Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Maaşı ve Emsal Ücret Kuralı
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Maaşı ve Devlet Üniversitesi Maaş Eşitliği
Vakıf üniversitesinde ücret sözleşmeyle belirlenir, ancak 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesi devlet emsalini taban yapar. Emsal hesabı, net ücret esası ve fark alacağı anlatılıyor.
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı iş sözleşmesiyle belirlenir. Ancak bu serbestliğin kanuni bir tabanı vardır. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesine göre öğretim elemanına, unvanına göre devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen tutardan az ücret verilemez. Yükseköğretim Kurulu da bu karşılaştırmanın net tutar üzerinden yapılacağını 2024'te kurumlara bildirdi.
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Maaşı Nasıl Belirlenir
Devlet üniversitesinde öğretim üyesi kadroya atanır. Maaşı 2914 sayılı Yükseköğretim Personel Kanunu'na göre hesaplanır. Vakıf üniversitesinde kadro yoktur. Öğretim üyesi mütevelli heyetle yazılı bir iş sözleşmesi yapar. Bu yetki 2547 sayılı Kanunun ek 5. maddesinde yazar. Heyet, öğretim elemanlarının sözleşmelerini yapar ve atamalarını onaylar.
Sözleşmenin çerçevesini Vakıf Yükseköğretim Kurumları Yönetmeliği'nin 23. maddesi çizer. Maddeye göre personelin çalışma esasları 2547 sayılı Kanuna tabidir. Aylık bakımından ise 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır. Ücretin tanımı, ödeme zamanı ve gecikme faizi bu Kanundan gelir.
İş Kanunu'nun 32. maddesi ücreti "bir iş karşılığında işveren veya üçüncü kişiler tarafından sağlanan ve para ile ödenen tutar" olarak tanımlar. Ücret en geç ayda bir ödenir. Ödeme banka hesabına yapılır. Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı bu çerçevede taraflarca kararlaştırılır.
Serbestliğin iki sınırı vardır. Birincisi asgari ücrettir ve her işçi için geçerlidir. İkincisi yükseköğretime özgüdür. Kanun koyucu 2020'de öğretim elemanı için devlet emsalini taban yaptı. Sözleşme bu tabanın üstüne çıkabilir, altına inemez.
Emsal Maaş Kuralı Kanunda Nasıl Düzenlenir
Kural, 15 Nisan 2020 tarihli 7243 sayılı Kanunun 11. maddesiyle getirildi. Metin 17 Nisan 2020 tarihli Resmî Gazete'de yayımlandı ve aynı gün yürürlüğe girdi. Hüküm, 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesine son fıkra olarak eklendi. Fıkra şöyledir:
Sık Sorulan Sorular
Vakıf üniversitesi öğretim üyesine devlet üniversitesinden düşük maaş ödenebilir mi?
Hayır. 2547 sayılı Kanunun ek 8. maddesinin son fıkrası, öğretim elemanına unvanına göre devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen tutardan az ücret verilmesini yasaklar. Yükseköğretim Kurulunun Mart 2024 yazısına göre karşılaştırma net tutar üzerinden yapılır. Sözleşmede daha düşük bir rakam yazsa bile bu taban geçerlidir.
Emsal maaş hangi unvana göre hesaplanır?
Öğretim üyesinin sözleşmesinde yazılı akademik görev unvanına göre hesaplanır. Profesörün emsali profesör, doçentin emsali doçent, doktor öğretim üyesinin emsali doktor öğretim üyesidir. Kanun derece ve kademeden söz etmediği için karşılaştırmanın hangi derece üzerinden yapılacağı sözleşmede açıkça belirlenmelidir.
"Vakıf yükseköğretim kurumlarında çalışan öğretim elemanlarına, unvanlarına göre Devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen ücret tutarından az ücret verilemez. Bu fıkra kapsamında Devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen emsal ücretin hesaplanmasında ilgili mevzuat uyarınca aylıklara ilişkin hükümlerin uygulandığı kadroya bağlı ödemeler dikkate alınır."
Fıkra iki cümleden oluşur. İlk cümle yasağı koyar. Ölçüt unvandır; kurumun bütçesi, öğrenci sayısı veya bulunduğu şehir ölçüt değildir. İkinci cümle hesap yöntemini verir. Karşılaştırmaya yalnız kadroya bağlı ve aylık hükümlerine tabi ödemeler girer.
Kural öğretim elemanı kavramını kullanır. Bu kavram öğretim üyelerini, öğretim görevlilerini ve araştırma görevlilerini kapsar. Profesör, doçent ve doktor öğretim üyesi için ayrı bir şart aranmaz. Fıkra tam zamanlı ve kısmi statü arasında da bir ayrım yapmaz.
Emsal Maaşın Hesaplanma Yöntemi
Hesap iki adımda yapılır. Önce öğretim üyesinin unvanına göre devlet üniversitesindeki karşılığı bulunur. Sonra bu karşılığa ödenen kadroya bağlı kalemler toplanır. Çıkan tutar sözleşmedeki ücretle karşılaştırılır.
Unvana Göre Emsal Belirleme
Devlet üniversitesinde ödemeler kadro unvanına bağlıdır. 2914 sayılı Kanunun 3. maddesi başlangıç derecelerini verir. Profesör birinci, doçent üçüncü, doktor öğretim üyesi beşinci derecenin ilk kademesinden başlar. Her yıl bir kademe ilerlemesi uygulanır.
Ek 8. madde yalnız unvanı ölçüt alır. Derece ve kademeden söz etmez. Karşılaştırmanın hangi derece üzerinden yapılacağı bu nedenle metinde açık değildir. En düşük ihtimal, unvanın başlangıç derecesidir. Hizmet yılı yüksek bir öğretim üyesi için bu yorum tabanı düşük tutar. Sözleşmede derece ve kademe esasının yazılı olması belirsizliği azaltır.
Unvan ile kadro her zaman örtüşmez. Devlet üniversitesinde doçent unvanı alan ama doktor öğretim üyesi kadrosunda kalan kişi doçent ödeneğini almaz. Konunun yargıya yansıyan yönü doçent unvanının haklarının ödenmesi yazısında ele alınıyor. Vakıf üniversitesinde kadro olmadığı için sözleşmedeki görev unvanı belirleyicidir. Doçent olarak sözleşme yapan kişinin emsali doçenttir.
Hesaba Katılan Ödeme Kalemleri
Devlet üniversitesindeki öğretim üyesinin ödemeleri 2914 sayılı Kanunda sayılır. Bunların bir bölümü kadroya bağlıdır ve her ay aylıkla birlikte ödenir. Bir bölümü ise göreve, yere veya fiilî çalışmaya bağlıdır. Ek 8. madde yalnız ilk grubu hesaba katar.
Kadroya bağlı kalemler şunlardır.
Aylık. Gösterge ve ek gösterge rakamlarının memur aylık katsayısıyla çarpımıdır (2914 sayılı Kanun m.5).
Üniversite ödeneği. En yüksek devlet memuru brüt aylığının unvana göre belirlenen yüzdesidir. Profesörde yüzde 215 veya 245, doçent ve doktor öğretim üyesinde yüzde 175 uygulanır (m.12).
Yükseköğretim tazminatı. Aynı tutarın yüzde 100'üdür ve aylıklara ilişkin hükümlere tabidir (ek m.3).
Eğitim öğretim ödeneği. En yüksek devlet memuru aylığının on ikide biridir ve her ay aylıkla birlikte ödenir (ek m.1).
Makam tazminatı. Yalnız cetvelde sayılan kadrolara ödenir ve aylık hükümlerine tabidir (ek m.2).
Üniversite ödeneği kısmi statüde görev yapanlara ödenmez (m.12). Kısmi statüde çalışan bir öğretim üyesinin devlet emsali de bu ödenek olmadan hesaplanır. Sözleşmedeki çalışma statüsü bu yüzden hesabı doğrudan etkiler.
375 sayılı Kanun Hükmünde Kararname'nin ek 40. maddesiyle getirilen ilave ödeme de 2914 sayılı Kanuna tabi personele aylıkla birlikte ödenir. Bu kalemin emsal hesabına katılıp katılmadığı bordroda ayrıca kontrol edilmelidir.
Ek ders ücreti fiilen yapılan derse bağlıdır (m.11). Geliştirme ödeneği görev yerine (m.14), idari görev ödeneği yürütülen göreve (m.13), akademik teşvik ödeneği yıllık puana bağlıdır (ek m.4). Bu kalemler kadroya değil şarta bağlı olduğu için emsal hesabına girmez. Kalemlerin ayrıntısı akademisyen maaşları yazısında anlatılıyor.
Emsal Karşılaştırması Net Ücret Üzerinden mi Yapılır
Kanun "ücret tutarı" der; net veya brüt demez. Bu boşluk uygulamadaki asıl tartışmayı doğurdu. Devlet üniversitesindeki öğretim üyesi 5510 sayılı Kanunun 4/1-c bendine tabidir. Üniversite ödeneği, yükseköğretim tazminatı ve eğitim öğretim ödeneği damga vergisi dışında vergiye tabi değildir. Vakıf üniversitesindeki öğretim üyesi ise 4/1-a kapsamında sigortalıdır. Ücretinin tamamından sigorta primi ve gelir vergisi kesilir.
Sonuç şudur. Brüt tutarlar eşitlense bile vakıf öğretim üyesinin eline geçen para daha düşük kalır. Aynı brüt rakamı alan iki doçentten vakıfta çalışanın bordrosunda prim ve vergi kesintisi daha yüksektir. Net fark buradan doğar. Yükseköğretim Kurulu daha önce net veya brüt tutardan birinin esas alınabileceğine karar vermişti. Bu karar yargı denetiminden geçemedi.
Yükseköğretim Kurulu, Mart 2024'te vakıf yükseköğretim kurumlarına bir yazı gönderdi. Yazıda, önceki kararın yargı kararıyla iptal edildiği hatırlatıldı. Kurumlara, öğretim elemanına devlet yükseköğretim kurumlarında ödenen emsal net ücretten az ücret ödenemeyeceği bildirildi. Aykırı davranan kurumun hem adli yönden hem Yükseköğretim Kurulu nezdinde yaptırımla karşılaşacağı belirtildi.
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı bu nedenle net tutar üzerinden karşılaştırılır. Devlet emsalinin eline geçen net tutar bulunur. Vakıf öğretim üyesinin net ücreti bu tutarın altında kalamaz. Brüt eşitleme yapan kurumda fark alacağı doğar.
Devlet ve Vakıf Üniversitesi Maaşları Arasındaki Farklar
Fark önce kaynakta ortaya çıkar. Devlette maaş kanunla ve katsayıyla belirlenir; pazarlık yoktur. Vakıfta ücret sözleşmeyle belirlenir. Kurum emsalin üstünde ücret verebilir. Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı bu yüzden kurumdan kuruma değişir.
Zam mekanizması ikinci farktır. Devlette maaş, memur aylık katsayısı değiştikçe artar. Katsayı ocak ve temmuz aylarında toplu sözleşme ve enflasyon farkıyla güncellenir. Vakıfta zam sözleşmeye bağlıdır. Sözleşmede sabit bir oran yazsa bile emsal taban katsayıyla birlikte yükselir. Taban aşıldığında kanuni fark doğar. Genel kural için işçi maaşına zam yapılması zorunlu mudur yazısı okunabilir.
Üçüncü fark sosyal güvenliktir. Devlet öğretim üyesi 4/1-c, vakıf öğretim üyesi 4/1-a statüsündedir. Emeklilik hesabı ve işsizlik sigortası bu ayrımdan doğar. Emekli ikramiyesi ile kıdem tazminatı ayrımı da buradan çıkar; kıdem tazminatı ayrı bir konudur ve burada ele alınmaz.
Dördüncü fark ödeme kalemlerinin yapısıdır. Devlette maaş beş altı ayrı kalemden oluşur. Vakıfta çoğu zaman tek bir brüt tutar yazılır. Vakıf bordrosunda hangi kalemin emsale karşılık geldiği bu nedenle görünmez. Karşılaştırma toplam net tutar üzerinden yapılır.
Maaşı Emsalin Altında Kalan Öğretim Üyesinin Hakları
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı emsal net ücretin altındaysa aradaki fark bir ücret alacağıdır. Alacak her ay yeniden doğar. Ödenmeyen kısım için İş Kanunu'nun 34. maddesine göre mevduata uygulanan en yüksek faiz işler.
Aynı madde bir başka hak daha tanır. Ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Madde ödenmeyen ücretten söz eder. Eksik ödemede bu hakkın kullanımı tartışmalıdır ve dikkatle değerlendirilmelidir.
İş Kanunu'nun 24. maddesinin II-e bendi de uygulanır. İşveren ücreti kanun hükümlerine veya sözleşme şartlarına uygun hesaplamaz ya da ödemezse işçi sözleşmeyi haklı nedenle feshedebilir. Emsalin altında ücret, kanuna aykırı hesaplamadır. Fesih kararı verilmeden önce alacak tutarının belgelenmesi gerekir. Feshe bağlı hakların çerçevesi işçi alacakları yazısında verilmiştir.
Bir diğer yol Yükseköğretim Kuruluna başvurudur. 2547 sayılı Kanunun ek 10. maddesine göre vakıf yükseköğretim kurumları mali konularda Kurulun gözetim ve denetimine tabidir. Kurul, Mart 2024 yazısında aykırılığın kendi nezdinde yaptırıma bağlanacağını bildirdi. Başvuru alacağı tahsil etmez; kurumu denetime çeker.
Sözleşmeyle Emsal Maaşın Altına İnilmesinin Geçersizliği
Ek 8. maddedeki yasak emredici bir hükümdür. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 27. maddesi kanunun emredici hükümlerine aykırı sözleşmeleri kesin hükümsüz sayar. Hükümsüzlük sözleşmenin tamamına yayılmaz. Yalnız emsalin altındaki ücret kaydı geçersiz olur; sözleşme kanuni tabanla ayakta kalır.
Bu nedenle düşük ücreti kabul eden bir sözleşme imzalamak hak kaybı doğurmaz. İmza, kanuni tabandan feragat sayılmaz. Öğretim üyesi sözleşme süresince ve sonrasında farkı isteyebilir.
Ücretin sonradan düşürülmesi de sınırlıdır. İş Kanunu'nun 22. maddesine göre çalışma koşullarında esaslı değişiklik ancak yazılı bildirimle yapılır. İşçi altı iş günü içinde yazılı kabul vermezse değişiklik bağlamaz. Değişiklik geçmişe etkili olamaz. Yazılı kabul verilse bile ücret emsal tabanın altına inemez.
İbra belgesi de sınırlıdır. Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesi ibranamenin geçerliliğini sıkı şartlara bağlar. Yazılı olması, sözleşmenin bitiminden en az bir ay sonra düzenlenmesi, alacağın tür ve tutarını açıkça göstermesi ve ödemenin banka yoluyla yapılması şarttır. Bu şartları taşımayan ibraname kesin hükümsüzdür.
Fark Alacağının Talebi, Dava Yolu ve Zamanaşımı
İlk adım hesaptır. Sözleşme, bordrolar ve devlet emsalinin aynı döneme ait net maaş tutarı yan yana konur. Fark ay ay çıkarılır. Talep yazılı olarak rektörlüğe ve mütevelli heyete iletilir. Yazı hem tarihi hem tutarı kayıt altına alır.
Sonuç alınamazsa yargı yolu açılır. Görevli yargı yeri konusunda iki görüş vardır. Bir görüş, Yönetmeliğin 23. maddesindeki İş Kanunu göndermesine dayanarak iş mahkemesini görevli sayar. İş mahkemesinde işçi alacağı davası için önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır (7036 sayılı Kanun m.3). Diğer görüş, kamu hizmeti ve idari işlem niteliğinden hareketle idari yargıyı görevli görür. Uyuşmazlığın konusuna göre sonuç değişebilir. Dilekçe verilmeden önce güncel içtihat kontrol edilmelidir.
Zamanaşımı İş Kanunu'nun 32. maddesinin son fıkrasında yazar: "Ücret alacaklarında zamanaşımı süresi beş yıldır." Türk Borçlar Kanunu'nun 147. maddesi de ücret gibi dönemsel edimler için beş yıllık süre öngörür. Süre her ay için ayrı işler. Bu yüzden talep tarihinden geriye doğru beş yıllık fark istenebilir. Daha eski aylar zamanaşımına uğrar.
Geriye dönük talebin bir de başlangıç sınırı vardır. Emsal kuralı 17 Nisan 2020'de, yayımı tarihinde yürürlüğe girdi. Daha önceki dönem için kanuni bir taban yoktur; o dönemin ücreti yalnız sözleşmeye göre değerlendirilir.
Emsal Maaş Uygulamasında Sık Görülen Sorunlar
Yükseköğretim Kurulu, vakıf yükseköğretim kurumlarına ilişkin yıllık raporlarında unvan bazında ödenen ücretleri yayımlar. 2021 yılı raporunda bazı kurumlarda ödenen ücretin devlet emsalinin altında kaldığı kaydedildi. Sorun çoğu zaman birkaç bilinen biçimde ortaya çıkar.
En yaygın olanı brüt eşitlemedir. Kurum brüt tutarı emsale eşitler, net tutar geride kalır. Mart 2024 yazısından sonra bu yöntem savunulamaz.
Zammın yansıtılmaması da sık görülür. Katsayı ocak ve temmuzda artar, sözleşme ücreti yerinde kalır. Fark o aydan itibaren birikir ve her ay yeni bir alacak kalemi doğurur.
Kimi kurum emsal farkını ek ders ücretiyle kapattığını ileri sürer. Ek ders fiilen yapılan dersin karşılığıdır; kadroya bağlı ödeme değildir. Ders verilmeyen ayda bu ödeme de yapılmaz. Şarta bağlı bir ödeme tabanın hesabına katılamaz.
Bordronun tek kalem yazılması ayrı bir sorundur. Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı çoğu zaman tek bir brüt tutar olarak gösterilir. Öğretim üyesi hangi kalemin neye karşılık geldiğini göremez. Bordro çıktısı ve sözleşmenin imzalı nüshası saklanmalıdır. Devlet emsalinin aynı dönemdeki maaşı ise resmî katsayı ve 2914 sayılı Kanun üzerinden hesaplanır.
Vakıf Üniversitesi Öğretim Üyesi Maaşı Konusunda Avukat Desteği
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı bakımından uygulanacak hukuki yol, ilgili mevzuatın yanında somut olayın özelliklerine, mevcut belgelere ve varsa idari veya yargısal kararlara göre değerlendirilir. Bu nedenle genel nitelikteki internet içeriği, dosyaya özgü hukuki incelemenin yerine geçmez.
Vakıf üniversitesi öğretim üyesi maaşı hakkında dosyanıza özgü bir değerlendirme talep ediyorsanız Online Hukuki Danışmanlık sistemi üzerinden görüşme planlayabilir veya Avukata Sor formu üzerinden talebinizi iletebilirsiniz. Görüşmede sunulacak hukuki değerlendirme, paylaşılan bilgi ve belgelere göre yapılır.
Emsal ücret hesabına hangi ödemeler girer?
Kadroya bağlı ve aylık hükümlerine tabi ödemeler girer. 2914 sayılı Kanundaki aylık, üniversite ödeneği, yükseköğretim tazminatı, eğitim öğretim ödeneği ve varsa makam tazminatı bu gruptadır. Ek ders ücreti, geliştirme ödeneği, idari görev ödeneği ve akademik teşvik ödeneği şarta bağlı olduğu için hesaba katılmaz.
Maaş farkı alacağı nasıl talep edilir?
Önce aynı döneme ait bordrolar ile devlet emsalinin net maaşı karşılaştırılıp fark ay ay hesaplanır. Talep yazılı olarak rektörlüğe ve mütevelli heyete iletilir. Sonuç alınamazsa yargı yoluna gidilir; iş mahkemesi yolunda önce arabulucuya başvurmak 7036 sayılı Kanunun 3. maddesine göre dava şartıdır.
Düşük maaşı kabul eden sözleşme imzalamak hak kaybı doğurur mu?
Kural olarak doğurmaz. 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 27. maddesine göre kanunun emredici hükmüne aykırı sözleşme kaydı kesin hükümsüzdür. Emsalin altındaki ücret kaydı geçersiz olur, sözleşmenin kalanı ayakta kalır ve fark yine istenebilir.
Maaş farkı davasında zamanaşımı ne kadardır?
Beş yıldır. 4857 sayılı İş Kanunu'nun 32. maddesinin son fıkrası ücret alacaklarında zamanaşımını beş yıl olarak belirler. Süre her ayın ücreti için ayrı işlediğinden talep tarihinden geriye doğru beş yıllık fark istenebilir; 17 Nisan 2020 öncesi dönem için ise kanuni taban bulunmaz.
Vakıf üniversitesi devlet zammını maaşa yansıtmak zorunda mı?
Doğrudan zam yapma borcu yoktur, ancak emsal taban katsayıyla birlikte yükselir. Memur aylık katsayısı ocak ve temmuzda arttığında devlet emsalinin net maaşı da artar. Sözleşme ücreti yeni tabanın altında kalırsa o aydan itibaren fark alacağı doğar.
Vakıf Üniversiteleri
Kapatılan Vakıf Üniversitesinde Akademik Personel Hakları ve Tazminat
Faaliyet izni kaldırılan vakıf üniversitesinde çalışan akademisyenin sözleşmesi hangi tarihte sona erer, alacağını kimden ister ve hangi mahkemeye başvurur.
