TÜBİTAK Etik İhlal Zamanaşımı Süreleri ve Sonuçları

Dayanağı 3. madde gösterir. Madde, 17/7/1963 tarihli ve 278 sayılı Kanun'a atıf yapar. Ayrıca TÜBİTAK Bilim Kurulunun Çalışma Usul ve Esaslarına İlişkin Yönetmelik'e dayanılmıştır. 278 sayılı Kanun'un adı ve bazı maddeleri 2018'den sonra değişmiş olsa da yönetmelikteki atıf kanunun eski adını taşımaktadır. Kanunun güncel metni mevzuat.gov.tr üzerinden görülebilir.

Kuralın bir yönetmelikte yer alması pratik bir sonuç doğurur. Metin, Bilim Kurulu kararıyla değiştirilebilecek bir düzenlemedir. Süre hesabında eylem tarihinde yürürlükte olan metne bakmak gerekir. Dosyanın açıldığı tarihteki metin ile eylem tarihindeki metin farklı olabilir. Savunma, yönetmeliğin hangi sürümünün uygulanacağını da gösterir.

İki geçici madde de sürelerle ilgilidir. Her ikisi de aynı ilkeyi tekrarlar. Yönetmeliğin yürürlüğe girdiği tarihte gündemde bulunan konularda lehe hükümler uygulanır. Zamanaşımı hükmü ilgili kişi lehineyse eski dosyalarda da dikkate alınır.

Süre Hangi Andan İtibaren İşlemeye Başlar?

TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı süresi eylemin gerçekleştiği tarihte başlar. Sürenin bitiş noktası ise Kurulun incelemeye başladığı andır. İki tarih arasındaki fark beş yılı aşıyorsa inceleme yetkisi kalmaz.

İncelemeye başlama anı 7. maddeden çıkarılır. Birinci fıkraya göre etik ihlal iddiası içeren başvurular Başkan tarafından Kurula sevk edilir. Üçüncü fıkraya göre gündemdeki konu önce görev alanı yönünden değerlendirilir. Konu görev alanına girerse Kurul üyeleri arasından bir raportör belirlenir. Bu nedenle sürenin dolup dolmadığı, dosyanın gündeme girdiği tarihe göre değerlendirilir.

Eylem tarihinin belirlenmesi her dosyada aynı kolaylıkta değildir. Yayına dayalı iddialarda tartışma çoğunlukla yayımlanma tarihi üzerinden yürür. Beyana dayalı iddialarda beyanın Kuruma sunulduğu tarih öne çıkar. Hakemlik ve panelistlik gibi görevlerde ise görevin yerine getirildiği tarih tartışılır. Yönetmelik bu ayrımları ayrıca düzenlememiştir, dolayısıyla tarihi belgeler gösterir.

Eylem Tarihi Hangi Belgelerle Kanıtlanır

İddia sahibinin verdiği tarih tek başına bağlayıcı değildir. Dosyaya girecek belgeler tarihi nesnel biçimde gösterir. Makalelerde derginin çevrim içi yayın kaydı ve sayı bilgisi yol gösterir. Bildirilerde etkinlik programı ve tam metin kitabının basım tarihi işe yarar. Proje dosyalarında sözleşme tarihi ve panel tutanaklarının tarihi belirleyicidir. Hakemlik iddialarında değerlendirme raporunun sisteme yüklendiği tarih öne çıkar.

Kurumun kendi kayıtları da eylem tarihini gösterir. Başvuru ve rapor sistemlerinde her işlemin bir kayıt tarihi bulunur. Bu kayıtlar, savunma dilekçesinde sürenin dolduğunu göstermek için istenebilir.

Fiil Tarihi ile Öğrenme Tarihi Ayrımı

Yönetmelik tek bir başlangıç ölçütü kullanır. Sürenin işlemesi için idarenin iddiayı öğrenmiş olması aranmaz. İhbar beş yıl dolduktan sonra yapılırsa geç öğrenme süreyi uzatmaz.

Yükseköğretim mevzuatı bu noktada farklı bir yol izler. Üniversitelerarası Kurul Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 12. maddesi iki ayrı süre öngörür. Yönergeye göre intihal, sahtecilik ve çarpıtmada inceleme başlatılması süre sınırına tabi değildir. Diğer ihlallerde eylemden itibaren on yıl geçerse etik inceleme yapılamaz. Aynı ihlallerde öğrenme tarihinden itibaren iki yıllık ikinci bir süre işler. Yönergenin tam metni ÜAK'ın resmî sitesinde bulunur.

Fark iki yönlü sonuç doğurur. Ağır sayılan ihlallerde ÜAK tarafında süre sınırı yoktur. TÜBİTAK tarafında ise beş yıl dolduğunda inceleme yolu kapanır. Buna karşılık ÜAK'ın iki yıllık kısa süresi TÜBİTAK yönetmeliğinde bulunmaz. YÖK ve ÜAK rejimindeki süreler etik ihlallerinin incelenmesinde zamanaşımı yazısında ele alınmıştır. Buradaki açıklamalar yalnız TÜBİTAK rejimi için geçerlidir.

Zamanaşımını Kesen ve Durduran Haller

Yönetmelik tek bir süre engeli düzenler. 11. maddenin son cümlesi ceza davasıyla ilgilidir. İncelemeye konu iş aynı zamanda suç teşkil ediyorsa ve ayrıca ceza davası açılmışsa süre durmuş sayılır. Hüküm iki şartı birlikte arar. Fiilin suç sayılabilecek nitelikte olması tek başına yeterli değildir; ayrıca ceza davasının açılmış olması gerekir.

Metinde zamanaşımını kesen bir hâl yer almaz. İhbarın yapılması süreyi yeniden başlatmaz. Savunma istenmesi, danışman görevlendirilmesi ve kurumlar arası yazışma da aynı sonucu doğurmaz. Yükseköğretim mevzuatındaki yeniden işleme kuralının bir benzeri de yoktur. ÜAK yönergesi, eserin yeniden yayımlanması hâlinde süreleri yeniden başlatır. Yönerge, eserin akademik atama ve yükselmelerde kullanılmasını da aynı sonuca bağlar. TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı bakımından böyle bir hüküm bulunmaz.

Ceza Davası Sona Erince Süre Ne Olur

Yönetmelik durmanın başlangıcını gösterir, sona ermesini ise düzenlemez. Ceza davasının sonuçlanmasıyla sürenin kaldığı yerden işlemeye devam edeceği kabul edilir. Bu kabul hükmün lafzından değil, durma kavramının genel anlamından çıkar. Uzun süren ceza yargılamalarında dosyanın tarihleri ayrıca hesaplanır.

Durma yalnız Kurulun inceleme yetkisiyle ilgilidir. Ceza davasının sonucu etik inceleme bakımından tek başına belirleyici olmayabilir. Etik değerlendirme ile ceza yargılaması farklı ölçütlere dayanır.

Yönetmelikteki ikinci beş yıl bu kuralla karıştırılmamalıdır. 10. maddenin dokuzuncu fıkrası tekrar hâlini düzenler. Yaptırım kararının onay tarihinden itibaren beş yıl içinde yeni bir ihlal tespit edilebilir. Bu durumda yaptırım süresi yarısı kadar artırılır. Hüküm inceleme yetkisiyle değil, yaptırımın ağırlığıyla ilgilidir.

Zamanaşımı Geçtikten Sonra Verilen Kararın Akıbeti

Beş yıl dolduktan sonra yürütülen inceleme yetki yönünden sakat kalabilir. Yönetmelik Kurula süresiz bir inceleme yetkisi tanımaz. Süre dolmuşsa alınan karar ve Başkan onayıyla uygulanan yaptırım iptal davasına konu edilebilir.

Yaptırımın sonuçlarını 10. madde sayar. Kişinin Kuruma yapacağı yeni başvuruların kabul edilip edilmeyeceğine, Kurulun önerisi üzerine Başkan karar verir. Yürütülen proje, burs ve etkinliklerdeki görevin akıbeti de aynı usulle belirlenir. Kişi yaptırım süresince hakem, danışman ve panelist gibi görevlerde bulunamaz. Kurum yayınlarında etik kurallara aykırı bulunan yazılar geri çekilmiş sayılır. Bu durum aynı yayın aracılığıyla gerekçesiyle birlikte duyurulur.

Süre kuralı yalnız hakkında iddia bulunan kişiyi korumaz. Yönetmeliğin 9. maddesine göre asılsız veya dayanaksız etik ihlal iddiasında bulunmak da bir ihlaldir. 10. madde bu davranış için ayrı bir yaptırım öngörür. Asılsız ihbarda bulunan kişiye ihbarının asılsız çıktığı bildirilir. Bir yıl süreyle proje süreçlerinin sürdürülmemesi de gündeme gelir. İhbarın yapıldığı tarihten itibaren beş yıl geçmişse bu iddia için de inceleme yetkisi kalmaz.

Kararın etkisi TÜBİTAK ile sınırlı kalmaz. Yaptırım kararı, ilgilinin bağlı olduğu kurumun üst yöneticisine gizli belge formatında bildirilir. Kurum personeli olanlar hakkında ayrıca kendi mevzuatına göre işlem yapılır. TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı dolduğu hâlde verilen karar bu zincirin tamamını başlatabilir. Bu nedenle süre itirazını erken aşamada ve yazılı olarak ileri sürmek gerekir.

Zamanaşımı İtirazı Nasıl İleri Sürülür?

TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı itirazının üç aşaması vardır. Aşamaların sırası hukuken belirleyicidir.

1. Savunma aşaması. 7. maddenin dördüncü fıkrasına göre etik ihlal kararı için savunmanın alınması gerekir. Yazılı talebin ulaşmasından itibaren bir ay içinde cevap verilmesi beklenir. Geçerli mazeret olmaksızın cevap verilmezse savunma hakkından feragat edilmiş sayılır.

2. Kurum içi itiraz. Aynı maddenin yedinci fıkrası on beş günlük itiraz süresi tanır. Süre kararın tebliğ tarihinden itibaren işler. İtiraz başvuruları Başkan tarafından incelenmek üzere Kurula sevk edilir.

3. İptal davası. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu'nun 7. maddesi dava süresini belirler. Özel kanunlarında ayrı süre gösterilmeyen hâllerde idare mahkemelerinde süre altmış gündür. Kanun metni mevzuat.gov.tr'de yer alır.

Belge toplamak itirazın omurgasını oluşturur. Yayın tarihi, dergi kaydı ve proje sözleşmesi tarihi eylem tarihini gösterir. Hakem raporunun tarihi de aynı işlevi görür. Dosyaya erişim ise sınırlıdır. 12. maddeye göre inceleme belgeleri yalnız hakkında inceleme yapılan kişiye verilebilir. Raportör, danışman, uzman ve iddia sahibinin isimleri bu belgelerde belirtilmez. Görevli ve yetkili mahkeme konusunda etik ihlal davalarında yetkili mahkeme yazısı ayrıntı içerir.

Yargı Kararlarında Zamanaşımı Değerlendirmesi

İdari yargı, dava konusu işlemi beş unsur yönünden inceler. Bu unsurlar yetki, şekil, sebep, konu ve amaçtır. Çerçeveyi 2577 sayılı Kanun'un 2. maddesi çizer. Süre itirazı çoğunlukla yetki ve sebep unsurlarıyla birlikte tartışılır. Kurulun beş yıl geçtikten sonra inceleme yapıp yapamayacağı bir yetki sorunudur.

Dosyada iki tarihin belgelenmesi tartışmayı yönlendirir. Birincisi eylemin gerçekleştiği tarihtir. İkincisi konunun Kurul gündemine alındığı tarihtir. İkinci tarih idarenin elindedir ve çoğu zaman ancak dava dosyasına gelen işlem dosyasıyla görülür. Dilekçe bu yüzden işlem dosyasının tamamını ayrı bir talep olarak ister.

Süre itirazının hangi aşamada ileri sürüldüğü de dosyada görünür. İdari aşamada hiç dile getirilmeyen bir savunma dava aşamasında da ileri sürülebilir. Ancak savunma dilekçesinde yer alan itiraz, idarenin bu iddiaya verdiği cevabı da dosyaya taşır.

TÜBİTAK yaptırımı ile üniversitedeki disiplin işlemi ayrı işlemlerdir. İkisi ayrı zamanaşımı rejimine tabidir. Süre savunması bu nedenle her iki işlem için ayrı kurulur. Akademik disiplin cezalarında sürenin nasıl değerlendirildiği akademik disiplin cezalarında zamanaşımı yazısında bir karar üzerinden incelenmiştir. TÜBİTAK'a özgü kararlar için Danıştay Karar Arama sistemi taranabilir.

Disiplin Zamanaşımı ile Etik İnceleme Zamanaşımının Farkı

Aynı yayın iki ayrı sürecin konusu olabilir. TÜBİTAK'ta etik inceleme, üniversitede disiplin soruşturması yürüyebilir. İki süreç bağımsız işler ve süreleri farklıdır.

2547 sayılı Kanun'un 53/C maddesi disiplin tarafını düzenler. Fiilin öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanması gerekir. Bu süre uyarma, kınama, aylıktan kesme ve kademe ilerlemesinin durdurulması cezaları için geçerlidir. Üniversite öğretim mesleğinden çıkarma ve kamu görevinden çıkarma cezalarında süre altı aydır. Fiilden itibaren iki yıl geçerse disiplin cezası verilemez. Öğretim mesleğinden çıkarma gerektiren fiillerde bu süre altı yıldır. Kanun metnine mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir.

İki rejimin aynı anda işlemesi somut bir sonuç doğurur. TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı dolmuşsa üniversitedeki soruşturma kendiliğinden sona ermez. Tersi de doğrudur ve disiplin süresinin dolması etik incelemeyi engellemez. Etik ihlalden doğan disiplin sürecinin süreleri etik ihlalinden doğan disiplin suçunda zamanaşımı yazısında ayrıca ele alınmıştır.

TÜBİTAK Etik İhlal Zamanaşımı Konusunda Avukat Desteği

TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.

TÜBİTAK etik ihlal zamanaşımı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.