemesi yetkilidir.

Davalı idarenin doğru gösterilmesi de önemlidir. Bursu kesen üniversite ile bursiyerliği sonlandıran TÜBİTAK aynı taraf değildir. İki işlem birlikte dava edilecekse ikisinin de dilekçede yer alması gerekir.

İade alacağı farklı bir hattadır. Burs ödemelerinin faiziyle geri istenmesi, taahhüde dayanan bir özel hukuk alacağı olarak görülmektedir. Bu davalar uygulamada asliye hukuk mahkemesinde açılmaktadır.

İstihdam dönemindeki uyuşmazlıklar iş mahkemesinin görevindedir. 7036 sayılı Kanunun 5. maddesi, iş sözleşmesinden doğan uyuşmazlıkları bu mahkemeye bırakır. İşçi alacağı ve işe iade taleplerinde arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.

Sözleşme Hükümlerinin Denetimi

Öğrencinin önüne konan metinler çoğu zaman tek taraflı hazırlanır. Bu metinler Türk Borçlar Kanununun 20. maddesindeki genel işlem koşulu tanımına girebilir.

Sonuç iki yönlüdür. Beklenmeyen ve karşı tarafın aleyhine olan hükümler yazılmamış sayılabilir. Ayrıca 25. madde, dürüstlük kuralına aykırı olarak öğrencinin durumunu ağırlaştıran hükümleri yasaklar.

Kişilik hakkı sınırı da işler. Kanunun 27. maddesi, kişilik haklarına aykırı sözleşmeleri kesin hükümsüz sayar. Süresi ve kapsamı belirsiz bir çalışma taahhüdü bu sınıra yaklaşır.

Rekabet yasağı ayrıca sınırlıdır. Aynı Kanunun 445. maddesine göre yasak, işçinin ekonomik geleceğini hakkaniyete aykırı biçimde tehlikeye düşüremez. Süre, özel durumlar dışında iki yılı aşamaz.

Fikri mülkiyet ise programın kendine özgü sorunudur. Tez, aynı anda bir akademik çalışma ve bir Ar-Ge çıktısıdır. Sınai Mülkiyet Kanununun 121. maddesinin dokuzuncu fıkrası, öğrencilerin özel kuruluşlarla sözleşme kapsamındaki çalışmalarından doğan buluşlarda sözleşme hükümlerini esas alır.

Aynı Kanunun 122. maddesi, kamu destekli projelerde ortaya çıkan buluşların destek veren kuruma bildirilmesini zorunlu tutar. Hak sahipliği tercihi bir yıl içinde yazılı olarak bildirilir.

Bu nedenle sınırın protokolde açıkça çizilmesi gerekir. Tez konusu ile firmanın Ar-Ge çıktısı ayrı ayrı tanımlanmalıdır. Sınır çizilmeden imzalanan metinler, tez yayımlandığında gizlilik ve hak sahipliği tartışması doğurur.

TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı Konusunda Avukat Desteği

TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

TÜBİTAK 2244 Sanayi Doktora Programı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.

Firma 2244 bursiyerini mezuniyetten sonra işe almazsa ne olur