Akademik Kadro Alımında ALES Puan Türü ve Hesaplama Hatası
Akademik Kadro Alımında ALES Puan Türü ve Hesaplama Hatası
Akademik kadro ilanlarında ALES puan türünü kadroyu ilan eden üniversite belirler. Yanlış tür veya yanlış oranla kurulan hesap ön değerlendirme sıralamasını değiştirir; itiraz ve iptal davası yolu açıktır.
Akademik kadro alımında ALES puan türü, ilanı veren yükseköğretim kurumunun belirlediği bir başvuru şartıdır. Adayın sonuç belgesinde sayısal, sözel ve eşit ağırlık olmak üzere üç ayrı puan bulunur. İlan hangi türü istiyorsa ön değerlendirme ve nihai değerlendirme o puanla yapılır. Yanlış türle kurulan hesap sıralamayı değiştirir ve iptal davasına konu olabilir.
Akademik Kadro İlanında Aranan ALES Puan Türü
Öğretim görevlisi ve araştırma görevlisi kadroları özel bir yönetmeliğe tabidir. Metin, 9/11/2018 tarihli ve 30590 sayılı Resmî Gazete'de yayımlanmıştır. Öğretim elemanı kadrolarına atama yönetmeliği ALES'i merkezi sınav olarak tanımlar. Barajı da açıkça koyar. Adayın ALES'ten en az 70, merkezi yabancı dil sınavından en az 50 puan alması gerekir.
Puan türüne ilişkin asıl ölçüt Yönetmeliğin 5. maddesindedir. Madde, başarı ölçüsünü adayın kendi alanına bağlar. Hükmün ilgili cümlesi şudur: "Alanlarındaki puan türünde 100 üzerinden 70 puan alanlar sınavda başarılı sayılırlar."
Yönetmelik hangi alanın hangi türe karşılık geldiğini saymaz. Bu boşluğu ilan metni doldurur. Puan türü bu nedenle merkezî bir listeden değil, tek tek ilanlardan okunur. Yönetmeliğin 8. maddesine göre aranacak şartlar ve sınav takvimi birlikte duyurulur. Son başvuru tarihi de ilan tarihinden itibaren on beş günden az olamaz. İlanın taşıması gereken bilgiler için akademik kadro ilanı yazısına bakılabilir.
Üniversite barajı yükseltebilir. Yönetmeliğin 6. maddesinin ikinci fıkrası senatolara, ALES ve yabancı dil barajının üzerinde asgari puan belirleme yetkisi verir. Meslek yüksekokullarının YÖK tarafından belirlenen uzmanlık alanları bu yetkinin dışındadır.
ALES Puan Türleri Nasıl Hesaplanır
ALES iki testten oluşur. Adayın sayısal ve sözel testlerdeki standart puanları ayrı ayrı bulunur. İki puan farklı katsayılarla birleşir ve üç ağırlıklı puan çıkar. 2026-ALES Başvuru Kılavuzu
Sık Sorulan Sorular
İlanda hangi ALES puan türünün isteneceğine kim karar verir?
Kararı kadroyu ilan eden yükseköğretim kurumu verir. Yönetmelik yalnız "alanlarındaki puan türünde" 70 puan şartını koyar, alan ile tür eşleşmesini tek tek saymaz. Kurumun tercihi, ilan şartlarının bilimsel, nesnel ve denetlenebilir olması ölçütüne tabidir.
ALES sonuç belgemde üç puan da yazıyor, hangisi geçerli sayılır?
İlanda hangi tür istenmişse o puan geçerli sayılır. Aday sınava girerken tür seçmez; sayısal, sözel ve eşit ağırlık puanları aynı sınavdan birlikte hesaplanır. Bu nedenle başvuru öncesinde ilan metnindeki tür ifadesinin dikkatle okunması gerekir.
ALES Sayısal Puanı: sayısal test 0,75; sözel test 0,25.
ALES Sözel Puanı: sayısal test 0,25; sözel test 0,75.
ALES Eşit Ağırlık Puanı: iki test de 0,50.
Aynı sınavdan üç puan birden çıkar. Aday sınava girerken tür seçmez. Sonuç belgesinde üçü de yazılıdır. Mesele adayın hangi sınava girdiği değil, ilanın hangi sütunu esas aldığıdır.
Lisans Alanına Göre Puan Türünün Belirlenmesi
Kadronun bağlı olduğu anabilim dalı ile istenen tür arasında bağ kurulması beklenir. Sayısal ağırlıklı bir alanda sözel puan istenmesi bu bağı zayıflatır. Akademik kadro alımında ALES puan türü tartışmalarının çoğu tam bu noktada doğar.
Yönetmelik ilana konulacak şartlara sınır çizer. 6. maddenin beşinci fıkrası, kadro ilanlarında "bilimsel, nesnel ve denetlenebilir koşullar dışında belirli bir adayı tanımlayan özel şartlar" konulmasını yasaklar. Puan türü de bu denetimden muaf değildir.
Kadronun alanıyla ilgisi kurulamayan bir tür iki sonuç doğurur. Birincisi, geniş bir aday grubunu daha başvuru aşamasında eler. İkincisi, elemenin ölçütünü nesnel olmaktan çıkarır. Bu ihtimalin somut görünümleri kişiye özel akademik kadro ilanı tartışmalarında görülür.
Bazı alanlarda birden çok tür savunulabilir. Sosyoloji, psikoloji ve eğitim bilimleri buna örnektir. Üniversiteler bu alanlarda farklı tercihler yapar. Böyle durumlarda ilanın gerekçesi önem kazanır. İdarenin takdir yetkisi vardır. Ancak bu yetki kamu yararı ve hizmet gerekleriyle sınırlıdır.
Birden Fazla ALES Sonucunun Kullanılması
ALES sonuçları beş yıl geçerlidir. ÖSYM kılavuzu bu süreyi açıkça yazar. Beş yıl içinde birkaç kez sınava giren adayın elinde birden çok geçerli belge bulunabilir.
Her belge üç türü birden taşır. Yeni bir sınav yeni bir tür değil, yeni bir puan seti üretir. Aday ilanda istenen türde en yüksek puanını sunabilir. İlan aksini öngörmüyorsa bu tercihte engel yoktur.
Başvuruda hangi belgenin verildiği önemlidir. Ön değerlendirme listesi, sunulan belgedeki puana göre kurulur. Aday yüksek puanlı belgeyi eklemeyi unutursa sonuç kendi aleyhine olur.
İdare sunulan doğru belgeyi göz ardı ederse durum değişir. Bu, maddi hataya dayanan bir değerlendirme sayılır. Belgenin evrak kaydı ve tarihi burada belirleyici delildir.
Bazı ilanlar türü hiç yazmaz ve yalnız "ALES" der. Böyle bir metin adayı belirsizlikte bırakır. Aday, son başvuru tarihinden önce ilanı veren birime yazılı soru yöneltebilir. Alınan yazılı cevap, sonraki aşamada tabloya işlenen puanın denetlenmesini kolaylaştırır. Cevap gelmezse başvuru evrakına üç türü de gösteren sonuç belgesi eklenir.
ALES Muafiyeti Bulunan Başvurular
Yönetmeliğin 14. maddesi merkezi sınav şartını bazı adaylar için aramaz. Muafiyet şu kişileri kapsar:
Doktora eğitimini tamamlamış olanlar.
Tıpta, diş hekimliğinde, eczacılıkta veya veteriner hekimlikte uzmanlık eğitimini tamamlamış olanlar.
Sanatta yeterlik eğitimini tamamlamış olanlar.
Meslek yüksekokullarının YÖK tarafından belirlenen uzmanlık alanlarına atanacaklar.
Yükseköğretim kurumlarında öğretim elemanı kadrolarında çalışmış veya çalışmakta olanlar.
Muafiyetin bir bedeli vardır. Yönetmeliğin 6. maddesine göre muafiyet talep edenlerin ALES puanı, ön değerlendirme ve nihai değerlendirme aşamalarında 70 olarak kabul edilir. Puan hanesi boş kalmaz. Sabit 70 yazılır.
Bu kural akademik kadro alımında ALES puan türü sorununu muaf aday bakımından ortadan kaldırır. Yerine sabit puanın getirdiği dezavantaj geçer. Geçerli ve 70'in üzerinde puanı olan doktoralı aday, muafiyet yerine kendi ALES puanını kullanmayı tercih edebilir.
Tercihin başvuru dilekçesinde açıkça yazılması gerekir. Aksi halde hangi puanın tabloya işlendiği ancak ön değerlendirme ilanında görülür.
Yanlış Puan Türüyle Yapılan Ön Değerlendirme
Akademik kadro alımında ALES puan türü hatası iki ayrı biçimde ortaya çıkar. Birincisi ilanın kendisinden doğar. Kadronun alanıyla bağdaşmayan bir tür istenmiştir. İkincisi hesaplamadan doğar. İlan doğru türü yazar, jüri başka türü tabloya geçirir.
İlk hatanın muhatabı ilan işlemidir. İzlenecek yol akademik kadro ilanına itiraz ve dava yazısında ayrıntılı anlatılmıştır. İkinci hata ise doğrudan ön değerlendirme işlemine yönelir.
İkincisinin tespiti daha kolaydır. Yönetmeliğin 10. maddesi idareye bir yükümlülük yükler. Adayların ön değerlendirmede dikkate alınan puanları ile lisans mezuniyet notları, kadro ilanında belirtilen internet adresinde ilan edilir. Aday bu tabloyu kendi ALES sonuç belgesiyle karşılaştırabilir.
Karşılaştırma birkaç satırda biter. Tablodaki puan, belgedeki hangi sütuna eşitse esas alınan tür odur. Eşitlik yoksa ya yanlış sütun okunmuştur ya da yanlış belge işleme alınmıştır. Fark birkaç puan bile olsa on kat sınırında sıralamayı değiştirebilir.
ALES Puanının Hesaplamaya Katılma Oranı
Türün önemi, ALES'in hesaba giriş ağırlığından gelir. Yönetmelik iki aşamada iki farklı ağırlık kullanır. Ön değerlendirmede ALES tek başına ağır basar; nihai değerlendirmede payı düşer. Yanlış türden doğan fark bu yüzden ilk aşamada daha yıkıcıdır.
Ön Değerlendirmede Kullanılan Oranlar
10. maddeye göre sınav jürisi, ilan edilen kadro sayısının on katına kadar adayı belirler. Kullanılan oranlar kadronun niteliğine göre değişir:
Genel kural: ALES puanının %60'ı ve yabancı dil puanının %40'ı.
6. maddenin dördüncü fıkrası kapsamındaki öğretim görevlisi kadroları: ALES puanının %40'ı ve yabancı dil puanının %60'ı.
Meslek yüksekokullarına müracaatlar: ALES puanının %70'i ve lisans mezuniyet notunun %30'u.
Başvuru sayısı kadronun on katından azsa adayların tamamı giriş sınavına alınır. Son sırada eşit puanlı birden çok aday varsa hepsi sınava çağrılır.
Hesabın türe bağlılığı basit bir örnekle görülür. ALES sayısal puanı 80, eşit ağırlık puanı 72 olan bir aday düşünelim. Yabancı dil puanı da 60 olsun. İlan sayısal puan isterse ön değerlendirme notu 80 çarpı 0,60 artı 60 çarpı 0,40 işleminden 72 çıkar. İlan eşit ağırlık isterse aynı işlem 67,2 sonucunu verir. Aradaki 4,8 puanlık fark, on kat sınırında adayı listenin dışına düşürmeye yetebilir.
Nihai Değerlendirmede Kullanılan Oranlar
Yönetmeliğin 12. maddesi giriş sınavından sonraki hesabı düzenler. Bu aşamada ALES tek başına belirleyici değildir:
Genel kural: ALES %30, lisans mezuniyet notu %30, yabancı dil %10, giriş sınavı notu %30.
6. maddenin dördüncü fıkrası kapsamındaki öğretim görevlisi kadroları: ALES %30, lisans mezuniyet notu %10, yabancı dil %30, giriş sınavı notu %30.
Meslek yüksekokulları: ALES %35, lisans mezuniyet notu %30, giriş sınavı notu %35.
Değerlendirme puanı 65'in altında kalan aday başarısız sayılır. Küçük bir hesap hatası bile adayı bu eşiğin altına düşürebilir. Araştırma görevlisi kadrolarına özgü ayrıntılar için araştırma görevlisi kadrosuna atama itiraz ve dava yazısı incelenebilir.
Puan Cetveli ve Değerlendirme Tutanağına Erişim
İtirazın ilk kaynağı üniversitenin kendi ilan sayfasıdır. Yönetmelik hem ön değerlendirme hem nihai değerlendirme puanlarının bu adreste yayımlanmasını ister. Tablo hiç yayımlanmamışsa bu başlı başına bir usul eksikliğidir.
İkinci kaynak jüri tutanaklarıdır. Yönetmeliğin 11. maddesi raportöre, soru ve cevapları tutanak altına alma görevi verir. Aynı madde jüriye bir de nesnellik ödevi yükler. Hüküm şöyledir: "Sınav jürisi, yazılı ve sözlü sınavın nesnel, ölçülebilir ve denetlenebilir olmasını sağlar."
Bu belgeler istenebilir. 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunu 11. maddesi kuruma on beş iş günlük süre verir. Belge kurum içinde başka bir birimden geliyorsa süre otuz iş gününe çıkar. Aynı sonuç, başka bir kurumun görüşü gerektiğinde de doğar. Sürenin uzatılması gerekçesiyle birlikte yazılı olarak bildirilir.
Talep somut yazılmalıdır. Hangi kadro ilanı, hangi tarih, hangi aşama ve hangi belge istendiği açıkça belirtilir. Genel ifadelerle yazılan başvurular çoğu zaman eksik cevapla döner.
Hesaplama Hatasının İdari Başvuruyla Düzeltilmesi
Dava açmadan önce idareye başvurmak mümkündür. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu 11. maddesi bu yolu düzenler. Başvuru, dava açma süresi içinde ve işlemi yapan makama ya da üst makama yapılır.
Yolun iki teknik sonucu vardır. Başvuru, işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler. Bu otuz günlük süre, 2021 yılında 7331 sayılı Kanunla altmış günden indirilmiştir.
Akademik kadro alımında ALES puan türü itirazının gücü eklerinden gelir. Dilekçeye kural olarak şunlar eklenir:
İlan metninin tam çıktısı.
ALES sonuç belgesinin doğrulama kodlu hali.
Yabancı dil sınavı sonuç belgesi.
Lisans transkripti veya mezuniyet notunu gösteren belge.
İdarenin yayımladığı ön değerlendirme tablosu.
Dilekçede doğru hesap tek tek gösterilir. Hangi oranın hangi puana uygulandığı yazılır. Ortaya çıkan yeni sıralama da eklenirse itirazın konusu somutlaşır.
Takvim beklemez. İdare cevap verirken giriş sınavı yapılabilir, hatta atama tamamlanabilir. Bu ihtimalde yürütmenin durdurulması talebi gündeme gelir. Kanunun 27. maddesi iki şartın birlikte gerçekleşmesini arar. Bunlar, telafisi güç veya imkânsız zarar ile açık hukuka aykırılıktır.
İptal Davasında İspat ve Belgelendirme
İptal davası, hukuka aykırı idari işlemin ortadan kaldırılması için açılır. Kanunun 2. maddesi bu davayı menfaati ihlal edilenlere tanır. Ön değerlendirmede elenen aday bakımından menfaat ilişkisi doğrudandır.
Dava açma süresi idare mahkemelerinde altmış gündür. Süre, idari uyuşmazlıklarda yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İnternet sayfasında duyurulan sonuçlarda ilan tarihi esas alınır. Bu yüzden listenin yayım tarihi mutlaka not edilmelidir.
Dosyada ispat yükü tek taraflı değildir. Kanunun 20. maddesi mahkemeye geniş yetki verir. Mahkeme her türlü incelemeyi kendiliğinden yapar ve taraflardan belge isteyebilir. Ara kararının gereğini yerine getirmemenin karar üzerindeki etkisini de mahkeme takdir eder.
Jüri tutanakları ve puan cetvelleri bu yolla getirtilebilir. Davacının görevi, hangi belgenin neden gerekli olduğunu göstermektir. Dilekçede istenecek belgelerin adı ve amacı ayrı ayrı yazılır.
Talep sonucu da açık yazılmalıdır. Yalnız elenme işleminin iptali istenirse süreç eksik kalabilir. Sıralamayı fiilen değiştiren giriş sınavı ve atama işlemleri varsa bunlar da dava konusu edilir. Aksi halde iptal kararı verilse bile ortada uygulanacak yeni bir sıralama bulunmayabilir.
Düzeltme Sonrası Sıralama ve Atama İşlemi
İdare hatayı kabul ederse ön değerlendirme yenilenir. Yeni liste yine ilan adresinde yayımlanır. Sıralama değişmişse giriş sınavının da yenilenmesi gerekir. Sınava çağrılacak adaylar bu listeyle belirlendiği için sonuç kendiliğinden değişir.
Nihai değerlendirme aşamasındaki hata farklı sonuç doğurur. Bu aşamada giriş sınavı yapılmıştır ve notlar bellidir. Düzeltme, 12. maddedeki oranların doğru puanlara uygulanmasıyla sınırlı kalabilir.
Yönetmeliğin 13. maddesi sonucun nasıl ilan edileceğini söyler. Başarılı adaylar başarı puanı esas alınarak duyurulur. İlan edilen kadro sayısı kadar yedek aday da açıklanır. Yedek listesi, düzeltmenin kime yaradığını gösteren belgedir.
Mahkeme iptal kararı verirse idare süreci hukuka uygun aşamadan sürdürür. Kararın gereğini yerine getirmek zorunludur. İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 28. maddesi bu ödevi açıkça düzenler. İdare gecikmeksizin işlem kurar ve bu süre, kararın kendisine tebliğinden başlayarak otuz günü geçemez.
Atama yapılmışsa bu işlemin akıbeti ayrıca değerlendirilir. Yürütmenin durdurulması kararı alınmış bir dosyada tablo daha sadedir. Karar sonrası ölçüt, mahkemenin gerekçesinde gösterilen hukuka aykırılığın hangi aşamayı sakatladığıdır. Sürecin devamı için akademik kadroya atanmama davası yazısına bakılabilir.
Akademik Kadro Alımında ALES Puanı Konusunda Avukat Desteği
Akademik kadro alımında ALES puan türü ve hesaplama hatası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Akademik kadro alımında ALES puan türü hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
ALES puanı kaç yıl geçerlidir?
ÖSYM kılavuzuna göre sonuçlar açıklandığı tarihten itibaren beş yıl süreyle geçerlidir. Bu süre içinde birden çok kez sınava giren aday, ilanda istenen türdeki en yüksek puanını sunabilir. İlan farklı bir kural öngörüyorsa ilandaki düzenleme uygulanır.
Doktoramı bitirdim, yine de ALES puan türü şartına tabi miyim?
Doktora eğitimini tamamlayanlarda merkezi sınav şartı aranmaz. Ancak muafiyet talep edenlerin ALES puanı ön değerlendirme ve nihai değerlendirmede 70 olarak kabul edilir. Geçerli ve 70'ten yüksek puanı olan aday, muafiyet yerine kendi puanını kullanmayı tercih edebilir.
Ön değerlendirme tablosundaki puanım belgemdekiyle uyuşmuyorsa ne yapmalıyım?
Önce tablodaki puanın belgedeki hangi sütuna denk geldiği tespit edilir. Fark maddi hatadan kaynaklanıyorsa dava açma süresi içinde idareye başvurulabilir; bu başvuru süreyi durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işler.
Puan cetvelini ve jüri tutanaklarını isteyebilir miyim?
İsteyebilirsiniz. Ön değerlendirme ve nihai değerlendirme puanları zaten kadro ilanında belirtilen internet adresinde yayımlanır. Tutanaklar için 4982 sayılı Kanun kapsamında başvuru yapılır ve kuruma kural olarak on beş iş günlük süre tanınır.
Yanlış puan türüyle elenen adayın açacağı dava hangi işleme yöneliktir?
Hata ilandan kaynaklanıyorsa ilan işlemi, hesaplamadan kaynaklanıyorsa ön değerlendirme işlemi dava konusu edilir. Sıralamayı fiilen değiştiren bir atama yapılmışsa o işlem de birlikte değerlendirilir. Sınav takvimi hızlı ilerlediğinden yürütmenin durdurulması talebi ayrıca gündeme gelebilir.
Akademik Kadro
Akademik Kadro Alımında Mezuniyet Notu Dönüşümü ve Hesaplama Hatası
Öğretim elemanı alımlarında lisans mezuniyet notu 100'lük sisteme çevrilerek puana girer. Dörtlük ve beşlik sistemlerde bu dönüşümü YÖK'ün tablosu belirler; üniversitenin kendi tablosunu uygulaması itiraz ve dava konusudur.
