Kasiyer, reyon ve depo çalışanlarının vardiya, mola, hafta tatili, bayram mesaisi ve fazla mesai hakları; kasa açığının maaştan kesilip kesilemeyeceği ve part-time kasiyere uygulanan kurallar.
Market çalışanlarının hakları 4857 sayılı İş Kanunu ile Türk Borçlar Kanunundan doğar. Kasiyer, reyon ve depo görevlisi haftada en çok 45 saat çalışır, her hafta kesintisiz 24 saat dinlenir. Bayramda çalışana ayrıca bir günlük ücret ödenir. Kasa açığı ise işçinin rızası veya mahkeme kararı olmadan maaştan kesilemez.
Market Çalışanı Hangi Kurallara Tabidir?
Zincir markette çalışan kişi, iş sözleşmesiyle çalışan bir işçidir. Bu yüzden 4857 sayılı İş Kanunu doğrudan uygulanır. BİM, Migros, ŞOK veya mahalledeki bağımsız market arasında bu bakımdan fark yoktur. İşveren, işçiyi sigortalı yapan ve ücreti ödeyen şirkettir. Bayilik veya franchise ile işletilen mağazada işveren çoğu zaman bayi şirkettir.
Ücretin alt sınırı asgari ücrettir. Asgari Ücret Tespit Komisyonu kararı 26 Aralık 2025'te Resmî Gazete'de yayımlandı. Buna göre 2026 yılında brüt asgari ücret 33.030 TL, net tutar 28.075,50 TL'dir. Günlük brüt tutar 1.101 TL'dir. 2026 içinde ara zam yapılmadı. Sözleşmede daha yüksek ücret yazıyorsa o ücret esas alınır.
Market çalışanlarının hakları sözleşmenin adına göre değişmez. Belirli süreli sözleşme de, belirsiz süreli sözleşme de aynı çalışma süresi kurallarına bağlıdır. Sözleşme türlerinin farkı işçi hakları nelerdir yazısında ayrıca anlatılmıştır.
Sigorta ve Ücret Ödemesi Nasıl Yapılmalıdır?
Sigorta kaydı işe başlamadan önce yapılır. 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu madde 8, işverene işe giriş bildirgesini sigortalılık başlangıcından önce verme yükümlülüğü yükler. Deneme günü adı altında sigortasız çalıştırma bu kurala aykırıdır. Sigortası geç başlatılan çalışan, eksik dönemi hizmet tespit davası ile isteyebilir.
Ücret kural olarak banka hesabına yatırılır ve her ödeme döneminde hesap pusulası verilir. Ücretin bir kısmı bankadan, bir kısmı elden ödenirse prim gerçek ücretten düşük bildirilmiş olur. Market çalışanlarının hakları açısından bu fark, ileride kıdem tazminatını ve emekli aylığını da düşürür. Konunun ayrıntısı
Sık Sorulan Sorular
Market çalışanına yemek parası vermek zorunlu mu?
Kanunda özel sektör işçisine yemek parası verilmesini zorunlu kılan genel bir hüküm yoktur. Yemek yardımı iş sözleşmesine, toplu iş sözleşmesine veya işyeri uygulamasına göre doğar. Sözleşmede yazılı olan yemek hakkı işverence tek taraflı kaldırılamaz.
Kasiyer kendi kasasındaki açık için senet imzalamaya zorlanabilir mi?
Hayır, işçi kasa açığı için borç senedi veya kesinti onayı imzalamaya zorlanamaz. Baskı altında alınan imza, irade sakatlığı nedeniyle tartışılabilir. İmza atmayan işçinin bu nedenle işten çıkarılması da fesih sebebinin geçerliliği yönünden ayrıca incelenir.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Kanunun 63. maddesine göre çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Taraflar bu süreyi günlere farklı dağıtabilir. Ancak günlük çalışma 11 saati geçemez. Bu durumda iki aylık dönemde haftalık ortalama 45 saati aşmamalıdır. Bu yönteme denkleştirme denir.
Marketlerde sabah açılış ve akşam kapanış vardiyası yaygındır. Kapanışa kalan çalışanın ertesi sabah açılışa yazılması bu noktada sorun doğurur. İş Kanununa İlişkin Çalışma Süreleri Yönetmeliği, ara dinlenmelerinin 24 saat içinde kesintisiz 12 saat dinlenme gözetilerek düzenlenmesini ister. Gece 23.00'te çıkan bir kasiyerin sabah 07.00'de işbaşı yapması bu ölçüye uymaz.
Çalışma hayatında gece, saat 20.00'den sonra başlar ve en geç 06.00'da biter. Kanunun 69. maddesine göre gece çalışması 7,5 saati geçemez. Postası değişen işçi, yeni postaya geçmeden önce en az 11 saat kesintisiz dinlendirilir. Saat 22.00'de kapanan bir mağazada kapanış vardiyasının son iki saati gece çalışmasına girer.
Mola Süresi Ne Kadar Olmalıdır?
Ara dinlenmesi, yani mola, 68. maddede günlük çalışma süresine göre belirlenir. Kanundaki süreler en az sürelerdir ve kural olarak aralıksız verilir.
Günlük çalışma süresi
En az ara dinlenmesi
4 saat veya daha kısa
15 dakika
4 saatten fazla, 7,5 saate kadar
30 dakika
7,5 saatten fazla
1 saat
Mola çalışma süresinden sayılmaz. Ancak mola sırasında kasaya çağrılan çalışan fiilen dinlenmiş olmaz. Molanın 45 dakikaya indirilmesi de 7,5 saati aşan vardiyada kanuna aykırıdır.
Hafta Tatili Pazar Günü Olmak Zorunda mı?
Hayır, hafta tatilinin pazar günü verilmesi şart değildir. Kanunun 46. maddesi, yedi günlük zaman dilimi içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme ister. Bu yüzden marketlerde hafta tatili dönüşümlü olarak hafta içine verilebilir.
Önemli olan, yedi gün içinde bu dinlenmenin mutlaka kullandırılmasıdır. Kanunun 45. maddesine göre sözleşmeye bu hakkı ortadan kaldıran hüküm konulamaz. Bu nedenle hafta tatili, market çalışanlarının hakları içinde sözleşmeyle kaldırılamayan bir haktır. Çalışılmayan hafta tatili günü için ücret, iş karşılığı olmadan tam ödenir. İzin günü kaldırılıp çalışan kişi o hafta 45 saati çoğu zaman aşar. Aşan saatler fazla çalışma ücretine konu olur. Kanun hafta tatilinde çalışma için ayrı bir oran yazmaz. Tutarı görmek için hafta tatili hesaplama aracı kullanılabilir.
Bayram ve Genel Tatilde Çalışana Ne Ödenir?
Ulusal bayram ve genel tatil günlerinde çalışılıp çalışılmayacağı sözleşmeyle kararlaştırılır. Sözleşmede hüküm yoksa çalışma için işçinin onayı gerekir (madde 44). Bu günler 2429 sayılı Kanunda sayılır. 1 Mayıs, 29 Ekim, Ramazan ve Kurban Bayramı bunlara örnektir.
Ödeme kuralı 47. maddededir. Tatilde çalışmayan işçi o günün ücretini yine alır. Tatilde çalışan işçiye ise ayrıca çalıştığı her gün için bir günlük ücret ödenir. Aylık ücretli çalışanlar için de 49. madde aynı ek ödemeyi öngörür.
Örneğin asgari ücretle çalışan bir kasiyer 1 Mayıs'ta çalışırsa, aylık ücretine ek olarak 1.101 TL brüt alır. Kurban Bayramının dört gününde çalışan aynı kasiyerin ek alacağı 4.404 TL brüttür. Hesap için UBGT hesaplama aracı da kullanılabilir.
Fazla Mesai Ücreti Nasıl Hesaplanır?
Haftalık 45 saati aşan her saat fazla çalışmadır. Kanunun 41. maddesine göre bu saatler, saat ücretinin yüzde elli fazlasıyla ödenir. Yılda en çok 270 saat fazla çalışma yaptırılabilir.
Saatlik ücret, aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur. 2026 brüt asgari ücretinde bu tutar 146,80 TL'dir. Yüzde elli zamlı saat ücreti ise 220,20 TL'dir. Haftada 51 saat çalışan kasiyerin 6 saati fazla çalışmadır. Bu kasiyerin haftalık fazla mesai alacağı 1.321,20 TL brüt olur.
Fazla çalışma için işçinin yazılı onayı gerekir. Bu kural, Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışma Yönetmeliği madde 9'dadır. İşçi isterse zamlı ücret yerine serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışılan her saat için bu süre 1 saat 30 dakikadır. Ayrıntılı hesap fazla mesai ücreti yazısında yer alır.
Sayım ve Kapanış Sonrası Çalışma da Sayılır mı?
Evet, sayılır. Yönetmeliğe göre çalışma süresi, işçinin işte geçirdiği süredir. Mağaza kapandıktan sonra yapılan kasa kapatma bu süreye girer. Gece yapılan envanter sayımı da aynı şekilde değerlendirilir. Açılıştan önce raf dizmek veya ürün indirmek için erken gelinen süre de buna dahildir.
Kanunun 66. maddesi de bazı süreleri çalışma süresinden sayar. Örneğin işverenin başka bir mağazaya gönderdiği işçinin yolda geçen süresi buna girer. Destek için başka şubeye giden market çalışanının yol süresi de bu nedenle mesaiye eklenir.
Fazla Mesai Nasıl İspat Edilir?
Fazla çalışmayı kural olarak işçi ispatlar. Ancak işverenin de bir yükümlülüğü vardır. Yönetmeliğin 10. maddesine göre işveren, fazla çalışma saatlerini gösteren bir belge düzenler. Bu belgenin imzalı bir nüshası işçinin özlük dosyasında saklanır.
Marketlerde ispat için kullanılabilecek kayıtlar çoktur:
Personel giriş-çıkış sistemi ve kart okuyucu kayıtları
Kasa açma ve kapatma saatlerini gösteren sistem çıktıları
Haftalık vardiya çizelgeleri ve mağaza mesaj grubu yazışmaları
Mağaza kamera kayıtları ve aynı vardiyada çalışan tanıklar
İmzalanan ücret bordrosunda fazla mesai hiç görünmüyorsa, bu durum dava sırasında tartışma yaratabilir. Bordroya itiraz kaydı düşmek veya ödenmeyen saatleri yazılı olarak bildirmek ileride ispatı kolaylaştırır.
Kasa Açığı Maaştan Kesilebilir mi?
Kasa açığı işçinin rızası olmadan maaştan kesilemez. Bu konuda iki ayrı kural birlikte uygulanır. İlki İş Kanununun 38. maddesindeki ücret kesme cezası, ikincisi Türk Borçlar Kanunundaki takas yasağıdır.
Ücret Kesme Cezasının Sınırları Nelerdir?
38. madde işverene sınırlı bir ceza yetkisi verir. İşveren, yalnız toplu sözleşmede veya iş sözleşmesinde gösterilen sebeplerle ücret kesme cezası verebilir. Kesinti, işçiye sebebiyle birlikte derhal bildirilir. Bir aydaki kesinti iki günlük ücreti geçemez.
Bu paranın nereye gideceği de kanunda yazılıdır. Kesilen tutar işverende kalmaz. Bir ay içinde Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığının banka hesabına yatırılır. Dolayısıyla ücret kesme cezası, kasa açığını işverene ödetmenin bir yolu değildir.
"İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Ancak, işçinin kasten sebebiyet verdiği yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir."
Bu hükme göre işveren açığı tek taraflı olarak maaştan düşemez. Kasıtlı zarar mahkeme kararıyla sabit olsa bile kesinti ücretin dörtte birini aşamaz. Bu sınır İş Kanununun 35. maddesinden gelir. Ayrıca işçinin sorumluluğu kusura bağlıdır (TBK madde 400). Kasanın birden çok kişi tarafından kullanıldığı vardiyada kusurun kime ait olduğu ayrıca ispatlanmalıdır.
Kasa Açığı Nedeniyle İşten Çıkarılabilir mi?
Her kasa açığı haklı fesih sebebi değildir. Kanunun 25. maddesi, işverenin güvenini kötüye kullanmayı ve hırsızlığı haklı fesih sebebi sayar. Basit bir sayım hatası veya para üstü yanlışlığı bu kapsama girmez. Bu tür hatalar ancak şartları varsa geçerli sebeple feshe konu olabilir.
Part-Time Kasiyerin Hakları Farklı mı?
Part-time çalışan için de market çalışanlarının hakları aynı kanundan doğar. Kısmi süreli çalışan kasiyer, tam süreli çalışanla aynı korumadan yararlanır. Kanunun 13. maddesi ayrım yapılmasını yasaklar. Ücret ve paraya ilişkin bölünebilir haklar, çalışılan süreyle orantılı ödenir. Haftada 22,5 saat çalışan asgari ücretli bir kasiyer, tam süreli emsalin ücretinin yarısını alır.
Çalışma Süreleri Yönetmeliğine göre tam süreli çalışmanın üçte ikisine kadar olan çalışma kısmi süreli sayılır. Haftalık 45 saatlik işyerinde bu sınır 30 saattir. Part-time sözleşmesi olup sürekli 40 saat çalıştırılan kişinin sözleşmesi fiilen tam süreli işe dönüşmüş olabilir.
Kısmi süreli çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz. Fazla Çalışma Yönetmeliğinin 8. maddesine göre bu çalışanlara fazla sürelerle çalışma da yaptırılamaz. Bu kural, öğrenci olarak part-time çalışan kasiyerler bakımından önemlidir. Sözleşmede yazılandan fazla çalıştırılan part-time çalışan, aradaki ücret farkını isteyebilir.
Reyon ve Depoda İş Güvenliği İşverenin Sorumluluğundadır
İş güvenliğinden işveren sorumludur. Sağlıklı bir çalışma ortamı da market çalışanlarının hakları arasında yer alır. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu madde 4, işverene her türlü önlemi alma yükümlülüğü yükler. İşveren bu önlemlerin maliyetini çalışana yansıtamaz. Madde 10'a göre işveren risk değerlendirmesi de yaptırmak zorundadır.
Markette riskler bellidir. Ağır koli taşımak, transpalet kullanmak ve yüksek raflara merdivenle çıkmak bunların başında gelir. Soğuk hava deposunda çalışmak ve ıslak zeminde kaymak da sık karşılaşılan risklerdir. Mevzuatta bütün çalışanlara genel bir oturma hakkı veren açık bir kural yoktur. Ancak sürekli ayakta çalışma, risk değerlendirmesinde ele alınması gereken bir sağlık riskidir.
Ciddi ve yakın tehlike gören çalışan, 13. madde uyarınca işverenden önlem alınmasını isteyebilir. Talep karşılanmazsa önlem alınıncaya kadar çalışmaktan kaçınabilir ve bu sürede ücreti kesilmez. İş kazası olursa işveren kazayı üç iş günü içinde SGK'ya bildirir (madde 14). Kazadan doğan haklar için iş kazası tazminatı davası yazısına bakılabilir.
Geciken veya Eksik Ödenen Maaşta İşçinin Hakları
Ücreti ödeme gününden itibaren 20 gün içinde ödenmeyen işçi çalışmaktan kaçınabilir. Bu hak 34. maddededir ve işçi bu nedenle işten çıkarılamaz. Geciken ücrete mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.
Ücret kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmıyorsa işçi sözleşmeyi derhal feshedebilir. Bu imkân 24. maddenin ikinci bendinin (e) alt bendindedir. Ödenmeyen fazla mesai ve tatil ücretleri de bu kapsamda değerlendirilebilir. Bu yolla ayrılan ve en az bir yıl çalışmış işçi kıdem tazminatı da ister. Fesih şartları haklı nedenle fesih yazısında ayrıntılı anlatılmıştır.
İşten Ayrılırken Hangi Alacaklar İstenebilir?
Market çalışanlarının hakları işten ayrılırken de devam eder. Şartları varsa kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve kullanılmayan yıllık izin ücreti istenir. Ödenmemiş fazla mesai, hafta tatili ve bayram ücretleri de bu alacaklara eklenir. Kıdem tutarı için kıdem tazminatı hesaplama aracı kullanılabilir.
Yıllık izin süresi kıdeme göre artar. Kanunun 53. maddesine göre bir yıldan beş yıla kadar çalışana en az 14 gün izin verilir. Beş yıldan fazla, on beş yıldan az çalışanın izni en az 20 gündür. On beş yıl ve üzeri kıdemde bu süre 26 güne çıkar. Kullanılmayan izin günleri, sözleşme hangi nedenle biterse bitsin son ücret üzerinden ödenir (madde 59). Bu alacak, istifa eden çalışan için de market çalışanlarının hakları kapsamında kalır.
Bu alacakların zamanaşımı süresi beş yıldır. Ücret alacakları için dayanak TBK madde 147'dir. Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücreti için ise İş Kanunu ek madde 3 uygulanır. Beş yılı geçen dönemin alacağı, işveren itiraz ederse istenemez.
Dava açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu madde 3, bunu dava şartı sayar. Arabuluculukta anlaşma olmazsa iş mahkemesinde dava açılır. Market çalışanlarının hakları bakımından fazla mesai ve tatil ücretleri çoğunlukla kayıt ve tanıkla ispatlanır. Bu kayıtların erken toplanması dosyayı güçlendirir.
Market Çalışanlarının Hakları Konusunda Avukat Desteği
Market çalışanlarının hakları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Market çalışanlarının hakları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Deneme süresinde çalışan market personelinin hakları daha mı azdır?
Deneme süresinde de ücret, sigorta, çalışma süresi ve fazla mesai kuralları aynen uygulanır. İş Kanununun 15. maddesine göre deneme süresi en çok iki aydır, toplu iş sözleşmesiyle dört aya kadar uzatılabilir. Bu süre içinde taraflar sözleşmeyi bildirim süresi ve tazminat olmadan sona erdirebilir.
Market müdürü çalışana zorla yıllık izin kullandırabilir mi?
Yıllık izin, işyerindeki izin planına göre işveren tarafından düzenlenir. Ancak bir yıllık çalışmayı tamamlamış işçinin izni kısaltılamaz ve izin hakkından vazgeçilemez. Çalışılan bir gün yıllık izin günü gibi gösterilirse işçi o günün ücretini ayrıca isteyebilir.
18 yaşından küçük biri markette çalışabilir mi?
On beş yaşını doldurmuş genç işçiler, sağlık ve eğitimlerine zarar vermeyen işlerde çalışabilir. Bu işçilere fazla çalışma yaptırılamaz. Çalışma süreleri ve yapabilecekleri işler, Çocuk ve Genç İşçilerin Çalıştırılma Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelikte ayrıca sınırlandırılmıştır.
Fazla mesai alacağı için ne zamana kadar başvurulabilir?
Fazla mesai ücreti için zamanaşımı süresi beş yıldır. Süre her ayın ücretinin ödenmesi gereken tarihten başlar. Dava açmadan önce zorunlu arabuluculuk aşamasından geçilmesi gerekir.
İş Hukuku
İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Rekabet Yasağı
İşçinin iş bittikten sonra eski işverenine rakip olmama taahhüdü TBK m.444-447'de düzenlenir. Geçerlilik şartları, iki yıl sınırı, cezai şartın indirilmesi, yasağın sona erdiği hâller ve davaların görüldüğü mahkeme.