TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz ve İptal Davası

Kişinin hukuk alanını etkileyen işlem, Başkan onayıyla son hâlini alan karardır. TÜBİTAK AYEK kararına itiraz süresi de bu kararın tebliğiyle işlemeye başlar.

İdari İtiraz Yolu Nasıl Kullanılır?

İtiraz, TÜBİTAK Başkanlığına yazılı olarak sunulur. Dosya böylece aynı Kurulun önüne yeniden gelir. Başvurunun kayda girdiği tarih belirleyicidir. Dilekçe, kayıt numarası alınabilecek bir yoldan verilmelidir. Yönetmeliğin 7. maddesi yolu şöyle gösterir: "İtiraz başvuruları incelenmek üzere Başkan tarafından Kurula sevk edilir."

Yönetmelik, itirazın kaç günde sonuçlandırılacağını ayrıca yazmaz. Yönetmeliğin 7. maddesi altı aylık bir esas koyar. Süre, konunun gündeme alınmasından itibaren işler. Sürecin uzaması hâlinde Kurul, uzama gerekçesini Başkanlığa iletir.

Bekleme süresi boşta geçen bir zaman değildir. Yönetmeliğin 7. maddesi, inceleme sürerken alınabilecek tedbir nitelikli kararları da sayar. Kurul, kişinin yürüyen projelerinin devam edip etmeyeceğine karar verebilir. Yeni başvuruların kabul edilip edilmeyeceği de bu kapsamdadır. Kişinin görev alıp almayacağı ayrıca kararlaştırılır. Bu kararlar itiraz aşamasında da yürürlüktedir. Bu nedenle dilekçede yalnız ihlal tespiti değil, bu tedbirlerin kaldırılması da ayrıca istenebilir.

Metindeki "itiraz edilebilir" ifadesi seçimlik bir yolu anlatır. Bu ifade itirazı, dava açmanın ön şartı hâline getirmez. Bununla birlikte başvuru, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 11. maddesi kapsamında da değerlendirilebilir. Anılan madde, işlemi yapmış olan makama dava açma süresi içinde başvurulmasına izin verir. Böyle bir başvuru, işlemeye başlamış dava açma süresini durdurur.

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz başvurusu bu iki hükmün kesiştiği noktada durur.

İtiraz Dilekçesinde Bulunması Gereken Unsurlar

Dilekçenin ilk işi, itiraz edilen kararı tartışmasız biçimde tanımlamaktır. Kararın tarihi, sayısı ve tebliğ tarihi ilk sayfada yer almalıdır. Ardından hangi tespite karşı çıkıldığı tek tek yazılır.

İtiraz ile savunma birbirine karıştırılmamalıdır. Savunma, karar verilmeden önce 7. madde uyarınca istenir. Cevap süresi bir aydır. İtiraz ise karar çıktıktan sonra yapılır ve süresi on beş gündür. Savunma aşamasında sunulmayan belgeler itiraz dilekçesine eklenebilir. Kurul, dosyayı bu kez mevcut belgelerin tamamıyla değerlendirir.

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz dilekçesinde şu başlıklar somut olarak işlenebilir:

• Fiil, Yönetmeliğin 9. maddesindeki hangi bende girmektedir.

• Kast veya ağır ihmal yoktur, çünkü yaptırım bu şarta bağlıdır.

• Savunma istenmemiş ya da tanınan süre yetersiz kalmıştır.

• İncelemeye konu eylemin üzerinden beş yıl geçmiştir.

• Önerilen yaptırım süresi fiilin ağırlığıyla orantısızdır.

• Sunulamamış ham veri, yazışma ve izin belgeleri dosyaya girmelidir.

Dosya örneği istemek de dilekçede yer alabilir. Yönetmeliğin 12. maddesi karara dayanak olan inceleme belgelerini gizli sayar. Hüküm yine de bir istisna tanır. Bu bilgi ve belgeler, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu çerçevesinde hakkında inceleme yapılan kişiye verilebilir. Raportör, danışman, uzman, birim ve iddia sahibinin isimleri bu örnekte yer almaz.

İtirazın Reddi Halinde İptal Davası

Kurul itirazı reddederse dosya idari yargıya taşınabilir. Dava, kişinin hukuki durumunu değiştiren yaptırım kararına karşı açılır. İtirazın reddine ilişkin işlem de dilekçede birlikte gösterilebilir. Dava dilekçesinin ekinde üç belge öne çıkar. Bunlar kararın tebliğ edilen örneği, tebliğ tarihini gösteren belge ve itiraz dilekçesinin kayıt suretidir. Ret yazısı gelmişse o da eklenir.

İdare her zaman cevap vermeyebilir. Bu ihtimali İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 11. maddesi karşılar. Kural 2021 yılına kadar altmış gün üzerineydi. 7331 sayılı Kanun süreyi otuz güne indirdi. Değişiklik 14 Temmuz 2021 tarihinde yürürlüğe girdi. Maddenin ikinci fıkrası bugün şu hükmü taşır: "Otuz gün içinde bir cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır."

Sürenin kısalması başvuranın lehine sonuç doğurur. Cevapsız kalan bir dosyada yargı yolu daha erken açılır. Buna karşılık kalan dava süresi de daha erken işlemeye başlar. Maddenin üçüncü fıkrası, isteğin reddi hâlinde sürenin yeniden işleyeceğini söyler. Başvurma tarihine kadar geçmiş süre de hesaba katılır. TÜBİTAK AYEK kararına itiraz sonucu beklenirken bu hesap gözden kaçırılmamalıdır.

İptal Davasında Görevli ve Yetkili Mahkeme

Bireysel yaptırım kararına karşı açılacak dava idare mahkemesinde görülür. 2576 sayılı Kanunun 5. maddesi, ilk derecede Danıştayda çözümlenecek olanlar dışındaki iptal davalarını idare mahkemelerine verir. AYEK dosyalarında kural olarak bu genel görev işler.

Yetki sorusunun cevabı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 32. maddesindedir. Yetkili idare mahkemesi, işlemi yapan idari merciin bulunduğu yerdeki mahkemedir. TÜBİTAK Başkanlığı Ankara'da bulunduğu için dava Ankara idare mahkemelerinde açılır.

Davalı idare olarak TÜBİTAK gösterilir. Karar Kurul tarafından önerilmiş olsa da işlemin sahibi tüzel kişiliktir. Kurulun kendi tüzel kişiliği yoktur.

Yetki kuralı taraf iradesine bağlı değildir. Kanunun 32. maddesi yetkiyi kamu düzeninden sayar. Yanlış yerde açılan dava yetkisizlik kararıyla karşılaşır ve dosya yetkili mahkemeye gönderilir. Üniversite organlarının kararlarında yetki farklı işleyebilir. Bu ayrımın örneği üniversite senatosu ve yönetim kurulu kararlarının iptali yazısında görülebilir.

Dava Açma Süresi Nasıl Hesaplanır?

İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesine göre dava açma süresi altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden işler. Kanunun 8. maddesi tatil günlerini süreye dahil eder. Son gün tatile rastlarsa süre, tatil gününü izleyen çalışma gününün bitimine kadar uzar.

Hesap, itirazın yapılıp yapılmadığına göre değişir:

• İtiraz yoksa altmış gün, kararın tebliğini izleyen günden itibaren kesintisiz işler.

• İtiraz onuncu günde yapılırsa süre durur. Ret kararının tebliğiyle kalan elli gün işlemeye devam eder.

• İdare otuz gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır. Kalan süre bu tarihten sonra işler.

On beş günlük sürenin kaçırılması dava hakkını sona erdirmez. Yönetmelikteki bu süre yalnız kurum içi yolu kapatır. Altmış günlük dava süresi kendi başına işlemeye devam eder. Aynı süre içinde 11. madde uyarınca idareye ayrıca başvurulması da mümkündür. TÜBİTAK AYEK kararına itiraz yolunu kullanan kişi dava süresini de ayrıca izlemelidir.

Yürütmenin Durdurulması Talebi

Dava açmak yaptırımı kendiliğinden askıya almaz. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 27. maddesi bunu açıkça yazar. Yürütmenin durdurulması için iki şart birlikte aranır. İşlemin uygulanması telafisi güç veya imkânsız zarar doğurmalıdır. İşlem ayrıca açıkça hukuka aykırı olmalıdır.

Talep AYEK dosyalarında somut bir zemine oturur. Yönetmeliğin 10. maddesine göre yaptırım süresi Başkanlık onay tarihinden başlar. Yargılama sürerken yasak süresi de tükenir. İptal kararı geldiğinde geçen zaman geri gelmez.

Zararın somutlaştırılması dilekçenin ağırlık merkezidir. Yürütülen bir projeden çıkarılma, burs kesintisi ve hakemlik görevinin sona ermesi ölçülebilir kayıplardır. Yönetmeliğin 10. maddesi, yaptırım süresince hakemlik, danışmanlık ve panelistlik gibi görevleri yasaklar. Yedinci fıkra ise yaptırım kararının kişinin bağlı olduğu kurumun üst yöneticisine bildirilmesini öngörür. Bu bildirim akademik itibar yönünden ayrı bir sonuç doğurur.

Yaptırımın ileriye dönük etkisi de talebi güçlendirir. Onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir ihlal tespiti yapılabilir. Böyle bir durumda yaptırım süresi yarısı kadar artırılır. Kuralı Yönetmeliğin 10. maddesi koyar. İptal edilmemiş bir karar bu nedenle sonraki dosyalarda ağırlaştırıcı sonuç doğurabilir. Kurumun genel çerçevesi yürütmenin durdurulması kararı yazısında anlatılmıştır.

Dava Sürecinde İleri Sürülebilecek Hukuka Aykırılıklar

İptal davasında denetim beş unsur üzerinden yürür. Bunları İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 2. maddesi sayar. Bunlar yetki, şekil, sebep, konu ve maksattır. AYEK dosyalarında iddialar çoğunlukla iki kümede toplanır.

Usul Yönünden Aykırılıklar

Savunma hakkı ilk sırada gelir. Savunma istenmeden verilmiş bir ihlal kararı hükümle çelişir. Yönetmeliğin 7. maddesi şöyledir: "Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için, kişinin savunmasının alınması gereklidir."

Kurulun oluşumu ve toplantı düzeni de denetlenir. Yönetmeliğin 5. maddesine göre Kurul dokuz üyeden oluşur. Üyelerden en az biri hukukçudur. Toplantı yeter sayısı altı, karar yeter sayısı beştir. Gerekçe ayrı bir denetim başlığıdır. Hangi belgenin hangi tespiti doğruladığı karar metninden anlaşılabilmelidir.

Zamanaşımı ayrı bir başlıktır. Yönetmeliğin 11. maddesi, Kurulun incelemeye başlama yetkisini eylem tarihinden itibaren beş yılla sınırlar. Sürenin ayrıntısı etik ihlallerinin incelenmesinde zamanaşımı yazısında ele alınmıştır.

Dayanak tartışması da gündeme getirilebilir. Yönetmelik, 278 sayılı Kanunun 1, 3, 4 ve 5. maddelerine dayanır. Bu maddelerden 1, 3 ve 5. maddeler bugün mülgadır. Onları yürürlükten kaldıran düzenleme, 2 Temmuz 2018 tarihli ve 703 sayılı Kanun Hükmünde Kararnamedir.

Esas Yönünden Aykırılıklar

Esas denetiminin ilk sorusu nitelendirmedir. Yönetmeliğin 9. maddesi etiğe aykırı davranışları tek tek sayar. Fiilin hangi bende girdiği, uygulanacak yaptırım bandını da belirler. Türlerin karşılaştırması etik ihlal türleri ve cezaları yazısında yapılmıştır.

İkinci soru kusurdur. Yönetmeliğin 10. maddesi yaptırımı iki şarta bağlar. Davranış kast ya da ağır ihmal sonucu gerçekleşmelidir. Bu durum inandırıcı ve yeterli belgelerle ispatlanmalıdır. Dürüst hata ile bilinçli eylem aynı sonuca bağlanmaz.

Kapsam da ayrıca tartışılır. Yönetmeliğin 6. maddesi, insan ve hayvan etiği konularını Kurulun görev alanı dışında bırakır. Görev alanı dışındaki bir konuda verilen karar, konu unsuru yönünden sakatlanabilir.

Bilimsel değerlendirme gerektiren noktalarda mahkeme bilirkişiye başvurabilir. Rapora karşı yapılacak işlemler idari yargıda bilirkişi raporuna itiraz yazısında anlatılmıştır.

Mahkemelerin AYEK Kararlarına Yaklaşımı

Her yazışma dava konusu olmaz. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 14. maddesi dilekçeleri ilk incelemeden geçirir. Bu incelemede kesin ve yürütülmesi gereken bir işlem aranır. Kurulun ara nitelikteki değerlendirmesi bu ölçütü tek başına karşılamayabilir. Başkan onayıyla son hâlini alan yaptırım kararı ise doğrudan hukuki sonuç doğurur.

İdari yargı denetimi hukuka uygunlukla sınırlıdır. Aynı Kanunun 2. maddesi yerindelik denetimini açıkça yasaklar. Mahkeme, bir yazının bilimsel değeri konusunda Kurulun yerine geçerek karar vermez.

Bu sınır denetimi etkisiz bırakmaz. Mahkeme, ihlal tespitinin dayandığı maddi olayın gerçekliğini araştırır. Savunmanın alınıp alınmadığını, kararın gerekçesini ve dosyadaki belgeleri inceler. Yaptırımın fiile göre ölçülü olup olmadığı da sebep ve konu denetimine girer.

Dosyanın mahkemeye ulaşması ayrı bir aşamadır. Yönetmeliğin 12. maddesi inceleme belgelerini gizli sayar. Mahkeme ara kararıyla dosyanın gönderilmesini ister ve denetim bu belgeler üzerinden yapılır. Savunmanın nasıl kurulacağı etik kurul savunma örneği yazısında gösterilmiştir.

TÜBİTAK AYEK Kararına İtiraz Konusunda Avukat Desteği

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

TÜBİTAK AYEK kararına itiraz hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.