YÖK Etik Kurulu Farkları ve TÜBİTAK AYEK Karşılaştırması
TÜBİTAK AYEK ve YÖK Etik Kurulu Farkları
TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu ile üniversite bünyesindeki bilimsel araştırma ve yayın etiği kurullarının yetkisi ayrıdır. Dosyanın hangi kurula gideceği, uygulanacak yaptırımı ve başvuru yolunu da belirler.
TÜBİTAK AYEK ve YÖK etik kurulu farkları, bir etik ihlal iddiasının hangi kapıdan gireceğini belirler. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu yalnız Kuruma bağlı proje, destek ve görevlere bakar. Üniversite bünyesindeki bilimsel araştırma ve yayın etiği kurulları ise akademik çalışmaların tamamını inceler. Aynı yayın iki dosyaya birden girebilir ve kararlar birbirini kendiliğinden bağlamaz.
İki Kurulun Kuruluş Amacı ve Dayanağı
TÜBİTAK tarafı tek bir merkezî kurul üzerine kuruludur. TÜBİTAK Araştırma ve Yayın Etiği Kurulu Yönetmeliği 1. maddesinde amacını açıkça yazar. Amaç, bu Kurulun görev, yetki ve sorumluluklarını belirlemektir.
Yönetmelik Resmî Gazete'de değil, TÜBİTAK Bilim Kurulu kararıyla yürürlüğe girer. Bugünkü metin 7 Kasım 2015 tarihli 247 sayılı toplantıda kabul edildi. 12 Mayıs 2018 tarihli 277 sayılı toplantı ise maddelerin çoğunu değiştirdi. Yönetmeliğin dayanağı 278 sayılı Kanunun 1, 3, 4 ve 5. maddeleridir.
YÖK tarafında ise tek bir merkezî kurul yoktur. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi 1. maddesi bu işi üniversitelere bırakır. Kurullar, yükseköğretim kurumlarının kendi bünyesinde kurulur. Yönergenin dayanağı 2547 sayılı Kanunun 24, 42 ve 65. maddeleridir. Günlük dilde "YÖK etik kurulu" denen yapı, çoğu dosyada üniversitenin kendi kuruludur.
Yönerge tek bir istisna öngörür. Rektörlük görevini yürütenler bu kuralın dışındadır. Onlarla ilgili iddiaları, Yükseköğretim Genel Kurulunun seçtiği üç üye inceler. Bu üyelerden biri Yürütme Kurulu üyesidir ve görev süresi iki yıldır. Kuruluş dayanağındaki bu ayrılık, AYEK ile YÖK etik kurulu farkları zincirinin ilk halkasıdır.
Görev Alanları Nasıl Ayrılır?
AYEK'in kapsamı yönetmeliğin 2. maddesinde iki bent hâlindedir. Birinci bent Kuruma önerilen, desteklenen ve sonuçlanan projeleri sayar. Destekler, teşvik-ödül faaliyetleri ve Kurumun yayınları da aynı bendedir. İkinci bent ise görevlileri hedef alır. Hakem, danışman, uzman, editör, panelist ve raportörlerin görev ihlalleri buraya girer.
Sık Sorulan Sorular
TÜBİTAK AYEK hangi dosyalara bakar?
AYEK, TÜBİTAK'a önerilen, desteklenen ve sonuçlanan projelerle Kurumun yayın, teşvik ve ödül faaliyetlerine bakar. Yönetmeliğin 2. maddesi hakem, panelist ve raportör gibi görevlilerin bu görevleriyle ilgili ihlallerini de kapsama alır. TÜBİTAK bağlantısı bulunmayan bir yayın bu kapsama girmez.
Üniversite etik kurulu disiplin cezası verebilir mi?
Veremez. Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi'nin 10. maddesine göre disiplin işlemleri yükseköğretim kurumu tarafından yapılır. Kurul yalnız ihlalin bulunup bulunmadığını tespit eder. Cezayı, 2547 sayılı Kanunun 53. maddesindeki karşılığa göre disiplin amiri verir.
Kurulun kendi sınırı da yönetmeliktedir. 6. maddenin ikinci fıkrası, insan etiği ve hayvan etiği konularını AYEK'in görev alanı dışında bırakır. Böyle bir şüphe doğduğunda belgeler gereği yapılmak üzere ilgili kurum veya kuruluşa gönderilir.
Yönergenin kapsamı ise akademik hayatın tamamına yayılır. 2. madde çok geniş bir liste verir. Unvan alma aşamasındaki ve sonrasındaki her tür bilimsel çalışma buradadır. Lisansüstü tezler ve her tür yayın da aynı maddede sayılmıştır. Maddeye 28 Ağustos 2025 tarihli YÖK Genel Kurulu kararıyla yeni bir bent eklendi. Yeni bent, onay verme işini de kurullara bıraktı. Kural, insan ve hayvan üzerinde deney içermeyen çalışmalar içindir.
Görev alanı, TÜBİTAK AYEK ve YÖK etik kurulu farkları içinde ilk bakılacak ölçüttür. Üniversite kurulu hem araştırma öncesi onay verir hem ihlal iddiasını inceler. AYEK ise yalnız inceleme yapar. İznin hiç alınmaması ayrı bir ihlal başlığıdır ve etik kurul izninin alınmaması yazısında ele alınmıştır.
Hangi Fiil Hangi Kurulun Önüne Gider?
Fiil listeleri büyük ölçüde örtüşür, ama birebir aynı değildir. AYEK yönetmeliğinin 9. maddesi uydurma, çarpıtma, aşırma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlığı sayar. Aynı madde üç başlık daha ekler. Bunlar destekleyen kuruluşu belirtmeme, kabul ve taahhüt beyanlarına uymama ve asılsız ihlal iddiasıdır.
Yönergenin 4. maddesi ilk fıkrada intihal, sahtecilik, çarpıtma, tekrar yayım, dilimleme ve haksız yazarlığı düzenler. İkinci fıkra on iki ihlal daha sayar. Liste anket ve beyan konularını da içine alır. Katılımcıların rızasını almadan veri yayımlamak ihlaldir. Akademik yükseltmede yanıltıcı beyanda bulunmak da aynı fıkradadır.
Adlandırma her zaman aynı değildir. AYEK "uydurma" der, yönerge aynı eylemi "sahtecilik" başlığı altında toplar. Bu ayrımın savunmaya etkisi uydurma etik ihlali yazısında incelenmiştir. Türlerin tamamı ise etik ihlal türleri ve cezaları yazısında toplanmıştır.
Dosyanın Bağlamı Kurulu Belirler
Yetkiyi belirleyen şey fiilin adı değil, fiilin doğduğu süreçtir. Bir TÜBİTAK projesinin gelişme raporunda uydurulmuş veri varsa dosya AYEK'e gider. Aynı veri makale olarak yayımlanır ve doçentlik dosyasına konursa süreç üniversiteye ya da ÜAK'a taşınır.
Yalnız AYEK'te bulunan tek bir başlık vardır. Hakem, panelist ve raportörler için ayrı bir bent konulmuştur. 9. maddenin (ı) bendi, bu görevlerin ihmalini veya kötüye kullanılmasını ihlal sayar. Yönergede bu kişilere ilişkin hüküm daha dardır. Orada yalnız incelenen eserdeki bilgiyi izinsiz paylaşmak sayılmıştır.
İnceleme Usullerindeki Farklar
AYEK'te dosya TÜBİTAK Başkanı tarafından Kurula sevk edilir. Kurul önce konunun görev alanına girip girmediğine bakar. Kapsam dışı olduğuna karar verilen dosya işlemden kaldırılır. Ardından üyeler arasından bir raportör belirlenir ve ön inceleme raporu hazırlanır.
Üniversite tarafında kurulun yapısı yönergenin 6. maddesindedir. Sosyal ve beşeri bilimler, sağlık bilimleri ile fen ve mühendislik bilimleri alanlarında ayrı kurullar oluşturulur. Her kurul, rektör tarafından iki yıllığına seçilen yedi profesörden oluşur. Sekretaryayı üniversitenin hukuk müşavirliği yürütür. Usul tarafındaki AYEK ve YÖK etik kurulu farkları savunma hazırlığını doğrudan etkiler.
Savunma Süresi İki Sistemde Aynı Değildir
AYEK yönetmeliğinin 7. maddesi savunmayı zorunlu tutar: "Etik kural ihlali kararı verilebilmesi için, kişinin savunmasının alınması gereklidir." Aynı fıkra, yazılı talebin ulaştığı tarihten itibaren bir ay içinde cevap verilmemesini savunma hakkından feragat sayar.
Yönergenin 9. maddesinde süre on beş gündür. Bu süre içinde savunma verilmezse kurul, diğer bilgi ve kanıtlara dayanarak karar verebilir. Şu şart aranır: savunma istem yazısında bu sonucun belirtilmiş olması gerekir. Savunmanın kurulması etik kurul savunma dilekçesi örneği yazısında anlatılmıştır.
Kararı Kim Kesinleştirir
Üniversite kurulunun kararı tek başına son söz değildir. Yönergenin 9. maddesi bu kararı inceleme raporu sayar. Karar, onaylanmak ya da başka bir karar alınmak üzere rektöre sunulur. AYEK'te ise karar Kurul Başkanı aracılığıyla TÜBİTAK Başkanına sunulur. Başkan, yaptırım süresini gerekçe göstererek üçte bir oranında artırabilir veya azaltabilir.
Süre yönünden de bir ayrım vardır. AYEK incelemelerinin, gündeme alınmasından itibaren altı ayda tamamlanması esastır. Yönerge üniversite kurulu için böyle bir süre öngörmez.
Uygulanan Yaptırımların Karşılaştırılması
AYEK, ihlali tespit ettiğinde yaptırımı kendi sistemi içinde uygular. Yaptırım tarafındaki AYEK ile YÖK etik kurulu farkları yapısal bir ayrıma dayanır. Yönetmeliğin 10. maddesi önce bir eşik koyar. Kasıt veya ağır ihmal yoksa kişi yalnız yazılı olarak uyarılır. Yaptırım için eylemin kasıt ya da ağır ihmalle işlenmesi ve inandırıcı, yeterli belgeyle ispatlanması aranır.
Şartlar gerçekleşirse süre, fiilin türüne göre değişir.
Destekleyen kuruluşu belirtmemede süre altı aydan bir yıla kadardır. Kendi çalışmasından kaynaksız alıntı da bu banttadır.
Kabul ve taahhüt beyanlarına uymamada süre bir yıldan üç yıla kadardır.
Tekrar yayım ve dilimlemede süre bir yıldan iki yıla kadardır.
Uydurma, çarpıtma, aşırma ve haksız yazarlıkta süre bir yıldan beş yıla kadardır. Kurum kaynaklarını amaç dışı kullanmak ve görevi kötüye kullanmak da aynı banttadır.
Yaptırım süresince kişinin projeleri, yeni başvuruları, yayınları ve hakemlik görevleri etkilenir. Etiğe aykırı bulunan yazı geri çekilmiş sayılır ve durum gerekçesiyle duyurulur. Karar, kişinin kurumunun üst yöneticisine gizli belge formatında bildirilir. Beş yıl içinde yeni bir tespit çıkarsa yaptırım süresi yarısı kadar artırılır.
Üniversite kurulunun elinde böyle bir yaptırım listesi yoktur. Yönergenin 10. maddesi açıktır. Disiplin işlemleri ile diğer idari, hukuki ve cezai işlemler yükseköğretim kurumu tarafından yapılır. Kurul tespit eder, cezayı disiplin amiri verir.
Ceza ölçüsü 2547 sayılı Yükseköğretim Kanununun 53. maddesindedir. İntihal, üniversite öğretim mesleğinden çıkarma cezasını gerektirir. Var olmayan veya tahrif edilmiş veri kullanmak bir alt banttadır. Çarpıtma da aynı yerdedir. Bu iki fiil, kademe ilerlemesinin durdurulması veya birden fazla ücretten kesme cezasını gerektirir. Dilimleme ve haksız yazarlık ise aylıktan veya ücretten kesme bandındadır.
Aynı Fiilin İki Kurulda Birden İncelenmesi
Bir dosya iki kapıdan birden girebilir. AYEK ve YÖK etik kurulu farkları bu noktada savunmanın planını değiştirir. Mevzuatta çifte incelemeyi engelleyen bir hüküm yoktur. TÜBİTAK destekli bir projeden çıkan makale hem AYEK'in hem üniversite kurulunun kapsamındadır. Yayının çıktığı dergi de kendi incelemesini ayrıca yürütebilir.
Bildirim zincirleri süreci genişletir. AYEK yönetmeliğinin 10. maddesi, yaptırım kararının kişinin kurumunun üst yöneticisine bildirilmesini öngörür. Yönergenin 10. maddesi ise ihlal tespit edildiğinde ortak yazarların görev yaptığı kamu kurumuna da bilgi verilmesini ister. Böylece tek bir yayın birden çok kurumda dosya açtırabilir.
Yönerge yalnız dar bir tekrar yasağı getirir. 12. maddeye göre aynı eser ve aynı iddia için yeniden inceleme yapılamaz. Bu yasak, aynı kurulun daha önce esastan karara bağladığı dosyalar içindir. Farklı kurumların ayrı incelemelerini kapsamaz.
Görevli kurumu belirleyen bir kural daha vardır. Yönergenin 13. maddesi, doçentlik adayları dışındaki kişilerin dosyasını, eylemin gerçekleştiği sırada bağlı bulunduğu yükseköğretim kurumuna bırakır. Üniversite değiştiren akademisyen için bu ayrıntı, davanın hasmını da etkiler.
Kararların Birbirine Etkisi
Bir kurulun kararı diğerini kendiliğinden bağlamaz. Her karar kendi mevzuatına, kendi kapsamına ve kendi ispat ölçüsüne dayanır. AYEK'in ölçüsü kasıt veya ağır ihmal ile inandırıcı belgedir. Disiplin cezasının ölçüsü ise 2547 sayılı Kanunun 53. maddesindeki fiil tanımıdır. Kararların bağlayıcılığı, AYEK ile YÖK etik kurulu farkları içinde ayrı bir soru doğurur.
Bu nedenle AYEK kararı üniversiteyi ceza vermeye zorlamaz. Yönetmelik yalnız bildirim öngörür. Disiplin amiri kendi soruşturmasını açar ve delilleri yeniden değerlendirir. Aynı mantık ÜAK kararları bakımından da geçerlidir. Bu tartışmanın uygulamadaki hâli ÜAK'ın üniversiteleri disiplin cezası vermeye zorlaması yazısında ele alınmıştır.
İhlal bulunmadığı yönündeki karar da otomatik sonuç doğurmaz. Böyle bir karar diğer dosyada güçlü bir maddi delil olur. Yine de öteki kurulun kendi ölçütüyle farklı sonuca varması hukuken mümkündür.
Zamanaşımı Süreleri Ayrı İşler
AYEK yönetmeliğinin 11. maddesine göre incelemeye başlama yetkisi, eylemin gerçekleştiği tarihten itibaren beş yıldır. Aynı konuda ceza davası açılırsa bu süre durmuş sayılır.
Disiplin tarafında ölçü farklıdır. 2547 sayılı Kanunun 53/C maddesine göre fiilin öğrenilmesinden itibaren bir ay içinde soruşturmaya başlanmalıdır. Öğretim mesleğinden çıkarmayı gerektiren fiillerde bu süre altı aydır. Fiil tarihinden itibaren iki yıl, çıkarma cezasında altı yıl geçmişse ceza verilemez. Eserin akademik atamada kullanılması veya yeniden yayımlanması hâlinde süreler yeniden işlemeye başlar. Ayrıntısı etik ihlallerin incelenmesinde zamanaşımı yazısındadır.
ÜAK Etik Komisyonunun Bu Ayrımdaki Yeri
Doçentlik dosyası üçüncü bir yol açar. TÜBİTAK AYEK ve YÖK etik kurulu farkları tablosuna Üniversitelerarası Kurulun etik komisyonları eklenir. Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesi ÜAK bünyesinde üç komisyon kurar. Bunlar fen ve mühendislik bilimleri, sağlık ve spor bilimleri ile sosyal ve beşeri bilimler ve güzel sanatlar alanları içindir.
Yol iki uçtan açılabilir. Eser incelemesi yapan jüri üyesi ihlal tespit ederse durumu gerekçeli raporla ÜAK'a bildirir. 14 Ekim 2025 tarihli değişiklikle eklenen üçüncü fıkra ikinci yolu kurar. Buna göre Doçentlik Komisyonunca tespit edilen adayların dosyaları ilgili Etik Komisyonuna gönderilir. Karar çıkana kadar ÜAK, başvuruyla ilgili herhangi bir işlem yapmaz.
Sonucu ağırlaştıran değişiklik de aynı tarihlidir. Yedinci fıkraya göre ihlalde bulunduğuna karar verilen adayın başvurusu iptal edilir. Aday, müracaat dönemi esas alınarak en erken izleyen üçüncü dönemde yeniden başvurabilir. Yeniden başvuruda tespite konu yayınlarını belirtmek zorundadır ve bunları beyannamede kullanamaz.
Yetki devri de yönergede yazılıdır. Yönergenin 9. maddesi üniversiteye bir soru yükler. Şikâyette devam eden bir doçentlik başvurusu varsa, durum derhal ÜAK'a sorulur. Başvuru sürüyorsa tüm bilgi ve belgeler ÜAK Başkanlığına gönderilir. Bu sürecin itiraz tarafı doçentlik etik ihlal itirazı yazısında anlatılmıştır.
Kararlara Karşı Başvuru Yollarının Karşılaştırılması
AYEK'te açık bir itiraz yolu vardır. Yönetmeliğin 7. maddesine göre karara karşı tebliğ tarihinden itibaren on beş gün içinde itiraz edilebilir. İtiraz başvuruları TÜBİTAK Başkanı tarafından yeniden Kurula sevk edilir.
Üniversite kurulu için yönergede genel bir itiraz yolu düzenlenmemiştir. Kararın hukuki sonucu, rektörün onayı veya buna dayanan işlemle doğar. Bazı üniversitelerin kendi yönergeleri kurum içi başvuru öngörür. Böyle bir başvuru 2577 sayılı Kanunun 11. maddesi çerçevesinde değerlendirilir.
ÜAK tarafında itiraz mercii ayrıca gösterilmiştir. Doçentlik Yönetmeliğinin 8. maddesi, adayların ve jüri üyelerinin doçentlik sürecine ilişkin her türlü itirazını Doçentlik Komisyonuna bırakır.
Üç yolun ortak noktası yargısal denetimdir. Her üç karar da idari işlemdir ve iptal davasına konu olur. Dava süresi kural olarak tebliğden itibaren altmış gündür. Görevli ve yetkili mahkemenin nasıl belirlendiği etik ihlal davalarında yetkili mahkeme yazısında açıklanmıştır.
İdari başvurunun süreye etkisi ayrıca hesaplanır. İtiraz yolu kullanılırken dava süresinin durup durmadığı 2577 sayılı Kanunun 11. maddesine göre belirlenir. Başvuru yolları bakımından AYEK ve YÖK etik kurulu farkları bu hesabı da değiştirir. Hesap yanlış yapıldığında dosya, esasa girilmeden süre yönünden reddedilebilir.
Etik Kurul Kararları Konusunda Avukat Desteği
Etik kurul kararları bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Etik kurul kararları hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
AYEK kararı üniversiteyi bağlar mı?
Kendiliğinden bağlamaz. AYEK yönetmeliği, yaptırım kararının kişinin kurumunun üst yöneticisine bildirilmesini öngörür. Bildirim üzerine disiplin amiri kendi soruşturmasını açar ve delilleri kendi mevzuatına göre yeniden değerlendirir.
Aynı yayın için iki ayrı etik incelemesi açılabilir mi?
Açılabilir. Mevzuatta çifte incelemeyi engelleyen bir hüküm yoktur. TÜBİTAK destekli bir projeden çıkan makale hem AYEK'in hem üniversite kurulunun kapsamına girebilir. Yönergenin 12. maddesindeki yeniden inceleme yasağı yalnız aynı kurulda, aynı eser ve aynı iddia bakımından işler.
Etik kurul savunması için kaç gün süre verilir?
Süre kurula göre değişir. AYEK yönetmeliğinin 7. maddesi, yazılı talebin ulaşmasından itibaren bir aylık süre tanır. Üniversite kurullarında ise yönergenin 9. maddesi on beş gün verir. Süre kaçırılırsa kurul, mevcut bilgi ve kanıtlara dayanarak karar verebilir.
Doçentlik başvurusu sürerken etik ihlal iddiası gelirse ne olur?
Dosya Üniversitelerarası Kurula geçer. Yönergenin 9. maddesine göre üniversite, devam eden bir doçentlik başvurusu bulunup bulunmadığını ÜAK'a sorar ve varsa tüm bilgi ve belgeleri gönderir. Doçentlik Yönetmeliğinin 7. maddesi uyarınca karar çıkana kadar başvuruyla ilgili işlem yapılmaz.
Etik kurul kararına karşı ne kadar sürede dava açılır?
İptal davası kural olarak tebliğden itibaren altmış gün içinde açılır. AYEK kararlarında ayrıca on beş günlük kurum içi itiraz yolu vardır. İdari başvurunun dava süresine etkisi 2577 sayılı Kanunun 11. maddesine göre hesaplanır.
TÜBİTAK İşlemleri
TÜBİTAK 3501 Kariyer Geliştirme Programı Reddine İtiraz
3501 programı ret kararına karşı 15 günlük TÜBİMER itirazı, yedi yıllık başvuru penceresi, Kurulun aradığı üç ölçüt ve altmış günlük dava süresi.
