Mobbing disiplin cezası, doğrudan "mobbing" adlı bir bent üzerinden verilmez. Türk mevzuatında psikolojik taciz başlıklı bir disiplin fiili yoktur. İddia, kanunlarda sayılan somut fiillere oturtularak ileri sürülür. Bu nedenle şikâyetin nasıl kurulduğu sonucu doğrudan etkiler.
Kısa cevap: Mobbing disiplin cezası, kanunda ayrı bir mobbing bendi olmadığı için somut fiillere dayandırılarak istenir. Öğretim elemanı için dayanak 2547 sayılı Kanun m.53/b, üniversite memuru için 657 sayılı Kanun m.125'tir. Şikâyet, çalışılan kurumdaki disiplin amirine yapılır; şikâyet edilen rektörse YÖK Başkanlığına, ayrıca Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezine veya TBMM Dilekçe Komisyonuna başvurulabilir.
Mobbing Nedir ve Nasıl Tanımlanır
Mobbing, çalışanın iş yerinde kasıtlı ve sistematik olarak belirli bir süre aşağılanması, dışlanması veya yıldırılmasıdır. Tanım idari düzenlemede yer alır. 2025/3 sayılı Cumhurbaşkanlığı Genelgesi psikolojik tacizi tarif eder.
Genelgeye göre psikolojik taciz şu biçimlerde ortaya çıkar.
Çalışanın kasıtlı ve sistematik olarak aşağılanması.
Küçümsenmesi ve dışlanması.
Kişiliğinin ve saygınlığının zedelenmesi.
Kötü muameleye tabi tutulması ve yıldırılması.
Tanımın üç unsuru vardır.
Davranış kasıtlıdır.
Davranış sistematiktir, tek seferlik değildir.
Davranış belirli bir süreye yayılır.
Bu üç unsur ispat planının da iskeletini kurar. Tek bir olay mobbing sayılmaz. Buna karşılık tek bir olay başlı başına disiplin fiili olabilir.
Genelge 6 Mart 2025 tarihli ve 32833 sayılı Resmî Gazete'de yayımlandı. Aynı konudaki 2011/2 sayılı Genelge yürürlükten kaldırıldı. Bu ayrıntı önemlidir çünkü birçok kaynak hâlâ mülga genelgeye atıf yapar.
Mobbing Hangi Disiplin Fiillerine Karşılık Gelir
Öğretim elemanları bakımından dayanak 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu m.53/b'dir. Mobbing olarak anlatılan davranışlar şu bentlere dağılır.
Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşlarına veya hizmetten yararlananlara hakarette bulunmak ya da bunları tehdit etmek kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir.
Görevin yerine getirilmesinde ayrım yapmak ve görevin gereklerine aykırı davranarak kişilerin yarar veya zararını hedef tutmak aynı cezayı gerektirir.
Basın, yayın veya bilişim sistemleri kullanılarak gerçeğe aykırı açıklama ya da haksız isnatta bulunmak da bu gruptadır.
Rıza olmaksızın özel hayata ilişkin açıklama yapmak yine aynı bende girer.
Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı olarak suç isnadında bulunmak aylıktan veya ücretten kesme cezasını gerektirir.
Fiili saldırıda veya cinsel tacizde bulunmak kamu görevinden çıkarma cezasını gerektirir.
2547 sayılı Kanun m.53/b'nin kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını düzenleyen (4) numaralı fıkrasında bu fiil şöyle tanımlanır:
“Amirine, maiyetindekilere, iş arkadaşları veya hizmetten yararlananlara hakarette bulunmak veya bunları tehdit etmek.”
Üniversitenin memurları için karşılık 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu m.125'tedir.
İş arkadaşlarına, maiyetindeki personele ve iş sahiplerine kötü muamelede bulunmak kınama cezasını gerektirir.
İş arkadaşlarına söz veya hareketle sataşmak da kınama cezasını gerektirir.
Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü ya da aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak kademe ilerlemesinin durdurulması cezasını gerektirir.
Hakarette bulunmak veya tehdit etmek aynı cezayı gerektirir.
Fiili tecavüzde bulunmak memurluktan çıkarma cezasını gerektirir.
657 sayılı Kanun m.125/D-d bendi, amir ile maiyet arasındaki aşağılayıcı davranışı şöyle tanımlar:
“Amirine veya maiyetindekilere karşı küçük düşürücü veya aşağılayıcı fiil ve hareketler yapmak,”
İki liste arasındaki fark dilekçeyi belirler. Mobbing disiplin cezası talebinde hangi kanunun ve hangi bendin işletileceği şikâyetçi tarafından açıkça yazılmalıdır.
İki kanundaki karşılık gelen ceza bentleri şöyle özetlenebilir:
Fiil | 2547 m.53/b (Öğretim Elemanı) | 657 m.125 (Üniversite Memuru) |
|---|---|---|
Hakaret veya tehdit | Kademe ilerlemesinin durdurulması (vakıf üniversitesinde birden fazla ücretten kesme) | Kademe ilerlemesinin durdurulması |
Küçük düşürücü/aşağılayıcı davranış, kötü muamele | Ayrı bent yok; hakaret veya ayrımcılık bendine giriyorsa oradan, girmiyorsa benzerlik kuralıyla değerlendirilir | Kınama veya kademe ilerlemesinin durdurulması |
Fiili saldırı | Kamu görevinden çıkarma | Devlet memurluğundan çıkarma (amir, maiyet veya iş sahibine yönelikse) |
Cinsel taciz | Kamu görevinden çıkarma | Ayrı bent yok; yüz kızartıcı hareket bendiyle veya benzerlik kuralıyla değerlendirilir |
Derece farkı da gözden kaçmamalıdır. Kötü muamele ve sataşma memur rejiminde kınama sebebidir. Öğretim elemanı rejiminde bu ifadelerle kurulmuş ayrı bir bent yoktur. Bu nedenle davranış, hakaret ya da ayrımcılık bentlerinden hangisine girdiği gösterilerek anlatılır.
Kanunda bir de benzerlik kuralı vardır. Sayılan fiillere nitelik ve ağırlık bakımından benzer fiilleri işleyenlere, hangi fiile benzediği belirtilerek aynı türden ceza verilir. Bu kural mobbing anlatısında sıkça işletilir. Ancak benzerliğin gerekçesi işlemde açıkça yazılmalıdır.
Şikâyet Dilekçesi Nasıl Kurulur
Genel ifadeler sonuç doğurmaz. Şikâyet somut olay örgüsüne dayanır.
Dilekçede şu unsurlar aranır.
Her olay için tarih, yer ve tanık bilgisi.
Olayların birbirini izleyen bir örüntü oluşturduğunu gösteren kronoloji.
Yazışma, elektronik posta, kurul kararı ve görevlendirme yazıları gibi belgeler.
Sağlık kuruluşundan alınmış rapor varsa bunun eklenmesi.
Her olayın hangi kanun bendine karşılık geldiğinin ayrı ayrı gösterilmesi.
İş dağılımına ilişkin işlemler ayrıca değerlendirilir. Görev yerinin değiştirilmesi, ders yükünün olağan dışı artırılması ya da tamamen boşaltılması, kurul üyeliklerinden çıkarılma ve laboratuvar erişiminin kesilmesi somut idari işlemlerdir. Bu işlemler ayrıca iptal davasına konu edilebilir.
Üniversitedeki genel çerçeve üniversitede mobbing sayfasında ele alınmıştır.
Şikâyet Hangi Mercilere Yapılır
Şikâyet, çalışılan kurumdaki disiplin amirine yapılır; şikâyet edilen rektörse YÖK Başkanlığına yöneltilir. Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi, TBMM Dilekçe Komisyonu, ALO 170 ve Kamu Denetçiliği Kurumu da başvuru yolları arasındadır. 2025/3 sayılı Genelge başvuru yollarını tek tek sayar. Yollar birbirini dışlamaz.
Çalışılan kurum ya da kuruluş, yani rektörlük veya dekanlık.
Cumhurbaşkanlığı İletişim Merkezi.
Türkiye Büyük Millet Meclisi Dilekçe Komisyonu.
Çalışma ve Sosyal Güvenlik İletişim Merkezi olan ALO 170 hattı.
Doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı.
Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu.
Kamu Denetçiliği Kurumu.
ALO 170 hattında görevli psikologlar bilgilendirme ve destek sağlar. Genelge bu hizmetin süreceğini ayrıca belirtir. Genelge ayrıca gizliliğin ve özel hayatın korunmasını, sürecin ivedilikle yürütülmesini öngörür.
Kamu Denetçiliği Kurumuna başvurunun kendine özgü kuralları vardır. Başvurudan önce idari başvuru yollarının tüketilmesi gerekir. Başvuru ücretsizdir. Dava açma süresi içinde yapılan başvuru bu süreyi durdurur. Kurum incelemesini en geç altı ayda sonuçlandırır.
Disiplin yönünden asıl yol kurum içi şikâyettir. Disiplin amiri fiili öğrendiğinde yazılı olarak soruşturma başlatır. Şikâyetin sonuçsuz bırakılması da ayrı bir uyuşmazlık doğurur.
Şikâyetin kime yöneltileceği de önemlidir. Disiplin amiri zinciri 2547 m.53'ün (a) fıkrasında sayılmıştır.
Öğretim elemanının disiplin amiri kural olarak birim yöneticisidir.
Dekan fakültenin, enstitü ve yüksekokul müdürleri kendi birimlerinin disiplin amiridir.
Rektör üniversitenin disiplin amiridir.
Rektörlerin disiplin amiri Yükseköğretim Kurulu Başkanıdır.
Üst amirin soruşturma açtığı bir olayda alt amir ayrıca soruşturma yaptıramaz. Daha önce açılmış soruşturmalar üst amirin dosyasıyla birleştirilir.
Mobbing Disiplin Cezası İçin İspat Nasıl Kurulur
İspat şikâyetçiye düşmez. Disiplin hukukunda araştırma yükü idarededir. Buna karşılık dosyaya konulan belge sonucu belirler.
Delil türleri şunlardır.
Yazılı emir, görevlendirme ve yazışma örnekleri.
Kurum içi elektronik posta kayıtları.
Kurul ve komisyon tutanakları.
Ders yükü ve görev dağılımı çizelgeleri.
Tanık beyanları.
Sağlık raporları ve tedavi belgeleri.
Kronoloji ayrı bir belge olarak sunulur. Her satırda tarih, olay ve delil gösterilir. Böylece sistematiklik unsuru görünür hâle gelir.
Tanık listesi de erken hazırlanır. Soruşturmacı tanık dinleme yetkisine sahiptir. Tanıkların hangi olaya ilişkin bilgi verecekleri dilekçede ayrı ayrı belirtilir.
Bir noktaya dikkat edilir. Mobbing disiplin cezası talebi, karşı tarafa yönelik asılsız isnat riskini de taşır. Dayanaksız, yersiz ve kasıtlı suç isnadı 2547 m.53/b'de ayrı bir disiplin fiilidir. Bu nedenle iddialar belgeyle sınırlanır.
Mobbing İddiasına Konu İşlemler Ayrıca Dava Edilebilir mi
Edilebilir. Mobbing anlatısının içindeki her idari işlem kendi başına dava konusudur.
Sık rastlanan işlemler şunlardır.
Görev yeri veya birim değişikliği.
Yönetim görevinden alınma.
Ders ve danışmanlık yükünün boşaltılması.
Laboratuvar, proje ya da bütçe erişiminin kesilmesi.
Görev süresinin uzatılmaması.
Akademik teşvik puanının düşürülmesi.
Bu işlemler için ayrı süreler işler. İptal davası tebliğden itibaren altmış gün içinde açılır. Dava dilekçesinde yürütmenin durdurulması istenebilir.
İki yolun birlikte yürütülmesi mümkündür. Bir yandan mobbing disiplin cezası talebiyle kurum içi şikâyet yapılır. Diğer yandan işlemlerin iptali için dava açılır. Şikâyet süreci dava süresini durdurmaz.
Üniversite kurullarının kararlarına karşı izlenecek yol üniversite senatosu ve yönetim kurulu kararı iptal davası sayfasındadır.
Danıştay Kararı Şikâyetçinin Konumunu Nasıl Belirledi
Danıştay, YÖK Başkanlığının şikâyet sonucunu bildiren yazısını karar değil bilgi yazısı saymış ve 4483 sayılı Kanuna göre yapılan itirazı incelemeksizin reddetmiştir. Sayfada yayımlanan karar bu noktayı aydınlatır. Danıştay Birinci Dairesinin E.2020/1164, K.2020/1499 sayılı ve 11.11.2020 tarihli kararı bir rektör hakkındaki şikâyete ilişkindir.
Şikâyetçi çok sayıda iddia ileri sürmüştür. İddialar şunlardır.
Araştırma merkezindeki hayvanların ihmalden ölümüne göz yumulması.
Kişisel husumetle haksız soruşturmalar açtırılması.
Öğrencilerin yönlendirilerek asılsız taciz şikâyetinde bulunmalarının sağlanması.
Merkez müdürlüğü görevinden haksız olarak alınması.
Şikâyetçiye bezdiri uygulanması.
Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı şikâyet üzerine inceleme yaptırmıştır. İnceleme sonunda hazırlanan raporda yapılacak bir işlem bulunmadığı sonucuna varılmıştır. Kurul Başkanlığı 1. Hukuk Müşavirinin 19.5.2020 tarihli ve E.29513 sayılı yazısıyla şikâyetçiye altmış gün içinde idari yargı yoluna başvurabileceği bildirilmiştir.
Şikâyetçi bu yazıya 4483 sayılı Kanun kapsamında itiraz etmiştir. Daire itirazı incelemeksizin reddetmiştir. Gerekçe şudur. İtiraza konu yazı bir karar değil, şikâyetçiye bilgi veren yazı niteliğindedir.
Karar oyçokluğuyla alınmıştır. Karşı oyda 2547 m.53/c'deki inceleme ve soruşturma ayrımı ayrıntılı biçimde tartışılmıştır. Karşı oya göre 2.12.2016 tarihli ve 6764 sayılı Kanunla yapılan değişiklik, soruşturma açmadan önce yetkili mercie ayrıca inceleme yapma yetkisi vermiştir.
Kararın Pratik Sonucu Nedir
Sonuç şikâyetçi bakımından önemlidir. Bilgilendirme yazısı ile işleme koymama kararı aynı şey değildir.
Bu ayrım üç sonuç doğurur.
İtiraz yolunun açık olup olmadığı yazının niteliğine göre belirlenir.
Yanlış mercie yapılan itiraz süre kaybına yol açabilir.
Kendisine gönderilen yazının niteliği belirsizse hem itiraz hem dava seçeneği değerlendirilir.
Bu nedenle şikâyet sonucunda gelen yazının başlığı değil içeriği okunur. Yazıda hangi merciin hangi kararı verdiği ve hangi başvuru yolunun gösterildiği kontrol edilir. Ceza soruşturması usulünün ayrıntısı yükseköğretim ceza soruşturması sayfasındadır.
Hakkında İddia Bulunan Akademisyen Ne Yapar
Süreç iki taraflıdır. Mobbing disiplin cezası ile karşı karşıya kalan öğretim elemanının da savunma hakkı vardır.
Savunmada şu noktalar öne çıkar.
İsnat edilen davranışların tarih ve içerik olarak somutlaştırılması istenir.
Yönetsel yetkinin kullanılması ile taciz arasındaki sınır tartışılır.
Ders dağılımı ve görevlendirme kararlarının kurul kararına dayandığı gösterilir.
Şikâyetin başka bir uyuşmazlıkla zamansal bağı varsa bu bağ ortaya konur.
Yönetsel karar tek başına taciz değildir. Görev dağılımı, denetim ve performans uyarısı yönetimin olağan araçlarıdır. Ayrım, davranışın süreklilik ve yıldırma amacı taşıyıp taşımadığında düğümlenir.
Savunma dilekçesinin kurulması akademik disiplin soruşturması savunma dilekçesi sayfasında anlatılmıştır.
Tazminat Yolu Nasıl İşler
Disiplin süreci tazminat sağlamaz. Zarar için ayrı bir dava gerekir.
Kamu görevlisi bakımından muhatap kural olarak idaredir. Anayasa m.129 uyarınca kamu görevlilerinin yetkilerini kullanırken işledikleri kusurlardan doğan tazminat davaları idare aleyhine açılır. İdare, kusurlu personele rücu edebilir.
Yol tam yargı davasıdır. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.12 iptal ve tam yargı davasının birlikte ya da ayrı ayrı açılabileceğini düzenler. İdari eyleme dayanan taleplerde ise m.13 uygulanır. Bu maddeye göre eylem öğrenildikten sonra bir yıl ve her hâlde eylem tarihinden itibaren beş yıl içinde idareye başvurulur.
Maddi ve manevi zarar ayrı ayrı hesaplanır. Sağlık giderleri, gelir kaybı ve manevi zarar kalemleri belgeyle desteklenir.
Bir seçenek daha vardır. 2577 m.11 uyarınca dava açmadan önce üst makama başvurulabilir. Bu başvuru dava süresini durdurur. Otuz gün içinde cevap verilmezse istek reddedilmiş sayılır.
Tazminat talebi disiplin sonucundan bağımsızdır. Mobbing disiplin cezası verilmemiş olması tazminat davasını kendiliğinden sonuçsuz bırakmaz. Mahkeme hizmet kusurunu kendi değerlendirir.
Ceza Yolu Ayrıca Değerlendirilir
Bazı davranışlar suç oluşturabilir. Hakaret, tehdit ve cinsel taciz Türk Ceza Kanununda ayrı ayrı düzenlenmiştir.
Yükseköğretim personeli bakımından usul özeldir. Görev sırasında veya görev nedeniyle işlendiği ileri sürülen suçlarda 2547 m.53/c uygulanır. Yetkili makam önce inceleme başlatabilir. İnceleme sonunda soruşturma açılmasına karar verilirse ilk soruşturma yapılır.
Son soruşturma kararını verecek merciler maddede sayılmıştır.
Öğretim elemanları hakkında üniversite yönetim kurulu üyelerinden oluşan üç kişilik kurul karar verir.
Rektörler hakkında Yükseköğretim Kurulu üyelerinden oluşan üç kişilik kurul karar verir.
Kanunda yer almayan hususlarda 4483 sayılı Kanun uygulanır.
Disiplin, tazminat ve ceza yolları birbirini beklemez. Aynı fiilden ceza soruşturması yürütülmesi disiplin soruşturmasına engel değildir. Gerektiğinde ceza kovuşturması bekletici mesele yapılır ve disiplin zamanaşımı durur.
Süreler Nasıl İşler
Süreler kısadır ve kaçırılması hak kaybına yol açar.
Fiilin öğrenildiği tarihten itibaren bir ay içinde disiplin soruşturmasına başlanır.
Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarında bu süre altı aydır.
Fiilin işlendiği tarihten itibaren iki yıl geçerse ceza verilemez.
Verilen cezaya karşı itiraz süresi yedi gündür.
İptal davası altmış gün içinde açılır.
Şikâyetçi bakımından da süre işler. Şikâyetin reddine ilişkin işlem öğrenildikten sonra dava süresi başlar. Bu nedenle mobbing disiplin cezası talebinin akıbeti düzenli olarak takip edilir.
Takip için iki yol kullanılır. Birincisi kuruma yazılı başvurup soruşturmanın akıbetini sormaktır. İkincisi 4982 sayılı Kanun kapsamında bilgi edinme başvurusudur.
Bir hatırlatma da yerinde olur. Mobbing disiplin cezası süreci uzun sürebilir. Bu süre içinde ayrı ayrı işlemler kurulur ve her biri için süre yeniden işler.
Mobbing Disiplin Cezası Konusunda Avukat Desteği
Mobbing disiplin cezası bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Mobbing disiplin cezası hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya hukuki soru formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
