ÜAK Bilgi Edinme Başvurusu ve Gizlenen Jüri Bilgileri
ÜAK’ın Açıklanması Gereken Bilgileri Gizli Tutması Sorunu
Üniversitelerarası Kurul jüri, komisyon ve bilirkişi bilgilerini gizli tutuyor. ÜAK bilgi edinme başvurusu, 4982 sayılı Kanundaki süreler, Kurula itiraz ve iptal davası yolu.
Üniversitelerarası Kurul, doçentlik sürecine ilişkin pek çok bilgiyi adaydan saklamaktadır. Etik komisyon üyeleri, Doçentlik Komisyonu üyeleri, bilirkişi isimleri ve toplantı tarihleri bu bilgiler arasındadır. Oysa jüri bilgilerinin erişime açılması kanunla zorunlu tutulmuştur. Adayın elindeki ilk hukuki araç, yazılı bir ÜAK bilgi edinme başvurusu yapmaktır.
Gizlilik Sorunu Neden Doçentlik Sürecinin Merkezinde Duruyor
Doçent adaylarının şikâyetleri son yıllarda tek bir noktada toplanmaktadır. Jüri üyeleri adayları keyfî gerekçelerle etik incelemeye sevk edebilmektedir. Bazı raporlar adayı asgari koşuldan bırakmakta, bazıları ise gerekçe içermemektedir. Rapora hatalı veya gerçeğe aykırı bilgi yazıldığı iddiaları da sık görülmektedir.
Bu tablonun arkasında iki yapısal neden vardır. Birincisi ÜAK’ın şeffaflıktan uzak işleyişidir. İkincisi ise rapor yazan üyeye uygulanan yaptırımın zayıf kalmasıdır. Aday, kendisini değerlendiren kişiyi bilmediğinde itirazını da somutlaştıramaz.
Yönetmelik aslında bir sorumluluk düzeni kurmuştur. Görevini süresinde yapmayan jüri üyesinin idari ve cezai sorumluluğu saklıdır. Bu kural Doçentlik Yönetmeliğinin 6. maddesinin beşinci fıkrasında yer alır. Ancak sorumluluk, kişi bilinmediğinde işletilemez.
Kim olduğu bilinmeyen bir değerlendiriciye karşı husumet iddiası ileri sürmek mümkün değildir. Bu nedenle gizlilik, bağımsız inceleme hakkının önündeki en somut engeldir.
Sorun yalnız bir usul tartışması değildir. Doçentlik unvanı, akademik kariyerin belirleyici basamağıdır. Unvanı alamayan aday kadro ilanlarına da başvuramaz. Bir dönemin kaybı çoğu zaman bir yılı aşar.
İdari işlemin denetlenebilir olması hukuk devletinin gereğidir. Denetim ise ancak işlemin unsurları bilindiğinde yapılabilir. Aday, raporu kimin yazdığını bilmeden gerekçeye itiraz edemez. Bu yüzden bilgi talebi, esas davanın hazırlık aşamasıdır.
ÜAK Hangi Bilgileri Gizli Tutuyor
Uygulamada adaydan saklanan bilgiler bellidir. Aşağıdaki başlıklar sürecin denetlenebilirliğini doğrudan etkiler.
Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Komisyonu üyelerinin isimleri
Sık Sorulan Sorular
ÜAK doçentlik jüri üyelerinin isimlerini açıklamak zorunda mıdır?
Evet. 2547 sayılı Kanunun 24. maddesinin (b) fıkrası jüri üyeliklerinin ve jürinin ilgililere elektronik ortamda erişime açılmasını öngörür. Aynı kural Doçentlik Yönetmeliğinin 5. maddesinin dördüncü fıkrasında da yer alır. Bilgiler, erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır.
Etik komisyon üyelerinin isimleri bilgi edinme kapsamında istenebilir mi?
İstenebilir. Doçentlik Yönetmeliğinde etik komisyon üyelerinin isimlerinin gizli tutulacağına dair bir hüküm bulunmamaktadır. Özel bir gizlilik hükmü olmadığında 4982 sayılı Kanunun genel kuralı uygulanır. İdare, ret kararını kanundaki istisnalardan birine dayandırmak zorundadır.
Etik incelemede görevlendirilen bilirkişilerin isimleri
Komisyonların toplantı tarihleri ve gündemleri
Adayın dosyasının hangi komisyon toplantısında görüşüldüğü
ÜAK bu bilgileri paylaşmama gerekçesini iki başlıkta toplamıştır. Kurumun avukatları tarafından yargı dosyalarına sunulan savunmada dosya yoğunluğuna atıf yapılmıştır. Ayrıca komisyon üyelerinin baskıyı kaldıramayacağı ileri sürülmüştür.
Bu gerekçelerin kanuni bir dayanağı gösterilememektedir. Mahkemelerde inceleme yapan hâkimlerin ve bilirkişilerin isimleri taraflara açıktır. Bilirkişinin reddi kurumu da bu açıklık üzerine kuruludur. İdari incelemede görev alan kişiler için farklı bir ilke benimsenmesi savunulamaz.
İş yükü gerekçesi de hukuken karşılık bulmaz. İdarenin kaynak sıkıntısı, kanunla tanınan bir hakkı sınırlamaz. Kanun bir bilgiyi gizli saymamışsa idare onu kendiliğinden gizli sayamaz. İdarenin yetkisi kanunla çizilir.
Baskı endişesi ise soyut bir kaygıdır. Bu kaygı somut bir tehdit iddiasıyla desteklenmemiştir. Kaldı ki kamu görevini yürüten kişilerin kimliği kural olarak açıktır.
Jüri Bilgilerinin Erişime Açılması Kanun Gereğidir
Doçentlik değerlendirmesinde jüri bilgileri gizli bir alan değildir. 2547 sayılı Kanunun 24. maddesinin (b) fıkrası bu konuda açıktır. Hüküm, 15/4/2020 tarihli ve 7243 sayılı Kanunla bugünkü hâlini almıştır.
Fıkraya göre jüri üyelikleri, jüri, değerlendirmeye esas alınan raporlar ve başvuru sonucu ilgililere elektronik ortamda erişime açılır. Bu bilgiler, erişime açıldığı tarihi izleyen beşinci gün tebliğ edilmiş sayılır. Aynı kural Doçentlik Yönetmeliği 5. maddesinin dördüncü fıkrasında da yer alır.
Beş günlük tebliğ karinesi yalnız bir bilgilendirme kuralı değildir. Dava açma süresi de bu tarihten işlemeye başlar. Jüri bilgilerinin açılmaması, adayın süresini fiilen tüketebilir.
Kanun metni açıkça dört kalem bilgiyi saymaktadır. Bunlar jüri üyelikleri, jürinin kendisi, esas alınan raporlar ve başvuru sonucudur. Bu sayım sınırlayıcı değil, asgari bir güvencedir. Bu konudaki tartışmanın ayrıntısı ÜAK’ın doçentlik jüri bilgilerini açıklamaması yazısında ele alınmıştır.
Yönetmelik İsim Gizlemeye Yalnızca İki Yerde İzin Verir
Yönetmelik, isim gizlemeyi genel bir kural hâline getirmez. İzin verilen hâller sınırlı sayıdadır ve yalnız rapor metinlerine ilişkindir.
Asgari başvuru şartlarının sağlanmadığına ilişkin jüri raporları, isimleri gizlenerek adayın erişimine açılır (madde 6/1-a).
Başarısız sayılan adayın yeni başvurusunda, önceki döneme ait raporlar jüri isimleri gizlenerek yeni jüriye açılır (madde 6/9).
Bu iki hüküm dışında bir gizlilik yetkisi düzenlenmemiştir. Kanun koyucu jüri üyeliğinin kendisini açıkça erişime açmıştır. Rapor metnindeki isim maskesi ile jüri listesinin gizlenmesi aynı şey değildir. Uygulamanın bu iki durumu birbirine karıştırdığı görülmektedir.
Komisyon Üyeleri İçin Açık Bir Gizlilik Hükmü Bulunmuyor
Doçentlik Komisyonu, Yönetmeliğin 8. maddesinde düzenlenmiştir. Komisyon, profesör unvanına sahip yirmi bir üyeden oluşur. Üyeler Üniversitelerarası Kurul tarafından iki yıllığına seçilir. Adayların doçentlik sürecine ilişkin itirazları da bu komisyonda karara bağlanır.
Etik komisyonlar ise Yönetmeliğin 7. maddesinde düzenlenmiştir. Fen ve mühendislik, sağlık ve spor, sosyal ve beşerî bilimler ile güzel sanatlar alanlarında üç komisyon kurulur.
Her iki düzenlemede de üye isimlerinin gizli tutulacağına dair bir hüküm yoktur. Kanunda da böyle bir hüküm bulunmamaktadır. Özel bir gizlilik hükmü yoksa genel kural uygulanır. Genel kural, 4982 sayılı Bilgi Edinme Hakkı Kanunudur.
Bilgi Edinme Hakkının Kapsamı ve Sınırları
4982 sayılı Kanunun 4. maddesi herkese bilgi edinme hakkı tanır. Beşinci madde ise kurumlara bilgi verme yükümlülüğü yükler. Kurumlar, kanundaki istisnalar dışındaki her türlü bilgi ve belgeyi başvuranın yararlanmasına sunmakla yükümlüdür.
İstisnalar kanunda tek tek sayılmıştır. Devlet sırrı, ekonomik çıkar, istihbarat, adli soruşturma ve ticari sır bu istisnalar arasındadır. Kurum çalışanının kimliği kural olarak bu listede yer almaz.
Karşı görüşün dayanağı genellikle 21. maddedir. Bu madde özel hayatın gizliliğini korur. Ancak korunan şey kişinin sağlık bilgileri ile özel ve aile hayatıdır. Kamu görevi kapsamında yürütülen bir değerlendirme, kişinin özel hayatı sayılmaz. Bu ayrım, bir ÜAK bilgi edinme başvurusu reddedildiğinde tartışmanın merkezine oturur.
Kanunun 5. maddesinin ikinci fıkrası da dikkat çekicidir. Bu fıkraya göre diğer kanunların bu Kanuna aykırı hükümleri uygulanmaz. Yani genel kural erişim, istisna ise gizliliktir. İstisnayı ileri süren idare, dayanağını göstermek zorundadır.
ÜAK Bilgi Edinme Başvurusu Nasıl Yapılır
Başvurunun şekli 4982 sayılı Kanunun 6. maddesinde düzenlenmiştir. Dilekçede ad, soyad, imza, oturma yeri veya iş adresi bulunmalıdır. Tüzel kişilerde unvan, adres ve yetkili kişinin imzası aranır.
Etkili bir ÜAK bilgi edinme başvurusu için talebin somut olması gerekir. Genel ifadeler kurumun ret gerekçesini kolaylaştırır. Aşağıdaki bilgiler dilekçede açıkça istenmelidir.
Başvuru dönemi, temel alan ve bilim alanı
Dosyayı inceleyen jüri üyelerinin ad ve soyadları
Etik incelemeyi yürüten komisyonun üye listesi
Görevlendirilen bilirkişilerin isimleri
Dosyanın görüşüldüğü toplantının tarihi ve karar numarası
Başvuru yazılı olarak veya elektronik ortamda yapılabilir. Elektronik yolda CİMER üzerinden gönderim tercih edilmektedir. Gönderim kaydı ve başvuru numarası mutlaka saklanmalıdır. Süreler bu kayıt üzerinden hesaplanır.
Başvuruda Sık Yapılan Hatalar Nelerdir
Reddedilen taleplerin bir kısmı biçim hatasından kaynaklanır. Bu hatalar kolayca önlenebilir.
İmzasız veya adressiz dilekçe gönderilmesi
Talebin hangi döneme ait olduğunun yazılmaması
Bilgi yerine görüş veya değerlendirme istenmesi
Yargı mercilerinin görevine giren bir konunun sorulması
Cevap süresinin başlangıç tarihinin kayıt altına alınmaması
Kanunun 27. maddesi tavsiye ve mütalaa taleplerini kapsam dışında bırakır. Bu nedenle bir ÜAK bilgi edinme başvurusu, kurumdan yorum değil belge istemelidir. Talep, mevcut bir kayda işaret ettiğinde reddi zorlaşır.
Bilgi Edinme Başvurusu ile Dilekçe Hakkı Arasındaki Fark
Uygulamada iki başvuru yolu sık karıştırılır. Dilekçe hakkı 3071 sayılı Kanunda düzenlenmiştir. Bilgi edinme hakkı ise 4982 sayılı Kanunda yer alır. Sonuçları birbirinden farklıdır.
Dilekçe hakkı bir talep veya şikâyet iletme yoludur. 3071 sayılı Kanunun 7. maddesine göre başvurulara en geç otuz gün içinde gerekçeli cevap verilir. Dilekçede ad, soyad, imza ve adres bulunmalıdır.
Bilgi edinme yolu ise belge ve bilgiye erişimi hedefler. Süreler daha kısadır ve ayrı bir itiraz mercii vardır. Kurula itirazın süreyi durdurması da yalnız bu yola özgüdür.
Amaç farkı: dilekçe talep iletir, bilgi edinme belge ister
Süre farkı: otuz gün karşısında on beş iş günü
İtiraz farkı: bilgi edinmede Kurula itiraz yolu vardır
Doğru yolun seçilmesi süre yönünden belirleyicidir. Bir ÜAK bilgi edinme başvurusu, dilekçe olarak işleme alınırsa itiraz yolu daralır. Bu nedenle dilekçenin hangi kanuna dayandığı metinde açıkça yazılmalıdır.
İdarenin Cevap Süresi ve Sükût Hâli
Kanunun 11. maddesi erişim süresini belirler. Kurum, istenen bilgiye erişimi on beş iş günü içinde sağlar. Bilgi başka bir birimden veya kurumdan sağlanacaksa süre otuz iş günüdür. Sürenin uzatılması ve gerekçesi, on beş iş günü dolmadan yazılı olarak bildirilir.
Onikinci madde cevabın biçimini düzenler. Cevap yazılı olarak veya elektronik ortamda verilir. Başvuru reddedilirse kararın gerekçesi belirtilir. Karara karşı hangi başvuru yollarının açık olduğu da yazılır.
Gerekçesiz bir ret kararı bu maddeye aykırıdır. Cevap hiç verilmezse talep zımnen reddedilmiş sayılır. Her iki hâlde de itiraz ve dava yolu açıktır.
Erişim maliyet gerektiriyorsa ayrı bir kural işler. Maliyet tutarı başvurana bildirildiğinde on beş iş günlük süre kesilir. Başvuran on beş iş günü içinde ücreti ödemezse talebinden vazgeçmiş sayılır. Bu ayrıntı 4982 sayılı Kanunun 11. maddesinde düzenlenmiştir.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna İtiraz
Ret kararına karşı ilk aşama Kurula itirazdır. Kanunun 13. maddesi bu yolu düzenler. İtiraz, kararın tebliğinden itibaren on beş gün içinde yapılır. Kurul kararını otuz iş günü içinde verir.
Bu yolun en önemli sonucu süre üzerindedir. Kurula itiraz, idari yargıya başvurma süresini durdurur. Süre, Kurul kararının tebliğiyle yeniden işlemeye başlar.
Kurum ve kuruluşlar, Kurulun istediği bilgi ve belgeyi on beş iş günü içinde vermekle yükümlüdür. Kurulun yapısı 14. maddede düzenlenmiştir. Kurul dokuz üyeden oluşur ve en az ayda bir toplanır. Bu aşama zorunlu değildir; aday doğrudan dava da açabilir.
Ret Kararına Karşı İdari Dava Yolu
Bilgi edinme talebinin reddi kesin ve yürütülmesi zorunlu bir idari işlemdir. Bu işleme karşı iptal davası açılabilir. İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesine göre dava açma süresi altmış gündür. Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar.
Kurula itiraz edilmişse süre durur ve Kurul kararıyla yeniden işler. İdarenin hiç cevap vermediği hâllerde 10. madde uygulanır. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır. Bu tarihten sonra dava açma süresi işlemeye başlar.
Dava dilekçesinde talebin somut olarak gösterilmesi önemlidir. Gecikmenin doçentlik sürecine etkisi ayrıca açıklanmalıdır. Ret gerekçesi hangi istisnaya dayanıyorsa o istisna tek tek tartışılmalıdır. Koşulları varsa yürütmenin durdurulması da istenebilir. ÜAK’ın yargı dosyalarına belge sunmaması ise ayrı bir sorundur ve ÜAK’ın mahkemeye belge sunmaması yazısında incelenmiştir.
İsim Öğrenildiğinde Hangi Hukuki Sonuç Doğar
Bilginin öğrenilmesi tek başına bir sonuç doğurmaz. Asıl önem, öğrenilen bilginin esas davada kullanılabilmesindedir.
İsim bilgisi üç ayrı iddiayı mümkün kılar. Bunlar husumet, jüri belirleme ilkelerine aykırılık ve alan uyumsuzluğudur.
Aday ile değerlendirici arasında husumet varsa bu durum somutlaştırılabilir. Yönetmeliğin 6. maddesinin dördüncü fıkrası, rapor hazırlamasına engel hâl doğduğunda üyenin çekilmesini düzenler. Görevden çekilme talebi üniversite yönetim kuruluna yazılı olarak bildirilir.
Kurul kararları da esas davada delil olarak kullanılabilir. Kurulun erişime açılması yönündeki bir kararı, idarenin ret gerekçesini zayıflatır.
Bilgi edinme uyuşmazlıklarında delil düzeni sonucu belirler. Aşağıdaki kayıtlar dosya için gereklidir.
Başvuru dilekçesinin imzalı örneği ve gönderim kaydı
CİMER başvuru numarası ve tarih bilgisi
Kurumun cevabı veya cevapsız kalan sürenin hesabı
Kurula itiraz dilekçesi ve tebliğ belgesi
Doçentlik Bilgi Sisteminden alınan ekran görüntüleri
Belgeler tarih sırasıyla tek dosyada toplanmalıdır. Elektronik kayıtların ekran görüntüsü, tarih ve saat görünecek biçimde alınmalıdır. Aynı dönemde birden çok ÜAK bilgi edinme başvurusu yapıldıysa her biri ayrı ayrı numaralandırılmalıdır.
Süreler kısa ve birbirine bağlıdır. Bir aşamanın kaçırılması sonraki aşamayı da etkiler. Doçentlik sürecinin işleyişi ve başvuru aşamaları için Doçentlik Yönetmeliği ve kriterleri yazısı incelenebilir. Güncel dönem duyuruları Üniversitelerarası Kurul sayfasından takip edilir.
ÜAK Bilgi Edinme Başvurusu Konusunda Avukat Desteği
ÜAK bilgi edinme başvurusu bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
ÜAK bilgi edinme başvurusu hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor sayfası üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Bilgi edinme başvurusuna kaç günde cevap verilmesi gerekir?
Kural olarak on beş iş günüdür. Bilgi başka bir birimden veya kurumdan sağlanacaksa süre otuz iş gününe çıkar. Sürenin uzatıldığı ve gerekçesi, on beş iş günü dolmadan başvurana yazılı olarak bildirilir.
Bilgi Edinme Değerlendirme Kuruluna itiraz zorunlu mudur?
Zorunlu değildir. Ret kararının tebliğinden itibaren on beş gün içinde Kurula itiraz edilebilir. Bu itiraz idari yargıya başvurma süresini durdurur. Aday isterse doğrudan iptal davası da açabilir.
Bilgi edinme talebinin reddine karşı dava süresi nedir?
İdari Yargılama Usulü Kanununun 7. maddesi uyarınca altmış gündür. Süre, ret kararının yazılı bildirimini izleyen günden başlar. Kurula itiraz edilmişse süre durur ve Kurul kararının tebliğiyle yeniden işlemeye başlar.
Jüri üyesiyle husumet olduğu ortaya çıkarsa ne yapılabilir?
Husumet iddiası somut bilgi ve belgeyle ortaya konulmalıdır. Doçentlik Yönetmeliğinin 6. maddesinin dördüncü fıkrası, rapor hazırlamaya engel hâl doğduğunda üyenin görevden çekilme talebini düzenler. Bu iddia, başvuru sonucuna karşı açılacak iptal davasında da ileri sürülebilir.
Raporların jüri isimleri gizlenerek verilmesi hukuka uygun mudur?
Yönetmelik yalnız iki hâlde isim gizlemeye izin verir. Bunlar asgari başvuru şartının sağlanmadığına ilişkin raporlar ile yeniden başvuruda önceki dönem raporlarıdır. Bu iki hâl dışında jüri listesinin gizlenmesi için düzenleme bulunmamaktadır.
Doçentlik
Doçentlik Davası Devam Ederken Başvuru Yapılması
Doçentlik davası devam ederken yeniden başvuru yapmak mümkündür. Yeni başvuruyu davanın kesinleşmesine bağlayan yönetmelik hükmü Danıştay tarafından iptal edildi. Bekleme dönemleri, hukuki yarar ve yürütmenin durdurulması bu yazıda ele alınıyor.
