İstasyonda pompacı veya market görevlisi olarak çalışanların vardiya, gece çalışması, fazla mesai, kasa açığı ve iş güvenliği hakları; işverenin bayi mi dağıtım şirketi mi olduğu.
Akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları, 4857 sayılı İş Kanunu ile 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'na göre belirlenir. Pompacı, market görevlisi veya vardiya sorumlusu fark etmez; haftalık çalışma 45 saati, gece çalışması 7,5 saati geçemez. Aşan süre için yüzde 50 zamlı ücret ödenir. Kasa açığı da işçinin rızası olmadan maaştan kesilemez.
Tabelada BP, Shell, Petrol Ofisi veya TotalEnergies yazması işvereni tek başına belirlemez. İşçinin işvereni çoğu durumda istasyonu işleten bayidir. Alacak talebi ve arabuluculuk başvurusu da kural olarak bu kişiye ya da şirkete yöneltilir.
İstasyonda Çalışan İşçinin İşvereni Kimdir?
5015 sayılı Petrol Piyasası Kanunu bayiliği, dağıtım şirketinin bir sözleşmeyle bir kişiye akaryakıtı kullanıcıya satma yetkisi vermesi olarak tanımlar. Dağıtım şirketi markayı, ürünü ve satış standartlarını sağlar. İstasyonu işleten bayi ise işçiyi işe alır, sigortalı olarak bildirir ve ücreti öder.
İş Kanunu'nun 2. maddesine göre işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişi işverendir. Bu yüzden akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları bakımından ilk muhatap, ücreti ödeyen ve SGK kaydını yapan bayidir. Bunu öğrenmenin en kolay yolu e-Devlet'teki SGK hizmet dökümüne bakmaktır. Dökümde görünen işyeri unvanı, işvereni gösterir.
Bazı istasyonları dağıtım şirketinin kendisi veya kurduğu bir işletme şirketi çalıştırır. Bu durumda işveren o şirkettir. Dağıtım şirketinin bayinin işçilik borçlarından birlikte sorumlu olup olmadığı ise ayrı bir sorudur. Bunun cevabı asıl işveren ile alt işveren ilişkisinin kurulup kurulmadığına, işçinin kimden talimat aldığına ve bayilik sözleşmesinin içeriğine bağlıdır.
Marka Değişince veya İstasyon Devredilince Kıdem Ne Olur?
İstasyon başka bir işletmeciye devredilirse İş Kanunu'nun 6. maddesi uygulanır. İş sözleşmeleri bütün hak ve borçlarıyla yeni işletmeciye geçer. Yeni işveren kıdemi, işçinin eski işverende işe başladığı tarihe göre hesaplar. Devirden önce doğan borçlardan iki işveren birlikte sorumludur; eski işverenin sorumluluğu iki yılla sınırlıdır.
Bayi aynı kalıp yalnız tabela değişirse işveren değişmez. Bir markadan diğerine geçen istasyonda iş sözleşmesi olduğu gibi sürer. Devir tek başına ne işveren için ne de işçi için fesih sebebi sayılır.
Sık Sorulan Sorular
Akaryakıt istasyonunda 12 saat çalışmak yasal mı?
Bir saat mola verilirse 12 saatlik vardiya 11 saatlik çalışma sayılır ve günlük üst sınırın içinde kalır. Ancak haftalık toplam 45 saati aşarsa aşan her saat için yüzde 50 zamlı ücret ödenir. Vardiyanın gece dönemine düşen kısmı ise 7,5 saati geçemez.
Pompacının işvereni dağıtım şirketi mi yoksa istasyon sahibi mi?
Kural olarak işveren, işçiyi SGK'ya bildiren ve ücretini ödeyen istasyon işletmecisidir. Dağıtım şirketi bayiye marka ve ürün sağlar, ama bu ilişki 5015 sayılı Kanun'a dayanan bir bayilik ilişkisidir. İstasyonu doğrudan dağıtım şirketi işletiyorsa işveren o şirket olur.
Marmara Üniversitesi Hukuk Fakültesinden 2015 yılında mezunu olmuştur. Türk ve Alman vatandaşıdır. Cumhuriyet Üniversitesi Yüksek Lisans eğitimi almıştır. Ayrıca Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesinde Marka-Patent-Fikri Sınai Haklar eğitimi sertifikasına sahiptir. 2016 yılından itibaren Ankara Barosu mensubu olup 2022…
Google aramalarında ve yapay zeka özetlerinde yazılarımızı öncelikli görmek için sitemizi tercih ettiğiniz kaynaklara ekleyebilirsiniz.
Pompacı ile Market Görevlisi Aynı Haklara Sahip midir?
Evet. Akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları görev unvanına göre değişmez; pompacı da market görevlisi de aynı kanuna tabi işçidir. Pompa başında yakıt veren, market kasasında satış yapan, oto yıkama veya yağ değişimi yapan herkes için aynı süre ve ücret kuralları geçerlidir. Farklılık ancak iş sözleşmesinde yazılı görev tanımından doğar.
İşveren bu görev tanımını tek taraflı ve kalıcı olarak değiştirmek isterse 22. maddedeki usule uymalıdır. Değişiklik işçiye yazılı bildirilir. İşçi altı işgünü içinde yazılı olarak kabul etmezse değişiklik onu bağlamaz. Market görevlisi olarak alınan bir işçinin sürekli gece pompasına verilmesi bu kapsamda değerlendirilebilir. Konunun ayrıntısı çalışma koşullarında esaslı değişiklik yazısında anlatılmıştır.
Yarı zamanlı çalışan işçi de bu haklardan yararlanır. 13. maddeye göre kısmi süreli işçi, salt yarı zamanlı olduğu için farklı işleme tabi tutulamaz. Ücret gibi bölünebilir haklar ise çalıştığı süreye orantılı ödenir.
On İki Saatlik Vardiya Haftalık Sınırı Aşar mı?
İstasyonlarda sık görülen düzen, 12 saatlik iki vardiyadır. İş Kanunu'nun 63. maddesine göre çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Taraflar anlaşırsa bu süre günlere farklı dağıtılabilir, ama günlük çalışma 11 saati aşamaz.
68. madde, 7,5 saatten uzun işlerde en az bir saat ara dinlenmesi verilmesini ister. Ara dinlenmesi çalışma süresinden sayılmaz. Bu yüzden bir saat molalı 12 saatlik vardiya, 11 saatlik çalışma demektir. Bu da kanunun izin verdiği günlük üst sınırın kendisidir.
Haftalık hesap belirleyicidir. Haftada altı gün 11 saat çalışan işçi 66 saat çalışmış olur. Bunun 21 saati fazla çalışmadır. Haftada dört gün çalışan işçi ise 44 saatte kalır ve fazla çalışma doğmaz.
Molanın gerçekten kullandırılması da gerekir. Kanun dinlenmenin aralıksız verilmesini ister. Mola sırasında müşteri geldikçe pompaya çağrılan işçi fiilen dinlenmiş olmaz. Bu sürenin çalışma süresine eklenip eklenmeyeceği somut delillere göre tartışılabilir.
Fazla Mesai Ücreti Asgari Ücretle Nasıl Hesaplanır?
41. maddeye göre haftalık 45 saati aşan her saat için normal saat ücretinin yüzde 50 fazlası ödenir. İşçi isterse para yerine her fazla saat için bir buçuk saat serbest zaman kullanabilir. Fazla çalışma için işçinin onayı gerekir ve toplamı yılda 270 saati geçemez.
Aylık ücret, 30 gün ve günde 7,5 saat esasıyla 225 saate bölünerek saat ücretine çevrilir. 2026 brüt asgari ücretiyle çalışan bir pompacı için hesap şöyledir:
Kalem
Hesap
Brüt tutar
Aylık asgari ücret
2026 tespiti
33.030,00 TL
Saat ücreti
33.030 ÷ 225
146,80 TL
Bir saat fazla mesai
146,80 × 1,5
220,20 TL
Haftalık 21 saat
220,20 × 21
4.624,20 TL
270 saatlik yıllık sınırın aşılması işverenin idari sorumluluğunu doğurur. Fiilen yapılmış çalışmanın ücretini ise ortadan kaldırmaz. Kendi rakamlarınızı fazla mesai hesaplama aracı ile deneyebilirsiniz. Ücretin bileşenleri fazla mesai ücretinin nasıl hesaplandığı yazısında ayrıca ele alınmıştır.
Gece Vardiyasında 7,5 Saat Sınırı Nasıl Uygulanır?
69. maddeye göre çalışma hayatında gece, en geç 20.00'de başlayıp en erken 06.00'ya kadar süren dönemdir. İşçilerin gece çalışmaları 7,5 saati geçemez. Akşam 20.00'de başlayıp sabah 08.00'de biten bir vardiyada, molası düşülse bile gece dönemine düşen çalışma bu sınırı aşar.
Kanun bu sınıra dört istisna tanır. Turizm, özel güvenlik ve sağlık hizmetlerinde işçinin yazılı onayıyla 7,5 saat aşılabilir. Aynı imkân, 6491 sayılı Türk Petrol Kanunu kapsamındaki petrol araştırma, arama ve sondaj işlerinde de vardır. Akaryakıt satışı bu istisnaların hiçbirine girmez. Hükümdeki "petrol" kelimesi istasyon işlerini kapsamaz.
41. madde, gece çalışmasında fazla çalışma yapılamayacağını da söyler. Gece sınırına uymamak ve postaları değiştirmemek 104. madde uyarınca idari para cezası gerektirir. Bu yüzden gece sınırı, akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları arasında vardiya düzenini doğrudan belirleyen kuraldır.
Gece ve Gündüz Postaları Nasıl Değiştirilir?
Gece ve gündüz işleyen işlerde bir hafta gece çalışan işçi, sonraki ikinci hafta gündüz çalıştırılır. İki haftalık nöbetleşme de uygulanabilir. Postası değişen işçi, en az 11 saat kesintisiz dinlendirilmeden yeni postada çalıştırılamaz.
Kanun, her gece çalışması için ek ücret ödenmesini genel bir kural olarak öngörmez. Gece zammı ancak iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi veya işyeri uygulamasıyla doğar. Bordroda böyle bir kalem varsa ödenmesi zorunlu hâle gelir.
Hafta Tatili ve Bayram Günlerinde Çalışma Nasıl Ücretlendirilir?
46. maddeye göre işçiye yedi günlük süre içinde kesintisiz en az 24 saat dinlenme verilir. Sürekli açık bir istasyonda bu günün pazar olması gerekmez; tatiller dönüşümlü verilebilir. Çalışılmayan hafta tatili günü için o günün ücreti tam ödenir. Hafta tatili verilmeden yedi gün çalıştırılan işçide haftalık süre çoğu zaman 45 saati aşar. Aşan kısım fazla çalışma olarak zamlı ödenir.
Ulusal bayram ve genel tatillerde çalışılıp çalışılmayacağı 44. maddeye göre sözleşmeyle belirlenir. Sözleşmede hüküm yoksa işçinin onayı gerekir. Bu günlerde çalışan işçiye 47. maddeye göre çalışılan her gün için ayrıca bir günlük ücret ödenir.
2026 brüt asgari ücretinin günlük karşılığı 1.101 TL'dir. Örneğin 29 Ekim'de çalışan asgari ücretli pompacı, aylık ücretine ek olarak bu gün için 1.101 TL brüt alır. Dini bayramlarda ve 1 Mayıs'ta da aynı kural geçerlidir.
Kasa Açığı ve Kaçan Araç Bedeli Maaştan Kesilebilir mi?
Vardiya sonunda kasa eksik çıkabilir veya bir sürücü yakıt alıp ödemeden kaçabilir. İşverenin bu zararı kendiliğinden maaştan düşmesi mümkün değildir. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu 407. maddesinin üçüncü fıkrası şöyledir:
"İşveren, işçiden olan alacağı ile ücret borcunu işçinin rızası olmadıkça takas edemez. Ancak, işçinin kasten sebebiyet verdiği yargı kararıyla sabit bir zarardan doğan alacaklar, ücretin haczedilebilir kısmı kadar takas edilebilir. Ücretin işveren lehine kullanılacağına ilişkin anlaşmalar geçersizdir."
Hükme göre işçi açık tutarı kabul etmedikçe kesinti yapılamaz. Rıza yoksa kesinti için iki şart birlikte aranır: zararın kasten verilmesi ve bunun yargı kararıyla sabit olması. İşe girişte imzalatılan genel bir onay yazısının bu rızayı karşılayıp karşılamadığı somut olaya göre değerlendirilir.
İşçinin Kusuru Nasıl Değerlendirilir?
Borçlar Kanunu'nun 400. maddesine göre işçi, işverene kusuruyla verdiği zarardan sorumludur. Kusur belirlenirken işin tehlikeli olup olmadığı, eğitim isteyip istemediği ve işçinin bilinen nitelikleri dikkate alınır. Kaçan araçta istasyonda kamera, plaka okuma veya ön ödeme düzeni olup olmadığı bu değerlendirmeyi etkileyebilir.
Kasa açığını ücret kesme cezasıyla karıştırmamak gerekir. İş Kanunu'nun 38. maddesine göre bu ceza yalnız sözleşmede yazılı sebeplerle verilir ve ayda iki gündeliği geçemez. Kesilen para da işverende kalmaz; bir ay içinde Bakanlık hesabına yatırılır.
Akaryakıt İstasyonu Neden Çok Tehlikeli Sınıftadır?
İşyeri Tehlike Sınıfları Tebliği Ek-1 listesi, motorlu kara taşıtı yakıtının perakende satışını (47.30.01) çok tehlikeli sınıfta sayar. Tebliğe göre sınıf, işyerinde yapılan asıl işe göre belirlenir. İstasyon marketi tek başına az tehlikeli olsa da asıl iş yakıt satışıdır.
Bu sınıflandırma akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları açısından somut sonuç doğurur. 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu 15. maddesine göre işçi, işe uygun olduğunu gösteren sağlık raporu olmadan işe başlatılamaz. İş Sağlığı ve Güvenliği Hizmetleri Yönetmeliği'ne göre çok tehlikeli işlerde periyodik muayene en geç yılda bir tekrarlanır.
İşveren ayrıca risk değerlendirmesi yapar ve işçiye iş sağlığı ve güvenliği eğitimi verir. Yakıt sızıntısı veya arızalı pompa gibi ciddi ve yakın bir tehlikede işçi, 13. maddeye göre tedbir alınmasını isteyebilir. Talebi yerinde bulunursa tedbir alınana kadar ücretini kaybetmeden çalışmaktan kaçınabilir. Tedbir alınmazsa iş sözleşmesini feshedebilir.
Gece vardiyasında soyguna uğrayıp yaralanan işçinin durumu da açıktır. 5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi, sigortalının işyerinde bulunduğu sırada uğradığı olayı iş kazası sayar. Böyle bir olayda başvurulacak yollar iş kazası tazminatı davası yazısında anlatılmıştır.
Ücret ve Sigorta Kaydında Nelere Dikkat Edilmeli?
Ücret konusunda akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları asgari ücretle başlar. 2026 yılı için brüt asgari ücret 33.030 TL, net asgari ücret 28.075,50 TL'dir. Tam süreli çalışan hiçbir istasyon işçisine bunun altında ücret ödenemez.
Her ödeme döneminde işçiye bir hesap pusulası verilmesi gerekir. Ücretin bir kısmının bankadan, kalanının nakit ödenmesi sık sorulan bir durumdur. Bu konudaki riskler işverenin işçiye elden ödeme yapması yazısında ele alınmıştır.
SGK'ya bildirilen ücret, ödenen gerçek ücretten düşük olabilir. Bu fark ileride emeklilik, işsizlik ödeneği ve kıdem hesabını doğrudan etkiler. Bu durumda izlenecek yol SGK primlerinin düşük gösterilmesi yazısında yer alır.
Fazla Mesai İstasyonda Nasıl İspatlanır?
Fazla mesai alacağı, akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları içinde parasal karşılığı en yüksek kalemlerden biri olabilir. Fazla çalıştığını ileri süren işçi bunu ispat etmelidir. İstasyonlarda bu ispat için kullanılabilecek kayıtlar çoğu zaman vardır. Pompa otomasyon sistemindeki vardiya kapanış raporları, kasa teslim tutanakları ve personel giriş çıkış kayıtları delil olarak istenebilir.
İşçinin kendi elindeki kayıtlar da önemlidir. Vardiya listelerinin paylaşıldığı mesaj grupları, çalışma saatlerini gösteren notlar ve mesai arkadaşlarının tanıklığı kullanılabilir. İstasyona düzenli gelen müşteriler de tanık olabilir.
Bordro imzalanırken dikkat etmek gerekir. Bordroda fazla mesai görünüyor ama eksik yazılmışsa, imzanın yanına "fazla mesai alacaklarım saklıdır" gibi bir kayıt düşmek yararlı olabilir. Hiç fazla mesai yazmayan bir bordronun imzalanmasının sonuçları ise somut olaya göre değişir.
İşten Ayrılırken Hangi Tazminatlar Gündeme Gelir?
İşten ayrılırken akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları, diğer işçilerin tabi olduğu kurallara bağlıdır. Fazla mesai, hafta tatili veya bayram ücreti ödenmiyorsa işçi sözleşmeyi haklı sebeple feshedebilir. Dayanak, 4857 sayılı İş Kanunu 24. maddesinin II-e bendidir. Ücretin kanuna veya sözleşmeye uygun hesaplanmaması da bu bende girer. En az bir yıl çalışan işçi bu durumda kıdem tazminatı alır.
İşveren işçiyi çıkarırsa bildirim süresine uymak zorundadır. Uymazsa ihbar tazminatı doğar. Tutarları kıdem tazminatı hesaplama aracı ile görebilirsiniz. Kıdem, ihbar ve izin ücretinin genel kuralları işçi hakları yazısında toplanmıştır.
İşe iade için 18. madde en az 30 işçi ve altı aylık kıdem arar. Bayinin aynı iş kolunda birden fazla istasyonu varsa işçi sayısı bunların toplamına göre bulunur. Tek istasyonlu bir bayide bu eşik çoğu zaman tutmaz. Şartlar varsa süreç işe iade davası yazısındaki gibi işler.
Arabuluculuk ve Zamanaşımı Süreleri
7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu 3. maddesine göre işçilik alacağı davası açmadan önce arabulucuya başvurmak zorunludur. Fazla mesai, hafta tatili ve genel tatil gibi ücret alacaklarında zamanaşımı beş yıldır. Kıdem, ihbar ve yıllık izin ücretinde de süre beş yıldır.
Akaryakıt İstasyonu Çalışanlarının Hakları Konusunda Avukat Desteği
Akaryakıt istasyonu çalışanlarının hakları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
İstasyondaki çalışma koşullarınız hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya ücretsiz soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
İşveren bu bedeli işçinin onayı olmadan maaştan kesemez. Türk Borçlar Kanunu'nun 407. maddesi, rıza yoksa yalnız kasten verilen ve yargı kararıyla sabit olan zararın takasına izin verir. İşçinin sorumluluğu ayrıca 400. maddeye göre kusuruna bağlıdır.
Akaryakıt istasyonunda gece vardiyası kaç saat olabilir?
Saat 20.00 ile 06.00 arasındaki gece döneminde işçi en fazla 7,5 saat çalıştırılabilir. İş Kanunu'nun 69. maddesindeki istisnalar turizm, özel güvenlik, sağlık ve petrol arama işleriyle sınırlıdır. Akaryakıt satışı bu istisnalar arasında yer almaz.
İstasyon el değiştirirse kıdem tazminatım yanar mı?
Hayır, devirde iş sözleşmesi bütün haklarıyla yeni işletmeciye geçer. Yeni işveren kıdemi işe ilk başladığınız tarihten hesaplar. Devirden önceki borçlardan eski işveren de iki yıl süreyle birlikte sorumludur.
Bayramda istasyonda çalışan işçiye ne kadar ödenir?
Ulusal bayram veya genel tatilde çalışan işçiye, aylık ücretine ek olarak o gün için bir günlük ücret daha ödenir. 2026 brüt asgari ücretle bu ek tutar 1.101 TL'dir. Sözleşmede hüküm yoksa bu günlerde çalışmak için işçinin onayı gerekir.
İstasyon çalışanı işe girerken sağlık raporu vermek zorunda mı?
Evet, akaryakıt satışı çok tehlikeli sınıfta yer aldığı için rapor zorunludur. 6331 sayılı Kanun'a göre bu sınıftaki işlerde işe uygunluk raporu olmadan çalışmaya başlanamaz. Muayene en geç yılda bir tekrarlanır.
İş Hukuku
İş Sözleşmesinden Kaynaklanan Rekabet Yasağı
İşçinin iş bittikten sonra eski işverenine rakip olmama taahhüdü TBK m.444-447'de düzenlenir. Geçerlilik şartları, iki yıl sınırı, cezai şartın indirilmesi, yasağın sona erdiği hâller ve davaların görüldüğü mahkeme.